Twoja wyszukiwarka

Dział - NAUKI O ZIEMI
FELIETON ETOLOGA - RATUJ SIĘ, KTO MOŻE
MARZENNA NOWAKOWSKA Grudzień 2001
Kiedy Hugo Dionizy Steinhaus, znany matematyk, wymieniał trzy dowody na degenerację współczesną - próchnicę zębów, wytrysk przedwczesny i wyzwolenie kobiet - wysiłki na rzecz ratowania ginących gatunków były w powijakach. Dziś z pewnością dodałby je ...
NIEZWYKŁA ZIEMIA - TAJEMNICE ŚNIEŻKI
MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001
Regularna piramida Śnieżki góruje nad Karkonoszami. Wejście na jej szczyt jest obowiązkiem każdego wczasowicza wypoczywającego w jednym z licznych sanatoriów i domów wczasowych Karpacza. Niewielu z nich wie jednak o tajemnicach, jakie kryje ta góra. Sekrety ...
ZIEMIA I ŻYCIE - KRONIKA
MARCIN RYSZKIEWICZ Grudzień 2001
Jedno doniesienie naukowe jest jak kamyk na górskim stoku. Sam nie znaczy wiele, ale może wywołać lawinę, która zmieni góry. Poprosiliśmy Marcina Ryszkiewicza, żeby opisał stopień zagrożenia lawinowego w naukach o Ziemi w ostatnim półroczu. Pod koniec ...
SYGNAŁY - UWOLNIĆ RZEKI
MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001
Amerykanie wyciągają wnioski z powodzi. Robert Criss i Everett Shock z Washington University przeprowadzili analizę wielkiej powodzi, którą w 1993 roku spowodowała w rejonie St Louis rzeka Missisipi. Zauważyli oni, że poczynając od 1860 roku, systematycznie ...
SYGNAŁY - WODNA BOMBA
MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001
Co zrobić, gdy jezioro na szczycie góry występuje z brzegów? Dziesięć lat temu eksplozja wulkanu Pinatubo na filipińskiej wyspie Luzon kosztowała życie 800 ludzi. Po erupcji wierzchołek wulkanu zniknął, a na jego miejscu powstał krater. Tropikalne ...
ŁAGODNE WULKANY
MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001
Czy rzeczywiście Mount Everest jest najwyższą górą świata? Odpowiedź na to pytanie można znaleźć na Hawajach! Łagodny wulkan? - te słowa nie pasują do siebie! Wulkan to przecież góra ziejąca ogniem, a określenie "życie na wulkanie" oznacza ...
SYGNAŁY - DRUGA HOLANDIA?
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
W gminie Darłowo powstaje największa elektrownia wiatrowa w Polsce. Między Cisowem a Kopaniem stoją już trzy z dziewięciu planowanych wiatraków. Każdy z nich ma wysokość 118 m, waży 225 ton i może produkować 2 MW energii elektrycznej. Pozostałe sześć ...
SYGNAŁY - TRUJĄCY 'PLACEK'
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001
Francuscy naukowcy donoszą - toksyczne krowie odchody niszczą alpejskie łąki. Najprawdopodobniej wszystkiemu winny jest lek podawany krowom - iwermektyna. Substancja ta ma chronić bydło przed pasożytami, gdy zwierzęta przebywają na pastwiskach. Odchody ...
SYGNAŁY - PTASI RAJ
DOROTA MIKOS Listopad 2001
We wrześniu tego roku oficjalnie otwarto kolejny park narodowy w Polsce. Park o powierzchni prawie 8 tys. ha obejmuje utworzony w 1977 roku Rezerwat Przyrody "Słońsk" oraz część powstałego w 1996 roku Parku Krajobrazowego "Ujście Warty". ...
SYGNAŁY - HIMALAJE W UŚCISKU
MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001
Sejsmolodzy ostrzegają - Indiom grozi gigantyczne trzęsienie ziemi. Przedpole Himalajów zagrożone wstrząsami zamieszkuje 40 mln ludzi. Trzęsienia, takie jak ostatnie w styczniu br., w wyniku którego zginęło 19 tys. ludzi, zdarzają się tutaj co kilka ...
SIECI PEŁNE PTAKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Ptaki nie mogą tkwić zbyt długo zaplątane w sieci są tak osłabione wędrówką, że mogłyby paść z głodu. Pułapki trzeba więc często, opróżniać i bywa, że ornitologom nie starcza czasu na posiłek. Podczas akcji obrączkowania to oni przymierają głodem. Brzeg ...
OPINIE - CHRONIONE - NIECHRONIONE
LUDWIK TOMIAŁOJĆ Listopad 2001
Powinniśmy domagać się odebrania Ministerstwu Środowiska - jako szkodnikowi - spraw ochrony przyrody. Na straży konstytucyjnego obowiązku realizacji zadań ekorozwoju powinno - oczywiście - stać Ministerstwo Środowiska. Dlaczego zatem działalność tego ...
ZWARIOWANA POGODA
MIROSŁAW RUTKOWSKI Październik 2001
Czy komunikaty powodziowe będą straszyć nas już co roku, czy też to, co się zdarzyło w latach 1997, 1998 i 2001, było tylko przypadkową serią letnich zawirowań pogody? By głosić "klimat nam się zmienia", trzeba wiedzieć, jaki jest nasz typowy ...
SYGNAŁY - CO MA DIAMENT DO TRZĘSIENIA
DOROTA MIKOS Październik 2001
Nową metodę wykrywania diamentonośnych skał wynaleziono dzięki trzęsieniom ziemi. Fale sejsmiczne wywołujące wstrząsy, przechodząc przez różne rodzaje skał, załamują się, odbijają oraz zmieniają prędkość. Na podstawie analizy ich przemieszczania się ...
SYGNAŁY - ATLANTYK POD PRĄDEM
DOROTA MIKOS Październik 2001
Najnowsze badania wód oceanu dały zaskakujące wyniki. Dane dostarczone przez satelitę TOPEX/Poseidon wykazują, że tempo krążenia wód północnoatlantyckich zmienia się o 20-30% cyklu dziesięcioletnim. Dotąd sądzono, że tak duże zmiany mogą zachodzić ...
SYGNAŁY - OCIEPLENIE WIĘKSZE, NIŻ SZACOWANO
DOROTA MIKOS Październik 2001
Według najnowszych badań przeprowadzonych w Lawrence Livermore National Laboratory (USA) wzrost temperatury w ciągu minionego wieku wyniósł 0,7°C, a nie 0,6°C. Ten wydawałoby się niewielki, lecz bardzo istotny błąd to efekt zmian położenia i gęstości ...
ZIEMIA I ŻYCIE - KOMETY I SKAMIENIAŁOŚCI
MARCIN RYSZKIEWICZ Październik 2001
Zakrawa na cud, że wiemy, jakiego koloru owady żyły na Ziemi miliony lat temu. Zachowanie się ich delikatnych skrzydeł zawdzięczamy rzadkiemu zbiegowi okoliczności. Ale paleontologia ma dużo czasu - może czekać na cuda. Z prochu powstałeś i w proch ...
NIEZWYKŁA ZIEMIA - DIABLA GÓRA
MIROSŁAW RUTKOWSKI Październik 2001
Diaboliczna góra z filmu "Bliskie spotkania trzeciego stopnia" istnieje naprawdę - nie jest wymysłem nawiedzonego scenografa. Samotna skalna wieża górująca nad płaskowyżem Belle Fourche River nie została wzniesiona przez kosmitów i nie postawiono ...
SYGNAŁY - NEKROPOLIA XXI WIEKU?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
W Szwecji wynaleziono nową metodę chowania zmarłych - zamrażanie i kompostowanie. Dzięki tym praktykom ciało zamienia się w próchnicę zaledwie w kilka miesięcy. Po zamrożeniu zwłoki są zanurzane w ciekłym azocie, co pozbawia je wody. Pozostaje z nich ...
SYGNAŁY - SZPIEG O PSEUDONIMIE TERRA
DOROTA MIKOS Wrzesień 2001
Już niedługo najwięksi producenci gazów cieplarnianych przestaną być anonimowi. Dzięki zdjęciom satelitarnym o bardzo dużej rozdzielczości możliwe będzie zidentyfikowanie poszczególnych winowajców zanieczyszczających atmosferę tlenkiem węgla (CO), azotu ...
SYGNAŁY - PODWODNA EKSMISJA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
Ocieplenie klimatu nie musi zniszczyć raf koralowych! Najprawdopodobniej blednięcie korali [patrz: "Rafa pod prądem", WiŻ nr 8/2001] nie jest zapowiedzią nadciągającej katastrofy, ale ryzykowną grą tych organizmów, które próbują przystosować ...
SYGNAŁY - ZAMIEŚĆ POD DYWAN?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001
Morze Norweskie już wkrótce może stać się składowiskiem dwutlenku węgla. Uczeni z Nansen Environmental and Remote Sensing Center w Bergen zaproponowali oryginalny sposób utylizacji dwutlenku węgla. Ten kłopotliwy gaz jest produktem ubocznym przy eksploatacji ...
SYGNAŁY - NIEPRZEWIDZIANY RUCH
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Dinozaury najprawdopodobniej wyginęły 65 mln lat temu wskutek upadku wielkiej planetoidy. Ale skąd się ona wzięła na kursie Ziemi? Astrobiolog Bruce Runnegar wraz z kolegami z University of California w Los Angeles wysunął dość nietypową hipotezę, ...
SYGNAŁY - OGIEŃ WŚRÓD LODÓW
MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001
Zespół naukowców z University of Hawaii, opracowujący mapę dna Morza Arktycznego, nieoczekiwanie dokonał sensacyjnego odkrycia. W czasie prac nad danymi sonarowymi, dostarczonymi przez okręt podwodny USS Hawkbill, napłynęły informacje ze światowej sieci ...
BAWEŁNIANY ZAMEK
MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001
Gorące wody, wapień i kaprysy przyrody stworzyły Pamukkale - jaskinię na wolnym powietrzu. Do Pamukkale dostaniemy się bez trudu z każdego dworca autobusowego w Zachodniej Turcji. Trasa wycieczki prowadzi zwykle przez miejscowość Denizli, a później ...
SYGNAŁY - ATMOSFERA SIĘ BRUDZI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Stwierdzono spadek stężenia naturalnej substancji oczyszczającej atmosferę. Zakończono 23-letnie, międzynarodowe badania nad zmianami stężenia w atmosferze rodnika hydroksylowego (OH -). Związek ten, o cząsteczce zbudowanej z jednego atomu tlenu i jednego ...
SYGNAŁY - NIECIERPEK-KONKWISTADOR
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Przybysz z Azji wypiera europejskie gatunki roślin. Naszym rodzimym roślinom mogą zagrażać obce gatunki, które często przy-padkowo zostają przeniesione z odległych terenów. Przybysze są groźnymi konkurentami zabierającymi składniki pokarmowe, wodę, ...
SYGNAŁY - HISTORIA W LIŚCIACH MIŁORZĘBU
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001
Nowe pomiary prostują błędy w starszych danych klimatycznych. Na University of Oregon powstał nowy, ciekawy zapis klimatycznej historii Ziemi. Potwierdza on rolę dwutlenku węgla jako gazu cieplarnianego, uczestniczącego w procesie globalnego ocieplenia, ...
SYGNAŁY - LICZENIE LASÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Tereny leśne na świecie nadal kurczą się w szybkim tempie. Według najnowszego raportu Food and Agriculture Organization przy ONZ w ostatniej dekadzie XX wieku na świecie wycinano rocznie średnio 9 mln hektarów lasów. Straty są o 10% mniejsze, niż szacowano ...
SYGNAŁY - KIEDY RUSZYŁY PŁYTY?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Sierpień 2001
Dolna część geologicznej skali czasu zaczyna się wypełniać. Najstarszy okres dziejów naszej planety, zwany archaikiem, to właściwie terra incognita. Prawie nic nie wiemy o jego geologii, pomimo że trwał bagatela 2 mld lat, czyli 45% historii Ziemi. ...
SYGNAŁY - KU PRZESTRODZE!
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Czy polskie motyle podzielą los belgijskich? Motyle są bardziej wrażliwe niż inne organizmy - najwcześniej ostrzegają o groźnych zmianach w środowisku. Motyle dzielą los ginących gatunków roślin i zwierząt na całym świecie, ale najbardziej precyzyjne ...
SYGNAŁY - KATAKLIZM, KTÓRY PRZEŻYŁY DINOZAURY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Dlaczego u schyłku triasu wymarły organizmy najlepiej przystosowane? Peter Ward, znany amerykański ewolucjonista z University of Washington, twierdzi, że - podobnie jak 65 mln lat temu - także przed 200 mln lat masowe wymieranie gatunków było spowodowane ...
NA KOŃCU ŚWIATA
MARTA BADUREK Sierpień 2001
Patagonia - jałowe pustkowie ciągnące się od Rio Negro po Ziemię Ognistą. Kto raz przemierzał bezkresne pampy, nieprędko uwolni się spod ich uroku. Rozległa, licząca ponad 650 tys. km2 powierzchnia Patagonii opada tarasami od podnóża Andów do Oceanu ...
RAFA POD PRĄDEM
DOROTA WROŃSKA Sierpień 2001
Na stalowych prętach jak na grządkach rosną koralowce. To sztuczna rafa dokarmiana prądem elektrycznym. Wiosną roku 1998 temperatura oceanu wokół Malediwów, niewielkiego wyspiarskiego państwa na Pacyfiku, wzrosła z 27 do 32°C. Pod powierzchnią morza ...
SYGNAŁY - HISTORIA MAGNESEM PISANA
DOROTA MIKOS Lipiec 2001
Zmiany pola magnetycznego Ziemi bez tajemnic. Najnowsze badania naukowców z University of Rochester w USA dowodzą, że pole magnetyczne Ziemi w okresie kredowym było trzy razy silniejsze, niż wskazywały dotychczasowe pomiary. Analizie poddano próbki ...
SYGNAŁY - NIEDŹWIEDZIA PRZYSŁUGA
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Pandy giną wskutek... objęcia ich ochroną. Wielka panda jest symbolem gatunków zagrożonych wyginięciem - na wolności obecnie żyje zaledwie 1000 tych sympatycznych stworzeń. Walka o zachowanie dzikiej populacji pand rozpoczęła się niemal trzydzieści ...
AYERS ROCK
MIROSŁAW RUTKOWSKI Lipiec 2001
Tego widoku nie sposób pomylić z żadnym innym. Ayers Rock wielki czerwony monolit wyrasta nagle pośrodku idealnie płaskiej pustyni, jakby spadł tu z kosmosu. Mimo niewątpliwej magii (genius loci) otaczającej to miejsce, trzeba z żalem stwierdzić, że ...
SYGNAŁY - MORSKIE FALE I GLOBALNE OCIEPLENIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Prognozowanie przyszłości klimatu staje się coraz bardziej skomplikowane. Przy tworzeniu modeli zmian klimatycznych uwzględnia się wiele różnorodnych czynników. Najnowsze badania wskazują, że pod uwagę trzeba wziąć nawet... grzywy piany na morskich ...
SYGNAŁY - GRANULKOWE ZAGROŻENIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 2001
Morskie stworzenia na całym świecie zatruwają się plastykowymi granulkami. Polipropylen jest często dostarczany wytwórcom plastykowych produktów w postaci granulatu, który jak się okazuje jest również uciążliwym zanieczyszczeniem. Tysiące ton drobnych ...
SYGNAŁY - OSTATNIE LATA ORANGUTANÓW?
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Kolejny gatunek dużych zwierząt zagrożony wymarciem. Amerykańska organizacja Wildlife Conservation Society (WCS) ostrzega, że jeśli nie zostaną zatrzymane obecne trendy, za 10 lat na Ziemi może już nie być orangutanów. Analizy terenów północnej Sumatry ...
KOLOROWE MORZA
HENRYK DROZDOWSKI Lipiec 2001
Dlaczego Morze Białe jest białe, a Morze Czerwone - czerwone? Jak to się dzieje, że ten sam akwen może zmieniać swój odcień zależnie od pory dnia czy falującej powierzchni? Obserwując morze, zwykle zastanawiamy się, czy przypadkiem barwa jego wód nie ...
