Twoja wyszukiwarka

Dział - NAUKI ŚCISŁE
SYGNAŁY - OBLICZE KOMETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Dzięki pomysłowości i wytrwałości inżynierów z NASA uzyskaliśmy dokładne zdjęcia jądra komety. W nocy z 22 na 23 września do komety Borrelly dotarła sonda Deep Space 1. Jest to pierwsza sonda z programu New Millenium, w ramach którego NASA projektuje ...
UCZENI W ANEGDOCIE - PRZEDE WSZYSTKIM GOŁĘBIE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 2001
Przez kilkadziesiąt lat niemal codziennie w Bryant Park obok New York Public Library można było zobaczyć niecodzienny widok. Wysoki, szczupły człowiek stał pośród wielkiego stada gołębi, które otaczały go szczelnie, siadając mu nawet na głowie, ramionach ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 grudnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 grudnia o 23:00, 30 grudniao 22:00 i 15 stycznia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ukazana ...
WOJENNE (PO)RACHUNKI
WITOLD SADOWSKI Grudzień 2001
Wiele bitew można byłoby rozstrzygnąć na kartce, gdyby tylko generałowie znali rachunek różniczkowy. Podobnie jak wielu poetom wydaje się, że wszystko jest poezją, tak wielu matematyków uważa, że wszystko jest matematyką. Biorą się stąd zazwyczaj pomysły ...
SYGNAŁY - DZIUROWE PRZYCIĄGANIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Co zrobią dwie czarne dziury, gdy znajdą się blisko siebie? Teoria względności jest od strony matematycznej niezwykle skomplikowana. Tylko w najprostszych przypadkach można rozwiązać jej równania za pomocą ołówka i kartki papieru. Chcąc na przykład ...
SYGNAŁY - DNI RAKA SĄ POLICZONE
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Matematycy próbują określić przebieg choroby nowotworowej. Grupa uczonych pod kierunkiem prof. Mirosława Lachowicza z Instytutu Matematyki Stosowanej i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego zajmuje się matematyczną analizą modeli opisujących rozwój ...
WARSZAWSKIE GWIAZDY
ARKADIUSZ OLECH Listopad 2001
W 1855 roku astronom brytyjski John Russell Hind znalazł w gwiazdozbiorze Bliźniąt nie opisywaną uprzednio gwiazdę, która po dziewięciu dniach nagle przestała być widoczna. Był to początek historii nowych karłowatych, które z dumą możemy nazywać gwiazdami ...
SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻARŁOK
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Tkwiącą w centrum naszej Galaktyki czarną dziurę po raz pierwszy udało się przyłapać na konsumpcji. Centrum Galaktyki leży w odległości 25 tys. lat świetlnych od nas, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Znajduje się w nim obiekt oznaczany przez astronomów ...
SYGNAŁY - HIPERCIĘŻKI WODÓR
JACEK RODZEŃ Listopad 2001
Fizycy tropili go w laboratoriach przez 40 lat. Jądro atomu wodoru składa się z jednego protonu. Do tej pory znaliśmy jeszcze dwie jego cięższe odmiany: deuter, o jądrze złożonym z protonu i neutronu, i silnie promieniotwórczy tryt, którego jądro oprócz ...
SYGNAŁY - WSZECHŚWIAT PEŁEN HELU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Obserwacje międzygalaktycznego helu potwierdziły teorię ewolucji struktury Wszechświata. W końcu czerwca 1994 roku NASA umieściła na orbicie satelitę FUSE (Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer badacz widma w dalekim ultrafiolecie), za pomocą którego ...
SYGNAŁY - KIESZONKOWA CZARNA DZIURA
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
W wyścigu do pierwszych stron gazet uczestniczą naukowcy różnych specjalności. Teraz na czoło wysuną się chyba fizycy, którzy postanowili wytworzyć w laboratorium... czarną dziurę. Na razie bardzo niewielką. Będzie ona miała rozmiar 10-17 cm, a narodzi ...
ZAWIESZENI NA MAKARONIE
PIOTR PIERAŃSKI Listopad 2001
Ci, których życie może zawisnąć na linie, wiedzą, że każdy węzeł dramatycznie osłabia jej wytrzymałość. Są jednak węzły lepsze i gorsze. Polscy fizycy, szukając tych najbezpieczniejszych, badali... makaron. Zerwana lina była przyczyną tragicznej śmierci ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Zmarł Fred Hoyle, założyciel słynnego Institute of Astronomy w Cambridge (Anglia) i ojciec chrzestny Wielkiego Wybuchu (ang. Big Bang). Termin ten został przez niego użyty w znaczeniu ironicznym, dla zdyskredytowania teorii, w myśl której Wszechświat ...
UCZENI W ANEGDOCIE - SŁODKI TŁUŚCIOSZEK
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 2001
Ludwig Boltzmann urodził się w Wiedniu 20 lutego 1844 roku, w nocy, kiedy kończył się karnawał, a zaczynał wielki post. Tę chwilę przyjścia na świat podawał potem żartobliwie jako przyczynę częstych zmian swego nastroju: od wesołości do smutku i melancholii. Już ...
TERAZ ZAGŁADA
MARCIN ROJSZCZAK Listopad 2001
Konstrukcja bomby nuklearnej nie jest dziś tajemnicą i jedynie brak dostępu do materiałów rozszczepialnych i zaawansowanych technologii może uniemożliwić terrorystom uzyskanie najgroźniejszej broni XX wieku. Pierwsza bomba atomowa została skonstruowana ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 listopada o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 listopada o 23:00, 30 listopada o 22:00 i 15 grudnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Pierwszy wspólny projekt zrealizują ESA i chińska agencja kosmiczna CNSA. Double Star, bo tak brzmi jego nazwa, zakłada wystrzelenie dwóch wspólnie zbudowanych satelitów przeznaczonych do badania ziemskiej magnetosfery. Posłużą do tego chińskie rakiety ...
SYGNAŁY - SEKRETY LICZBY PI
BOGDAN MIŚ Październik 2001
Co kryją miliardy cyfr następujących po słynnym 3,14... Dwaj matematycy - David Bailey z Lawrence Berkeley National Laboratory w Kalifornii oraz Richard Crandall z Reed College w Portland w USA - udowodnili, że w rozwinięciu dziesiętnym liczby , zwanej ...
SYGNAŁY - STAŁA ZMIENNĄ JEST...
IRENA SZYMCZAK Październik 2001
Na świecie nie ma doprawdy nic pewnego. Nawet stałe fizyczne ulegają zmianom. Stała alfa jest składnikiem wzoru, określającego energię potrzebną do wzbudzenia atomu, czyli przeniesienia elektronu na orbitę bardziej oddaloną od jądra. Wracając do stanu ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA PERŁA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Teleskop Hubble'a pracuje już jedenasty rok, ukazując nam piękno Wszechświata. Dziś pokazujemy opublikowane pod koniec lipca br. zdjęcie przedstawiające mgławicę planetarną NGC 6537, która leży w tle gwiazdozbioru Strzelca ponad 3000 lat świetlnych ...
SYGNAŁY - UJARZMIĆ ATOM
IRENA SZYMCZAK Październik 2001
Woda w garnku, na który często spoglądamy, szybciej się gotuje, ale jeśli nie spuścimy z niej oka, może nie zawrzeć nigdy! Do tak niezwykłych wniosków prowadzi studiowanie mechaniki kwantowej. Już ponad 20 lat temu przewidziano tzw. efekt Zenona: regularna ...
SYGNAŁY - KOMPUTER NA KROPKI
BOGDAN MIŚ Październik 2001
Amerykańska Narodowa Fundacja Nauki (NSF - National Science Foundation) rozpoczyna czteroletni program, którego celem jest opracowanie niezawodnych metod produkcji komputerów kwantowych. Naukowcy z Ohio State University, wspomagani przez kilka innych ...
SYGNAŁY - CZARNA DZIURA, A BŁYSKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Najdziwniejsze zjawiska i obiekty we Wszechświecie wydają się ściśle ze sobą powiązane. Każdy zapytany o takie obiekty we Wszechświecie bez wahania wskaże czarne dziury. Z najdziwniejszymi zjawiskami sprawa nie jest już tak oczywista, ale ci, którzy ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 października o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 października o 23:00, 30 październikao 21:00 i 15 listopada o 20:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ...
OPOWIEŚCI O FIZYCE EGZOTYCZNEJ
KATARZYNA SZNAJD-WERON Październik 2001
Co łączy przedpotopowe jaszczury, liczne rzesze wyborców i uczestników ruchu drogowego? Ich nieprzewidywalne zachowania usiłują opisać i ująć w sztywne ramy modelu fizycy, nazwijmy ich... egzotyczni. Pewnego dnia jechałam taksówką i kierowca zapytał ...
MATEMATYKA W TOALECIE
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001
Kilka lat temu - w roku 1997 - sir Roger Penrose był bohaterem głośnego procesu sądowego. W dodatku proces ten dotyczył praw autorskich do wzoru tłoczonego na... papierze toaletowym. Wszystko razem miało zaś bezpośredni związek z matematyką. Chyba każdy ...
SYGNAŁY - ZAGADKA NEUTRIN SŁONECZNYCH WYJAŚNIONA
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Cząstki-widma mają masę. Może to właśnie one stanowią większość masy Wszechświata. Poza "przyzwoitymi" cząstkami elementarnymi: protonem, neutronem i elektronem, które budują otaczający nas świat, fizycy wiedzą o istnieniu kilku innych tajemniczych ...
SYGNAŁY - ZAPÓŹNIONA W ROZWOJU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Wenus wygląda dziś tak samo, jak Ziemia 2.5 mld lat temu. Na przełomie ery archaicznej i proterozoicznej na Ziemi pojawiły się pierwsze stabilne kontynenty i pierwsze bakterie. Epoka ta odznaczała się ponadto intensywną działalnością wulkaniczną. ...
SYGNAŁY - NIEPRZEWIDZIANY RUCH
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Dinozaury najprawdopodobniej wyginęły 65 mln lat temu wskutek upadku wielkiej planetoidy. Ale skąd się ona wzięła na kursie Ziemi? Astrobiolog Bruce Runnegar wraz z kolegami z University of California w Los Angeles wysunął dość nietypową hipotezę, ...
MATEMATYCY TWORZĄ NOWE LICZBY
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001
Wiemy dobrze, co to są dwa jabłka albo dwa samochody. Ale co to jest samo "dwa"? Wybitny angielski filozof, logik i matematyk Bertrand Russell (1872-1970) powiedział:"kiedy myślę o liczbie dwa, głębia abstrakcji tego pojęcia przyprawia ...
SYGNAŁY - SKĄD SIĘ WZIĘŁY TE PLANETY?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Poszukiwania planet w gromadzie kulistej M22 zakończyły się sukcesem, który okazał się nieco kłopotliwy. Gromada M22 składa się z kilku milionów gwiazd ciasno stłoczonych na kulistym obszarze o średnicy 60 lat świetlnych. W pobliżu jej centrum odległości ...
SYGNAŁY - NA KRESACH WSZECHŚWIATA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
NASA wystrzeliła sondę kosmiczną, która zbada promieniowanie sprzed 14 mld lat. Promieniowanie docierające do nas z dużych odległości jest w charakterystyczny sposób zniekształcone (w żargonie astronomów "poczerwienione"). Efekt poczerwienienia ...
SYGNAŁY - DRUGI PLUTON?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Za orbitą Neptuna odkryto obiekt o średnicy ponad 1000 km. Na peryferiach Układu Słonecznego krążą liczne planetoidy. Należą one do tzw. Pasa Kuipera, który jest pozostałością po okrążającym młode Słońce dysku protoplanetarnym. Największym ze znajdujących ...
KTO SKONSTRUUJE MYŚLĄCĄ ISTOTĘ, BĘDZIE MIAŁ WSZYSTKIE PRAWA I OBOWIĄZKI BOGA
ROGER PENROSE PIOTR SZYMCZAK Wrzesień 2001
Kto skonstruuje myślącą istotę, będzie miał wszystkie prawa i obowiązki Boga - twierdzi sir Roger Penrose w rozmowie z Wiedzą i Życiem Jak to się stało, że Pan, matematyk i fizyk teoretyk, zajął się problemem świadomości? To ciekawe - wiele osób o ...
JAK DWA RAZY DWA
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Znów koszmarna lekcja matematyki. Kolejna próba rozwiązania prostego na pozór równania i kolejna klęska. Maleje wiara we własne możliwości, narasta niechęć do szkoły. W końcu pada diagnoza: dyskalkulia. Co czwarty pierwszoklasista nie radzi sobie ...
DZIECI NIE CHORUJĄ NA DYSKALKULIĘ!
PIOTR KOSSOBUDZKI EDYTA GRUSZCZYK-KOLCZYŃSKA Wrzesień 2001
Rozmowa z prof. dr hab. Edytą Gruszczyk-Kolczyńską, kierownikiem Katedry Wspomagania Rozwoju i Edukacji Dzieci na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej Czy dziecko może cierpieć na brak zdolności matematycznych? Te same czynności umysłowe, które wykorzystuje ...
DYSKALKULIA TO WADA CENTRUM OBLICZENIOWEGO MÓZGU
ELŻBIETA SZELĄG PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Rozmowa z doc. dr hab. Elżbietą Szeląg, kierownikiem Pracowni Neuropsychologii, Zakładu Neurofizjologii Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN Czy w mózgu są obszary odpowiedzialne za zdolności matematyczne? Oczywiście, ich istnienie ...
SYGNAŁY - SUKCES POLSKICH HAKERÓW
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001
Kilku godzin potrzebowali Polacy, by złamać jeden z najpotężniejszych systemów zabezpieczeń. Zdobyli w ten sposób blisko 50 tys. dolarów. Podczas międzynarodowego spotkania "Infosecurity Europe 2001", zorganizowanego w tym roku w Londynie, ...
ILE TO JEST DUŻO?
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Milion? Trylion? Kwadrylion, kwintylion, sykstylion? Jak wielkie są to liczby? Jeśli będziemy liczyć w tempie jedna liczba na sekundę, do tysiąca zliczymy w 17 minut, doliczenie do miliona zajmie nam 12 dni, zaś do miliarda 32 lata. Na tym kończą się ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 września o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 września o 23:00, 30 września o 22:00 i 15 października o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
UCZENI W ANEGDOCIE - NIEULECZALNE UROJENIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 2001
Prawo Ohma należy do najbardziej znanych praw fizyki. Zetknął się z nim zapewne każdy uczeń w szkole średniej. Prawie nikt jednak nie wie, że odkrywca tego prawa, Georg Simon Ohm, był profesorem matematyki, a wyniki jego badań były przez większość współczesnych ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Dotknięcie kosmosu umożliwia niewidomym specjalnie dla nich wydany album ze zdjęciami wybranymi z kolekcji Teleskopu Hubble'a. Kolory są w nim zastąpione przez różne rodzaje wzorów tłoczonych na kartach, a każdemu zdjęciu towarzyszy komentarz napisany ...
BIAŁKO NA MIARĘ
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Dotychczas leki przeciwko nowotworom czy enzymy w proszkach do prania odkrywano metodą prób i błędów. W przyszłości będą one projektowane na zamówienie. Jak powstaje funkcjonalne białko? Epidemia dziesiątkuje Afrykę. Każdego dnia giną setki ludzi. ...
INNE ŻYCIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Mamy wiele wskazówek świadczących, że Ziemia nie jest jedynym siedliskiem życia w kosmosie. Już w najbliższych latach może dojść do odkrycia prostych organizmów pochodzenia pozaziemskiego. Od niedawna wiemy, że Wszechświat jest niewiarygodnie wielki ...
SYGNAŁY - MINERAŁY NA GANIMEDESIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Na księżycu Jowisza może istnieć podpowierzchniowy ocean. Naukowcy z University of Hawaii na podstawie pomiarów wykonanych przez sondę Galileo stwierdzili, że na powierzchni Ganimedesa - jednego z księżyców Jowisza - znajdują się minerały siarczanowe, ...
SYGNAŁY - ROZGRYWKA NA UCHO
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Czy w sporcie słuch jest ważniejszy od wzroku? Badania naukowców nie zawsze są śmiertelnie poważne. Podczas czerwcowego posiedzenia Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego Robert Adair, fizyk z Yale University, przedstawił wnikliwą analizę dźwięku ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 sierpnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 sierpnia o 23:00, 30 sierpnia o 22:00 i 15 września o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - PRZEZROCZYSTE SŁOŃCE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Postępy heliosejsmologii umożliwiły oglądanie niewidocznej z Ziemi półkuli Słońca. Grupa plam słonecznych, którą obserwowano za pomocą satelity SOHO w marcu i kwietniu br. Heliosejsmologia zajmuje się badaniem wnętrza Słońca poprzez obserwacje drgań ...
SYGNAŁY - W CENTRUM CENTAURA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Międzynarodowy zespół astronomów przeprowadził niezwykle trudne obserwacje olbrzymiej galaktyki. W odległości 11 mln lat świetlnych od Słońca znajduje się galaktyka, która jako obiekt pod wieloma względami nietypowy już od dawna wzbudza zainteresowanie ...
ASTRONOMIA I RZYMIANIE
TOMASZ WŁODEK Sierpień 2001
Kwitnie półlegalny handel ołowiem wydobytym i przetopionym przez rzemieślników w starożytnym Rzymie. Nabywcami są firmy elektroniczne specjalizujące się w produktach hi-tech i fizycy poszukujący niewidzialnej części Wszechświata. W dawnych dobrych czasach, ...
MAGICZNA KULA
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 2001
Dotychczas stosowane terapie antyrakowe podobne były do nalotów dywanowych - niszczyły nowotwór, ale uderzały również w zdrowe tkanki. Nowa metoda zwalczania raka działa jak bomba zdalnie sterowana laserem i precyzyjnie trafiająca w cel. Paul Ehrlich, ...
FIGURY NIEMOŻLIWE
BOGDAN MIŚ Sierpień 2001
Obraz kłamie wzrokowi, a wzrok myślom kłamie... Oczywiście - Mickiewicz napisał inaczej, nie mam jednak wątpliwości, że myśląc o jednym z barwniejszych działów matematyki rozrywkowej, jakim jest badanie "figur niemożliwych" i złudzeń optycznych, ...
SYGNAŁY - KONIEC ANTYSEMITYZMU W INTERNECIE
BOGDAN MIŚ Sierpień 2001
Powstaje pierwsza w dziejach konwencja o przestępstwach internetowych. Czy to początek cenzury w Sieci? Rada Europy zaproponowała w kwietniu wprowadzenie zakazu propagandy rasistowskiej i szerzenia treści wyrażających nienawiść w Internecie. Taki ...
UCZENI W ANEGDOCIE - SAMOTNIK Z NEW HAVEN
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 2001
Każdy fizyk i chemik dobrze wie, jak wiele do nauki wniósł Josiah Willard Gibbs, ale poza tymi kręgami naukowców jest to postać zupełnie nieznana. Był to jednak uczony bardzo wybitny, według niektórych opinii największy fizyk teoretyk urodzony na ziemi ...
SYGNAŁY - CZARNY WIR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Po raz pierwszy (choć tylko pośrednio) zaobserwowano obrót czarnej dziury dookoła jej własnej osi. Nietrudno jest wykryć i prześledzić wirowy ruch gwiazdy lub planety, czyli obiektów, które mają mniej lub bardziej wyraźnie zarysowaną powierzchnię. Co ...
SYGNAŁY - POLICYJNA SIEĆ
WIESŁAW B. PIETRZAK Sierpień 2001
Po kajdankach także komputer staje się niezbędny w pracy policjanta. Jedno z największych w Polsce przedsięwzięć informatycznych - Krajowy System Informacyjny Policji (KSIP) znajduje się już w fazie końcowej. Obsługiwać będzie docelowo 100 tys. policjantów ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Zmarł Douglas Adams, autor błyskotliwej, ironicznej, a zarazem pełnej humoru serii książek "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy" (wydanie polskie "Autostopem przez galaktykę"). Miał 49 lat. Czysty przypadek zrządził, że w dniu jego ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lipca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 lipca o 23:00, 30 lipcao 22:00 i 15 sierpnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001
Rozmyty Mars. Rozległy obszar o nazwie Arabia Terra, który znajduje się na północnej półkuli Marsa, był w odległej przeszłości poddany bardzo wydajnym procesom erozyjnym - twierdzi Roger Phillips, planetolog z Washington University of St. Louis. Czynnikiem ...
UCZENI W ANEGDOCIE - EKSCENTRYCZNY TELEGRAFISTA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 2001
Oliver Heaviside przyszedł na świat 18 maja 1850 roku w londyńskiej dzielnicy Camden Town, ówczesnych slumsach. Swoje wspomnienia z dzieciństwa opisał w liście do George'a Fitzgeralda: "Urodziłem się i mieszkałem przez 15 lat na bardzo nędznej ulicy, ...
KOLOROWE MORZA
HENRYK DROZDOWSKI Lipiec 2001
Dlaczego Morze Białe jest białe, a Morze Czerwone - czerwone? Jak to się dzieje, że ten sam akwen może zmieniać swój odcień zależnie od pory dnia czy falującej powierzchni? Obserwując morze, zwykle zastanawiamy się, czy przypadkiem barwa jego wód nie ...
SYGNAŁY - ROK W ZAWIESZENIU DLA KRAKERA
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Włamania do systemów komputerowych są karane na całym świecie, także w Polsce. Na trzy lata zawiesił Sąd Okręgowy w Krakowie karę roku więzienia dla Andrzeja G., orzeczoną wobec niego przez sąd pierwszej instancji za włamanie się do cudzego komputera ...
SYGNAŁY - OSTROŻNIE Z NOWINKAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001
Przewidywania teorii Wielkiego Wybuchu zostały potwierdzone przez dwa niezależne zespoły naukowe. Miesiąc temu przestrzegaliśmy przed zbyt pochopnym przyjmowaniem nowych teorii opisujących pierwsze chwile Wszechświata [patrz: "Sygnały", WiŻ ...
INTERNET - PRASA W SIECI
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Wielu żurnalistów tzw. starej daty zżyma się na to setnie (bo okazuje się, że dotychczasowa ich wiedza zawodowa przestaje wystarczać), ale sytuację mamy dziś taką, że szanująca się gazeta czy czasopismo po prostu musi mieć swoją witrynę internetową. ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - JAK ZAMIENIĆ WODĘ W WINO
JAN GAJ Lipiec 2001
Co jest na powierzchni wody?Czy mydło myje?Jak zadziwić przyjaciół? Nie zachęcam, oczywiście, do prób powtórzenia znanego wydarzenia z Kany Galilejskiej sprzed 2000 lat, ale do zabawy z wodą. Odkrywając jej ciekawe właściwości, będziemy mogli pokazać ...
SYGNAŁY - GROZI NAM WYSYP WIRUSÓW
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Trzeba uważać, co otrzymujemy pocztą elektroniczną. MessageLabs, brytyjska firma produkująca programy antywirusowe, uprzedza: w tym roku wirusy zaatakują nasze komputery z siłą niemal trzykrotnie większą niż dotychczas. We znaki szczególnie dadzą ...
SYGNAŁY - ZAWODY DLA CYBERDETEKTYWÓW
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001
Rozstrzygnięto niezwykle elitarny konkurs dla informatyków. W marcu rozstrzygnięto tegoroczną edycję wyjątkowego konkursu, wymierzonego przeciw komputerowym przestępcom, zwanym krakerami. Honeynet Project Forensic Challenge przyciąga wszystkich, którzy ...
SYGNAŁY - WIELKI WYBUCH DO LAMUSA?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Zderzenia płaskich wszechświatów - rewolucja w kosmologii czy przedwczesny entuzjazm mediów? W połowie kwietnia tygodnik New Scientist przedstawił nową, atrakcyjną wizję początku Wszechświata. Jej autorzy przyjmują, że to, co uważamy za Wszechświat, ...
SYGNAŁY - SZACHY PRZEZ TELEFON
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001
Niebawem można będzie zagrać w szachy przez telefon komórkowy. Pod koniec marca amerykańska firma informatyczna UIEvolution podała do wiadomości, że znalazła sposób na znaczne zwiększenie możliwości telefonów komórkowych oraz innych urządzeń przenośnych. ...
SYGNAŁY - ODYSEJA MARSJAŃSKA 2001
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Na początku kwietnia wystartowała kolejna amerykańska sonda przeznaczona do badań Marsa. Po niepowodzeniach misji Mars Climate Orbiter (sonda uległa zniszczeniu w atmosferze Czerwonej Planety) i Mars Polar Lander (sonda najprawdopodobniej rozbiła ...
SYGNAŁY - PODPIS ELEKTRONICZNY SFAŁSZOWANY?
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001
Czescy informatycy znaleźli lukę w systemie. W połowie marca dwu czeskim informatykom udało się złamać tajemnicę elektronicznego podpisu. W każdym razie taka informacja obiegła cały świat, wzbudzając wszędzie zrozumiałe emocje szczególnie w instytucjach ...
SYGNAŁY - NAPRAWDĘ PRZYSPIESZAMY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Wybuch niezmiernie dalekiej supernowej potwierdza, że Wszechświat rozszerza się coraz szybciej. W 1995 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a sfotografował odległe galaktyki znajdujące się w tzw. Głębokim Polu Hubble'a. Dwa lata później dokonano ponownego ...
ŚWIATŁO NA NO
JACEK PRZYBYLSKI Czerwiec 2001
Najwięcej o zadziwiających właściwościach tlenku azotu dowiedzieliśmy się przy okazji prezentacji Viagry. Nowe informacje o NO wydają się równie ekscytujące jak lek na impotencję. Jak to często bywa w nauce, również odkrycie niezwykłych właściwości ...
CORAZ WIĘCEJ PLANET
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Odkryto już ponad 60 pozasłonecznych planet. Nie znaleźliśmy dotąd planet podobnych do Ziemi, ani nawet wskazówek przemawiających za ich istnieniem. Ciągle jest jednak szansa, że gdzieś wokół sąsiednich gwiazd krążą planety podobne do naszej. Niedługo ...
NAJJAŚNIEJSZE KROPKI
MARIAN GRYNBERG Czerwiec 2001
Zwykła dociekliwość fizyków daje efekty, o których nie myślą, podejmując badania. Przykładem tego są kropki kwantowe. Istnieje świat o niższej liczbie wymiarów od tego trójwymiarowego, w którym żyjemy i do którego przywykliśmy. W artykule "Druty ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 czerwca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 czerwca o 23:00, 30 czerwca o 22:00 i 15 lipca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Bliżej Almy. Na początku kwietnia przedstawiciele Europy, Japonii, Kanady i USA podpisali deklarację, w której wyrazili wolę zbudowania i utrzymywania w ruchu olbrzymiego zestawu radioteleskopów przeznaczonych do obserwacji na falach milimetrowych i ...
LABORATORIUM WIEDZ I ŻYCIA - KAMIEŃ CELTYCKI
JAN GAJ Czerwiec 2001
Co ma wspólnego ruch drgający z obrotowym? Czy kamień może mieć ulubiony kierunek obrotu? Czy Celtowie znali mechanikę bryły sztywnej? Proponuję zbadanie brył, które wyraźnie "wolą" kręcić się w jedną stronę. Noszą one nazwę kamieni ...
UCZENI W ANEGDOCIE - DOM Z KOMET
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 2001
Edward Emerson Barnard przyszedł na świat w Nashville w stanie Tennessee 10 grudnia 1857 roku. Był wychowywany z bratem przez matkę, ponieważ ojciec zmarł przed jego urodzeniem. Ta kobieta z charakterem, mimo borykania się ze strasznym ubóstwem, dokładała ...
SYGNAŁY - KECK POBIŁ HUBBLE`A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Teleskop Kecka wyposażono w nowy przyrząd, który umożliwia prowadzenie niezwykle dokładnych obserwacji. Po raz pierwszy udało się obejrzeć szczegóły budowy gazowo-pyłowego dysku otaczającego nowo powstałą gwiazdę. Dokonano tego za pomocą nowego przyrządu ...