CIEPŁO, CORAZ CIEPLEJ
ZBIGNIEW W. KUNDZEWICZ Lipiec 2001
Najnowsza prognoza na XXI wiek nie pozostawia złudzeń: za 15 lat śniegi mogą wieńczyć szczyt Kilimandżaro już tylko na kartach powieści Ernesta Hemingwaya. Większość doniesień o zmianach klimatycznych grozi globalną katastrofą, inne wprost przeciwnie ...
SZCZYPTA SOLI - ZIELONA WODA NA BIEGUNIE
X.RUT Czerwiec 2001
Rosyjski atomowy lodołamacz "Jamał" co roku odbywa letni rejs do bieguna północnego. Na początku sierpnia 2000 roku, po krótszej niż zazwyczaj podróży, dowiózł na biegun międzynarodową ekipę badaczy Arktyki. Oczom uczonych i załogi ukazał się ...
SYGNAŁY - ROLNICTWO MAŁO ZIELONE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001
Rolnictwo wydatnie przyczynia się do światowego kryzysu ekologicznego. Raport na temat światowego rolnictwa, sporządzony przez International Food Policy Research Institute i World Resources Institute, podaje: rolnicy zużywają na podlewanie blisko ...
SYGNAŁY - KWAŚNY ŚNIEG NAD ARKTYKĄ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Hydraty kwasu azotowego powiększają dziurę ozonową. Jesienią zeszłego roku zanotowano rekordową dziurę ozonową nad Antarktydą i istnieje obawa, że sytuacja powtórzy się tej wiosny nad Arktyką. Naukowcy znaleźli właśnie wiarygodne wyjaśnienie tego zjawiska. ...
SYGNAŁY - KAMIENNY LAS NA DNIE ATLANTYKU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Odkryto nowy rodzaj podmorskich kominów hydrotermalnych. Podczas badania podmorskiej góry na środku Atlantyku, w rejonie Wysp Azorskich, naukowcy natrafili na niezwykły kamienny las. Tworzą go gęsto porozmieszczane, bardzo wysokie - do 55 m - kominy ...
SYGNAŁY - SŁOWA I KAMIENIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001
Posługiwanie się mową i obróbka kamiennych narzędzi mogą mieć wiele wspólnego. Co sprawiło, że w pewnym momencie ewolucji człowieka nastąpiło niezwykłe przyspieszenie? Paleoantropolog Stanley Ambrose dowodzi, że stało się to dzięki wytwarzaniu złożonych ...
SYGNAŁY - RUCHLIWY ZAKĄTEK ANTARKTYDY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Jeden z antarktycznych lodowców bardzo szybko topnieje i spływa do morza. Cieplejsze lata końca XX wieku odcisnęły wyraźne piętno na wielu górskich lodowcach. Szczególnie dotyczy to lodowców położonych w strefie tropikalnej, gdzie występują duże różnice ...
SYGNAŁY - PTAKI POD PRESJĄ
DOROTA MIKOS Czerwiec 2001
Niewesołe prognozy angielskich ornitologów. Zmiany klimatu Ziemi związane ze wzrostem efektu cieplarnianego mogą się okazać tragiczne w skutkach dla wielu gatunków ptaków, choć innym mogą przynieść pewne korzyści. Raport na ten temat wydało Królewskie ...
BŁĘKITNE STUDNIE
MIROSŁAW RUTKOWSKI Czerwiec 2001
Na naszych oczach usuwane są ostatnie białe plamy z mapy świata. Blue holes błękitne studnie, zagadkowe "źrenice morza" powoli odsłaniają swoje tajemnice. Morze Karaibskie, 60 mil na północny wschód od Belize City. Biały katamaran tnie błękitną ...
TRUCIZNY NA CELOWNIKU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001
Wszechobecne, skutecznie opierające się rozpadowi i groźne dla ludzi związki organiczne od wielu lat są tematem międzynarodowych spotkań. Ich owocem jest Konwencja Sztokholmska. Czy dzięki niej uda się wreszcie oczyścić środowisko z tych zanieczyszczeń? Ubiegły ...
TRUCIZNY NA CELOWNIKU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001
Wszechobecne, skutecznie opierające się rozpadowi i groźne dla ludzi związki organiczne od wielu lat są tematem międzynarodowych spotkań. Ich owocem jest Konwencja Sztokholmska. Czy dzięki niej uda się wreszcie oczyścić środowisko z tych zanieczyszczeń? Ubiegły ...
SYGNAŁY - SADZA GRZEJE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Drobne cząstki czystego węgla zwiększają efekt cieplarniany. W bilansach klimatologów aerozole obecne w atmosferze - np. chmury, mgły i dymy - uważane są za czynnik przeciwdziałający ociepleniu. Jednak okazuje się, że jeden typ aerozoli pełni rolę zgoła ...
SYGNAŁY - PUŁAPKA SIĘ ROZTAPIA
DOROTA MIKOS Maj 2001
Lód glebowy obszarów arktycznych a efekt cieplarniany. Globalne ocieplenie może się nasilić wskutek uwalniania się gazów szklarniowych uwięzionych przez tysiące lat w pokładach wiecznej zmarzliny w regionach subpolarnych i polarnych - podali przewodniczący ...
SYGNAŁY - UWAGA NA BAGNA!
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001
Ocieplenie klimatu może przynieść nie tylko topnienie lodowców. Przez długie lata mokradła chłonęły metale ciężkie, którymi przemysł zanieczyszczał atmosferę. Zachodzące zmiany klimatyczne mogą je teraz osuszyć i uwolnić z nich tysiące ton toksycznych ...
SYGNAŁY - CO NAPĘDZA PŁYTY?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Maj 2001
Wciąż nie wiemy, jaka jest przyczyna ruchu kontynentów. Skorupa ziemska składa się z kilkunastu wielkich płyt kontynentalnych, przesuwających się powoli względem siebie. Niestety wciąż nie ma pewności co do przyczyn tego ruchu. Wykazała to podsumowująca ...
ŻELAZNE ŁĄKI
MIROSŁAW RUTKOWSKI Maj 2001
Każdy z nas, nawet o tym nie wiedząc, może mieć w przydomowym ogródku niewielkie złoże żelaza. Wczesną wiosną sąsiad posadził wzdłuż ogrodzenia rząd tuj. Przez całe lato równiutki szpaler szybko rosnących krzewów cieszył nasze oczy. Jednak już jesienią ...
SYGNAŁY - PRZESŁODZONY OCEAN
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2001
Gwałtowna zmiana klimatu stała się bardziej realna niż kiedykolwiek. Prawie 20 lat temu amerykański klimatolog Wallace S. Broecker zasugerował, że pionowa cyrkulacja oceaniczna na północnym Atlantyku może "przełączać" klimat Ziemi między dwoma ...
PRZYSTANEK GREEN FOREST CAMP
ZBIGNIEW SMOLSKI Kwiecień 2001
W miniaturowym raju, którego próbę odtworzenia podjęła z powodzeniem garstka entuzjastów, mogą zamieszkać także nasi czytelnicy. Czy świat potraktuje poważnie ten eksperyment? Istnieje takie miejsce na Ziemi, gdzie czyste wody płyną szeroko, wiatr przynosi ...
SYGNAŁY - KRYSZTAŁ Z OTCHŁANI CZASU
MIROSŁAW RUTKOWSKI Kwiecień 2001
Czy życie mogło się pojawiać na Ziemi więcej niż jeden raz? Zespół geochemików z Australii, USA i Wielkiej Brytanii odkrył kryształ cyrkonu sprzed 4.4 mld lat. Jest to najstarszy znany, stały fragment naszej planety. Poprzedni rekord - 4.276 mld lat ...
SYGNAŁY - GDY WIOSENNE SŁOŃCE PRZYGRZEWA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 2001
Bywa, że za brak punktualności płaci się najwyższą cenę. Jeśli gąsienice ćmy - piędzika przedzimka (Operophtera brumata) - wyklują się zbyt wcześnie, nie znajdą na dębach liści, którymi się żywią. Jeśli z kolei pojawią się zbyt późno, liście będą twarde ...
SYGNAŁY - WENECJA TONIE CORAZ SZYBCIEJ
MIROSŁAW RUTKOWSKI Marzec 2001
Słynne włoskie miasto rozpaczliwie broni się przed zalaniem. Dziwny pomysł założenia miasta na bagnistej lagunie mogła usprawiedliwiać tylko przymusowa sytuacja pierwszych wenecjan - uciekając ze stałego lądu przed barbarzyńcami w II wieku n.e., szukali ...
AKCEPTACJA JEST TYLKO KWESTIĄ CZASU
TOMASZ TWARDOWSKI Marzec 2001
Modyfikacje genetyczne rzeczywiście wzbudzają wiele kontrowersji. Może na to wpływać kilka czynników. Pierwsza przesłanka ma charakter filozoficzno-społeczny. W historii nie było chyba żadnej innowacyjnej technologii, która nie wzbudziłaby kontrowersji. ...
INŻYNIERIA GENETYCZNA TRAKTUJE ŻYWE ORGANIZMY JEDYNIE JAKO KLOCKI ZAWIERAJĄCE DNA
LORENZ PETERSEN Marzec 2001
Stanowczo przeciwstawiam się wprowadzaniu do środowiska organizmów, które obecnie umiemy modyfikować jedynie w bardzo prymitywny sposób. Byłby to bowiem krok ludzkości ku manipulowaniu żywymi organizmami. Z całą pewnością nie jest to kontynuacja tradycyjnej ...
CZY ZAGŁUSZYMY KOSMOS?
LESZEK P. BŁASZKIEWICZ Marzec 2001
Odkrycia dokonywane przez radioastronomów przyczyniły się do rozwoju wielu gałęzi współczesnej astrofizyki. Niestety, postęp techniczny, jaki zainspirowała ta gałąź nauki, obraca się dziś przeciwko niej samej. Początki radioastronomii sięgają 1932 roku, ...
SYGNAŁY - KOMPLETNE FIASKO
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2001
Po nieudanej konferencji klimatycznej dyskusje na temat globalnego ocieplenia wróciły do punktu wyjścia. Jednak nowe dane coraz wyraźniej wskazują na winę człowieka. W dniach 13-24 listopada 2000 roku w Hadze odbyła się już szósta z kolei międzynarodowa ...
KLEJNOTY U KOSMETYCZKI
WŁODZIMIERZ ŁAPOT Luty 2001
Zabiegi upiększające nie są zarezerwowane tylko dla ludzi. Poddaje się im wiele naturalnych kamieni szlachetnych, aby zwiększyć ich wartość. Czy można rozpoznać sfałszowane klejnoty? W listopadzie 1999 roku Europę obiegła intrygująca oferta sprzedaży ...
SYGNAŁY - DZIEŃ, W KTÓRYM PRZYSZŁA ZIMA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2001
Obserwacje zamarzania jezior potwierdzają, że od 150 lat ociepla się klimat Ziemi. Jeden z podstawowych problemów w prognozowaniu klimatu to brak wiarygodnych danych o jego zmianach w przeszłości. Dawne temperatury powietrza można odczytać z tzw. wskaźników ...
SYGNAŁY - OPIERZONY DINOZAUR
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Czy znaleziono w końcu prawdziwego protoplastę ptaków? Ponad rok temu głośno było o odkryciu w Chinach prehistorycznego gada przodka dzisiejszych ptaków. Pomimo dźwięcznej nazwy Archeoraptor okazał się skamieniałością pierwotnego ptaka ze zręcznie doklejonym ...
SYGNAŁY - CHAOTYCZNE OSCYLACJE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Klimat może w dużym stopniu rządzić się przypadkiem. W czasach, gdy teoria chaosu cieszyła się popularnością, chętnie ilustrowano ją tzw. efektem motyla. Chodzi w nim o to, że w sprzyjających okolicznościach poruszenie skrzydeł motyla może wywołać huragan. ...
SYGNAŁY - GINĄ RAFY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Globalne ocieplenie niszczy rafy koralowe bardziej, niż przypuszczano. W październiku 2000 roku na indonezyjskiej wyspie Bali odbyło się międzynarodowe sympozjum w sprawie raf koralowych. Jego owocem jest dramatyczny raport o stanie raf na całym świecie, ...
SYGNAŁY - CZY LECZYĆ ANEMIĘ OCEANU?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Nawożenie wód oceanicznych żelazem może zwalczyć efekt cieplarniany. Fitoplankton - mikroskopijne glony wodne - są podstawą morskiego łańcucha pokarmowego. Od niedawna są także największą nadzieją naukowców na skuteczną walkę z globalnym ociepleniem. ...
SYGNAŁY - PO NITCE DO KŁĘBKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Wymyślono nowy sposób badania dawnych upadków meteorytów. Gdy na powierzchnię Ziemi spada duży meteoryt, energia zderzenia powoduje stopienie części materiału i wyrzucenie go w powietrze w postaci drobnych kropelek, szybko zastygających w szkliwo. Te ...
SYGNAŁY - STANĄĆ NA WŁASNYCH (DWÓCH) NOGACH
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Kręgowce zrezygnowały z chodzenia "na czworakach" znacznie wcześniej, niż przypuszczano. W 1993 roku paleontolodzy odkryli w Niemczech szczątki pierwotnego gada, którego wiek określono na około 290 mln lat. Przez 7 lat wydobywano ze skał stosunkowo ...
SYGNAŁY - OZON ZABIJA ROŚLINY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Miejski smog może niszczyć podmiejskie uprawy rolne i łąki. Upał, słońce, brak wiatru i mała wilgotność powietrza to pogoda, przy której w miejskim powietrzu tworzy się bardzo dużo ozonu. Nie ma się jednak z czego cieszyć, bo ten gaz nie uzupełni ...
ROZUMNY CZY WYPROSTOWANY?
ANDRZEJ BOMIRSKI Styczeń 2001
Kto był naszym przodkiem? Czy jesteśmy małpoludami? Odpowiedzi na te pytania kryją wykopaliska i nasze DNA. W 1859 roku Karol Darwin opublikował swoje wiekopomne dzieło "O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego", w którym przedstawiał ...
SYGNAŁY - DZIURA CORAZ WIĘKSZA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 2000
We wrześniu dziura ozonowa nad Antarktydą osiągnęła rekordowo duże rozmiary. Mimo że maleje stężenie substancji niszczących ozon w atmosferze , dziura ozonowa nad biegunem południowym wcale nie chce się zmniejszać. W tym roku po raz pierwszy sięgnęła ...
SYGNAŁY - CIENKI LÓD
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 2000
Pomiary satelitarne umożliwiły określenie grubości lodu na całym Morzu Arktycznym. Jesienią zeszłego roku kanadyjski satelita RADARSAT wykonał pierwszą precyzyjną mapę radarową Antarktyki . Jednocześnie naukowcy z NASA zbierali dane dotyczące grubości ...
GARNEK WRZĄCEJ ZUPY
MAREK W. LORENC Grudzień 2000
Od prawie 100 lat geolodzy spierają się o to, co jest przyczyną ruchu kontynentów. Jedna z teorii mówi, że wnętrze Ziemi zachowuje się jak wrząca zupa, druga - że puchnie jak nadmuchiwany balon. Geologia zajmuje się w znacznej mierze tym, co dzieje ...
SYGNAŁY - CIEPŁY KIEŁ DINOZAURA
BOGDAN MIŚ Grudzień 2000
Badania izotopowe potwierdzają stałocieplność dinozaurów. Naukowcy zajmujący się rekonstrukcją dawnego klimatu korzystają od lat z tzw. metody paleotemperatur. Polega ona na pomiarze składu izotopowego tlenu w minerałach - zazwyczaj w węglanach ze skał ...
SYGNAŁY - NOWY GAZ CIEPLARNIANY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 2000
Odkryto nowy związek chemiczny, który może znacznie zwiększyć efekt cieplarniany. Pentafluorosulfonian trifluorometylu (SF5CF3) występuje w atmosferze w niewielkich ilościach około 0.12 ppt (części na bilion), ale jest potencjalnie najsilniejszym z ...
SYGNAŁY- TRIASOWE JASZCZURY
MARCIN MACHALSKI Październik 2000
Spóźniony hałas wokół gadów z Gór Świętokrzyskich. Ostatnio przez łamy gazet przetoczyła się fala doniesień o odciskach łap triasowych kręgowców zebranych na terenie budowy zapory wodnej w Wiórach koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Ponieważ większość doniesień ...
ODKURZACZEM PO DNIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Od 9 lat Polska ma prawo do użytkowania kawałka dna Pacyfiku. Pod trzykilometrową warstwą wody czekają tam bardzo bogate złoża rud metali nieżelaznych. Problem w tym, jak je wydobyć. Od 1987 roku nasz kraj jest członkiem międzynarodowej organizacji ...