SYGNAŁY - JAK OBEZWŁADNIĆ CZARNĄ DZIURĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Ślad po wybuchu supernowej naprowadził astrofizyków na trop ważnego procesu. Centrum naszej Galaktyki leży w tle gwiazdozbioru Strzelca, w odległości 25 tys. lat świetlnych od Słońca. Pisaliśmy wielokrotnie [po raz ostatni w sygnale "Czarny środek ...
CYBERWŁAMYWACZE
BOGDAN MIŚ Maj 2001
Możesz paść ofiarą wysoko kwalifikowanego przestępcy komputerowego, wcale o tym nie wiedząc. Może się tak stać, mimo że nie prowadzisz interesów w Internecie, nie przechowujesz w swoim komputerze tajnych danych, ani nawet... nie jesteś posiadaczem tej ...
POSKRAMIACZE ELEKTRONÓW I DZIUR
JACEK KOSSUT Maj 2001
Twórcze wykorzystanie teorii kwantowej przez ubiegłorocznych noblistów zapoczątkowało rozwój dzisiejszej cywilizacji informatycznej. Wszyscy wiemy, że elektroniczne obwody scalone, zawierające ogromne liczby tranzystorów, możemy spotkać w życiu codziennym ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 maja o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 31 maja o 22:00 i 15 czerwca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Hale-Bopp nadal aktywna. Cztery lata po przejściu przez peryhelium kometa Hale-Bopp nadal utrzymuje wysoką aktywność. Wiosną 1997 roku była dobrze widoczna gołym okiem. Dziś można ją ujrzeć tylko przez duży teleskop, ale widok jest niezmiennie imponujący. ...
UCZENI W ANEGDOCIE - HERR GEHEIMRAT
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 2001
Pewnego razu do monachijskiego instytutu sławnego fizyka Arnolda Sommerfelda przyjechał z Ameryki gość, który znał trochę niemiecki. Gdy pierwszy raz spotkał na korytarzu Sommerfelda, przywitał go słowami "Guten Morgen" (dzień dobry) i bardzo ...
SYGNAŁY - HOLOGRAM W PROMIENIACH GAMMA
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001
Polscy naukowcy zrobili trójwymiarowe "zdjęcie" atomom tworzącym kryształ. Fizykom z Akademii Górniczo-Hutniczej i Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie udało się otrzymać niezwykle ostry, trójwymiarowy obraz kryształu o rozdzielczości lepszej ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - PODCZERWIEŃ I PÓŁPRZEWODNIKI
JAN GAJ Maj 2001
Co to jest podczerwień? Co widzi półprzewodnik? W jaki sposób pilot "mówi" do telewizora? Jeżeli te pytania wydają się interesujące, zapraszam do przeczytania artykułu. Można w nim znaleźć inspirację do pracy nad rozkodowaniem nieznanego ...
SYGNAŁY - TRUCHŁA Z MARSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Media podały kolejną wiadomość o odnalezieniu śladów życia na Marsie. Ile jest w niej naukowej rzetelności, a ile sensacji? Znalezienie istot żywych na innych planetach byłoby jedną z największych przygód w historii ludzkości. Prawdopodobnie dlatego ...
SYGNAŁY - CLAUDE SHANNON NIE ŻYJE
BOGDAN MIŚ Maj 2001
Odszedł twórca teorii informacji. 24 lutego zmarł w wieku 84 lat, po długoletnich zmaganiach z chorobą Alzheimera, Claude Shannon wielki matematyk i inżynier, twórca podstaw teorii informacji. Jako jeden z pierwszych pojął doniosłość kodu binarnego ...
SYGNAŁY - SŁOŃCE DO GÓRY NOGAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Bieguny pola magnetycznego Słońca zamieniły się miejscami. W zeszłym roku północny biegun magnetyczny Słońca znajdował się na północnej półkuli naszej gwiazdy. W ciągu paru miesięcy słoneczne pole magnetyczne przeorientowało się i "stoi teraz do ...
SYGNAŁY - NAJWIĘKSZA WE WSZECHŚWIECIE?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Olbrzymia gromada galaktyk i kwazarów rzuca wyzwanie kosmologom. Nazwą "kwazar" określa się centralną część galaktyki, w której zachodzą niezwykle gwałtowne procesy towarzyszące opadaniu materii na supermasywną czarną dziurę. W tle gwiazdozbioru ...
SYGNAŁY - KOŚLAWA GALAKTYKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Nasza sąsiadka, galaktyka M31 w gwiazdozbiorze Andromedy, jest... krzywa. Niewiele obiektów we Wszechświecie wydaje się kryć tak mało tajemnic jak galaktyka M31, znana także pod nazwą Mgławicy Andromedy. Dzieli ją od nas odległość zaledwie 2 mln lat ...
SYGNAŁY - ŻYCIE JEDNAK Z KOSMOSU?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
W przestrzeni międzygwiazdowej mogą powstawać związki zdolne do organizowania się w struktury przypominające prymitywne komórki. Nowo utworzony amerykański Instytut Astrobiologii zapisał na swym koncie pierwszy sukces. Kierowane przez dr. L. Allamandolę ...
SYGNAŁY - H2 I PLANETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Jeden z problemów teorii powstawania planet jest bliski rozwiązania. W ciągu ostatnich pięciu lat odkryto ponad 50 planet pozasłonecznych (krążących wokół gwiazd innych niż Słońce). Są to obiekty z grupy tzw. gazowych olbrzymów. W Układzie Słonecznym ...
ZAJRZEĆ DO SŁOŃCA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Czy można zajrzeć do wnętrza naszej gwiazdy i zbadać panujące tam warunki? Wbrew pozorom zadanie to wcale nie jest niewykonalne. Wystarczy poprosić o pomoc heliosejsmologa. Heliosejsmologia jest jedną z najmłodszych gałęzi astrofizyki. Narodziła się ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 kwietnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 kwietnia o 23:00, 30 kwietnia o 22:00 i 15 maja o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
NADPRZEWODZĄCE FUTRO PRABABKI
IRENA KULSZEWICZ-BAJER ADAM PROŃ MAŁGORZATA ZAGÓRSKA Kwiecień 2001
Polimery przewodzące już niebawem zapoczątkują erę elektroniki molekularnej. Dzięki nim pojawią się laptopy i inne urządzenia, które można będzie zwinąć w rulon i upchnąć kolanem w plecaku bez ryzyka ich uszkodzenia. Wiek XX był stuleciem triumfalnego ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - TAŃCZĄCE WAHADŁA
JAN GAJ Kwiecień 2001
Sprawdź Galileusza Co to jest rezonans? Czy wahadła mogą oddychać? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. Jedno wahadło: czy Galileusz się mylił? Już ponad 400 ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Jak wytrzebić dinozaury? Gady te najprawdopodobniej wyginęły w następstwie zderzenia Ziemi z planetoidą o średnicy kilkunastu kilometrów. W miejscu zderzenia (północny Jukatan) powstał olbrzymi krater, który jest dziś całkowicie przykryty skałami osadowymi. ...
CZY ZAGŁUSZYMY KOSMOS?
LESZEK P. BŁASZKIEWICZ Marzec 2001
Odkrycia dokonywane przez radioastronomów przyczyniły się do rozwoju wielu gałęzi współczesnej astrofizyki. Niestety, postęp techniczny, jaki zainspirowała ta gałąź nauki, obraca się dziś przeciwko niej samej. Początki radioastronomii sięgają 1932 roku, ...
SYGNAŁY - SPIRALNA REKORDZISTKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Astronomowie z Europejskiego Obserwatorium Południowego odkryli rekordowo dużą galaktykę spiralną. W latach 1995-1998 krążył wokół Ziemi kosmiczny teleskop podczerwony ISO (Infrared Space Observatory). Za jego pomocą zaobserwowano nową klasę obiektów ...
SYGNAŁY - FIZYCY NA KORCIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Możliwości ludzkiego mózgu po raz kolejny zaskoczyły naukowców. Tym razem przy okazji gry w tenisa. Proces precyzyjnego posłania piłeczki w odpowiednie miejsce na korcie jest z matematycznego i fizycznego punktu widzenia niezwykle złożony. Pozornie ...
SYGNAŁY - EINSTEIN POMOŻE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Efekt soczewkowania grawitacyjnego przewidziany przez genialnego fizyka umożliwił zaobserwowanie niezwykle odległych galaktyk. Promienie świetlne biegną po krzywych, których kształty można wyliczyć z równań ogólnej teorii względności. Przestrzeń wokół ...
SYGNAŁY - METEORYTY CZY PRÓBY NUKLEARNE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Naukowcy sugerują, że wybuchy meteorytów mogą zakłócać pracę systemu wykrywającego próby jądrowe. W ziemskiej atmosferze eksploduje średnio jeden meteoryt tygodniowo. Większość z tych zdarzeń pozostaje nie zauważona, ponieważ do wybuchu dochodzi na ...
SYGNAŁY - CORAZ ZIMNIEJ WE WSZECHŚWIECIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Zaobserwowano przewidziany przez teorię Wielkiego Wybuchu efekt "stygnięcia" Wszechświata. W połowie lat sześćdziesiątych zostało odkryte promieniowanie reliktowe, które w myśl teorii Wielkiego Wybuchu pochodzi z niezmiernie odległej przeszłości ...
SYGNAŁY - TARCZA, MIECZ I... PORNOGRAFIA
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Grupa informatyków o nazwie Peacefire udostępniła program odblokowujący dostęp do witryn porno. Stare wojskowe powiedzenie mówi, że na każdy miecz w końcu zostanie skonstruowana chroniąca przed nim tarcza. Jak się okazuje, podobne prawo obowiązuje w ...
SYGNAŁY - HUBBLE - BUBLE?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2001
Znakomity polimer - teflon słabym punktem w kosmicznym teleskopie. Niedocenianie chemii może drogo kosztować. Przekonali się o tym konstruktorzy teleskopu Hubble'a, zapominając chyba o istnieniu chemii radiacyjnej. Zastosowali bowiem do budowy jego ...
UCZENI W ANEGDOCIE - SPOD GRUZÓW DO SŁAWY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 2001
Joseph Fraunhofer urodził się 6 marca 1787 roku w bawarskiej osadzie Straubing jako jedenaste, ostatnie, dziecko ubogiego szklarza Franza Xavera. W tej rodzinie nie było mowy o kształceniu dzieci, toteż Joseph nauczył się tylko czytać i pisać i jako ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - DIODY I ŚWIATŁO
JAN GAJ Marzec 2001
Jak półprzewodniki wytwarzają światło? Czy dioda może świecić na biało? Jak samemu zbudować spektroskop? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. W najrozmaitszych ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 marca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 marca o 23:00, 30 marca o 23:00 i 15 kwietnia o 22:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Worek z księżycami rozwiązał się przy Saturnie. Dzięki odkryciom dokonanym w ostatnim kwartale minionego roku liczba znanych księżyców tej planety powiększyła się aż o 10 i wynosi obecnie 28. Dotychczasowy "księżycowy" rekordzista, Uran, ma ...
SYGNAŁY - WSPARCIE DLA GALILEUSZA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Sondy Galileo i Cassini przez prawie pół roku wspólnie badały Jowisza. Od ponad pięciu lat wokół Jowisza krąży weteran badań kosmicznych sonda Galileo, która rozsławiła się wspaniałymi zdjęciami księżyców planetarnego olbrzyma. O jej osiągnięciach donosiliśmy ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - DRGANIA W REZONATORACH INSTRUMENTÓW MUZYCZNYCH
JAN GAJ Luty 2001
Z czego składa się dźwięk? Czy kamerton drga inaczej niż struna? Dlaczego trudno jest odlewać dzwony? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. Tak jak granie na instrumencie ...
SYGNAŁY - SŁONECZNE TRENDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Poznaliśmy ciekawe wyniki długoletnich obserwacji Słońca. Europejska sonda Ulysses okrążyła Słońce, przelatując nad jego biegunami i mierząc prędkość oraz gęstość wiatru słonecznego (nazwą tą określa się strumień emitowanych z powierzchni Słońca cząstek ...
UCZENI W ANEGDOCIE - APTEKARZ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 2001
Sławny chemik szwedzki Karl Wilhelm Scheele urodził się 9 grudnia 1742 roku w Stralsund na Pomorzu Zachodnim, które wówczas, w wyniku wojny trzydziestoletniej, należało do Szwecji. Karl używał także formy Carl - był siódmym z jedenaściorga dzieci znanego ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 30 lutego o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
Z CZARNEJ DZIURY DROGA MLECZNA
BOŻENA CZERNY Luty 2001
Historia naszej Galaktyki wciąż kryje w sobie wiele zagadek. Nie wiemy, jak wyglądały pierwsze chwile Drogi Mlecznej, ani dlaczego w jej gwiazdach pierwiastki wymieszane są w takich, a nie innych proporcjach. Problemów ubywa, gdy założymy, że na początku ...
SYNTETYCZNE METALE
ADAM PROŃ Luty 2001
Odkrycia ubiegłorocznych noblistów sprawią, że w najbliższym czasie nasze codzienne życie zmieni się nie do poznania. Dzięki spektakularnemu rozwojowi metalurgii w XIX wieku metale i ich stopy są dziś najpopularniejszymi tworzywami konstrukcyjnymi, ...
SYGNAŁY - RZADKI GOŚĆ Z KOSMOSU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Do rąk badaczy trafił świetnie zachowany meteoryt z unikalnego gatunku chondrytów węglowych. 18 stycznia 2000 roku nad północno-zachodnią Kanadą przeleciał bardzo jasny bolid. Jego lot zakończył się serią eksplozji, które zaobserwowano na Alasce oraz ...
SYGNAŁY - RENTGENOWSKI SZTYLET
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Z okolic gigantycznej czarnej dziury wytryska strumień gazu emitujący nadspodziewanie silne promieniowanie rentgenowskie. Teleskop rentgenowski Chandra (nazwany tak dla upamiętnienia urodzonego w Indiach astrofizyka amerykańskiego, Subrahmanyana Chandrasekhara) ...