ODKURZACZEM PO DNIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Od 9 lat Polska ma prawo do użytkowania kawałka dna Pacyfiku. Pod trzykilometrową warstwą wody czekają tam bardzo bogate złoża rud metali nieżelaznych. Problem w tym, jak je wydobyć. Od 1987 roku nasz kraj jest członkiem międzynarodowej organizacji ...
SYGNAŁY - BARDZO DUŻE BUM
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000
W czerwcu w Polsce i kilku innych państwach Europy przeprowadzono największe na świecie sejsmiczne sondowanie skorupy ziemskiej. Eksperyment CELEBRATION 2000 (Central European Lithospheric Experiment Based on Refraction) trwał zaledwie miesiąc dzięki ...
SYGNAŁY - KSIĘŻYC RZĄDZI OCEANEM
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000
Gdzie naprawdę podziewa się energia przypływów i odpływów morza? Jak się ostatnio okazało w przypadku krążącego wokół Jowisza księżyca Io, planety mogą przekazywać swoim naturalnym satelitom znaczne ilości energii w postaci pływów grawitacyjnych. Polega ...
SYGNAŁY - ATOL BIKINI ZAPRASZA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000
Słynny na cały świat poligon nuklearny - rajem dla płetwonurków. Atol Bikini od pół wieku budzi ponure skojarzenia z ziemią przeklętą i skażoną po wieczne czasy, jak twierdzili wrogowie USA, próbnymi wybuchami jądrowymi. Tymczasem, zgodnie z przewidywaniami ...
SYGNAŁY - LEPIEJ TRZYMAĆ SIĘ Z DALA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000
Linie wysokiego napięcia zagęszczają aerozolowe zanieczyszczenia. Od dawna mówi się, że niezdrowo mieszkać pod linią wysokiego napięcia lub w jej pobliżu. Przy okazji często myli się emitowane przez te linie promieniowanie elektromagnetyczne z promieniowaniem ...
SYGNAŁY - ZMIENNE KLIMATY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000
O klimacie Ziemi wiemy coraz więcej, ale proste mechanizmy nie wystarczają do opisu obserwacji. Czy klimat to tylko złożony zestaw cykli o różnym okresie? Lekcję pokory przynosi kilka ostatnio opublikowanych prac naukowych. Wynika z nich, że obserwowana ...
SYGNAŁY - BIAŁA PLANETA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Wbrew wcześniejszym przypuszczeniom Ziemia prawdopodobnie nigdy całkowicie nie zamarzła. 10 lat temu amerykański geolog Joseph Kirschvink wysunął hipotezę, że zlodowacenia, których ślady zachowały się w skałach sprzed kilkuset milionów lat, były całkowite ...
SYGNAŁY - GORĄCE NARODZINY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Na Pacyfiku pojawiła się nowa wulkaniczna wyspa. Podmorskie wulkany, licznie występujące na dnie wszystkich oceanów świata, w większości wygasły. Jeśli ich stożki mieszczą się całkowicie pod wodą, nazywa się je gujotami. Gdy zaś wychodzą na powierzchnię, ...
SYGNAŁY - WYMIERANIE-ODRADZANIE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000
Jak szybko życie odbudowuje straty po epizodach wymierania? Właściwie nie wiadomo, dlaczego nigdy szczegółowo nie zbadano procesu odradzania się życia. Większość prac koncentrowała się na wymieraniach, zwłaszcza zaś na tych największych. Dotychczas ...
SYGNAŁY - GENY Z WYKOPALISK
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000
Badania genetyczne pozwalają odtworzyć, jak niedźwiedzie brunatne zasiedlały Alaskę. Analiza kopalnego DNA jest ostatnio popularną dziedziną nauki. Dotychczas jednak naukowcy zajmowali się głównie analizą pokrewieństw między niedawno wymarłymi a współcześnie ...
W CIENIU WULKANU
STANISŁAW IWANISZEWSKI Sierpień 2000
Popocatépetl, od niedawna uaktywniony wulkan, stale zagraża meksykańskim wieśniakom mieszkającym na jego stokach w małych wioskach. Życie w cieniu tej stale dymiącej góry sprawiło, że postanowili się z nią "zaprzyjaźnić". Wszystko zaczęło ...
SPOKOJNY CZY NIESPOKOJNY?
DOROTA RUCIŃSKA Sierpień 2000
Pogoda zaczyna zachowywać się coraz dziwniej, i to nie tylko w Polsce. Winę za ten stan ponosi częściowo największy akwen na świecie. Zjawisko El Nio - ciepła faza tzw. Oscylacji Południowej na Oceanie Spokojnym przestało już być traktowane jedynie ...
SPOKOJNY CZY NIESPOKOJNY?
DOROTA RUCIŃSKA Sierpień 2000
Pogoda zaczyna zachowywać się coraz dziwniej, i to nie tylko w Polsce. Winę za ten stan ponosi częściowo największy akwen na świecie. Zjawisko El Nio - ciepła faza tzw. Oscylacji Południowej na Oceanie Spokojnym przestało już być traktowane jedynie ...
SYGNAŁY - NIESTAŁE WNĘTRZE ZIEMI
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Lipiec 2000
Z ostatnich badań wynika, że jądro Ziemi wygląda trochę inaczej, niż dotychczas przypuszczali geolodzy. Promień naszej planety wynosi około 6370 km. Nawet więc najgłębsze wiercenia sięgające kilkunastu kilometrów nie są w stanie nic powiedzieć o wnętrzu ...
UFF, JAK GORĄCO!
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 2000
Nie tylko ludzie żyjący w tropikach muszą sobie radzić z upałami. W Polsce, kraju o klimacie umiarkowanym, niemal co roku w lipcu lub sierpniu słupek rtęci wędruje powyżej temperatury ludzkiego ciała. Pół biedy, jeśli wilgotność powietrza jest niewielka. ...
HISTORIA ZIARNKA PIASKU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Pod spragnionym opalenizny ciałem wczasowicza leżą miliardy lat geologicznej historii, zamknięte w miliardach drobnych kawałków skały. Wśród ziaren piasku trafiają się mikroskopijne kamienie półszlachetne, a nawet szlachetne Naukowo rzecz biorąc, piasek ...
SYGNAŁY - BRAZYLIA OCIEKA RTĘCIĄ
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Lipiec 2000
Wszyscy wiemy o wypalaniu Puszczy Amazońskiej, ale nie wiemy, że jest także zatruwana rtęcią. W latach osiemdziesiątych naszego stulecia w dorzecze Amazonki ściągnął tłum bezrobotnych poszukujących złota. W przeciwieństwie do północnoamerykańskich poprzedników ...
SYGNAŁY - PODZIELONA ANTARKTYDA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Zachodnia i wschodnia Antarktyda są odrębnymi płytami tektonicznymi. Badania geofizyczne przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców dowiodły istnienia starej strefy rozszerzania się skorupy ziemskiej, dzielącej Antarktydę na dwie części. Odkrycie ...
SYGNAŁY - NIEPEWNE LODY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Globalne ocieplenie nie grozi nam potopem. Klimatolodzy od lat straszą ludzkość perspektywą potopu, spowodowanego globalnym ociepleniem: czapy polarne obu biegunów zaczną topnieć, podnosząc poziom oceanów i zatapiając niżej położone obszary lądu. Nie ...
SYGNAŁY - OZON WYMARZŁ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
W tym roku nad Arktyką znów jest bardzo mało ozonu. W kwietniu br. zakończono szeroko zakrojone badania nad czynnikami warunkującymi stężenie stratosferycznego ozonu nad Arktyką. Każdej zimy nad biegunem północnym tworzy się rozległy, zimny i powolny ...
SYGNAŁY - OKRZEMKI I LASY PRZECIW OCIEPLENIU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Sezonowe zakwity planktonu wokół Antarktydy sprawnie usuwają z powietrza dwutlenek węgla. Dwutlenek węgla jest tak samo ważny dla roślin zielonych, jak tlen dla zwierząt i ludzi służy do oddychania. Atmosferyczne stężenie tego gazu, obarczanego winą ...
SYGNAŁY - MAPY Z AUTOMATU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
W USA pojawią się niedługo pierwsze automaty z mapami na zamówienie. To marzenie każdego turysty. Wystarczy podać interesujący nas obszar, zaznaczyć, co nas interesuje na mapie, i po chwili wyjąć z podajnika gotowy produkt. Tak mają działać skomputeryzowane ...
ANTARKTYKA JAK NOWA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Dzięki informacjom zebranym przez umieszczony na orbicie radar powstała nowa mapa Antarktyki. Już wstępne jej oględziny zadziwiły badaczy. Zbieranie danych trwało zaledwie 18 dni jesienią 1997roku. Kanadyjski satelita Radarsat miał na pokładzie radar ...
SYGNAŁY - HOLOCEN ZUPEŁNIE ZWYCZAJNY?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Klimat ostatniego ciepłego okresu międzylodowcowego bardziej przypominał nasze czasy, niż dotąd przypuszczano. Ostatnie 10 tys. lat historii naszej planety, nazywane przez geologów holocenem, uważa się za okres niezwykłej stabilności klimatu. Pogląd ...
SYGNAŁY - ŚLADAMI SZMARAGDÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Dzięki badaniom izotopowym można określić, skąd pochodzą klejnoty. Szmaragdy od wieków są najbardziej poszukiwanymi kamieniami szlachetnymi, cenionymi nieraz wyżej od diamentów. Nic w tym dziwnego, bo klarowne, błyskające nasyconą zielenią jubilerskie ...
SYGNAŁY - ŚWIAT W KOMPUTERZE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Najdokładniejsza mapa świata jest już w drodze dzięki pomiarom radarowym wahadłowca Endeavour. Wahadłowiec Endeavour 22 lutego br. przywiózł na Ziemię około 10 TB danych (pojemność 15 tys. dysków CD-ROM), które posłużą do wykonania najdokładniejszej ...
SYGNAŁY - STERYLNA MARSJAŃSKA SIARKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Analizy izotopowe siarki z marsjańskich meteorytów wykazały, że nie nosi śladów działalności organizmów żywych. Gdy sonda Pathfinder zaczęła przesyłać pierwsze analizy chemiczne marsjańskich skał, wykonane przez jeżdżącego po okolicy Sojournera, naukowców ...
SYGNAŁY - ŁADNY PTASZEK!
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
"Zaginione ogniwo" ewolucji zawdzięcza swe powstanie obrotności chińskich rolników i odrobinie kleju. W październiku ub.r., podczas konferencji prasowej, przedstawiciele National Geographic Society tryumfalnie obwieścili wielkie odkrycie. ...
PRZEBUDZENIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 2000
Wulkany rzadko wygasają na zawsze. Usypiają jedynie na jakiś czas, by zebrać siły do kolejnej, często niespodziewanej erupcji. Tylko stała obserwacja z Ziemi i z orbity pozwala niekiedy dostrzec w porę zagrożenie. Zaczyna się od głuchego dudnienia, ...
SYGNAŁY - KUPER DINOZAURA
KAROL SABATH Kwiecień 2000
Czy niektóre drapieżne dinozaury są w istocie wtórnie nielotnymi praptakami? Wszystkie ptaki (oprócz praptaka) mają skrócony ogon, złożony ze zrośniętych kręgów, tworzących tzw. pygostyl. Artykuł pt. A pygostyle from a non-avian theropod w "Nature"[nr ...
SYGNAŁY - HYDRATOWA BOMBA ZEGAROWA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000
Gwałtowne ocieplenie na Ziemi 55 mln lat temu było najprawdopodobniej skutkiem szybkiego rozpadu hydratów metanowych. Węgiel jest ważnym pierwiastkiem nie tylko dlatego, że stanowi podstawowy budulec wszystkich organizmów żywych. Każdy gazowy związek ...
SYGNAŁY - DEKADA TYSIĄCLECIA
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Światowa Organizacja Meteorologiczna oceniła, że lata dziewięćdziesiąte były najcieplejszą dekadą nie tylko XX wieku, ale całego kończącego się tysiąclecia. W komunikacie ogłoszonym w Genewie stwierdzono m.in., że, licząc od 1860 roku, z siedmiu najgorętszych ...
SYGNAŁY - GRUŹLICA STARA JAK ŚWIAT
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000
Już kilkanaście tysięcy lat temu ta groźna choroba zbierała śmiertelne żniwo na różnych kontynentach. Do dziś nie wiadomo, skąd zaczęła się rozprzestrzeniać po świecie. Wbrew obiegowej opinii, gruźlica stanowi obecnie jedną z najgroźniejszych chorób ...
SYGNAŁY - CORAZ MNIEJ ARKTYKI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000
Grubość lodu pokrywającego Ocean Arktyczny zmniejsza się stopniowo, co grozi poważnymi zmianami klimatycznymi. Dzięki obserwacjom dokonywanym przez statki, samoloty i satelity od kilkudziesięciu lat wiemy, że zmniejsza się zasięg arktycznego lodu morskiego. ...
SYGNAŁY - FALUJĄCY PŁASZCZ ZIEMI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000
Oryginalny eksperyment pokazał, jak prawdopodobnie wygląda wnętrze naszej planety. Konwekcja, czyli obieg ciepła i materii w płaszczu Ziemi (płaszcz rozciąga się na głębokości ~20-2900 km), od lat pozostaje jednym z najpoważniejszych nie rozwiązanych ...
TAJEMNICZE CHMURY
BOGUSŁAW BARTOSIK Luty 2000
Zwykli ludzie biorą je nierzadko za UFO, ale i dla meteorologów niektóre z tych zjawisk atmosferycznych są bardzo tajemnicze. W klasyfikacji opracowanej przez Światową Organizację Meteorologiczną (WMO), obok znanych wszystkim "klasycznych" ...
SYGNAŁY - REKORDOWA KATASTROFA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Geolodzy z RPA zidentyfikowali największy i najstarszy z kraterów wybitych w skorupie ziemskiej przez drobne obiekty kosmiczne. Około 2 mld lat temu obiekt o średnicy prawie 10 km (planetoida lub jądro komety) wtargnął z prędkością około 100 tys. ...
SYGNAŁY - NAJSTARSZE KRĘGOWCE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Luty 2000
Historia ewolucyjna kręgowców jest długa i skomplikowana. Na jednym jej krańcu mamy człowieka, bociana, jaszczurkę i pstrąga. A na drugim... Tego właśnie do końca nie wiadomo. O ile bowiem skamieniałości kręgowców są dość często spotykane w stanie kopalnym ...
SYGNAŁY - KLIMATOLODZY APELUJĄ O POSPOLITE RUSZENIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2000
I ty możesz przyczynić się do uratowania naszej planety! Do tej pory naukowcy z programu SETI zdołali namówić ponad milion użytkowników domowych komputerów, by wspomogli ich w poszukiwaniu pozaziemskiej inteligencji. Teraz podobną propozycję, pod kryptonimem ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - KLIMAT
REDAKCJA Styczeń 2000
Lasy mogą pochłonąć nadmiar CO2. Okazało się, że lasy umiarkowanych szerokości geograficznych pochłaniają z atmosfery więcej tego gazu, niż dotąd przypuszczano. Potwierdził to inny eksperyment, zakończony kilka miesięcy później przez inny zespół i przeprowadzony ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - GEOLOGIA
REDAKCJA Styczeń 2000
Skamieniałe szczątki niewielkiego drapieżnego dinozaura Scipionyx samniticus, znalezionego przed kilkunastu laty we Włoszech, były zachowane tak wspaniale, że pozostały nawet ślady niektórych narządów wewnętrznych. Interpretacja oddychania tego dinozaura ...
SEZON CYKLONÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2000
Co roku nad oceanami tworzą się ogromne powietrzne wiry. Podczas swej wędrówki uderzają w wybrzeża huraganowymi wiatrami, siejąc zniszczenie i śmierć. Huragany należą do najbardziej brzemiennych w skutki katastrof naturalnych. Wiatr porywa w górę drzewa ...
OKOŃ, PIELĘGNICE I CZŁOWIEK
EWA MAKAŁA VAN DEN BERGEN Listopad 1999
CHYBA NIKT W NAJŚMIELSZYCH MARZENIACH NIE MÓGŁ PRZEWIDZIEĆ TEGO, CO NASTĄPIŁO W KILKADZIESIĄT LAT PO OSIEDLENIU W JEZIORZE JEDNEGO GATUNKU RYBY. Niestety, coraz częściej okazuje się, że ingerencja człowieka w przyrodę miewa dalekosiężne i opłakane skutki. ...
GDZIE SIĘ CHOWASZ PIELĘGNICO?
DOROTA WROŃSKA Listopad 1999
ODKRYCIE GEOLOGÓW STAŁO SIĘ DLA BIOLOGÓW TRUDNĄ ZAGADKĄ, A JEJ ROZWIĄZANIE MOŻE ZREWOLUCJONIZOWAĆ WSPÓŁCZESNE TEORIE NA TEMAT EWOLUCJI GATUNKÓW. Fot. Fred Hoogervorst W Jeziorze Wiktorii - największym afrykańskim akwenie - żyje ponad 300 ...
PUSTYNNA BURZA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1999
MNIEJ WIĘCEJ 30% POWIERZCHNI LĄDÓW TO OBSZARY SUCHE LUB PÓŁSUCHE. POŁOWA Z NICH TO PUSTYNIE, BĘDĄCE GŁÓWNYM ŹRÓDŁEM PYŁU W ATMOSFERZE. Źródło: NOAA/Operational Significant Event Imagery Tam, gdzie jest lub zaczyna być sucho, obniża się odporność ...
CIEPLEJSZE ZIMY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1999
Najbardziej zauważalną zmianą warunków klimatycznych w Europie jest ocieplenie miesięcy zimowych. Naukowcy sądzą, że winne temu są silniejsze niż zazwyczaj zachodnie wiatry, a im z kolei winne jest globalne ocieplenie. Ryc. A.P Któż z nas nie zauważył, ...
CO JEST PLANETĄ?
PAWEŁ P. ZAGOŻDŻON KAROL PANKOWSKI Październik 1999
Przeczytanie artykułu Jana Oko W poszukiwaniu dziesiątej planety ["WiŻ" nr 5/1999] zaowocowało niniejszym listem polemicznym, w którym chcę zaprezentować nieco bardziej konserwatywne stanowisko w sprawie definiowania pojęcia i liczby planet ...
HOLENDERSKIE BRZOZY I ANTARKTYCZNE LODY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999
Pojawiły się dwa nowe ważne zbiory danych klimatycznych. Pierwszy z nich, uzyskany z analizy warstw torfu, opisuje ostatnie 11 300 lat. Drugi, otrzymany z pomiarów rdzenia lodowego, odsłania ponad 400 tys. lat klimatycznej historii Ziemi. Z obu wynika, ...
OCZY NA NIEBIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999
Niezależnie od siebie powstały dwie witryny internetowe, w których można obejrzeć wybuchy wulkanów, huragany i rozległe pożary lasów. Na stronie Operational Significant Event Imagery ( http://www.osei.noaa.gov) meteorolodzy z amerykańskiej National ...
KOSMICZNA SKALA RICHTERA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Stopień zagrożenia zderzeniami drobnych ciał Układu Słonecznego z Ziemiąbędzie mierzony z użyciem obiektywnej skali, która jest kosmicznym odpowiednikiemstosowanej w sejsmologii skali Richtera. Usprawni to wymianę danych międzyzespołami poszukującymi ...
WIELKI KONIEC MAŁEJ SONDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
CZY NA KSIĘŻYCU JEST WODA? LUNAR PROSPECTOR WYPATRYWAŁ JEJ PRZEZ PÓŁTORA ROKU, A MIMO TO PRZED ZAKOŃCZENIEM SWOJEGO ŻYWOTA NIE DAŁ JEDNO ZNACZNEJ ODPOWIEDZI NA TO PYTANIE. Ryc. NASA/AMES Sonda Lunar Prospector (Księżycowy Poszukiwacz) krążyła przez ...
PARSZYWA DWUNASTKA
MAGDALENA PECUL Październik 1999
PARSZYWA DWUNASTKA TO, OPRÓCZ TYTUŁU SŁYNNEGO FILMU, DWANAŚCIE SZKODLIWYCH ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH WYTWARZANYCH PRZEZ CZŁOWIEKA, KTÓRA NAJDŁUŻEJ POZOSTAJĄ W ŚRODOWISKU NATURALNYM. JAK SIĘ ICH POZBYĆ? Niezbędne we współczesnym rolnictwie pestycydy są także ...
CZY GROZI NAM TRZĘSIENIE ZIEMI?
PAWEŁ WIEJACZ Październik 1999
WBREW OBIEGOWEJ OPINII W POLSCE ZDARZAJĄ SIĘ TRZĘSIENIA ZIEMI. NA SZCZĘŚCIE RZADKIE I NIE TAK SILNE JAK TO, KTÓRE OSTATNIO WYSTĄPIŁO W TURCJI. 17 sierpnia północno-zachodnią Turcją targnęło potężne trzęsienie ziemi o magnitudzie 7.5. Zginęło kilkanaście ...
CZY BAĆ SIĘ DIOKSYN
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA TADEUSZ PAJĄK Październik 1999
POWSTAJĄ W NATURZE PODCZAS WYBUCHÓW WULKANÓW I POŻARÓW LASÓW. JEDNAK GŁÓWNYM ICH PRODUCENTEM I, JAK SIĘ OSTATNIO OKAZAŁO, TAKŻE JEDNYM Z KONSUMENTÓW JEST CZŁOWIEK. Fot. PhotoDisc Afera związana z wykryciem w belgijskich kurczakach wysokiego stężenia ...
BEZTLENOWI METANOŻERCY Z GŁĘBIN
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 1999
Połączenie warsztatu mikrobiologów i geochemików pozwoliło uzyskać dowody na istnienie beztlenowych archebakterii, które żywią się metanem. Analiza fragmentów genomu tych organizmów wskazuje, że odkryto właśnie zupełnie nową grupę archebakterii, która ...
ON, ONA I TA TRZECIA
MAREK W. KOZŁOWSKI Wrzesień 1999
Piękne krzewy kaliny koralowej można znaleźć zarówno w wielkomiejskich parkach, jak i w samym środku Puszczy Białowieskiej. I tu, i tam ma swoich zaprzysięgłych wrogów. Są nimi szarynki kalinówki (Galerucella viburni), niewielkie, sympatycznie wyglądające ...
ŚLIMAKI W CENIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1999
Śluz wydzielany przez ślimaki słodkowodne i inne wodne organizmy może oczyszczać rzeki i jeziora z nadmiaru toksycznego glinu. Główną przyczyną zanieczyszczenia glinem są kwaśne deszcze, które sprawiają, że rozpuszczalne składniki związków glinu uwolnione ...
ZNIKAJĄCE ŚMIECIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1999
Marzenia, by różnorodne przedmioty codziennego użytku po spełnieniu swej roli znikały bez śladu zamiast zaśmiecać środowisko, z wolna stają się rzeczywistością. Do takich należą produkty amerykańskiej firmy Biocorp: plastikowe torby, jednorazowe kubki, ...
OZON: PIERWSZY SUKCES
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 1999
Pomiary stężenia związków chemicznych, które niszczą ziemską warstwę ozonową, wskazują, że część zagrożenia została najprawdopodobniej zażegnana. Kilku z nich jednakże wciąż przybywa, w tym najgroźniejszego freonu-12. Zespół chemików atmosfery pod kierownictwem ...
WIELCY SPÓŹNIALSCY RAZ JESZCZE
STANISŁAW KUCHARZYK Lipiec 1999
W numerze marcowym "Wiedzy i Życia" przeczytałem artykuł pana Łukasza ŁuczajaWielcy spóźnialscy. Jest to niezły przykład popularyzowania wiedzy przyrodniczej,jednak zakradły się tam pewne nieścisłości. Sztandarowym przykładem wędrówek roślin ...
NIEZNANI KREWNI MCHÓW
KATARZYNA BUCZKOWSKA EWA CHUDZIŃSKA Lipiec 1999
WĄTROBOWCE - NIEPOZORNE I CZĘSTO NIE ODRÓŻNIANE OD MCHÓW - PRZYGOTOWUJĄ GRUNT DO ZASIEDLENIA PRZEZ INNE ROŚLINY. ICH URODA I RÓŻNORODNOŚĆ ZWYKLE UCHODZĄ NASZEJ UWADZE. Wątrobowce często porastają podstawy pni drzew Fot. Andrzej Keczyński Nazwę ...
NADZIEJA DLA JODŁY
DOROTA DOBROWOLSKA Lipiec 1999
Jeszcze do niedawna w górskich i wyżynnych regionach kraju rosły lasy mieszane, których ważnym składnikiem była jodła pospolita. Gatunek ten obejmuje też swym zasięgiem tereny nizinne. W ostatnich dziesięcioleciach liczebność jodły nie tylko w polskich ...
DESZCZÓWKI GORZKI SMAK
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1999
Deszcz oczyszcza powietrze z wielu zanieczyszczeń, toteż dawno przestał być źródłem czystej wody, szczególnie w miastach. Najnowsze wyniki badań ostrzegają ponadto, że większość opadów w Europie zawiera duże ilości pestycydów i herbicydów. Normy zanieczyszczenia ...
IM WIĘCEJ ŚMIECI, TYM LEPIEJ?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1999
Że lasy i oceany wydajnie pochłaniają dwutlenek węgla z atmosfery, wiadomo od dawna. Obecnie w USA trwa dyskusja, czy podobną rolę "magazynu CO2" można przypisać wysypiskom śmieci. Zwycięstwo zwolenników takiego poglądu ułatwiłoby Stanom Zjednoczonym ...
SKARB ZA PŁOTEM
DOROTA WROŃSKA Czerwiec 1999
FASOLA W BABCINYM OGRÓDKU I STARA GRUSZA PRZY DRODZE TO BEZCENNE SKARBY, O KTÓRE TROSZCZĄ SIĘ MIĘDZYNARODOWE ORGANIZACJE. WYDAJNOŚĆ NIE JEST JUŻ NAJBARDZIEJ POŻĄDANĄ CECHĄ ROŚLIN UPRAWNYCH. ODPORNOŚĆ NA CHOROBY I KAPRYSY POGODY MOGĄ DAĆ IM STARE ODMIANY. ...
GDZIE POWSTAŁO ŻYCIE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1999
Kratery podwodnych wulkanów i wyloty hydrotermalne od pewnego już czasu budzą zainteresowanie jako możliwe miejsce narodzin życia. W głoszących to hipotezach [patrz: Jak narodziło się życie, "WiŻ" nr 9/1997] brakuje jednak miejsca na najważniejszy ...
KULISY PROGNOZOWANIA
IGOR J. ZALESKI Maj 1999
ZAPOMNIJCIE O STARYCH GÓRALACH. SKUTECZNE PRZEWIDYWANIE ZJAWISK POGODOWYCH BYŁOBY NIEMOŻLIWE BEZ SUPERKOMPUTERÓW. Na jutro synoptycy przewidują następujące warunki. Dla Warszawy: między godziną 12:00 a 13:00 opad deszczu połączony z wiatrem o sile 10 ...
GÓRSKIE BOBRY
ANDRZEJ CZECH Maj 1999
BÓBR - UTALENTOWANY INŻYNIER WŚRÓD ZWIERZĄT - PRZYWRACA BIESZCZADZKIEJ PRZYRODZIE UTRACONE BOGACTWO. Bieszczady widziały wiele eksperymentów: osuszanie torfowisk z zamiarem przekształcenia ich w żyzne, pszeniczne pola; budowanie obór dla tysięcy ...
METEOROPACI SĄ WŚRÓD NAS
BARBARA WOJTACH Maj 1999
BÓL GŁOWY I ŁAMANIE W KOŚCIACH TO DLA WIELU LUDZI NAJDOKŁADNIEJSZA PROGNOZAPOGODY I... WŁASNEGO ZDROWIA. Atmosfera jest naturalnym środowiskiem dla człowieka. W toku ewolucji nasz stałocieplny gatunek doskonale się do niego przystosował - w szczególnoścido ...
SPOLARYZOWANYM OKIEM
BOGUSŁAW BAGIŃSKI Kwiecień 1999
Gdy odbieram mikroskopowe zdjęcia minerałów z laboratorium fotograficznego, często spotykam się z dużym zainteresowaniem innych klientów, a nawet fachowców z laboratorium. Po obejrzeniu odbitek i uzyskaniu wyjaśnień zwykle nie ukrywają zdziwienia, ...
CZY ZMIENIAMY KLIMAT?
TADEUSZ FLORKOWSKI TOMASZ GOSLAR KAZIMIERZ RÓŻAŃSKI MACIEJ SADOWSKI LESZEK STARKEL ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1999
W majowym numerze "Wiedzy i Życia" ukazał się obszerny artykuł prof. Zbigniewa Jaworowskiego Czy człowiek zmienia klimat? Autor artykułu stara się dowieść tezy, iż grupie sprytnych i bezwzględnych naukowców udało się wprowadzić w błąd opinię ...
LODOWY BIEGUN MARSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Ta sama sonda, o której wspominamy w sygnale Zakurzone planetoidy, zebrała w ub.r. dane umożliwiające rekonstrukcję wyglądu północnego bieguna Marsa w trzech wymiarach. Fot: G. Shirah/MOLA/MGS/NASA Okolice bieguna pokrywa lodowa skorupa o średnicy ...
ZAKURZONE PLANETOIDY; SKĄD SIĘ BIERZE PYŁ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Sonda Mars Global Surveyor (MGS) krąży wokół Marsa od września 1997 roku, zbierając materiały potrzebne do sporządzenia dokładnej mapy Czerwonej Planety. Oddaje się przy tym różnym "zajęciom ubocznym", które już niejednokrotnie zaowocowały ...
HISTORIA ZAPISANA W TORFIE
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Ołów, jeden z najwcześniej poznanych metali użytkowych (i pierwszy wytapiany z rud), odegrał w dziejach ludzkości istotną rolę. Starożytna i nowożytna historia odbija się wyraźnie w poziomie skażenia atmosfery ołowiem na przestrzeni wieków. Ostatnio ...
ZBURZONA TEORIA BURZ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Analiza pomiarów z satelity FORTE, przedstawiona na konferencji American Geophysical Union w grudniu ub.r., wykazała, że ogromna liczba wyładowań atmosferycznych zachodzi w głębi chmur, gdzie nie są widoczne ani z powierzchni Ziemi, ani z kosmosu. Naukowcy ...
BAZALTOWY POTOP...
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Może się okazać, że katastrofalne zmiany klimatu, uznawane za najbardziej prawdopodobną przyczynę występowania w historii Ziemi okresów masowego wymierania, miały zawsze to samo źródło -- wulkanizm. Wyniki uzyskane przez zespół brytyjskich i amerykańskich ...
CZY JEDNAK METEORYT
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Frank Kyte, geochemik z University of California w Los Angeles, twierdzi, że udało mu się znaleźć fragment pozaziemskiego obiektu, który obarcza winą za spowodowanie zagłady dinozaurów około 65 mln lat temu. Źródło: NASA W 1980 roku Luis Alvarez, ...
KIEDY OCEANY ZACZĘŁY ODDYCHAĆ?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Zaczynają się wyjaśniać przyczyny kambryjskiej eksplozji życia na Ziemi.Zdaniem D.E. Canfielda z Odense University w Danii, swobodny rozwój życiana naszej planecie nie był możliwy przed okresem kambryjskim, ponieważ w oceanach praktycznie nie było wolnego ...
WIELCY SPÓŹNIALSCY
ŁUKASZ ŁUCZAJ Marzec 1999
WĘDRUJĄC NA WIOSNĘ PRZEZ LAS, WIDZIMY ROZLEGŁE DYWANY WIELOBARWNEGO KWIECIA, KTÓRE CZĘSTO NAGLE SIĘ URYWAJĄ. PRZEZ NASTĘPNE KILKASET METRÓW NIE NAPOTYKAMY ŻADNEJ Z KWITNĄCYCH ROŚLIN. PRZYCZYNY TEGO ZJAWISKA ZOSTAŁY DOPIERO NIEDAWNO WYJAŚNIONE. Wczesną ...
SŁABY REFLEKS OCEANÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Oceany nie nadążają z magazynowaniem zwiększonej ilości dwutlenku węgla, wydzielanego do atmosfery w wyniku działalności człowieka - tak twierdzi pięciu amerykańskich naukowców, autorów artykułu, jaki ukazał się niedawno w "Nature". Odkrycie ...