SYGNAŁY - GWIAZDY-GIGANTY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Pierwsze gwiazdy we Wszechświecie mogły mieć masę kilkaset razy większą od Słońca. Wszystkie znane nam gwiazdy mają masy nie większe niż ok. 100 M (mas Słońca). Powyżej owej granicy są bardzo szybko "rozdmuchiwane" przez ciśnienie własnego ...
SYGNAŁY - TAJEMNICA GORĄCEJ KORONY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Zlokalizowano jedno ze źródeł energii, dzięki którym korona słoneczna utrzymuje bardzo wysoką temperaturę. Temperatura zewnętrznych warstw Słońca osiąga minimum (ok. 4500 K) w tzw. chromosferze, która znajduje się tuż ponad pozorną powierzchnią naszej ...
SYGNAŁY - EUROPA W KOSMOSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Europejska Agencja Kosmiczna ESA wchodzi w nowe tysiąclecie z ambitnym planem badań. W dniach 11-12 października 2000 roku naukowy komitet programowy ESA przyjął plan działania agencji na lata 2008-2013. Na pierwszym miejscu wymieniono w nim badania ...
RADIOAKTYWNE PAPIEROSY
BOGDAN SKWARZEC Styczeń 2001
Palaczom szkodzi nie tylko nikotyna czy dioksyny, ale także substancje radioaktywne zawarte w dymie papierosowym. Wypalając dwie paczki dziennie, w ciągu roku można otrzymać aż cztery razy większą dawkę promieniowania jonizującego niż ta, którą otrzymali ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Podczas gdy amerykańskie wahadłowce zaczynają drugą setkę lotów orbitalnych, ich rosyjski odpowiednik Buran tkwi w hangarze w Bajkonurze, gdzie trafił po jedynym locie, odbytym 15 listopada 1988 roku. Na kontynuację programu Buran zabrakło pieniędzy. Zgodnie ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - HARMONIA STRUN, RUR I PRĘTÓW
JAN GAJ Styczeń 2001
Jak prędko biegnie dźwięk w napiętej strunie? Dlaczego struny wydające niskie tony są owinięte drutem? Co Pitagoras wiedział o harmonii? Nie gwarantuję rozmowy z Pitagorasem, ale pozostałe problemy można wyjaśnić metodami stosowanymi przez fizyków. ...
SYGNAŁY - BENZEN DO LAMUSA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Przemysł chemiczny zaczyna wdrażać "ekologiczne" rozpuszczalniki. Współczesne technologie produkcji plastików, leków, detergentów i wielu innych wytworów przemysłu chemicznego wymagają korzystania z rozpuszczalników organicznych, takich jak ...
SYGNAŁY - MUSKAJĄC EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Sonda NEAR przeleciała 5.3 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy upamiętnia pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) od 14 lutego ubiegłego roku krąży wokół planetoidy Eros. Prowadzone za jej ...
SYGNAŁY - ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
W sąsiedztwie źródła jednego z błysków promieniowania gamma znaleziono znaczne ilości żelaza. Jest to duży krok ku wyjaśnieniu natury tych tajemniczych zjawisk. Obserwowane od prawie trzydziestu lat błyski gamma przez długi czas były jedną z największych ...
SYGNAŁY - NASA NA MARSIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Nowy program badań Marsa cechuje duża ostrożność. Po fiasku dwóch zeszłorocznych misji na Marsa [patrz: "Sygnały" WiŻ nr 2/2000] NASA ogłosiło właśnie nowy, 15-letni plan badań Czerwonej Planety. Tym razem planuje się wysyłać na Marsa naprzemiennie ...
SYGNAŁY - ALFRED TARSKI MA SWOJĄ PLANETOIDĘ
BOGDAN MIŚ Styczeń 2001
Uczczono wielkiego polskiego matematyka. Komisja Nazewnictwa Międzynarodowej Unii Astronomicznej zatwierdziła nazwy odkrytych w ostatnich latach oraz znanych wcześniej, ale bezimiennych planetoid. Odkryta w 1997 roku planetoida nr 13 672 otrzymała ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 stycznia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 stycznia o 23:00, 30 stycznia o 22:00 i 15 lutego o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
UCZENI W ANEGDOCIE - JAK PROSTY WIEJSKI CHŁOPAK...
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 2001
Werner Karl Heisenberg urodził się 5 grudnia 1901 roku w Würzburgu w Bawarii. Jego ojciec August był filologiem starożytnym, kierował katedrą bizantynistyki na uniwersytecie w Monachium. Werner był młodszym z jego dwóch synów. Jego naukę w gimnazjum ...
MIĘSOŻERCA W INTERNECIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2001
Przed dwoma laty powstał w Stanach Zjednoczonych program komputerowy, który umożliwia automatyczne kontrolowanie korespondencji elektronicznej. Niedawne ujawnienie tego faktu zbulwersowało opinię publiczną. W toku zajadłej dyskusji próbuje się dopasować ...
INTERNET - GWIAZDY PATRZĄ NA NAS...
BOGDAN MIŚ Styczeń 2001
...jak głosi tytuł popularnej niegdyś powieści (pamiętają Państwo - czyjej?). Może to i racja, ale z pewnością bardziej sprawdzalne i prawdziwsze jest zdanie odwrotne: to my patrzymy w gwiazdy. Z coraz większym zapałem, sądząc po Internecie. Astronomowie ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - WRZĄTEK, KTÓRY NIE PARZY
JAN GAJ Grudzień 2000
Dlaczego woda wrze? Czy na Giewoncie jajko gotowałoby się dłużej? Czy wrzenie może doprowadzić do zamarznięcia wody? Nie znasz odpowiedzi na te pytania? Zapraszamy Cię do przeczytania tego artykułu. Dziś laboratorium urządzimy sobie w kuchni. Nie potrzebujemy ...
SYGNAŁY - CZARNA DZIURA WAGI ŚREDNIEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Astronomowie odkryli czarną dziurę o niespotykanych dotychczas własnościach. Galaktyka M82, czyli obiekt nr 82 w XVIII-wiecznym katalogu astronomicznym sporządzonym przez Charlesa Messiera, leży w tle gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy i jest od nas ...
SYGNAŁY - SUPERKOMPUTER W KRAKOWIE
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000
Polscy uczeni otrzymali do dyspozycji potężne narzędzie badawcze Akademickie Centrum Komputerowe CYFRONET Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie wzbogaciło się o nowy superkomputer Origin2000 amerykańskiej firmy SGI. Jest to pod względem mocy obliczeniowej ...
SYGNAŁY - BURZLIWA MŁODOŚĆ GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Zaobserwowano kosmiczne fajerwerki wystrzeliwane przez niedawno powstałą parę gwiazd. Najbliższy obszar aktywny gwiazdotwórczo znajduje się w tle dobrze teraz widocznego gwiazdozbioru Byka. Od Słońca dzieli go 500 lat świetlnych, toteż za pomocą nowoczesnych ...
SYGNAŁY - CZARNY ŚRODEK GALAKTYKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Ruchami gwiazd w centrum naszej Galaktyki rządzi czarna dziura o masie ponad 2 mln mas Słońca. Do takiego wniosku prowadzą wyniki czteroletnich obserwacji centrum Galaktyki, które wykonano w obserwatorium na Mauna Kea (Hawaje) za pomocą dziesięciometrowego ...
KOSMICZNY JUBILAT
JOANNA KURASZKIEWICZ Grudzień 2000
Obserwatorium w przestrzeni kosmicznej przez długie lata pozostawało niespełnionym marzeniem astronomów. Udało się je urzeczywistnić dopiero dziesięć lat temu. Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) został umieszczony na orbicie 24 kwietnia 1990 roku przez ...
UROK WIELOŚCIANÓW
ZDZISŁAW POGODA Grudzień 2000
Wydaje się, że wielościanami interesują się przede wszystkim uczniowie, gdy rozwiązują zadania z geometrii. Do czego jeszcze mogą się przydać te pełne uroku figury? Piękno kojarzy się nam zazwyczaj ze sztuką, np. malarstwem, muzyką, literaturą... Są ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 grudnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 grudnia o 23:00, 30 grudnia o 21:00 i 15 stycznia o 20:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
I MAMY WODĘ SODOWĄ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 2000
Był jednym z największych chemików, odkrył tlen i kilka innych gazów, ale za swój najszczęśliwszy pomysł, choć miał on zapewne najmniejszą wartość naukową, uważał potem wynalezienie wody sodowej. Joseph Priestley urodził się w 1733 roku w Fieldhead ...
FIZYKA STANU WOJENNEGO
ŁUKASZ A. TURSKI Grudzień 2000
Co wspólnego mają gazy łzawiące z perfumami? Dlaczego strumień wystrzelony z armatki wodnej rozlatuje się na krople? Czy każde uderzenie pałką policyjną jest równie dotkliwe? 13 grudnia 1981 roku wprowadzono w Polsce stan wojenny. To dramatyczne wydarzenie ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 listopada o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 listopada o 23:00, 30 listopadao 22:00 i 15 grudnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
MIŁOŚNIK TEŻ COŚ ZNACZY
WALDEMAR OGŁOZA Listopad 2000
Mało kto wie, że co druga kometa jest odkrywana przez miłośników astronomii. Astronomia to jedna z nielicznych dyscyplin naukowych, w których amatorzy mogą niekiedy dokonać więcej niż zawodowcy. Astronomowie-profesjonaliści posługują się dziś teleskopami ...
TWIERDZENIA ZA 7 MILIONÓW DOLARÓW!
ANDRZEJ SITARZ Listopad 2000
Niedawno wyznaczono milion dolarów nagrody za rozstrzygnięcie słynnego problemu matematycznego, zwanego "hipotezą Goldbacha". I oto następne 7 milionów"do wzięcia"... Rok 2000 to nie tylko ostatni rok XX wieku - okazja do świętowania, ...
SYGNAŁY - MIĘDZY GWIAZDĄ A PLANETĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Teleskop Hubble'a dostarczył ważnych informacji o brązowych karłach. Obiekt o masie mniejszej niż 0.08 (mas Słońca) nie może w swym wnętrzu produkować helu z wodoru (jak mówią astrofizycy "nie spala wodoru") i w związku z tym nie zasługuje ...
NIEBEZPIECZNE ŻYWE SREBRO
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Listopad 2000
Któż z nas nie bawił się rtęcią z rozbitego termometru? Kogo nie fascynowały kulki "żywego srebra", które pod wpływem najmniejszego nacisku dzielą się na mniejsze i znowu łączą w większe krople? Taka zabawa jest groźna dla zdrowia. To, co ...
SYGNAŁY - NIE TAKI SZLACHETNY...
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 2000
Odkryto pierwszy stabilny związek argonu - pierwiastka zaliczanego do gazów szlachetnych. Ostatnia kolumna układu okresowego skupia pierwiastki, które nie reagują z innymi pierwiastkami - nie tworzą żadnych związków chemicznych. W warunkach normalnych ...
UCZENI W ANEGDOCIE - LICZBY ZWŁASZCZA DUŻE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 2000
Sądzę, że we wszechświecie jest 15 747 724 136 275 002 577 605 653 961 181 555 468 044 717 914 527 116 709 366 231 425 076 185 631 031 296 protonów i taka sama liczba elektronów - tak zaczyna się XI rozdział książki "Philosophy of Physical Science" ...
KOMPUTER Z PROBÓWKI
ROBERT HOŁYST Listopad 2000
Komputer zbudowany z DNA może być miliardy razy szybszy od swego krzemowego odpowiednika. Kiedy więc na biurkach zobaczymy biologiczne pecety? XX wiek to czas niezwykle intensywnego rozwoju genetyki. O podwójnej helisie DNA słyszał chyba każdy. Ta długa, ...
SYGNAŁY - NIE BĘDZIE SWOBODY DLA DVD
BOGDAN MIŚ Listopad 2000
Studia filmowe Hollywood wywojowały zakaz rozpowszechniania programu odkodowującego DVD. Rozpowszechniane na dyskach DVD filmy mają specjalne zabezpieczenia chroniące je przed kopiowaniem i nielegalnym rozpowszechnianiem. Eric Corley, wydawca sieciowego ...
SYGNAŁY - ANTU I TOWARZYSZE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Europejskie Obserwatorium Południowe kończy montaż największego teleskopu na świecie. VLT (Very Large Telescope), budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe na Cerro Paranal w północnym Chile, składa się z czterech bliźniaczych teleskopów ...
SYGNAŁY - NOWY GIGANT DLA ASTRONOMÓW
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
W Stanach Zjednoczonych uruchomiono największy na świecie sterowalny radioteleskop. Amerykańskie Narodowe Obserwatorium Radioastronomiczne (od National Radio Astronomy Observatory znane także jako NRAO) wzbogaciło się o nowy, potężny przyrząd. 22 sierpnia ...
SYGNAŁY - SZPIEG BEZ TAJEMNIC?
BOGDAN MIŚ Listopad 2000
FBI zmuszone do ujawnienia sekretów systemu inwigilacji w Internecie. W chwili, w której czytają Państwo te słowa, amerykańskie Federalne Biuro Śledcze FBI ujawniło już zapewne pierwsze 3 tys. stron informacji o systemie szpiegowskim "Carnivore". ...
SYGNAŁY - KSIĄŻKI Z SIECI
MICHAŁ MIŚ Listopad 2000
Po bestseller do Internetu zamiast do księgarni. Pod koniec sierpnia po raz pierwszy opublikowano oficjalnie w polskim Internecie powieść. Użytkownicy Sieci mogą bezpłatnie ściągnąć na swój komputer nominowaną w 1999 roku do nagrody Nike książkę Olgi ...
SYGNAŁY - RUSZA BUDOWA SALT-A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Na początku września rozpoczęto budowę dziesięciometrowego teleskopu SALT. Konsorcjum złożone z kilkunastu instytucji mieszczących się w kilku krajach przystąpiło do budowy teleskopu SALT (South African Large Telescope), którego najważniejszym zadaniem ...