KAWKA ALBINOS
ALOJZY CISZKIEWICZ Luty 1999
Ta dziwnie ubarwiona kawka została sfotografowana przy ruchliwej ulicy w centrum Sandomierza. Zwykle widujemy kawki z czarnymi piórami o niebieskawym połysku, tylko głowa tych ptaków z tyłu i boku jest siwa. Przyczyną powstawania anomalii w ubarwieniu ...
SERENGETI NA SYBERII
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Naukowcy chcą odtworzyć ekosystem z ostatniej epoki lodowcowej. Siłą sprawczą mają być specjalnie do tego celu sprowadzone zwierzęta: konie, bizony, renifery, woły piżmowe. Poligonem doświadczalnym będzie rezerwat na Nizinie Kołymskiej we wschodniej ...
"MOKRE" KSIĘŻYCE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Fot. JPL/NASA/CalTech W pierwszych miesiącach ub.r. odkryto ogromne ilości wody na jowiszowym księżycu - Europie. Bardzo interesujące ślady tego życiodajnego płynu znaleziono też na naturalnym satelicie Ziemi [patrz: Galileo, Europa i woda, "WiŻ"nr ...
DLACZEGO W OCEANACH NIE MA OWADÓW?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Źródło: Internet Owady są jedną z najbardziej liczebnych grup zwierząt na Ziemi (co najmniej 5 mln gatunków). Zasiedlają niemal każdy typ środowiska, także najgorętsze i najmroźniejsze miejsca naszej planety; są i takie, które żyją w słonych jeziorach. ...
JURAJSKIE ODCHODY
PAWEŁ WERNICKI Styczeń 1999
Na filmie wszystko wygląda romantycznie - znakomity uczony bada DNA dinozaurów dzięki analizie zawartości układu pokarmowego prehistorycznych komarów, zatopionych w bursztynie. Jednak w realnym świecie uczeni uznają za bardziej obiecujące inne znalezisko: ...
SERYJNE KRATERY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999
Upadek komety Shoemaker-Levy 9 na powierzchnię Jowisza w 1994 roku był uważnie śledzony przez naukowców z całego świata. Na kolejnych ujęciach wydarzenia widać było, jak kometa rozpada się na części w polu grawitacyjnym planety, po czym spada w postaci ...
KWAŚNA PERMSKA WODA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999
Zespół amerykańskich geologów, kierowany przez Kathleen C. Benison z Central Michigan University, ustalił, że 270 mln lat temu, w okresie permskim, centralną część Ameryki Północnej zajmowało ogromne, słone i kwaśne jezioro. Fot. Internet W permie ...
NIECO CIEPLEJ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999
POGODA ZACHOWUJE SIĘ OSTATNIO TROCHĘ INACZEJ NIŻ ZWYKLE. CZY TO WŁAŚNIE PRZEDSMAK GLOBALNEGO OCIEPLENIA, CZY TYLKO NATURALNE FLUKTUACJE KLIMATU? Po latach kontaktu z filmami i książkami, a ostatnio także grami komputerowymi, w których ludzkość jednoczy ...
ZIELENINA NA SKAŻENIA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 1998
Rośliny są naszymi sprzymierzeńcami także w walce z zanieczyszczeniami. Niektóre gatunki gromadzą w swoich tkankach metale ciężkie i radioizotopy. Robią to na tyle skutecznie, że opracowano metody oczyszczania gleby i wody z toksycznych pierwiastków ...
ZIELONI KONTRA CZEKOLADA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 1998
Producenci czekolady dostali się na czarną listę wrogów środowiska. Olbrzymie plantacje kakaowców - drzew, z których owoców otrzymuje się kakao - rosną w miejscu lasów tropikalnych. W brazylijskim stanie Bahia, w rejonie uprawy kakaowców, wycięto ...
SKRĘCONE IGLAKI
MARCIN ZALEWSKI Grudzień 1998
Na północnej i południowej półkuli cyklony wirują w przeciwnych kierunkach, w przeciwnych kierunkach skręcają się także włókna pni niektórych gatunków drzew rosnących na antypodach. Leśnicy najczęściej tłumaczą to niszczące surowiec drzewny zjawisko ...
LEŚNE KOTY
KRZYSZTOF SCHMIDT Grudzień 1998
TERYTORIUM JEDNEGO RYSIA ZAJMUJEOBSZAR PÓŁMILIONOWEGO MIASTA. ILE TERENU POTRZEBA, BY PRZETRWAŁA CAŁA POPULACJA? Czy ktokolwiek wyobraża sobie rysia inaczej niż siedzącego na drzewie? Powszechna wiedza o tych drapieżnikach do niedawna opierała się na ...
BAŁTYK W ROZUMIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Całość trwającego 35 minut filmu podzielono na cztery wyraźne bloki tematyczne. Po krótkim wstępie, w którym narrator ubolewa nad naszym (widzów) poziomem wiedzy o Bałtyku, rozpoczyna się część pierwsza, poświęcona geologicznej historii powstawania ...
PIERWSZE ZŁOŻE NA MARSIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. JPL/NASA Zespół geologów z Arizona State University, opracowujący wyniki przesyłane przez sondę Mars Global Surveyor, doniósł o odkryciu dużego złoża hematytu na powierzchni Marsa (na zdjęciu). To kolejny silny argument na korzyść hipotezy, że ...
CZYŻBY JEDNAK KATALIZA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Cała współczesna cywilizacja zależy od dostępności ropy naftowej i gazu ziemnego. Tymczasem wciąż nie wiemy, jak dokładnie powstają złoża tych substancji. Frank Mango, geolog z Rice University w Houston (USA), twierdzi, że kluczową rolę w procesie powstawania ...
GORĄCY KSIĘŻYC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Fot. NASA - Jet Propulsion Laboratory Niezmordowany Galileo wciąż krąży wokół Jowisza i pomimo swej telekomunikacyjnej ułomności [Galileo, Europa i woda, "WiŻ" nr 5/1998] przesyła bardzo ciekawe zdjęcia jego księżyców. Latem br. zakończono ...
BŁYSKAWICE BOJĄ SIĘ WODY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. NASA/Marshall Space Flight Center Zdjęcia satelitarne tropikalnych burz, uzyskane z amerykańsko-japońskiego urządzenia LIS (Lightning Imaging Sensor), potwierdziły jednoznacznie, że 98% wyładowań atmosferycznych zachodzi nad obszarami lądowymi ...
PIERWSZE ZŁOŻE NA MARSIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. JPL/NASA Zespół geologów z Arizona State University, opracowujący wyniki przesyłane przez sondę Mars Global Surveyor, doniósł o odkryciu dużego złoża hematytu na powierzchni Marsa (na zdjęciu). To kolejny silny argument na korzyść hipotezy, że ...
MORDERCZE GLONY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. Internet Pierwszy raz zauważono je w 1984 roku w strefie brzegowej księstwa Monako. Zajmowały wówczas powierzchnię mniej więcej 1 m2, więc nie wzbudziły żadnych podejrzeń. Jednak gdy 6 lat później wodorosty z gatunku Caulerpa taxifolia znaleziono ...
LEŚNE OWOCE
ŁUKASZ ŁUCZAJ Listopad 1998
Kiedy nastaje późna jesień i opadają liście drzew, jedynym kolorowym elementem są obsypane owocami krzewy rozsiane po miedzach, wzdłuż torów kolejowych i na skrajach lasów. Owoce te zjadają zwierzęta, z reguły ptaki. Nasiona zawarte w owocach są wydalane. ...
NASZ BAŁTYK
EUGENIUSZ ANDRULEWICZ Listopad 1998
MAMY NA WŁASNOŚĆ KAWAŁEK BAŁTYKU. OZNACZA TO NIE TYLKO WODĘ, ALE TAKŻE TO, CO ZNAJDUJE SIĘ W NIEJ, NA POWIERZCHNI DNA ORAZ POD DNEM. Morza i oceany, a w szczególności morza szelfowe oraz strefy przybrzeżne oceanów, przestały już być własnością niczyją. ...
ZABÓJSTWO CZY SAMOBÓJSTWO
TAIDA TARABUŁA Listopad 1998
POWSZECHNIE UWAŻA SIĘ, ŻE LASY ZAMIERAJĄ Z POWODU KWAŚNYCH DESZCZÓW. JEŚLI JEST TO PRAWDĄ, TO DLACZEGO GINĄ GŁÓWNIE DRZEWA IGLASTE? Zamieranie drzew pod wpływem zanieczyszczeń powietrza nie jest problemem nowym, znane jest bowiem nauce od co najmniej ...
NASZ BAŁTYK
EUGENIUSZ ANDRULEWICZ Listopad 1998
MAMY NA WŁASNOŚĆ KAWAŁEK BAŁTYKU. OZNACZA TO NIE TYLKO WODĘ, ALE TAKŻE TO, CO ZNAJDUJE SIĘ W NIEJ, NA POWIERZCHNI DNA ORAZ POD DNEM. Morza i oceany, a w szczególności morza szelfowe oraz strefy przybrzeżne oceanów, przestały już być własnością niczyją. ...
DINOZAURY NA MROZIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998
Najczęściej przytaczana teoria tłumacząca wyginięcie dinozaurów zakłada znaczne ochłodzenie klimatu wskutek upadku na Ziemię dużego meteorytu. Tymczasem odkrycia australijskich i południowoafrykańskich paleontologów wskazują, że nie wszystkie dinozaury ...
GEOLOGICZNY NOBEL DLA POLAKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998
Adam M. Dziewoński, sejsmolog, profesor Harvard University, otrzymał tegoroczną prestiżową nagrodę Crawforda za "fundamentalny wkład w naszą wiedzę o strukturach i procesach zachodzących we wnętrzu Ziemi". Nagroda ta przyznawana jest przez ...
SEJSMOLODZY NA OCEANACH
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998
Rys. Andrzej Pieńkowski W maju br. sejsmolodzy pracujący w programie wierceń dna oceanicznego (Ocean Drilling Program) zainstalowali na Oceanie Indyjskim pierwszą podmorską stację sejsmiczną. Wiele takich stacji ma powstać w najbliższych latach na ...
NIEZWYKŁA PĘTLA
SŁAWOMIR SWERPEL Wrzesień 1998
WODY OCEANÓW ŚWIATA SĄ POŁĄCZONE ZE SOBĄ I MIESZAJĄ SIĘ, ROZPROWADZANE SIECIĄ PRĄDÓW MORSKICH, ZARÓWNO POWIERZCHNIOWYCH, JAK I PŁYNĄCYCH GŁĘBOKO W TONI WODNEJ. CAŁY TEN GLOBALNY PRZEPŁYW JEST ŚCIŚLE POWIĄZANY Z KLIMATEM. Zjawisko wielkoskalowej cyrkulacji ...
JESZCZE JEDEN ZABÓJCA PŁAZÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1998
Żaby i ropuchy giną zarażone nieznanym nauce gatunkiem grzyba. Patogen infekuje skórę dolnej części ciała i nóg tych zwierząt, pokrywając ją grubą warstwą. Dla płazów, które oddychają przez skórę, taka infekcja jest śmiertelna, gdyż po prostu się duszą. ...
CZERWONA ŚMIERĆ
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Czasami inspirację do pracy naukowej można znaleźć w damskiej torebce. Prowadzone przez amerykańskie ministerstwo rolnictwa badania nad szminkami zaowocowały intrygującym i potencjalnie praktycznym odkryciem. Okazało się, że zawarty w szmince czerwony ...
ZIELONEJ REWOLUCJI C.D.
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1998
Fot. Archiwum Wkwietniu br. na rolniczej konferencji w Nowym Delhi doniesiono o wyhodowaniu nowej odmiany pszenicy, dającej niespotykane do tej pory plony - 18 ton na hektar. Średni plon zwykłych upraw pszenicy na świecie to dziś 2.7 tony z hektara, ...
NIEZWYKŁA PĘTLA
SŁAWOMIR SWERPEL Wrzesień 1998
WODY OCEANÓW ŚWIATA SĄ POŁĄCZONE ZE SOBĄ I MIESZAJĄ SIĘ, ROZPROWADZANE SIECIĄ PRĄDÓW MORSKICH, ZARÓWNO POWIERZCHNIOWYCH, JAK I PŁYNĄCYCH GŁĘBOKO W TONI WODNEJ. CAŁY TEN GLOBALNY PRZEPŁYW JEST ŚCIŚLE POWIĄZANY Z KLIMATEM. Zjawisko wielkoskalowej cyrkulacji ...
KLIMAT, PLANKTON I ZASOBY RYBACKIE
TOMASZ LINKOWSKI Wrzesień 1998
CZY POGODA WPŁYWA NA LICZEBNOŚĆ RYB W OCEANACH? OD CZEGO ZALEŻY MENU SZPROTA? PROGRAM GLOBEC MA ZNALEŹĆ ODPOWIEDZI NA TE PYTANIA. Wobec coraz częściej pojawiających się krytycznych reakcji wobec dotychczasowych metod zarządzania zasobami rybackimi, ...
OAZY POLARNYCH OCEANÓW
JAN WĘSŁAWSKI Wrzesień 1998
NA POWIERZCHNI OGROMNYCH, POKRYTYCH LODEM POLARNYCH OCEANÓW OTWIERAJĄ SIĘ REGULARNIE NATURALNE PRZERĘBLE. NIEKTÓRE Z NICH OSIĄGAJĄ NAWET KILKASET KILOMETRÓW ŚREDNICY. Miejsca te, występujące w Arktyce i wokół Antarktydy (ryc. 1), nazywa się w anglojęzycznej ...
KLIMAT, PLANKTON I ZASOBY RYBACKIE
TOMASZ LINKOWSKI Wrzesień 1998
CZY POGODA WPŁYWA NA LICZEBNOŚĆ RYB W OCEANACH? OD CZEGO ZALEŻY MENU SZPROTA? PROGRAM GLOBEC MA ZNALEŹĆ ODPOWIEDZI NA TE PYTANIA. Wobec coraz częściej pojawiających się krytycznych reakcji wobec dotychczasowych metod zarządzania zasobami rybackimi, ...
OAZY POLARNYCH OCEANÓW
JAN WĘSŁAWSKI Wrzesień 1998
NA POWIERZCHNI OGROMNYCH, POKRYTYCH LODEM POLARNYCH OCEANÓW OTWIERAJĄ SIĘ REGULARNIE NATURALNE PRZERĘBLE. NIEKTÓRE Z NICH OSIĄGAJĄ NAWET KILKASET KILOMETRÓW ŚREDNICY. Miejsca te, występujące w Arktyce i wokół Antarktydy (ryc. 1), nazywa się w anglojęzycznej ...
CO Z GÓRĄ ŚMIECI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1998
JAK PRÓBUJE SIĘ ROZWIĄZAĆ PROBLEM ODPADÓW? - "WIEDZA I ŻYCIE" PYTA PROF. DR. HAB. JERZEGO GOLIMOWSKIEGO. Resztki żywności, niepotrzebne nam przedmioty najpierw lądują w koszu na śmieci, a wkrótce potem trafiają na miejskie wysypisko. Średnio ...
BIORÓŻNORODNOŚĆ MÓRZ I OCEANÓW
JAN WĘSŁAWSKI Sierpień 1998
OD SZCZYTU ZIEMI W RIO DE JANEIRO W 1992 ROKU SŁOWO BIODIVERSITY (BIORÓŻNORODNOŚĆ) STAŁO SIĘ CZĘŚCIĄ SŁOWNIKA NIE TYLKO PRZYRODNIKÓW, ALE TAKŻE POLITYKÓW, EKONOMISTÓW I LUDZI BIZNESU. ABY TERMIN TEN NIE ZATRACIŁ SWOJEGO SENSU, JAK SŁOWO EKOLOGIA, TRZEBA ...
MARSJAŃSKIE JEZIORO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Fot. Malin Space Science Systems/NASA Krążąca wokół Marsa sonda Mars Global Surveyor [Sygnały, lipiec 1998] wykonała w ostatnich dniach grudnia ub.r. bardzo ciekawe zdjęcie, które opublikowano dopiero w końcu maja. Daleko mu wprawdzie do walorów artystycznych ...
OD KOLUMBA SIĘ ZACZĘŁO...
MAŁGORZATA SZCZEPANIAK Sierpień 1998
DOKŁADNIE 500 LAT TEMU, W SIERPNIU 1498 ROKU, PODCZAS KOLEJNEJ WYPRAWY KRZYSZTOF KOLUMB ODKRYŁ STAŁY LĄD - AMERYKĘ POŁUDNIOWĄ. Jeszcze za życia Krzysztofa Kolumba, a nawet jego syna, zastanawiano się, kogo należy nazwać odkrywcą Nowego Świata. Zasługę ...
ZAMIAST OBRĄCZEK-RADARY
MARCIN ZALEWSKI Sierpień 1998
Badania migracji ptaków należą do najbardziej praco- i czasochłonnych w ornitologii. Trzeba bowiem złowić ptaki, a następnie je zaobrączkować. Potem można już tylko czekać i mieć nadzieję, że ktoś złowi oznakowane osobniki na trasie ich wędrówki i ...
ROZWÓJ OCEANÓW
STANISŁAW MUSIELAK RYSZARD KOTLIŃSKI Sierpień 1998
POWSTANIE WSPÓŁCZESNEGO OCEANU I ROZWÓJ GEOLOGICZNY JEGO PODŁOŻA WIĄŻĄ SIĘ ŚCIŚLE Z EWOLUCJĄ CAŁEJ KULI ZIEMSKIEJ. Współczesny wszechocean dzielony jest najczęściej na trzy główne obszary: Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Indyjski i Ocean Atlantycki. ...
ROZWÓJ OCEANÓW
STANISŁAW MUSIELAK RYSZARD KOTLIŃSKI Sierpień 1998
POWSTANIE WSPÓŁCZESNEGO OCEANU I ROZWÓJ GEOLOGICZNY JEGO PODŁOŻA WIĄŻĄ SIĘ ŚCIŚLE Z EWOLUCJĄ CAŁEJ KULI ZIEMSKIEJ. Współczesny wszechocean dzielony jest najczęściej na trzy główne obszary: Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Indyjski i Ocean Atlantycki. ...
CO ZDARZYŁO SIĘ W MINNESOCIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1998
CO PEWIEN CZAS NA ŁAMY PRASY AMERYKAŃSKIEJ WRACA TEMAT KALEKICH ŻAB. NIE JEST TO PRZEBÓJ SEZONU OGÓRKOWEGO, CHOĆ NA TAKI WYGLĄDA. NAUKOWCY OD KILKU LAT POSZUKUJĄ TAJEMNICZEJ PRZYCZYNY DEFORMACJI PŁAZÓW. W sierpniu 1995 roku grupa uczniów z nauczycielką ...
PODWODNE ZALOTY
HALINA GALERA Sierpień 1998
KWIATY NIEKTÓRYCH ROŚLIN WODNYCH SĄ NIEPOZORNE I NIEZBYT EFEKTOWNE, ALE ICH MIŁOSNE STRATEGIE BYWAJĄ NIE TYLKO EMOCJONUJĄCE, ALE I BARDZO WYRAFINOWANE. Rośliny nasienne1 to mistrzowie życia na lądzie. Swój sukces zawdzięczają nie tylko budowie korzeni, ...
MOKRADŁA DOBRE NA SALMONELLĘ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1998
Porośnięte kosaćcami, pałką, rzęsą wodną, moczarką kanadyjską specjalnie tworzone mokradła mogą stać się alternatywą dla nowoczesnych metod dezynfekcji wody. Bakterie Escherichia coli i Salmonella typhimurium giną w konfrontacji z wodną roślinnością ...
UWIĘZIONE GENY
TOMASZ ŁĘSKI Lipiec 1998
Amerykańskim naukowcom udało się wymyślić metodę otrzymywania o wiele bezpieczniejszych zmodyfikowanych genetycznie (transgenicznych) roślin. Opracowana przez nich technika pozwoli na wprowadzanie genów do roślin uprawnych w sposób, który uniemożliwi ...
WIELORYBNICY ZNÓW U STERU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1998
Pod wieloma względami obrady Międzynarodowej Komisji Wielorybniczej (IWC), które odbyły się w maju br., przypominały ubiegłe lata - jak co roku dyskutowano słuszność zakazu połowu wielorybów na skalę przemysłową i nie osiągnięto porozumienia na ten ...
WIELORYBY I WIELORYBNICTWO
LESZEK SOLSKI Lipiec 1998
CZY WIELORYBY MAJĄ SZANSĘ PRZETRWAĆ W KONFRONTACJI Z CZŁOWIEKIEM? PRÓBY ICH OCHRONY NADAL ZAWODZĄ. Wieloryby są jednym z największych osiągnięć ewolucji. To naturalne dzieła sztuki, które przez ponad 50 mln lat panowały w morzach. A potem pojawił się ...
ORKA TYLKO NOCĄ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1998
Naukowcy z Uniwersytetu w Bonn twierdzą, że rolnicy mogą zmniejszyć liczbę chwastów na polach i ilość stosowanych herbicydów, orząc w nocy. Fot. Krzysztof Kaliński Nasiona roślin uprawnych zwykle kiełkują w całkowitych ciemnościach. Natomiast u większości ...
SAMOLOT DLA METEOROLOGA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 1998
Dzięki mocy obliczeniowej najnowszych superkomputerów i wysoko wyspecjalizowanym programom przetwarzającym ogrom danych z obserwacji meteorologicznych dokładna prognoza pogody leży już prawie w zasięgu ludzkich możliwości. Prawie, ponieważ bolączką ...
NOWOŚĆ Z RAF KORALOWYCH
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1998
W ciągu ostatnich 20 lat duże połacie raf koralowych bladły, bielały i w końcu zamierały. Winę za ten proces przypisuje się skutkom działalności człowieka, choć do końca nie wiadomo, co tak naprawdę jest bezpośrednią przyczyną zagłady korali. Potencjalnych ...
ROŚLINA DRAPIEŻNA, LECZ MAŁO ŻARŁOCZNA
MAGDALENA PECUL Lipiec 1998
Miłośnika fantastyki, któremu określenie "drapieżna roślina" natychmiast przywodzi na myśl jakiś twór z Planety Śmierci Harry'ego Harrisona, czeka gorzkie rozczarowanie. Znakomita większość z około 450 żyjących na świecie gatunków roślin ...
TRUDNA SZTUKA RACHUNKÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1998
Ile można wydać na obronę? Za mało - napastnik zwycięży, zbytnia rozrzutność jednak grozi zmarnowaniem cennych dóbr. Znalezienie złotego środka to problem nie tylko polityków, ale także roślin. Bronią się one przed swoimi wrogami na wiele różnych ...
KĘS SREBNEGO GLOBU, CZYLI KSIĘŻYC W ZASIĘGU RĘKI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1998
PODCZAS CZERWCOWEGO PIKNIKU NAUKOWEGO MOŻNA BĘDZIE ZOBACZYĆ NAJPRAWDZIWSZY KAWAŁEK KSIĘŻYCA. Jest drugim po Słońcu najjaśniejszym obiektem kosmicznym na naszym niebie. Od zawsze rozświetla ziemskie noce swoim zimnym blaskiem, fascynując ludzkie umysły. ...
TYTOŃ I OZON
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1998
UCZNIOWIE SZKÓŁ Z CAŁEGO KRAJU BADAJĄ W SWOJEJ OKOLICY ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA OZONEM. KORZYSTAJĄ ONI ZE SPECJALNYCH ODMIAN TYTONIU, WYHODOWANYCH PONAD TRZYDZIEŚCI LAT TEMU. Amerykańscy farmerzy uprawiający tytoń w stanie Connecticut i na Florydzie ...
POD PORTUGALSKĄ BANDERĄ
RYSZARD BADOWSKI Czerwiec 1998
ŚWIATOWA WYSTAWA EXPO'98 W LIZBONIE POD HASŁEM OCEANY - DZIEDZICTWO DLA PRZYSZŁOŚCI ODBYWA SIĘ W 500 ROCZNICĘ DOTARCIA PRZEZ VASCO DA GAMĘ DROGĄ MORSKĄ DO INDII. W czasie tej wyprawy miał miejsce ciekawy epizod. Na zakotwiczonym w pobliżu półwyspu ...
JAK BORELIOZA ZALEŻY OD BRUDNICY NIEPARKI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1998
Fot. Marek W. Kozłowski Urodzaj żołędzi może zwiększyć zagrożenie boreliozą. A oto jak grupa amerykańskich ekologów doszła do tego pozornie paradoksalnego wniosku. Otóż postanowili oni opracować sposób na brudnicę nieparkę - ćmę, która ogałaca ...
EKOLOGIA LUBIANE SŁOWO
KRZYSZTOF WÓJCIK Maj 1998
Od kilku lat wzrasta popularność słowa ekologia. Wykorzystują to producenci, zarzucając rynek "ekologicznymi" towarami - od proszków do prania po żywność. I choć działanie takie jest podszyte chęcią zysku, to dla środowiska jest ono korzystne ...
SPEKTAKL NA KORZE BRZOZY
MAREK W. KOZŁOWSKI Maj 1998
USCHNIĘTA BRZOZA MOŻE DOSTARCZYĆ CIERPLIWEMU OBSERWATOROWI OWADÓW NIE MNIEJ WRAŻEŃ NIŻ WTEDY, GDY JEJ PIEŃ WIEŃCZY ZIELONA KORONA. ryc. 1 Martwe drzewo opadają gromady drewnojadów, a zaraz potem ich mniej lub bardziej wyspecjalizowani prześladowcy, ...
GALILEO, EUROPA I WODA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 1998
W grudniu zeszłego roku rozpoczęła się ostatnia misja sondy Galileo, poświęcona badaniu dwóch wewnętrznych galileuszowych księżyców Jowisza - Europy i Io. O wyborze jej celu przesądziły uzyskane 19 lat temu przez sondy Voyager i potwierdzone w ciągu ...
WYROK NA CO2
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 1998
10 grudnia 1997 roku, po dziesięciu dniach burzliwych obrad, w Kioto w Japonii zakończyła się międzynarodowa konferencja klimatyczna, w której uczestniczyli przedstawiciele rządów wszystkich krajów świata. Miały na niej zapaść wiążące decyzje dotyczące ...
CZY CZŁOWIEK ZMIENIA KLIMAT?
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Maj 1998
GLOBALNE OCIEPLENIE MOŻE BYĆ FIKCJĄ, A WPŁYW CZŁOWIEKA NA KLIMAT - MOCNO PRZESADZONY. W DALSZYM CIĄGU NIE WIEMY, CZY W NIEDALEKIEJ PRZYSZŁOŚCI BĘDZIE ZA CIEPŁO CZY ZA ZIMNO. Fot. NASA W powszechnym przekonaniu, kształtowanym przez media, klimat ...
ZAZDROŚĆ W PTASICH PIÓRKACH
PAWEŁ KOZŁOWSKI Maj 1998
Fot. Grzegorz i Tomasz Kłosowscy Zazdrość to problem nie tylko ludzki. Samce trzciniaków (Acrocephalus arundinaceus) - dość pospolitych ptaków z rodziny pokrzewkowatych, zamieszkujących trzcinowiska -- mogą mieć po kilka partnerek gniazdujących ...
SZTUCZNE CHMURY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 1998
Fot. Internet Każdy z nas wielokrotnie widział na niebie smugi kondensacyjne - białe wąskie pasy, jakie zostawia za sobą lecący wysoko samolot odrzutowy. Często pozostają one na niebie bardzo długo, tworząc coś w rodzaju sztucznej chmury. Okazuje ...
CZERWONE KRASNALE NA NIEBIE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Kwiecień 1998
Od pewnego czasu uwagę naukowców zajmujących się fizyką górnych warstw atmosfery przyciągają niezwykłe jasne wyładowania atmosferyczne pojawiające się kilkadziesiąt kilometrów nad chmurami burzowymi. Zostały one nazwane "red sprites", czyli ...
GAD SPRZED 50 MLN LAT
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 1998
Jurrasic Park Stevena Spielberga, oprócz niewątpliwego sukcesu kasowego i zainteresowania dinozaurami, pozostawił po sobie także światowy wzrost popularności bursztynu. Ten dobrze znany wszystkim Polakom kamień ozdobny często zawiera w sobie drobne owady, ...
WIEK ZIEMI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 1998
SKĄD WIEMY, ILE LAT LICZY SOBIE NASZA PLANETA? DLACZEGO PRÓBA POZNANIA JEJ WIEKU WYMAGA SZUKANIA RACZEJ POZA ZIEMIĄ NIŻ NA NIEJ? W porównaniu z długością naszego życia czas trwania wielu procesów zachodzących w przyrodzie wydaje nam się trudny bądź ...
ŁATANIE KWASEM, WYPALANIE SOLĄ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 1998
Ryc. DLR Ozon (O3) to gaz ochraniający powierzchnię Ziemi przed promieniowaniem kosmicznym. Od dawna wiadomo, że działalność człowieka, a ściślej mówiąc pewne substancje chemiczne, które produkuje, przyczyniają się do jego ubytków w atmosferze. Za ...
ROŚLINY PODZIEMIA
WIKTOR PAWŁOWSKI Marzec 1998
CHOĆ W POWIETRZU CZUĆ JESZCZE ZIMĘ I BRAKUJE DNI NAWET DO KALENDARZOWEJ WIOSNY, W LASACH I NA GÓRSKICH ŁĄKACH POJAWIAJĄ SIĘ JEJ PIERWSZE ZWIASTUNY. PRZEZ RESZTKI POKRYWY ŚNIEŻNEJ I ZMARZNIĘTĄ ZIEMIĘ WYGLĄDAJĄ DROBNE I DELIKATNE KWIATY WIOSNY. Wielu ...
ROK TYGRYSA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 1998
Fot. Internet Ogon tygrysa na choroby skóry, kły na gorączkę, pazury na uspokojenie, gałki oczne na epilepsję, wąsy na ból zębów, mózg na lenistwo, a najwyżej cenione w tradycyjnej medycynie chińskiej kości tygrysa kurują reumatyzm, paraliż i ogólne ...
ALE ŻYCIA NA NIM RACZEJ NIE MA
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Czytelnicy "Wiedzy i Życia" pamiętają zapewne sensację ogłoszoną w 1996 roku przez zespół Davida McKaya z NASA: w marsjańskim meteorycie ALH84001 są prastare ślady życia mikrobiologicznego! [patrz Życie na Marsie, "WiŻ" nr 11/ 1996]. ...
MARS PODOBNY DO ZIEMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Zakończona misja Pathfindera nie przyniosła sensacji. W dużej mierze potwierdziła to, czego spodziewali się naukowcy na podstawie wcześniejszych danych z sond Mariner i Viking: Mars kilka miliardów lat temu nie był tą pustynną, niegościnną planetą, co ...
HUBA DLA DZIĘCIOŁA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1998
Fot. P. Fabijański Aby lasy były zdrowe, drzewa muszą trochę pochorować. Amerykańscy fitopatolodzy, czyli specjaliści od chorób roślin, celowo zakażają drzewa pasożytniczymi grzybami. W ten sposób chcą odtworzyć bogactwo ekosystemu leśnego, gdyż chore ...
GORĄCZKA ZŁOTA ZAGRAŻA WIELBŁĄDOM
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1998
Fot. JACANA/BE&W Dziki przodek dromadera, jednogarbnego wielbłąda, wymarł najprawdopodobniej jakieś 2 tys. lat temu w tajemniczych okolicznościach. Na szczęście, na długo przedtem zdążono go udomowić. W północnej Afryce i we wschodniej Azji służy ...
POWRÓT LODOWCÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 1998
Fot. Internet Choć media straszą perspektywą katastrofy ekologicznej wynikającej z globalnego ocieplenia, są i tacy, którzy twierdzą coś dokładnie przeciwnego - że w niedługim czasie grozi nam powrót lodowców. Za łagodny klimat większej części ...
PTAKI W MIEŚCIE
MACIEJ LUNIAK Luty 1998
GOŁĘBIE, SZPAKI, WRONY, KACZKI KRZYŻÓWKI - CORAZ WIĘCEJ PTAKÓW PRÓBUJE ZNALEŹĆ DLA SIEBIE MIEJSCE W ZURBANIZOWANYM ŚWIECIE. OD CZEGO ZALEŻY ICH SUKCES? Skład gatunkowy i formy bytowania fauny kształtowały się przez tysiące, a nawet miliony lat, ...