SYGNAŁY - ŚWIETLNY POTOP
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Warunki prowadzenia obserwacji nieba pogarszają się w szybkim tempie. W sierpniu br. w Manchesterze odbył się zjazd Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Jednym z najżywiej dyskutowanych tematów było pojaśnienie tła nieba spowodowane techniczną działalnością ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 października o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 października o 23:00, 30 października o 21:00 i 15 listopada o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - SZYBCIEJ NIŻ ŚWIATŁO W PRÓŻNI?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Fizyka trzyma się mocno - światło nie wyprzedziło samego siebie. Górny rysunek przedstawia zmiany współczynnika załamania światła w funkcji częstości (krzywa czerwona), z zaznaczeniem obszaru dyspersji anomalnej, w którym prędkość grupowa światła może ...
SYGNAŁY - ZAGŁADA KOMETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W lipcu na oczach obserwatorów rozpadła się kometa. Kometa Linear S-4 została odkryta 27 września 1999 roku przez automatyczny teleskop poszukujący na niebie planetoid, które niepokojąco blisko zbliżają się do Ziemi. Nazwy komet zazwyczaj upamiętniają ...
SYGNAŁY - NIEBO W PODCZERWIENI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W Internecie udostępniono olbrzymią bazę danych zawierającą obrazy nieba w podczerwieni. Od trzech lat naukowcy z Uniwersytetu Stanu Massachusetts dokonują systematycznego przeglądu nieba w zakresie podczerwieni. W finansowanych przez NASA i National ...
SYGNAŁY - KONKURENCJA DLA WAP?
MICHAŁ MIŚ Październik 2000
Telefoniczny lektor czyta zasoby Internetu. Telecom Italia - włoski operator telefoniczny - opracował nowy system dostępu do sieci WWW, wykorzystujący komendy głosowe. System VoxNauta, używający technologii rozpoznawania głosu i metod jego syntezy, ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA CUKROWNIA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W obłoku międzygwiazdowym blisko centrum naszej Galaktyki znaleziono cząsteczki najprostszego cukru. Odległe od Słońca o 25 tys. lat świetlnych centrum naszej Galaktyki jest dobrze ukryte wśród ciemnych obłoków materii międzygwiazdowej. 1 cm3 takiego ...
SYGNAŁY - WYPRAWA W GŁĄB ATOMU
JACEK RODZEŃ Październik 2000
Niemieckim fizykom udało się sfotografować chmury elektronowe pojedynczego atomu. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu, gdybyśmy komuś powiedzieli, że już niedługo będzie można oglądać pod mikroskopem pojedyncze atomy, uznałby nas z fantastów. Tymczasem fantazja ...
UCZENI W ANEGDOCIE - OJCIEC CHRZESTNY ELEKTRYCZNOŚCI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
William Gilbert urodził się w Colchester 24 maja 1544 roku. Dawniej często podawano jego rok urodzenia jako 1540, co wynikało z błędu w napisie na pomniku wystawionym w Colchester. Studiował w St. John's College w Cambridge i po uzyskaniu niższego stopnia ...
INTERNET - NOSTALGIA I DÉJA VU
BOGDAN MIŚ Październik 2000
Chyba każdy ma w życiu takie momenty, w których - sięgając pamięcią wstecz - odczuje wzruszenie nad przemijaniem rzeczy oraz coś na kształt tęsknoty za "starymi, dobrymi czasami". Czasem tę chwilę nostalgii wywoła wyblakłe zdjęcie, czasem jakaś ...
FIZYK W SZPITALU
ŁUKASZ A. TURSKI Październik 2000
Fizyk patrzy na świat inaczej i nie przeszkadza mu w tym nawet leżenie w łóżku szpitalnym. Kiedy pisałem artykuł pt. "Dlaczego coś pęka" [WiŻ nr 7/1999], myślałem, że zamknę nim cykl artykułów o teorii sprężystości. Co prawda, w pierwszym ...
SYGNAŁY - NEUTRINO TAONOWE ZAOBSERWOWANE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Po długim polowaniu z nagonką złapano wreszcie cząstkę, o której fizycy wiedzieli, że musi istnieć. Kiedy w 1975 roku Martin Perl ze współpracownikami odkryli, że poza elektronem i mionem istnieje jeszcze trzeci lepton - któremu nadano nazwę "lepton ...
SYGNAŁY - EKRANOWANIE GRAWITACJI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Podczas zaćmienia Słońca zaobserwowano zjawisko, którego istnienie przewidywano teoretycznie. W jednym z najbardziej prestiżowych czasopism fizycznych The Physical Review ukazała się praca sześciu uczonych chińskich z wynikami pomiarów natężenia pola ...
SYGNAŁY - ZNOWU NOWE WINDOWS...
BOGDAN MIŚ Październik 2000
"Świstak" czy "Kapuś"? Ostateczny koniec DOS-a. Pod koniec lipca firma Microsoft zupełnie zaskoczyła komentatorów, podając niespodziewanie do wiadomości, że w październiku przekazana zostanie do testów zupełnie nowa wersja systemu ...
SYGNAŁY - PRAWY CUKIER I LEWE BIAŁKO
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Naukowcy rozwiązali zagadkę jednostronnej chiralności świata żywego. Istnieją związki chemiczne, których atomy mogą ułożyć się w cząsteczce w dwie równoprawne struktury, będące wzajemnym lustrzanym odbiciem. Tę właśnie cechę nazywamy chiralnością, a ...
SYGNAŁY - ZORZA NA ZAWOŁANIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Silne fale radiowe mogą pobudzać jonosferę Ziemi do świecenia. Ludzki geniusz po raz kolejny dorównał Naturze - właśnie nauczyliśmy się tworzyć zorze w dowolnym miejscu na Ziemi. Do tego celu potrzebny jest jedynie duży radioteleskop, na przykład taki, ...
SYGNAŁY - MIESZKANKO NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
Od kilku tygodni na jednej z wysp Arktyki znajduje się prototyp marsjańskiej bazy załogowej. Towarzystwo Marsjańskie jest prywatną organizacją, której statutowa działalność obejmuje inicjowanie, prowadzenie oraz promowanie i wspieranie wszelkich inicjatyw ...
PRZEBÓJ Z SIECI
MICHAŁ MIŚ Październik 2000
Może już niedługo zamiast iść do sklepu muzycznego po płytę ulubionego zespołu, łatwiej i szybciej będzie ściągnąć przez Internet wybrane piosenki. Jednak już dziś witryny, na których znajdują się utwory w formacie MP3, biją rekordy popularności. Dla ...
SYGNAŁY - Z POKŁADU ISS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W październiku na międzynarodowej stacji kosmicznej ma zamieszkać pierwsza załoga. Z dwuletnim opóźnieniem Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ISS powiększyła się o kluczowy rosyjski moduł Zwiezda. 12 lipca rakieta Proton wyniosła go na orbitę, a dwa tygodnie ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 września o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 września o 23:00, 30 wrześniao 22:00 i 15 października o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
FIZYKA ZABAWEK - ŁÓDKA NAPĘDZANA ŚWIECZKĄ
KRZYSZTOF ERNST Wrzesień 2000
Zbuduj, pobaw się, przy okazji poznaj trochę fizyki. Rys. 1. Opatentowana w Anglii ponad 100 lat temu zabawka-łódka o nietypowym napędzie cieszy się do dziś dużym zainteresowaniem Zabawka ta nie ma polskiej nazwy, a w innych krajach jest nazywana ...
UCZENI W ANEGDOCIE - MAGIK Z NEAPOLU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 2000
Jeśli wierzyć starym przekazom, największymi atrakcjami turystycznymi Neapolu około 1600 roku były łaźnie w Pozzuoli i Giambattista della Porta, jeden z najsławniejszych uczonych ówczesnego świata. Rozgłos zawdzięczał przede wszystkim dziełu "Magiae ...
SYGNAŁY - IDŹ ZŁOTO DO ZŁOTA
HELENA BIAŁKOWSKA Wrzesień 2000
Uruchomiono akcelerator, który przybliży fizyków do początku Wszechświata. 12 czerwca br. amerykańskim fizykom udało się po raz pierwszy doprowadzić do zderzeń dwóch przeciwbieżnych wiązek całkowicie zjonizowanych więc pozbawionych elektronów jąder ...
SYGNAŁY - GALAKTYKI JAK AMEBY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Teleskop rentgenowski Chandra sfotografował akt pochłaniania małej galaktyki przez olbrzymią galaktykę z czarną dziurą w środku. W tle dobrze u nas widocznego gwiazdozbioru Perseusza, 320 mln lat świetlnych od Słońca, leży olbrzymia gromada galaktyk ...
SYGNAŁY - WYGIĘTY KAPELUSZ ZIEMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Nowy dowód na poparcie hipotezy o powstaniu Księżyca wskutek zderzenia. Tak mógł wyglądać układ Ziemia-Księżyc tuż po uformowaniu się Księżyca Coraz więcej wskazuje na to, iż Księżyc ma około 4.5 mld lat i powstała w wyniku kolizji Ziemi z ciałem ...
SYGNAŁY - PENTIUM 4 NA RYNKU
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2000
Intel znowu na czele wyścigu producentów mikroprocesorów. Pod koniec czerwca, gdy agencje podały, że jesienią br. pojawi się na rynku nowy mikroprocesor Pentium 4, nie można było połączyć się z witryną internetową firmy Intel. Układ ten znany był dotychczas ...
CZY NA MARSIE COŚ CIURKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
W końcu czerwca media niemal dosłownie zachłysnęły się wodą, która - jak to ogłoszono - od czasu do czasu wypływa spod powierzchni Marsa. Przez kilka dni zalewała ona szpalty popołudniówek i poważnych tygodników, sączyła się z ekranu telewizora i bulgotała ...
SYGNAŁY - NOWY SUPERKOMPUTER FIRMY IBM
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2000
Znów przekroczono kolejną barierę: 12.3 bln operacji na sekundę. Firma IBM doniosła w ostatnim dniu czerwca o oddaniu do użytku najszybszego superkomputera świata. Maszyna o nazwie ASCI White (od Advanced Strategic Computing Initiative) wykonuje 12.3 ...
INTERNET W KIESZENI
MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000
Internet we własnym telefonie komórkowym to bardzo kusząca propozycja. Zanim postanowimy zamienićswoją starą "komórkę" na internetowe cudo, wypada odpowiedzieć sobie na pytanie,czy tej wymiany warto dokonać już teraz? Wyobraźmy sobie, że mamy ...
UCZENI W ANEGDOCIE - PAJĄKI SĄ SMACZNE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 2000
Joseph Jérôme Lefrancais de La-lande urodził się w Bourg-en-Bresse 11 lipca 1732 roku. Kształcił się w jezuickiej szkole w Lyonie i miał nawet zamiar wstąpić do tego zakonu. Wspaniała kometa, która pojawiła się w 1744 roku, a potem całkowite zaćmienie ...
SYGNAŁY - ILE WAŻY ZIEMIA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Nowe pomiary uściśliły wartość stałej grawitacyjnej i masę naszej planety. Stała grawitacyjna, oprócz stałej Plancka i prędkości światła, to jedna z najważniejszych wartości stałych w fizyce. Dzięki niej potrafimy precyzyjnie obliczać m.in. masy planet ...
SYGNAŁY - MARS Z BLISKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
NASA udostępniła ponad 20 tys. nowych zdjęć Marsa, w tym śladów wody na jego powierzchni. Sonda Mars Global Surveyor (MGS) wystartowała 7 listopada 1996 roku i dotarła do Marsa 12 września roku następnego. Jako sztuczny księżyc Czerwonej Planety okrążyła ...
SYGNAŁY - PIRACTWO KOMPUTEROWE W EUROPIE
BOGDAN MIŚ Sierpień 2000
Producenci oprogramowania stracili w ubiegłym roku w Europie 3.6 mld dolarów. Polska znalazła się na liście krajów niebezpiecznych. Z ostatniego raportu Business Software Alliance, międzynarodowej organizacji zajmującej się tym problemem, wynika, ...
SYGNAŁY - MOST PRZEZ PLAMĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Sfotografowano podwójny "most świetlny" nad jedną z wielkich plam słonecznych. W obszarze plamy słonecznej temperatura jest znacznie niższa niż w otoczeniu, zaś pole magnetyczne znacznie silniejsze. Stosunkowo niska temperatura sprawia, ...
EPITAFIUM DLA COMPTONA
MICHAŁ RÓŻYCZKA JOANNA KURASZKIEWICZ Sierpień 2000
Po prawie 9 latach owocnej pracy zakończyło w oceanie swój żywot kosmiczne obserwatorium, które podglądało Wszechświat w zakresie promieniowania gamma. Astronomowie od dawna marzyli o umieszczeniu swoich przyrządów poza atmosferą Ziemi utrudniającą ...
LICZBOWE GIGANTY
BOGDAN MIŚ Sierpień 2000
Wszystko zaczęło się - ponoć w XIV wieku we Włoszech - od miliona. Milion to "duży tysiąc". Słowo to powstało przez dodanie do łacińskiego "mille" (tysiąc) przyrostka zgrubiającego - i tak narodził się "millione". W 1484 ...
KOMPUTEROWE ABC - JUTRO JUŻ SIĘ ZACZĘŁO
BOGDAN MIŚ Sierpień 2000
Wiele osób zadaje sobie zapewne pytanie, jak będą wyglądały i działały komputery jutra? Czy nadal będą to szarawe pudła stojące na biurku lub pod nim, tyle że dające nam coraz więcej możliwości i coraz potężniejsze moce obliczeniowe? Sądzę, że - wbrew ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 sierpnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 sierpnia o 23:00, 30 sierpnia o 22:00 i 15 września o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - JUBILEUSZ RADIOASTRONOMII
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Największy działający przyrząd radioastronomiczny obchodzi swoje dwudziestolecie. W 1980 roku nieopodal miejscowości Socorro w stanie Nowy Meksyk oddano do użytku ogromny zestaw radioteleskopów, znany wśród astronomów pod nazwą VLA (Very Large Array). ...