ZIEMIA OD ŚRODKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 1998
Fot. Internet Mając do dyspozycji wyniki badań sejsmicznych, które są podstawą obecnej wiedzy o budowie naszej planety, Jules Verne zapewne nie napisałby swej Podróży do wnętrza Ziemi. Kenneth Creager, geofizyk z University of Washington, opublikował ...
ZABÓJCZA TRUCIZNA
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Styczeń 1998
Nasze poczucie winy nie zna granic. Parę tygodni temu przed kilkoma stacjami londyńskiego metra Roger Bate, znany wydawca i dyrektor "European Science and Environment Forum", przeprowadził wśród podróżnych niewielką ankietę: Przemysł rutynowo ...
CHEMIA NA MARSIE
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
WYPRAWA PATHFINDERA NA MARSA JEST OSIĄGNIĘCIEM WIELU DZIEDZIN NAUKI, TAKŻE CHEMII. Wskazanie jednego, przełomowego wydarzenia roku w chemii, dziedzinie nauki bardzo obszernej i zróżnicowanej, nie jest sprawą łatwą. Zwróciłam się więc do kilku znanych ...
...I OSZCZĘDZAJMY JE
DOROTA WROŃSKA Styczeń 1998
Fot. Archiwum Opał i surowiec dla przemysłu papierniczego można uzyskać dzięki uprawie szybko rosnących drzew, krzewów i traw. W strefie tropikalnej rośnie kilka ciekawych gatunków z rodziny motylkowatych. Dzięki symbiozie z bakteriami żyjącymi w ich ...
SADŹMY LASY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1998
Podobno nic w przyrodzie nie ginie. Tymczasem naukowcy zajmujący się badaniem zawartości gazów cieplarnianych w atmosferze już od kilku lat borykają się z dość żenującym problemem: corocznie zapodziewa się im gdzieś około 1.5 mld ton CO2. Innymi słowy ...
SADŹMY LASY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1998
Podobno nic w przyrodzie nie ginie. Tymczasem naukowcy zajmujący się badaniem zawartości gazów cieplarnianych w atmosferze już od kilku lat borykają się z dość żenującym problemem: corocznie zapodziewa się im gdzieś około 1.5 mld ton CO2. Innymi słowy ...
PAN ĆMA SZUKA ŻONY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1998
Co może być ważniejsze od tężyzny fizycznej i długiego życia? Dla ćmy z gatunku Plodia interpunctella jest to niewątpliwie powiększenie szans na rozprzestrzenienie własnego materiału genetycznego. Według Matthew Gage'a z University of Liverpool w Wielkiej ...
JEZIORO NA ANKTARTYDZIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1998
Fot. JPL/NASA Naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w NASA przymierzają się do zbadania gigantycznego jeziora, które odkryto w 1996 roku pod lodem Antarktydy. Jezioro Vostok, bo tak się ono nazywa, ma długość kilkuset kilometrów, "głębokość" ...
TROPIKALNA ALASKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 1997
Około 80 mln lat temu, u schyłku ery mezozoicznej znanej nam przede wszystkim jako okres występowania dinozaurów, Alaska nie była skutą lodem krainą, ponieważ znajdowała się prawie na równiku. Tak przynajmniej uważa amerykański paleontolog Peter Ward. ...
BARWNE OBRAZY OCEANÓW
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Zamieszczone zdjęcie wygląda jak mapa świata, ale nią nie jest. Jest to jeden z pierwszych obrazów akwenów, otrzymany przez satelitarny czujnik SeaWiFS (Sea-viewing Wide Field-of-View Sensor), umieszczony na wystrzelonym na początku sierpnia br. satelicie ...
Z CHOINKĄ CZY BEZ?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 1997
CO ROKU SETKI TYSIĘCY CHOINEK IDĄ POD TOPÓR. JEDNAK PRZYRODA NIE MUSI Z TEGO POWODU CIERPIEĆ. Dawno minęły te czasy, gdy tuż przed Bożym Narodzeniem gospodarz szedł do lasu i wracał do domu z drzewkiem. Obecnie choinkę wybieramy wśród dziesiątków mniej ...
KOCE Z PLASTIKOWYCH BUTELEK
PR Grudzień 1997
W laboratoriach NASA powstał - jako efekt uboczny programu badań nad nowymi osłonami termicznymi statków kosmicznych - bardzo lekki plastikowy materiał izolacyjny o strukturze wielowarstwowego mikroskopijnego plastra miodu. Może on być wytwarzany ...
NIEGOŚCINNE MORZE OCHOCKIE
RYSZARD BADOWSKI Listopad 1997
TO MORZE JEST NIEGOŚCINNE I GROŹNE. MÓWI SIĘ NAWET O KATAKLIZMIE, W REZULTACIE KTÓREGO POWSTAŁA "OCHOCKA ATLANTYDA". O prawdziwości tych słów przekonali się polscy rybacy, łowiący mintaja na jednym z najbardziej oddalonych od naszego kraju ...
NOSOROŻCE NA SPRZEDAŻ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 1997
DO KOGO NALEŻĄ ŚWIATOWE BOGACTWA PRZYRODY? KTO POWINIEN ROZSTRZYGAĆ SPORY WYNIKAJĄCE Z, CZĘSTO SPRZECZNYCH, INTERESÓW ŻYJĄCYCH NA TYM SAMYM TERENIE LUDZI I DZIKICH ZWIERZĄT? Czarny Ląd dawno przestał być bezkresną ostoją dzikiej przyrody. Olbrzymie ...
JAKA TECHNIKA, TAKA POWÓDŹ
JERZY METELSKI Październik 1997
CZY WARTO BUDOWAĆ ZA MILIARDY ZŁOTYCH ZAPORY, ZBIORNIKI I OBWAŁOWANIA, JEŚLI UCHRONIĄ NAS PRZED POWODZIĄ RAZ NA 100 LAT? Nasze 98 tysięcy kilometrów rzek i górskich potoków to prawdziwe bogactwo. Ich właściwe zagospodarowanie to dostatek wody dla ludzi, ...
PRAWDZIWA "BOMBA E"
SŁAWOMIR SWERPEL Październik 1997
W BEZPOŚREDNIM "POLU RAŻENIA" BYLI NIE TYLKO LUDZIE I ZWIERZĘTA. PODMYWANE WYSYPISKA ŚMIECI I ODPADÓW PRZEMYSŁOWYCH, SZAMBA I OCZYSZCZALNIE ŚCIEKÓW ZAMIENIŁY SIĘ W EKOLOGICZNĄ BOMBĘ, KTÓREJ SKUTKI ODCZUWAĆ BĘDZIEMY PRZEZ WIELE LAT. Aby zdać ...
POTOP 97
ANDRZEJ GORZYM Październik 1997
Fot. Państwowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne To musiało się kiedyś zdarzyć i może się powtórzyć w każdej chwili. Tak jak każdy żywioł natury. Gdy w ciągu doby spada z nieba miesięczna porcja deszczu, powódź jest nieuchronna. Jedyne, ...
OCEAN WIDZIANY Z KOSMOSU
SŁAWOMIR SWERPEL Wrzesień 1997
STATKI BADAWCZE NIE WYSTARCZĄ, BY POZNAĆ WIĘKSZOŚĆ PROCESÓW ZACHODZĄCYCH W ŚRODOWISKU MORSKIM. NOWE MOŻLIWOŚCI POJAWIŁY SIĘ WRAZ Z WYSTRZELENIEM PIERWSZEGO SATELITY. Nowoczesny statek, płynący z prędkością kilkunastu węzłów i wykonujący pomiary, dotrze ...
PRZYBYŁO ŻÓŁWI
PIOTR A. SZCZEPANIAK Wrzesień 1997
Fot. Internet/Diputació de Girona 12 czerwca br. na terenie nadleśnictwa Sobibór w województwie chełmskim wypuszczono do środowiska naturalnego 20 młodych żółwi błotnych (Emys orbicularis). Zwierzęta przyszły na świat dzięki herpetologom z wrocławskiej ...
NISZCZYLIŚMY, NISZCZYMY I NISZCZYĆ BĘDZIEMY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1997
Fot. Archiwum Rio-5 - tak działacze World Wildlife Fund określili spotkanie przedstawicieli 173 państw, które odbyło się w czerwcu br. w Nowym Jorku. Pięć lat, które upłynęły od Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro, niewiele zmieniło w zaawansowaniu działań ...
CZYSTA STACJA PALIW
JERZY METELSKI Sierpień 1997
ZMIENIAMY NA ODLEGŁOŚĆ KANAŁY TELEWIZYJNE, NASZ SAMOCHÓD MA CENTRALNY ZAMEK I NAFASZEROWANY JEST ELEKTRONIKĄ, KORZYSTAMY Z TELEFONÓW KOMÓRKOWYCH, BANKOMATÓW I KART MAGNETYCZNYCH, PRZESYŁAMY DOKUMENTY TELEFAXEM, INTERNETEM. RZADKO ZASTANAWIAMY SIĘ: JAK ...
OSTROŻNIEJ Z AZOTEM!
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
CZY "NAWOŻENIE" PRZYRODY ZWIĄZKAMI AZOTU SPOWODUJE, ŻE BUJNIEJSZA ROŚLINNOŚĆ BĘDZIE POCHŁANIAĆ WIĘCEJ DWUTLENKU WĘGLA I DZIĘKI TEMU ŁAGODZIĆ OCIEPLENIE KLIMATU? Spośród 70 tys. różnych substancji chemicznych wprowadzanych przez człowieka do ...
POPIOŁY NA ZGLISZCZACH
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Fot. Agnieszka i Włodek Bilińscy Ogień w lesie to jedna z najbardziej niszczących i zarazem najbardziej twórczych sił przyrody. Pożar usuwa zgromadzoną przez lata grubą warstwę ściółki. Pogorzelisko szybko pokrywa świeża zieleń, gdyż nasiona, mając ...
WIERCENIA W DNIE OCEANU ODSŁANIAJĄ TAJEMNICĘ Z ŻYCIA ZIEMI
SŁAWOMIR SWERPEL Sierpień 1997
Od kilkudziesięciu lat wiedza o historii naszej planety pogłębia się głównie dzięki badaniom skał wydobywanych z morskiego dna. Badania osadów lądowych nie dają tak szerokich możliwości, ze względu na luki stratygraficzne spowodowane procesami erozyjnymi, ...
Z EKOLOGIĄ DO SZKÓŁ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Stan naszego środowiska w dużej mierze zależy od nas samych. Problem w tym, by ten oczywisty fakt dotarł do całego społeczeństwa i miał wpływ na codzienne życie. By bierność zmieniał w działanie, choćby takie jak kupowanie proszku do prania bez fosforanów ...
MINIMALISTA Z GŁĘBIN
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1997
Załoga batyskafu Alvin badająca atlantyckie głębiny na południowy wschód od Azorów odkryła w wodach hydrotermalnych nieznany nauce organizm. Wydawałoby się, że życie w tak ekstremalnym środowisku: 3650 m pod powierzchnią oceanu oraz w temperaturze 90-113o ...
NIEBEZPIECZNE PRĄDY
SŁAWOMIR SWERPEL Lipiec 1997
Prądy rozrywające występują u wielu brzegów morskich. Na plażach kalifornijskich to one właśnie są w 90 % przypadków powodem wzywania pomocy przez kąpiących się. Mogą być niebezpieczne również u nas. Zjawisko to polega na powstawaniu silnego prądu ...
BIEGUN PÓŁNOCNY ZMIERZA NA POŁUDNIE
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 1997
Biegun północny przesuwa się w kierunku Japonii. Giorgio Spada z Uniwersytetu w Bolonii wykazał, iż dzieje się tak, ponieważ największe trzęsienia ziemi, które występują na Pacyfiku, przyciągają ten biegun ku swym epicentrom. Trzęsienia ziemi przesuwają ...
SPORU O AMAZONKĘ CIĄG DALSZY
JACEK PAŁKIEWICZ ANDRZEJ GORZYM Lipiec 1997
Dziwię się bardzo, że tak poważne pismo, jak "Wiedza i Życie", opublikowało krzywdzący mnie materiał (Ryszard Badowski - Spór o źródła Amazonki, "WiŻ" nr 3/1997), bez zachowania dobrych zasad dziennikarskich, tj. bez dania możliwości ...
ZALETY TŁOKU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. Internet W upalny dzień sama myśl o tym, że istnieją zwierzęta, które - nie tłocząc się - nie mogłyby przetrwać jako gatunek, jest trudna do zniesienia. A jednak. Największy z pingwinów - pingwin cesarski - dokonuje heroicznych wysiłków, by ...
KRAB KWIATOŻERCA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. Archiwum Codziennie rano kraby Metasesarma rubripes z rodziny Grapsidae mozolnie wspinają się w górę pni drzew tropikalnego, brazylijskiego lasu. Gnane głodem docierają na wysokość nawet 4 m. Trudy tej wspinaczki nagradzają kwiaty epifitów z ...
PRZYCZYNEK DO SPORU O ŹRÓDŁA AMAZONKI
RYSZARD BADOWSKI Czerwiec 1997
Na prośbę Piotra Chmielińskiego, mieszkającego w Stanach Zjednoczonych, bohatera mojego artykułu Spór o źródła Amazonki ("Wiedza i Życie" nr 3/97), podaję uzupełnienie historii dotarcia pierwszych Polaków do miejsca narodzin najpotężniejszej ...
PO LEKTURZE "PRZEPEŁNIONEJ ARKI"
EUGENIUSZ FILIPOWICZ Maj 1997
Lektura artykułu Przepełniona arka ("WiŻ" nr 12/96) napełnia smutkiem. Trzykrotne podwojenie grożące ludzkiej populacji w okresie najbliższego stulecia (wzrost z obecnych 6 mld osobników do 12, 25 i 50 mld w ciągu trzech trzydziestokilkuletnich ...
CORAZ WIĘCEJ NATURALNYCH TOKSYN
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Maj 1997
Ciągłe doskonalenie metod analitycznych oraz metod zagęszczania ilości śladowych różnych substancji sprawia, że odkrywa się coraz więcej związków chemicznych uważanych za toksyczne, a wytwarzanych w środowisku w sposób zupełnie naturalny. Czasem pojawiają ...
PARĘ SŁÓW O ANTARKTYDZIE
TOMASZ KABAT RYSZARD BADOWSKI Kwiecień 1997
Interesujący tekst Ryszarda Badowskiego Na przełaj przez Antarktydę ("WiŻ", 1/1997) zawiera kilka dość istotnych nieścisłości. Celem międzynarodowej wyprawy "Transantarctica" z 1989 roku było pokonanie Antarktydy najdłuższą możliwą ...
GDZIE CI MĘŻCZYŹNI?
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Coraz więcej mężczyzn i to już w średnim wieku popada w rozrodczą niemoc, mówiąc wprost - nie może dać swym partnerkom dziecka. Doniesienia o tych narastających męskich kłopotach gromadzono już od półwiecza. Dotyczyły one pogarszającej się w kolejnych ...
W EFEKCIE NISZCZĄCEGO WPŁYWU CZŁOWIEKA NA WARSTWĘ OZONOWĄ ...
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 1997
*W efekcie niszczącego wpływu człowieka na warstwę ozonową atmosfery corocznie na raka skóry zapada 1.1 tys. na milion mieszkańców Europy Zachodniej i odpowiednio 2 tys. Amerykanów. Nawet jeśli emisja freonów zostanie drastycznie zmniejszona, zawartość ...
UWOLNIĆ ORKI
LESZEK SOLSKI Marzec 1997
TE WIELKIE MORSKIE DRAPIEŻNIKI UWAŻANO KIEDYŚ ZA OKRUTNE BESTIE, BEZWZGLĘDNYCH I PRZERAŻAJĄCYCH MYŚLIWYCH. BLIŻSZE KONTAKTY, A NAWET PRZYJAŹNIE MIĘDZY LUDŹMI I ORKAMI ROZBUDZIŁY ZAINTERESOWANIE TYMI ZWIERZĘTAMI. STRACH I NIECHĘĆ ZASTĄPIŁ PODZIW DLA ICH ...
CZY OCEANY ZAWIODĄ?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 1997
Na szczęście natura łagodzi skutki naszych poczynań. Każdego roku w oceanach "topi się" znaczna ilość dwutlenku węgla. Ten oczyszczający atmosferę proces może jednak osłabnąć. W dotychczasowych modelach klimatycznych naukowcy zakładali, że ...