MILION DOLARÓW DO WZIĘCIA
BOGDAN MIŚ Lipiec 2000
Kto dowiedzie nierozstrzygniętej od 1742 roku hipotezy Goldbacha?. Znakomity chwyt marketingowy firm wydawniczych, czy rzeczywiste sponsorowanie postępu matematyki? Czy każda liczba parzysta rzeczywiście jest sumą dwóch liczb pierwszych? W połowie ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lipca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lipca o 23:00, 30 lipca o 22:00 i 15 sierpnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - OGNIWA PALIWOWE CORAZ REALNIEJSZE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Wynaleziono katalizator pozwalający spalać węglowodory w całkowicie czysty sposób. Choć co dzień spalamy w silnikach samochodowych i kuchenkach gazowych ogromne ilości węglowodorów, nie wiemy dokładnie, jak przebiega proces spalania tych związków z ...
AKTYWNE SŁOŃCE
KRZYSZTOF MAŚLANKA Lipiec 2000
Co przyniesie obecne maksimum aktywności Słońca? Spadek wartości złotówki? Niepokoje społeczne? A może krach na giełdach? Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, by winić o to naszą gwiazdę. Nasze Słońce niewielka, typowa gwiazda barwy żółtej hojnie ...
OLIWA I FALE
ROBERT HOŁYST ALINA CIACH Lipiec 2000
Jak głosi marynarska legenda, wiele statków przetrwało sztorm, bo załoga wylewała oliwę na spienione morze. Czy w ten sposób rzeczywiście można walczyć z żywiołem? W książce Juliusza Verne'a załoga statku "Duncan", na którym dzieci kapitana ...
OLIWA I FALE
ROBERT HOŁYST ALINA CIACH Lipiec 2000
Jak głosi marynarska legenda, wiele statków przetrwało sztorm, bo załoga wylewała oliwę na spienione morze. Czy w ten sposób rzeczywiście można walczyć z żywiołem? W książce Juliusza Verne'a załoga statku "Duncan", na którym dzieci kapitana ...
SYGNAŁY - CHANDRA W ROLI DALMIERZA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Orbitalny teleskop rentgenowski nową metodą wyznaczył odległość do jednej z galaktycznych czarnych dziur. Wyznaczanie odległości obserwowanych obiektów przysparza astronomom wielu kłopotów. Metodą bezpośrednią za pomocą kosmicznego odpowiednika ziemskiej ...
DZIWNA PRÓŻNIA NASZEGO WSZECHŚWIATA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Wszechświat będzie rozszerzał się wiecznie, a to, co uważamy za próżnię, jest niezwykle pojemnym magazynem energii. Wnioski te płyną z obserwacji przeprowadzonych za pomocą niewielkiego teleskopu, który został umieszczony w gondoli balonu stratosferycznego ...
UCZENI W ANEGDOCIE - DALÉN? KTO TO TAKI?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 2000
Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za 1912 rok otrzymał Szwed Nils Gustaf Dalén. Niemal każdy fizyk, któremu się to powie, zapyta z niedowierzaniem: A kto to taki? Istotnie, tego nazwiska nie można znaleźć w podręcznikach fizyki ani w książkach przedstawiających ...
SYGNAŁY - TAJEMNICE WIRTUALNEJ MONETY
BOGDAN MIŚ Lipiec 2000
Matematyk z Cambridge wykazał, że cienka warstwa powietrza odgrywa decydującą rolę w zjawisku wirowania monety. Kiedy nadamy monecie ruch obrotowy wokół osi, puszczając ją na powierzchni stołu jak popularnego "bączka", ruch ten wskutek tarcia ...
SYGNAŁY - POLOWANIE W KOSMOSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
W drobinach pyłu międzygwiazdowego Stardust znalazł cząsteczki związków organicznych. Sonda Stardust, która opuściła Ziemię 7 lutego 1999 roku, zmierza ku komecie Wild 2. Cel podróży ma osiągnąć dopiero za 4 lata, lecz już teraz realizuje swój program ...
SYGNAŁY - ZORZA POLARNA W TROPIKACH
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Kwietniowa zorza była widoczna od bieguna północnego niemal po zwrotnik Raka. Bieżący rok jest okresem wzmożonej aktywności Słońca, która właśnie teraz osiąga swe kolejne maksimum. Naszą gwiazdę dzienną pokrywają wyjątkowo liczne i wyjątkowo duże plamy, ...
SYGNAŁY - W MOCNYM USCISKU EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Sonda NEAR krąży obecnie zaledwie 50 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy dodano dla upamiętnienia amerykańskiego pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) została 14 lutego br. pierwszym w historii ...
SYGNAŁY - I LOVE STORY...
BOGDAN MIŚ Lipiec 2000
5 maja 2000, piątekAtakuje nowy wirus poczty elektronicznej W Internecie pojawił się nowy wirus pocztowy. Rozprzestrzenia się w postaci listu elektronicznego z tematem "ILOVEYOU". W treści zawiera tekst "kindly check the attached LOVELETTER ...
SYGNAŁY - KTO CZEGO SZUKA W SIECI?
MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000
AOL wygrywa w rankingach popularności. Według badań firmy Nielsen/NetRatings, przeprowadzonych w pierwszej połowie kwietnia, najczęściej odwiedzaną stroną w Internecie jest amerykański portal AOL, który w ciągu tygodnia obejrzało 25.7 mln osób. Drugie ...
UCZENI W ANEGDOCIE - BYLI PRZYJACIELE DWAJ...
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 2000
Nernst i Svante Arrhenius spotkali się w 1887 roku, kiedy obaj jako młodzi doktorzy wzbogacali wiedzę w Würzburgu. Bardzo się zaprzyjaźnili i na pewien czas stali się tak nierozłączni, że postanowili razem pojechać do Grazu, aby pracować pod kierunkiem ...
SYGNAŁY - BEZPAŃSKIE PLANETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
W mgławicy Oriona odkryto planety, które nie krążą wokół żadnej z gwiazd, lecz błądzą w przestrzeni kosmicznej. Gwiazda to obiekt, którego wnętrze jest na tyle gorące, że mogą w nim zachodzić reakcje syntezy helu z wodoru, nazywane też nieściśle "spalaniem" ...
SYGNAŁY - TRĄBA POWIETRZNA NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Wyjaśniono zagadkę ciemnych kresek na powierzchni Czerwonej Planety. Sonda Mars Global Surveyor (MGS), która od września 1997 roku krąży wokół Marsa, wielokrotnie znajdowała na jego powierzchni dziwne, ciemne zygzaki o długości dochodzącej do kilku ...
SYGNAŁY - WAŻNY GOŚĆ Z KOSMOSU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2000
Udało się odnaleźć szczątki dużego meteorytu, który spadł na Kanadę. Nocą 18 stycznia, nad terytorium Yukonu w północno-wschodniej Kanadzie pojawiła się kula ognia, ciągnąca za sobą pióropusz dymu. Huk, towarzyszący upadkowi meteorytu, słyszalny był ...
SYGNAŁY - ŻEGLUJĄC MIĘDZY GWIAZDAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Poruszające się z prędkością 25 km/s Słońce wzbudza falę uderzeniową. Łódka płynąca po stawie wzbudza falę o kształcie klina, tym węższego, im szybciej płynie. Podobną, lecz niewidoczną falę wzbudza w powietrzu samolot. Gdy przekroczy prędkość dźwięku, ...
OD SUFLETU DO DIAMENTÓW
JACEK TYCZKOWSKI Czerwiec 2000
Mikrofale pozwalają zwiększyć szybkość i wydajność wielu reakcji chemicznych oraz zmienić ich przebieg. Czy jednak te ich właściwości nie są groźne, gdy w kuchence mikrofalowej gotujemy potrawy? Nie wiem jak Państwo, ale ja bardzo lubię suflety. Jest ...
GLOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 czerwca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 30 czerwca o 22:00 i 15 lipca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
KOMPUTEROWE ABC - MATEMATYKA WSPARTA KOMPUTEREM
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2000
Matematyka to piękna, ale żmudna dziedzina wiedzy. Właśnie: żmudna, nie trudna - bowiem rozumowanie dla człowieka wprawnego i odpowiednio wytrenowanego (no i, dodajmy, mającego pewne predyspozycje intelektualne...) nie jest trudne. Natomiast niezbędne ...
SYGNAŁY - WIRTUALNA TURYSTYKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Już niebawem, nie ruszając się z domu, można będzie poznać dowolny zakątek naszego globu. Ciekawie byłoby przejść się po wirtualnym Paryżu. Co prawda, w kawiarni można by wypić tylko wirtualną kawę, ale jakież wartości poznawcze niesie ze sobą możliwość ...
SYGNAŁY - BIZNESMENI O SIECI
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Menedżerowie z Europy Centralnej przewidują, że w ciągu najbliższych kilku lat Internet zdominuje komunikację w biznesie. Według badań dotyczących znaczenia Internetu w biznesie, które zostały przeprowadzone przez agencję Hauska & Fleishmann-Hillard ...
SYGNAŁY - ECHA SUPERNOWEJ 1987A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
W Wielkim Obłoku Magellana jeden po drugim rozbłyskują fajerwerki - echa wybuchu supernowej. Zewnętrzne warstwy gwiazdy, która wybucha jako supernowa, rozbiegają się z prędkościami sięgającymi kilkudziesięciu tysięcy km/s. W zderzeniu z niemal nieruchomą ...
LĄDOWANIE NA KOMECIE
KRZYSZTOF ZIOŁKOWSKI Maj 2000
Współczesne badania dowiodły, że komety są pozostałościami tworzywa, z którego ponad 4.5 mld lat temu powstał Układ Słoneczny. Co więcej, prawdopodobnie to one dostarczyły na Ziemię materię organiczną, niezbędną dla rozwoju życia. Te urodziwe i rzadko ...
SYGNAŁY - NASZ DRUGI KSIĘŻYC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Niedawno odkryto drugiego naturalnego satelitę Ziemi. Jest to niewielki obiekt, który porusza się po orbicie o kształcie podkowy. Procesy i zjawiska całkowicie sprzeczne z intuicją nie są wyłączną specjalnością teorii względności i mechaniki kwantowej. ...
SYGNAŁY - AMERYKANIE PRZEZ SATELITĘ, ANGLICY PRAWIE ZA DARMO
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Microsoft stawia na komunikację internetową za pośrednictwem satelitów. W Wielkiej Brytanii dostęp do Internetu będzie darmowy. Amerykański gigant Microsoft postanowił jako pierwszy zaoferować dostęp do Internetu za pośrednictwem satelitów. W tym ...
SYGNAŁY - WIOSNA NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Sonda Mars Global Surveyor udokumentowała nadejście wiosny w podbiegunowych obszarach Marsa. W okolicy południowego bieguna Marsa wiosna zaczęła się na początku sierpnia 1999 roku i trwała prawie pół ziemskiego roku. Z jej nadejściem zaczęła sublimować ...
INTERNET - LUDZIE I ICH DZIEŁA W SIECI
BOGDAN MIŚ Maj 2000
Stali czytelnicy tej rubryki pamiętają zapewne, że prezentowałem tu niegdyś młodego Amerykanina o nazwisku Eric Weisstein. Przypomnę, że stworzył świetną sieciową encyklopedię nauk ścisłych; mnie zachwyciła w szczególności jej część matematyczna. Eric ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 maja o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 30 maja o 22:00 i 15 czerwca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
NASA zamierza przedłużyć o rok misję sondy Galileo, która od grudnia 1995 roku jest sztucznym księżycem Jowisza i dostarcza niezwykle ciekawych informacji o księżycach tej olbrzymiej planety. W ciągu owego nadprogramowego roku głównym obiektem badań ...
SYGNAŁY - SIEĆ SIĘGA W KOSMOS
BOGDAN MIŚ Maj 2000
W przyszłym roku zaczną działać satelity wyspecjalizowane w przekazywaniu danych internetowych. Arianespace - komercyjna gałąź Europejskiej Agencji Kosmicznej, poinformowała na początku lutego o porozumieniu z firmą iSKY z Denver w sprawie wprowadzenia ...
UCZENI W ANEGDOCIE - TYSIACPIĘĆSET
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 2000
Na setne spotkanie z Czytelnikami przygotowałem tekst o jednym z najwybitniejszych polskich uczonych, Marianie Danyszu (1909-1983), fizyku, którego miałem szczęście i zaszczyt być uczniem, a potem współpracownikiem. Pochodził z rodu uczonych. Jego dziad, ...
SYGNAŁY - CHANDRA I CZARNE DZIURY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Teleskop rentgenowski Chandra wpadł na trop nietypowej czarnej dziury. W tle gwiazdozbioru Andromedy, 2 mln lat świetlnych od nas, znajduje się bliźniaczo podobna do naszej galaktyka spiralna, powszechnie nazywana Mgławicą Andromedy. Jest to jedna ...
SYGNAŁY - MOLEKUŁA SAMOPOWIELAJĄCA SIĘ
JS Kwiecień 2000
Odkrycie Brytyjczyków potwierdza hipotezę, że życie mogło powstać z prostych cząsteczek organicznych zdolnych do reprodukcji. Zespół naukowców brytyjskich z University of Birmingham zsyntetyzował cząsteczkę o nie spotykanych dotąd właściwościach. Charakterystyczną ...
SYGNAŁY - SAMOTNA CZARNA DZIURA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
W halo naszej Galaktyki znaleziono pierwszy przykład pojedynczej czarnej dziury o masie porównywalnej z masami gwiazd. Cztery lata temu w Cerro Tololo Interamerican Observatory (Chile) zaobserwowano kolejny przypadek mikrosoczewkowania grawitacyjnego. ...
SYGNAŁY - ŻYCIODAJNE GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
W gwiazdach dokonuje się synteza nie tylko jąder atomowych, lecz także skomplikowanych związków chemicznych. Szczegóły tych procesów ciągle są nieznane. Zdążyliśmy już oswoić się z myślą, że gwiazdy są gigantycznymi reaktorami termojądrowymi, w których ...
SYGNAŁY - NASILA SIĘ WOJNA SYSTEMÓW OPERACYJNYCH
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Popularnym "okienkom" firmy Microsoft rośnie rywal w postaci Linuxa. Od pewnego czasu nasila się krytyka najpopularniejszego obecnie systemu operacyjnego dla komputerów osobistych, opracowanych przez słynny Microsoft "okienek", ...
SYGNAŁY - OKIENKA NA INDEKSIE?