SKAMIENIAŁE BAKTERIE
ANDRZEJ GĄSIEWICZ Marzec 1997
Drobnoustroje były, są i będą obecne na Ziemi zapewne po kres jej istnienia. O ich obecności świadczą skały zachowane w postaci wystarczająco nie zmienionej, by przechować nawet tak miniaturowe szczątki. Ryc. 1. Fragment stromatolitu z rejonu Zatoki ...
DLACZEGO NIE DOSZEDŁ DO MORZA ROSSA?
RYSZARD BADOWSKI Marzec 1997
Już po zdobyciu bieguna południowego, 17 stycznia br. Marek Kamiński przerwał swój transantarktyczny marsz. Amundsen, który jako pierwszy człowiek w historii zdobył biegun południowy, wyruszył w drogę 21 października. Scott, który wystartował dziesięć ...
SPÓR O ŹRÓDŁA AMAZONKI
RYSZARD BADOWSKI Marzec 1997
DOWODY PRZEDSTAWIONE PRZEZ PIOTRA CHMIELIŃSKIEGO ŚWIADCZĄ O TYM, ŻE TO ON JAKO PIERWSZY DOTARŁ DO MIEJSCA NARODZIN NAJWIĘKSZEJ RZEKI ŚWIATA I SPŁYNĄŁ NIĄ AŻ DO UJŚCIA W OCEANIE ATLANTYCKIM, WPISUJĄC SIĘ TYM SAMYM DO KSIĘGI REKORDÓW GUINESSA. David ...
SIARKA, KALCYT, SKALENIE
WŁODZIMIERZ MIZERSKI Luty 1997
Państwowy Instytut Geologiczny w Warszawie rozpoczął wydawanie serii książeczek popularnonaukowych z zakresu mineralogii trzema tomikami: Skalenie, Kalcyt i Siarka, autorstwa Huberta Sylwestrzaka. Pozycje te są przeznaczone dla bardzo szerokiego ...
OCEANY ZIMNE, OCEANY CIEPŁE
JAN WĘSŁAWSKI Styczeń 1997
SKAMIENIAŁOŚCI NA GRENLANDII DOWODZĄ, ŻE W CZASIE, GDY WYSPA TA ZAJMOWAŁA JUŻ OBECNE POŁOŻENIE, PORASTAŁY JĄ BUJNE, TROPIKALNE LASY. JAK BYŁO TO MOŻLIWE W WARUNKACH TRWAJĄCEJ PÓŁ ROKU NOCY POLARNEJ? Fot. Archiwum Wiele osób sądzi, że morza tropikalne ...
NA PRZEŁAJ PRZEZ ANTARKTYDĘ
RYSZARD BADOWSKI Styczeń 1997
WYCZYN MARKA KAMIŃSKIEGO POLEGA NA TYM, ŻE WYRUSZYŁ PRZEZ BIEGUN POŁUDNIOWY SAMOTNIE, W PIONIERSKIM STYLU. Wczoraj Marek Kamiński - jedyny człowiek, który w ciągu jednego roku zdobył oba bieguny - rozpoczął swoją nową wyprawę: samotną wędrówkę w ...
ANI ZIEMIA, ANI WODA...
JERZY MAKOWSKI Grudzień 1996
Odnalezienie przez polskiego podróżnika Jacka Pałkiewicza kolejnych już "źródeł" Amazonki wywołało sporą sensację. Zanim jednak informacja ta trafi do atlasów i szkolnych podręczników geografii, konieczne będzie przeprowadzenie wnikliwych badań ...
W TROPIKACH BEZ ZMIAN
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 1996
Tempo wylesiania w tropikach nie zmniejsza się, pomimo że świadomość jego skutków stała się powszechna - głosi najnowszy raport międzynarodowych ekspertów do spraw rolnictwa (CGIAR). U podłoża tego problemu leży ubóstwo lokalnej ludności, nadmierny ...
ŚLADY PO WALCE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 1996
Przeważa opinia, że duet roślina - owad współgra od 125 mln lat, odkąd na Ziemi pojawiły się rośliny kwiatowe. Najprawdopodobniej poszukujące pokarmu owady przyspieszyły powstanie kwiatów oferujących im w nagrodę za przeniesienie pyłku słodki nektar. ...
W OCEANIE PALEONTOLOGA
JÓZEF KAŹMIERCZAK Listopad 1996
Przedstawienie wiarygodnego dowodu na obecność życia poza Ziemią byłoby z pewnością jednym z największych, a może i największym odkryciem w dziejach ludzkości. Zadanie to jest na tyle pasjonujące i poznawczo istotne, że w jego rozwiązanie były i są nadal ...
CO SIĘ STAŁO NA MURUROA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Listopad 1996
Rząd Francji poczuł się dotknięty niekończącymi się oskarżeniami o rzekome zniszczenie atoli polinezyjskich próbnymi wybuchami jądrowymi. Do akcji antyfrancuskich włączyły się obiektywne z pozoru media, czego próbkę zamieściliśmy w "WiŻ" (patrz: ...
KORALE MNIEJ KORALOWE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 1996
Zjawisko odbarwiania się korali staje się coraz rozleglejsze. Znakomitą większość swych tęczowych kolorów zawdzięczają one żyjącym w ich tkankach glonom z grupy Zooxanthellae. Przeważa opinia, że w cieplejszej niż zwykle wodzie symbioza obu organizmów ...
WĘDRUJĄCE PESTYCYDY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 1996
Pestycydy stosowane w tropikach lub strefie umiarkowanej znajduje się w Arktyce i Antarktyce. W jaki sposób substancje te dostają się do pokarmu karmiącej piersią eskimoskiej kobiety? Prześledzenie ich drogi wymaga precyzyjnych informacji o stosowaniu ...
NIE DOTRZYMANE OBIETNICE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 1996
Działania zmierzające do ograniczenia emisji dwutlenku węgla są nadal nieskuteczne. Według raportu World Energy Council większość wysokouprzemysłowionych państw nie dotrzyma zobowiązań, które przyjęły na "Szczycie Ziemi" w Rio de Janeiro w ...
SPALARNIA ŚMIECI W ŚRODKU MIASTA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Październik 1996
Miasto Roskilde, odległe o 30 km od Kopenhagi, słynie z charakterystycznej sylwetki katedry, w której spoczywają królowie Danii. W krajobrazie tego miasta pojawił się jednak w ostatnich latach komin, pomalowany, jak to się teraz praktykuje na Zachodzie, ...
MAŁA FLOTA POLSKIEJ NAUKI
SŁAWOMIR SWERPEL Wrzesień 1996
Pływające laboratoria, niegdyś samotne, a obecnie wprzęgnięte w wielkie systemy pomiarowe naszego globu wciąż są, mimo rozwoju techniki satelitarnej, jednym z ważnych źródeł poznawania zjawisk i procesów rządzących środowiskiem ziemskim. W badaniach ...
SZANSA NA LEPSZĄ WODĘ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1996
Wody powierzchniowe, a czasami także głębinowe strefy umiarkowanej zawierają duże ilości związków organicznych - naturalnej pożywki mikroorganizmów. Jeśli taka woda ma być używana do picia, powinna zostać poddana chlorowaniu lub ozonowaniu. W wyniku ...
POMIMO NOCY I CHŁODU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1996
Wydawałoby się, że utrzymująca się prawie pół roku całkowita ciemność musi hamować wzrost roślin. A jednak w wodach otaczających Orkady Południowe, wyspy leżące w sąsiedztwie południowego koła podbiegunowego, znaleziono gatunek glonu rosnący nieprzerwanie ...
KOPALNIE URANU W POLSCE
WOJCIECH REJMAN Wrzesień 1996
Na temat kopalnictwa i przeróbki uranu w Polsce narosło wiele legend i zwyczajnych plotek. Wiąże się to z niewielką, czy wręcz śladową wiedzą społeczeństwa wynikającą z nałożonego przez władze, praktycznie do lat dziewięćdziesiątych, niemalże całkowitego ...
OBYWATELE I PRZYRODA
PAWEŁ KOZŁOWSKI Wrzesień 1996
Niegdyś ekologię kojarzono właściwie tylko z biologią. Od prawie trzydziestu lat najpierw w Stanach Zjednoczonych, następnie Europie Zachodniej i stopniowo w innych częściach świata na środowisko przyrodnicze, w którym żyje człowiek, patrzy się też z ...
POKOCHAJMY ZIEMIĘ
RYSZARD KOWALSKI Wrzesień 1996
Do powstania tego artykułu przyczynił się tekst opublikowany w zeszłym roku w "Wiedzy i Życiu", w którym autorzy porównali świadomość ekologiczną młodych Polaków z Krakowa i Niemców z Bochum. Wyniki ankiety przeprowadzonej w Siedlcach, mieście ...
KAWIOR NA CENZUROWANYM
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1996
Dwaj naukowcy z nowojorskiego Museum of Natural History kupili w ekskluzywnym sklepie dla smakoszy na Manhattanie 23 słoiczki kawioru, a dwa inne sprowadzili z Rosji. Zamiast jednak zasiąść przy szampanie do uczty, poddali swe zakupy analizie za pomocą ...
MAŁA FLOTA POLSKIEJ NAUKI
SŁAWOMIR SWERPEL Wrzesień 1996
Pływające laboratoria, niegdyś samotne, a obecnie wprzęgnięte w wielkie systemy pomiarowe naszego globu wciąż są, mimo rozwoju techniki satelitarnej, jednym z ważnych źródeł poznawania zjawisk i procesów rządzących środowiskiem ziemskim. W badaniach ...
CO MOŻNA ZOBACZYĆ W GLINIE
JAN KOZUBOWSKI Sierpień 1996
Bardzo wiele, jeśli użyć mikroskopu. Ukazuje on szczątki mikroorganizmów żyjących wiele milionów lat temu. Niektóre z nich są zadziwiająco regularne. To fragmenty szkielecików okrzemek żyjących niegdyś w wodach mórz, rzek i jezior. Po śmierci opadają ...
PIASKOWNICA LUBI PIASEK
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1996
Są takie gatunki roślin, które rosną lepiej w gorszych warunkach. Na bałtyckimwybrzeżu bez trudu znajdziemy jedną z nich. Sztywne pióropusze trawy, piaskownicyzwyczajnej, zdobią nadmorskie wydmy. Na świecie istnieją tylko dwa gatunki piaskownicy: ...
POLSKA REPREZENTACJA NA EUROPEJSKI KONKURS PRAC MŁODYCH NAUKOWCÓW
JAN MOSTOWSKI Sierpień 1996
Regulamin polskich eliminacji IX Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej Od 1989 roku Komisja Unii Europejskiej organizuje doroczny Konkurs Prac Młodych Naukowców obejmujący nauki ścisłe, przyrodnicze oraz technikę. Jego celem jest popularyzacja ...
ŻYCIE W MROKU JASKINI
KRZYSZTOF GOŃCZOWSKI Sierpień 1996
Autor artykułu, jeszcze jako uczeń krakowskiego liceum, udowodnił, że dociekliwy badacz może nadal znaleźć coś ciekawego w faunie jaskiniowej naszego kraju. Etapy ewolucji regresywnejFauna jaskiń Do bardzo charakterystycznych form krasowych na terenach ...
LĄDY, MORZA I POWIETRZE POD LUPĄ KLIMATOLOGÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1996
Wkrótce po tym, jak efekt szklarniowy zaistniał na naukowej scenie, okazało się, że nie wszystek "cywilizacyjny" dwutlenek węgla gromadzi się w atmosferze. Część tego gazu gdzieś znika. Jak duże są to ilości i gdzie się podziewają? Pytania ...
LISTA SZKÓD CORAZ DŁUŻSZA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1996
Czy szkody wyrządzane przez kwaśne deszcze są łatwe do naprawienia? Czy wystarczy, że kominy elektrowni przestaną wyrzucać dwutlenek siarki, a drzewa znów bujnie się zazielenią, wody zaś powrócą do swej naturalnej kwasowości? Tam, gdzie już udało się ...
WRÓG CZY PRZYJACIEL
ANDRZEJ KRUSZEWICZ Czerwiec 1996
Przywykliśmy sądzić, że drapieżniki są pożyteczne, gdyż eliminują zwierzęta chore, słabe i kalekie, a trzebiąc populację swoich ofiar, nie zagrażają jednak jej istnieniu. Wyniki badań przeprowadzonych na ptakach podają w wątpliwość te przekonania. Drapieżnik ...
BOMBA PROPAGANDOWA?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Czerwiec 1996
Dyskusje na temat francuskich podziemnych wybuchów jądrowych w polinezji rzadko dotyczyły aspektów merytorycznych i technicznych. Wiele było emocji oraz świadomej bądź nieświadomej dezinformacji. A wszystko po to, by wzbudzić niechęć opinii publicznej ...
MIĘDZY NAMI SĄSIADAMI
INGEBORGA JARZYNA Maj 1996
Konkurencja, w jednym ze swoich znaczeń, kojarzy się ze zwierzętami. To onewspółzawodniczą o pokarm, terytoriumdo życia, miejsce w hierarchii społecznejczy samicę. Tymczasem konkurencjaistnieje także wśród roślin. I może zabrzmito paradoksalnie, ale ...
NA CUDZY KOSZT
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1996
Tajemnicę mikoryzy - związku roślin wyższych i grzybów - skrywa ziemia.Dopiero pod jej powierzchnią można obejrzeć korzenie pokryte mufką - grubymkołnierzem splątanych strzępek grzybni. Wiele leśnych drzew nie mogłobyżyć bez mikoryzy. Polega ...
POLICZONE KAMIENIE Z NIEBA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Nasze pismo nie ma pod tym względem czystego sumienia. Ba, trzeba uczciwie się przyznać, że regularnie i z premedytacją przykładaliśmy do tego procederu rękę: publikowaliśmy artykuły, w których nie tylko tłumaczyliśmy, skąd się ci pozaziemscy przybysze ...
EFEKT CIEPLARNIANY FAKTEM
MHM Marzec 1996
Sceptycyzm przeciwników ocieplania się klimatu zapewne osłabnie, gdyż Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPPC) ogłosił w grudniu ub.r. oficjalny raport naukowy potwierdzający istnienie efektu cieplarnianego, jako skutku aktywności ludzkiej. Raport ...
SUSEŁ MORĘGOWANY W POLSCE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1996
Od pewnego czasu jestem stałą czytelniczką "Wiedzy i Życia". Chciałabym uzyskać od Was informacje na temat susła moręgowanego. Wiem tylko, że prawdopodobnie pojedyncze rodziny tych zwierząt przetrwały w okolicach Góry Świętej Anny. Agnieszka ...
KŁOPOTLIWE AEROZOLE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1996
W numerze "WiŻ" z sierpnia ub.r. ukazał się sygnał "Nie ma tego złego..." Nie zgadzam się z zawartą tam opinią jakoby emisja SO2 przyczyniała się do oziębiania klimatu. Jest oczywiste, że obszary, nad którymi rozciąga się warstwa ...
PYŁEK NA WIETRZE
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Zanim obsiejemy pola uprawne transgenicznymi roślinami należy upewnić się, czy wprowadzone do nich obce geny nie przeniosą się do innych roślin. Mogło by się to na przykład stać za pośrednictwem mszyc, czy też wiatru roznoszącego pyłek rośliny transgenicznej. ...
ŚNIEGI OLIMPU
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1996
Ziemia ma swój Mount Everest, zaś Wenus - góry Maxwell, lecz na żadnej ze znanych nam planet nie ma wyższego i potężniejszego szczytu niż marsjański Olympus Mons. Olympus Mons wznosi się mniej więcej 26.4 km ponad (wyimaginowany) poziom "marsjańskiego ...
TUSZA NIE POPŁACA
PAWEŁ KOZŁOWSKI Styczeń 1996
Sikorka bogatka (Parus major) Od dawna wiadomo, że zimą drobne ptaki są cięższe, gdyż gromadzą zapasy tłuszczu, jako rezerwę na wypadek niedostatku pożywienia. Pokarm zbierany w ciągu dnia jest "przerabiany" na tłuszcz, który organizm zużywa ...
PODWODNE BOGACTWO
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Styczeń 1996
Morskie dno skoku kontynentalnego - rozciągającego się poniżej wód przybrzeżnych - zamieszkuje więcej gatunków niż jakikolwiek inny ekosystem na lądach czy oceanach. Prawdopodobnie ich liczba w osadach tego rejonu oceanu sięga nawet trzech czwartych ...