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Chiny rozważają zakaz kupowania Windows 2000 i szykują własny system operacyjny. Według artykułu opublikowanego w "Yangcheng Evening News", rząd Chin rozważa wprowadzenie zakazu kupowania przez administrację państwową Windows 2000. Jest ...
SYGNAŁY - UNIWERSALNY CZAS INTERNETOWY
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Czy na wzór czasu GMT powstanie czas GET? Królewskie Obserwatorium w Greenwich już od blisko wieku jest źródłem oficjalnego pomiaru czasu dla naszego globu, a czas GMT (Greenwich Mean Time) wyznacza uniwersalny czas światowy, stanowiąc podstawę do określenia ...
AKCELERATOR KOŃCA ŚWIATA?
HELENA BIAŁKOWSKA Kwiecień 2000
Przełom wieków, a nawet milenium, sprzyja złowieszczym prognozom. Nie omijają one nawet fizyki, tak odpornej przecież na apokaliptyczne wizje. W Brookhaven National Laboratory (USA) uruchamiany jest obecnie (z niewielkim opóźnieniem, bo miał zacząć ...
SYGNAŁY - ZNIKAJĄ OSTATNIE WĄTPLIWOŚCI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Sonda Galileo dostarczyła kolejnego dowodu na to, że jowiszowy księżyc, Europa, jest pokryty grubą warstwą wody w stanie ciekłym lub półpłynnym. W styczniu br. Galileo po raz kolejny zbliżył się do Europy, przelatując zaledwie 351 km nad nią i dokładnie ...
SYGNAŁY - BLIŻEJ POCZĄTKU WSZECHŚWIATA
ANDRZEJ GORZYM Kwiecień 2000
Fizykom udało się wytworzyć materię, jaka istniała zaledwie 10 mikrosekund po Wielkim Wybuchu. Na początku był Wielki Wybuch, który myśl teorii zwanej Modelem Standardowym - około 13-15 mld lat temu zainicjował wszystko, co do tej pory dzieje się ...
SYGNAŁY - HUBBLE ZNÓW SPRAWNY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Kosmiczny Teleskop Hubble'a powrócił do pracy po kilkumiesięcznej przerwie spowodowanej awarią żyroskopów. Tuż przed ostatnimi świętami Bożego Narodzenia załoga promu kosmicznego Discovery dokonała gruntownego remontu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. ...
W OBJĘCIACH EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Od 14 lutego br. amerykańska sonda NEAR krąży wokół Erosa i prowadzi jego badania. Po raz pierwszy zbliżyła się do niego w grudniu 1998 roku. Manewr wejścia na orbitę wokół Erosa nie powiódł się, ale NASA nie dała za wygraną. Wokół nowo powstałego Słońca ...
WYPRAWA DO FEMTOLANDII
EDWIN BENDYK Kwiecień 2000
Niełatwo zostać bohaterem znaczka pocztowego. Trzeba być królem, papieżem lub bardzo zasłużonym, ale najczęściej już nieobecnym na tym świecie bohaterem. Poczta egipska zdecydowała się złamać ten zwyczaj, emitując w 1998 roku znaczek z podobizną Ahmeda ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 kwietnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 kwietnia o 23:00, 30 kwietnia o 22:00 i 15 maja o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Głowa do Góry otwiera nową rubrykę, w której będziemy podawać krótkie wiadomości z astronomii i astronautyki. Dłuższe komunikaty będzie można znaleźć, tak jak dawniej w Sygnałach. Budowa największego na świecie teleskopu, znanego jako VLT (Very Large ...
UCZENI W ANEGDOCIE - WŚRÓD MATEMATYKÓW
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 2000
Wybitny matematyk i filozof brytyjski sir Bertrand Russell napisał: Matematykę można określić jako przedmiot, w którym nigdy nie wiemy, o czym mówimy, ani też, czy to, co mówimy, jest prawdą. Według obiegowej opinii, matematycy to ludzie przeważnie ...
SYGNAŁY - SŁONECZNE HUMORY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Na krótko przed kolejnym maksimum aktywności Słońce zgotowało nam prawdziwą niespodziankę. Podczas 11-letniego cyklu aktywności słonecznej na przemian rośnie i maleje częstotliwość występowania gwałtownych zjawisk w atmosferze Słońca (m.in. protuberancji ...
SYGNAŁY - NOWE OBSERWATORIUM NA ORBICIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
ESA zbudowała dużego satelitę do obserwacji promieniowania rentgenowskiego. W grudniu ub.r. rakieta Ariane 5 wyniosła na orbitę skonstruowane przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) obserwatorium rentgenowskie XMM (X-ray Multi-Mirror Telescope). Start ...
SYGNAŁY - FONTANNA LAWY NA IO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Sonda Galileo sfotografowała olbrzymią fontannę lawy wulkanicznej na księżycu Jowisza. 25 listopada ub.r., niemal dokładnie w piątą rocznicę wejścia na orbitę wokół Jowisza, sonda Galileo dokonała ryzykownego zbliżenia do Io - najgorętszego i najbardziej ...
SYGNAŁY - CZERWONY TLEN
JS Marzec 2000
Ten najbardziej rozpowszechniony na naszej planecie pierwiastek zadziwia uczonych. W postaci związków z innymi pierwiastkami wchodzi w skład hydrosfery (woda) i litosfery (związki krzemu). W atmosferze natomiast występuje w postaci wolnej. Dotąd znane ...
SYGNAŁY - GIGAKOMPUTER
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Przełamano kolejną granicę: pierwszy seryjnie produkowany komputer osobisty taktowany zegarem 1 GHz jest już na rynku. Firma Kryotech we współpracy z AMD, znanym konkurentem głównego producenta mikroprocesorów Intela, rozpoczęła jeszcze w ub.r. sprzedaż ...
SYGNAŁY - SKŁADANIE OBRAZÓW
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Fale radiowe odbierane przez zestawy radioteleskopów pozwalają odtworzyć bardzo dokładne obrazy odległych obiektów kosmicznych. Technika składania fal, nazywana interferometrią, jest znana w radioastronomii już od kilkudziesięciu lat. Odpowiednio planując ...
SYGNAŁY - NOWY SYSTEM OPERACYJNY
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Windows 2000 PL czy to dobry wybór i dla kogo? W kwietniu br. mają się ukazać w sprzedaży popularne "Okienka" system operacyjny firmy Microsoft dla komputerów osobistych klasy PC - spolszczonej wersji o nazwie "Windows 2000 Professional ...
SYGNAŁY - MIĘTA - NATURALNY INSEKTYCYD
JS Marzec 2000
Olejek z mięty pieprzowej może być skuteczną bronią przeciw komarom roznoszącym groźne choroby zakaźne. Indyjscy uczeni donieśli, że olejek miętowy nie tylko odstrasza dorosłe owady, ale także zabija larwy. Działanie wyizolowanego z miejscowej odmiany ...
CZY ASTRONOMOWIE POTRZEBUJĄ BOGA?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
W naszym kręgu kulturowym drogi myśli religijnej i myśli naukowej rozeszły się na procesie Galileusza. Od tamtej chwili trwał triumfalny pochód nauki, która w naszych czasach sięgnęła krańców Wszechświata. Sięgnęła - co dalej? Choć nie zawsze sobie z ...
MAGIA KALEJDOSKOPU
KRZYSZTOF ERNST Marzec 2000
Kalejdoskop to zabawka znana od prawie 200 lat i wciąż bardzo popularna. Choć wydaje się nieco tajemniczy, do zrozumienia jego działania wystarczą spojrzenie w lustro i chwila zastanowienia. Przeglądanie się w lustrze jest zwykłą, codzienną czynnością. ...
SYGNAŁY - BLASKI I CIENIE OBCYCH PLANET
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Umiemy już obserwować zarówno cienie rzucane na Ziemię przez planety pozasłoneczne, jak i pochodzące od tych planet światło. Stwierdzenie, że planeta krąży wokół gwiazdy, jest tylko częściowo prawdziwe. W rzeczywistości planeta i gwiazda krążą wokół ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 marca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 marca o 23:00, 31 marca o 22:00 i 15 kwietnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
UCZENI W ANEGDOCIE - CZY PAN RZEŹNIK?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 2000
Svante Arrhenius urodził się w 1859 roku w Wijk niedaleko Uppsali. Nauczył się czytać, mając trzy lata. Już jako dziecko zadziwiał zdolnościami matematycznymi. Kiedy miał 17 lat, ukończył szkołę katedralną w Uppsali, jako najlepszy i najmłodszy uczeń, ...
UCZENI W ANEGDOCIE - NIC NIE POWSTAJE Z NICZEGO
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 2000
Julius Robert Mayer urodził się 25 listopada 1814 roku w Heilbronn nad Neckarem, w ówczesnym królestwie Wirtembergii. Był synem aptekarza. W dzieciństwie pasjonował się obserwacją różnych mechanizmów, próbował nawet konstruować perpetuum mobile. Dwaj ...
UJARZMIANIE NIESKOŃCZONOŚCI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 2000
Czy nieskończoność ma sens? Okazuje się, że tak. To właśnie Gerardus 't Hooft i Martinus J.G. Veltman nauczyli fizyków, jak wyekstrahować z niej przewidywania dotyczące procesów rządzących światem cząstek elementarnych. Pamiętam, że kilka lat temu, ...
CZY PRZYRODA BAWI SIĘ ZABAWKAMI?
GRZEGORZ WARDZIŃSKI Luty 2000
Najwyraźniej tak, skoro w naszej Drodze Mlecznej skonstruowała pomniejszone miliony razy modele najodleglejszych i najbardziej tajemniczych obiektów znanych we Wszechświecie - kwazarów. I tak, jak zabawa modelami kolejek elektrycznych dostarcza wiadomości ...
O FIZYKACH I HUMANISTACH
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 2000
Fizyka współczesna nie tylko dała nam obraz materialnego świata, humaniści też mogą nauczyć się czegoś, słuchając fizyków. Fizyka nie jest lubiana, uczniowie postrzegają ją jako nudną i trudną dziedzinę wiedzy. Z drugiej strony, istnieje powszechne ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 1 marca o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
SYGNAŁY - MARS STRZEŻE SWYCH TAJEMNIC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Misje sond Mars Climate Orbiter i Mars Polar Lander zakończyły się katastrofą. Obie sondy wystartowały w odstępie 3 tygodni na przełomie lat 1998 i 1999. Orbiter miał pełnić rolę stacji meteorologicznej i przekaźnika radiowego, zadaniem Landera było ...
SYGNAŁY - MARSJAŃSKI OCEAN
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Dokładne zdjęcia Marsa ukazują fragmenty formacji, która w odległej przeszłości mogła być brzegiem olbrzymiego zbiornika wodnego. Na podstawie analizy zdjęć wykonanych przez sondy Viking naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie wysunęli w końcu ...
SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻAGIEL
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
NASA finansuje prace nad nowym napędem statków kosmicznych. Wiatr słoneczny, czyli strumień cząstek elementarnych wyrzucanych z powierzchni Słońca z prędkością kilkuset km/s, wydmuchuje w gazie międzygwiazdowym bąbel, którego powierzchnia nosi nazwę ...
INTERNET - OD MATEMATYKI DO SCEPTYCYZMU
BOGDAN MIŚ Luty 2000
Wśród wielu nadchodzących w odpowiedzi na nasz apel listów ze zgłoszeniami propozycji wartych odwiedzin adresów sieciowych znalazłem jeden (dość dawny, niestety ale to skutek długości naszego cyklu wydawniczego) z bogactwem ofert wprost niezwykłym. ...
FIZYK OGLĄGA TV
ŁUKASZ A. TURSKI Luty 2000
Rzeczywistość w reklamówkach telewizyjnych i w filmach sensacyjnych ma niewiele wspólnego z realnym światem i prawami fizyki. Przez kilka tygodni ub.r., złożony tzw. niemocą, siedziałem w domu. Nie mogłem się poruszać i najwygodniejszą pozycją było ...
O HUMANISTACH I FIZYKACH
PAWEŁ ŁUKÓW Luty 2000
Gdy humanista wypowiada się na tematy z zakresu nauk przyrodniczych, na twarzach naukowców pojawia się uśmiech. Jest w nim niekiedy coś z pogardy, która czasem wygląda jak politowanie, współczucie, a w najlepszym razie zatroskanie o biedną istotę, której ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - MATEMATYKA I INFORMATYKA
REDAKCJA Styczeń 2000
Rekordowa liczba pierwsza ma ponad 2 mln cyfr. Jej odkrywca otrzymał premię w wysokości 50 tys. dolarów; następna nagroda (100 tys. dolarów) czeka na odkrywcę liczby pierwszej zawierającej minimum 10 mln cyfr. Odkrycie zostało dokonane w ramach projektu ...
NA FALACH WSZECHŚWIATA
MAREK BIESIADA Styczeń 2000
Choć o falach grawitacyjnych mówi się od osiemdziesięciu lat, nigdy jeszcze nie udało się ich zaobserwować. Wkrótce zostaną jednak uruchomione urządzenia umożliwiające ich bezpośrednią detekcję. W połowie XX wieku astronomia przeżyła wielką rewolucję: ...
UCZENI W ANEGDOCIE - PRECZ Z KWANTAMI!
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 2000
Jednym z punktów dorocznych ceremonii wręczania Nagród Nobla są wykłady, które wygłaszają laureaci, zwykle na tematy związane z własnymi osiągnięciami. Teksty tych wykładów są świetnym podsumowaniem aktualnego stanu wiedzy w danej dziedzinie, nic więc ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - CHEMIA
REDAKCJA Styczeń 2000
Nowy proces wytwarzania ceramiki magnetycznej, materiału niezbędnego do produkcji odbiorników telewizyjnych, komputerów i... kart kredytowych, opracowali badacze z University College of London. Metoda nosi nazwę samopropagującej syntezy wysokotemperaturowej ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - ASTRONOMIA
REDAKCJA Styczeń 2000
Zarejestrowano kolejny błysk promieniowania gamma. W trakcie trwania błysku udało się zaobserwować jego źródło w świetle widzialnym. Była to pierwsza tego typu detekcja w niemal trzydziestoletniej już historii tych zjawisk. Mimo to przyczyny wybuchów ...
KOSMOS NA ŻYCZENIE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
Gdyby chcieć lapidarnie scharakteryzować nasz Wszechświat, można by powiedzieć, iż jest on jednocześnie skomplikowany i prosty. Skomplikowany dlatego, że gdy rozglądamy się po naszym najbliższym otoczeniu lub za pomocą potężnych teleskopów, patrzymy ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - MATEMATYKA I INFORMATYKA
REDAKCJA Styczeń 2000
Rekordowa liczba pierwsza ma ponad 2 mln cyfr. Jej odkrywca otrzymał premię w wysokości 50 tys. dolarów; następna nagroda (100 tys. dolarów) czeka na odkrywcę liczby pierwszej zawierającej minimum 10 mln cyfr. Odkrycie zostało dokonane w ramach projektu ...
NA FALACH WSZECHŚWIATA
MAREK BIESIADA Styczeń 2000
Choć o falach grawitacyjnych mówi się od osiemdziesięciu lat, nigdy jeszcze nie udało się ich zaobserwować. Wkrótce zostaną jednak uruchomione urządzenia umożliwiające ich bezpośrednią detekcję. W połowie XX wieku astronomia przeżyła wielką rewolucję: ...
SYGNAŁY - ZŁOTE NANODRUCIKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
Fizycy skonstruowali złoty drucik zbudowany z łańcucha pojedynczych atomów. Złoto, jak się okazuje, jest obiektem zainteresowania nie tylko jubilerów i wielbicielek kosztownej biżuterii. Również fizycy zafascynowani są własnościami tego metalu. Złoto ...
SYGNAŁY - WIDOKI NEPTUNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Dzięki optyce adaptywnej teleskopy naziemne zaczynają dorównywać teleskopom orbitalnym. Dobry teleskop musi dawać ostre obrazy, na których widać dużo drobnych szczegółów. Temu wymogowi staje na przeszkodzie falowa natura światła, która powoduje, że ...
SYGNAŁY - PRZYCIĄGANIE GRAWITACJI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
Czy grawitacja może być źródłem samej siebie? Uczonym udało się to potwierdzić za pomocą wahadła torsyjnego - podobnego do stosowanych w zwykłych zegarkach mechanicznych. Jedną z podstaw teorii grawitacji Einsteina, a tym samym całej współczesnej fizyki, ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA STACJA NA KOSMICZNYM ŚMIETNIKU
REDAKCJA Styczeń 2000
Aby uniknąć zderzenia z fragmentem starej rakiety nośnej, międzynarodowa stacja kosmiczna ISS (International Space Station) została zmuszona do niezaplanowanej zmiany orbity. W przestrzeni wokółziemskiej robi się tłoczno. Oprócz użytecznych satelitów ...
SYGNAŁY - LUNAR PROSPECTOR ROZCZAROWAŁ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Sonda kosmiczna Lunar Prospector, która od stycznia 1998 roku do lipca 1999 roku krążyła wokół Księżyca, poszukując m.in. dowodów istnienia na nim wody, zawiodła oczekiwania naukowców. Lunar Prospector zakończył swój pracowity żywot, rozbijając się ...
SYGNAŁY - KSIĘŻYCOWA WODA NIE DO POWĄCHANIA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Styczeń 2000
Jeśli na Księżycu istnieje woda, to prawdopodobnie nie będziemy mieli z niej pożytku. Nadal nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czy na Księżycu jest woda. Na razie wiadomo, że jest tam wodór, co stwierdzono pośrednio na podstawie pomiarów neutronowych ...
INTERNET - CHEMIA I NIE TYLKO
BOGDAN MIŚ Styczeń 2000
Zacznijmy od adresów nadesłanych przez naszych Czytelników. Pan Tomasz Suchan (któremu, naturalnie, wraz z podziękowaniami za zainteresowanie wysyłamy skromny upominek) proponuje odwiedzenie kilku witryn nie tylko interesujących, ale w dodatku polskojęzycznych, ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - FIZYKA
REDAKCJA Styczeń 2000
Czy stałe fizyczne są stałe? Wyniki badań sugerują, że jedna z fundamentalnych stałych, tzw. stała struktury subtelnej, określająca siłę, z jaką oddziałują ze sobą cząstki naładowane i widma promieniowania emitowanego przez atomy, powoli się zmienia. ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 stycznia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 stycznia o 23:00, 30 stycznia o 22:00 i 15 lutego o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej(4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektachliczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
DESZCZ Z KOSMOSU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Ku wielkiemu zaskoczeniu specjalistów z NASA, w meteorycie, który kilkanaście miesięcy temu spadł w Teksasie, znaleziono kryształy soli i wodę. W pierwszym dniu wiosny 1998 roku, w położonym w zachodnim Teksasie miasteczku Monahans, spadł meteoryt. ...
SŁOŃCE NA ORBICIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Po raz pierwszy udało się zaobserwować ruch Słońca po orbicie wokół centrum Galaktyki. Centrum naszej Galaktyki znajduje się w odległości około 25 tys. lat świetlnych od Słońca, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Już od dawna wiedziano, że Słońce okrąża ...
WYNIKI SZÓSTEGO KONKURSU ASTRONOMICZNEGO "WIEDZY I ŻYCIA"
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Częściowe zaćmienie Słońca przy iglicy ratusza w Krotoszynie Fot. M. Pawlik I nagroda (teleskop Cassegraina o średnicy 25 cm): Łowcy Zaćmień - Grupa Przyjacielska "Dzwon" za pięknie opracowane fotoreportaże z kilku zaćmień Księżyca ...
URAN REKORDZISTĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
W lipcu br. odkryto trzy dalsze księżyce Urana. Dzięki temu planeta boga niebios okazała się posiadaczką rekordowo licznej rodziny satelitów. Uran w obiektywie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a Fot. E. Karkoschka, University of Arizona/STScI/NASA Jeszcze ...
NA JESIEŃ PLAZMA GLUONOWO-KWARKOWA?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Teoria oddziaływań silnych, chromodynamika kwantowa, w skrócie QCD, stworzona na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, uważana jest za jedno z najważniejszych osiągnięć fizyki drugiej połowy XX wieku. Jest to teoria opisująca m.in. oddziaływania ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej(4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektachliczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
JAK WYGLĄDA ATOM
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Atomowi lub cząsteczce kształt nadają ich najbardziej zewnętrzne elektrony czy, bardziej precyzyjnie, chmura elektronowa, której gęstość określa prawdopodobieństwo tego, że elektron znajduje się w danym miejscu. Kształt tej chmury może być bardzo skomplikowany, ...
CHANDRA JUŻ PRACUJE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999
Obraz Cas A uzyskany przez Chandrę Fot. NASA/ChSC Miesiąc temu pisaliśmy o udanym starcie kosmicznego teleskopu rentgenowskiego Chandra (wym. Czandra). Przygotowania przyrządu do podjęcia pracy poszły równie gładko i w końcu sierpnia opublikowano ...
IO W ZBLIŻENIU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999
Fot. NASA/University of Arizona Od grudnia 1995 roku krąży wokół Jowisza sonda Galileo, dzięki której poznaliśmy bardzo ciekawe szczegóły rzeźby powierzchni jowiszowych księżyców. Ostatnio Galileo nadesłał nowe fascynujące zdjęcia. Tym razem jego ...
NAJWIĘKSZE ODKRYCIE EINSTEINA?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
W 1917 roku, tuż po sformułowaniu ogólnej teorii względności opisującej m.in. historię i przyszłą ewolucję Wszechświata jako całości, Einstein wprowadził do swoich równań dodatkowy element odpowiadający energii zawartej w pustej przestrzeni i nazwany ...
TO ILE W KOŃCU LAT MA ŚWIAT?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Jednym z najważniejszych problemów astrofizyki jest określenie wieku Wszechświata, a ściślej czasu, który upłynął od momentu zwanego Wielkim Wybuchem - odtąd znana nam fizyka opisuje ewolucję kosmosu. O skomplikowaniu zagadnienia świadczy fakt, że ...
CIEMNOŚCI NA KONIEC STULECIA
MAREK DEMIAŃSKI Listopad 1999
OSTATNIE ZAĆMIENIE SŁOŃCA UZNANO JUŻ ZA NAJBARDZIEJ POPULARNE NATURALNE ZJAWISKO KOŃCZĄCEGO SIĘ WIEKU. PAS ZAĆMIENIA PRZECHODZIŁ PRZEZ GĘSTO ZAMIESZKANE OBSZARY EUROPY I AZJI, TOTEŻ MOGŁO JE OBSERWOWAĆ KILKASET MILIONÓW LUDZI. NAJWIĘCEJ EMOCJI PRZEŻYLI ...
SZTUCZNA INTELIGENCJA - FANTAZJA CZY RZECZYWISTOŚĆ?
ANDRZEJ WIŚNIEWSKI Listopad 1999
CZY POTRAFIMY JUŻ STWORZYĆ "PRAWDZIWĄ" SZTUCZNĄ INTELIGENCJĘ ? NASZA NOWA (CHOĆ WCIĄŻ BARDZO MAŁA) WIEDZA O BUDOWIE I DZIAŁANIU MÓZGU NASUWA POMYSŁY, JAK TO ZROBIĆ... Ryc. Zbigniew Gręziak Dla fi zyka komputer jest niczym więcej, jak tylko ...
ZNOWU LEONIDY
ARKADIUSZ OLECH Listopad 1999
W ZESZŁYM ROKU LEONIDY TROCHĘ NAS ZAWIODŁY. NIE DAJMY ZA WYGRANĄ. TEGOROCZNY POWRÓT ROJU MOŻE BYĆ ZNACZNIE BARDZIEJ EFEKTOWNY. Fot. AO MFF UK Modra W połowie listopada ub.r. w mediach było głośno o spodziewanym deszczu meteorów z roju Leonidów. Informowała ...
OD NASZYCH CZYTELNIKÓW - PIERWSZA PORCJA
BOGDAN MIŚ Listopad 1999
GIEŁDA! FINANSE! EKONOMIA! Jako pierwszy na nasz apel zareagował pan Maciej Górski, który prezentuje nam (poniżej) piękny zestaw odnośników, związanych z giełdą i inwestowaniem giełdowym. Choć zależy nam - jak pisaliśmy - przede wszystkim na ...
KOSMICZNA SKALA RICHTERA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Stopień zagrożenia zderzeniami drobnych ciał Układu Słonecznego z Ziemiąbędzie mierzony z użyciem obiektywnej skali, która jest kosmicznym odpowiednikiemstosowanej w sejsmologii skali Richtera. Usprawni to wymianę danych międzyzespołami poszukującymi ...
KWANTOWE SYMULACJE NA KWANTOWYM KOMPUTERZE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1999
W 1982 roku nieżyjący już, jeden z najwybitniejszych fizyków XX wieku, Richard Feynman zaproponował wykorzystanie układów kwantowych do wykonywania skomplikowanych obliczeń i ukuł termin "komputer kwantowy". W jego zamierzeniu miał on być wykorzystany ...
CHIŃCZYCY W KOSMOSIE?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Od pewnego czasu rozchodziły się pogłoski o rozwijanym przez Chiny programie załogowych lotów kosmicznych. W połowie lipca potwierdził je były rosyjski kosmonauta Witalij Siewastianow, który udzielił na ten temat wywiadu japońskiej gazecie "Sankei ...
CHANDRA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Nie, nie chodzi o żadną przypadłość duchową, która z jakichś tam powodów mogłaby gnębić astronomów. Chandra (wym. czandra) to zdrobnienie, jakim powszechnie nazywano nieżyjącego już laureata Nagrody Nobla z 1983 roku Subrahmanyana Chandrasekhara. Ten ...
VIZACT 2000 - NIESPODZIEWANY NOWY CZŁONEK RODZINY...
BOGDAN MIŚ Październik 1999
Zupełnie niespodziewanie pod koniec maja firma Microsoft ogłosiła, że zapośrednictwem Internetu została udostępniona użytkownikom na całym świeciewersja demonstracyjna pierwszego programu do aktywizacji tekstów, Vizact 2000.Vizact 2000 włączono do grupy ...
WIELKI KONIEC MAŁEJ SONDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
CZY NA KSIĘŻYCU JEST WODA? LUNAR PROSPECTOR WYPATRYWAŁ JEJ PRZEZ PÓŁTORA ROKU, A MIMO TO PRZED ZAKOŃCZENIEM SWOJEGO ŻYWOTA NIE DAŁ JEDNO ZNACZNEJ ODPOWIEDZI NA TO PYTANIE. Ryc. NASA/AMES Sonda Lunar Prospector (Księżycowy Poszukiwacz) krążyła przez ...
PARSZYWA DWUNASTKA
MAGDALENA PECUL Październik 1999
PARSZYWA DWUNASTKA TO, OPRÓCZ TYTUŁU SŁYNNEGO FILMU, DWANAŚCIE SZKODLIWYCH ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH WYTWARZANYCH PRZEZ CZŁOWIEKA, KTÓRA NAJDŁUŻEJ POZOSTAJĄ W ŚRODOWISKU NATURALNYM. JAK SIĘ ICH POZBYĆ? Niezbędne we współczesnym rolnictwie pestycydy są także ...
CZY BAĆ SIĘ DIOKSYN
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA TADEUSZ PAJĄK Październik 1999
POWSTAJĄ W NATURZE PODCZAS WYBUCHÓW WULKANÓW I POŻARÓW LASÓW. JEDNAK GŁÓWNYM ICH PRODUCENTEM I, JAK SIĘ OSTATNIO OKAZAŁO, TAKŻE JEDNYM Z KONSUMENTÓW JEST CZŁOWIEK. Fot. PhotoDisc Afera związana z wykryciem w belgijskich kurczakach wysokiego stężenia ...
GŁOWA DO GÓRY - PAŹDZIERNIK
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
NA MAPCE ZNAJDUJĄ SIĘ GWIAZDY JAŚNIEJSZE OD 4.5 WIELKOŚCI GWIAZDOWEJ (4.5M),SCHEMATYCZNIE UKAZANA WSTĘGA DROGI MLECZNEJ ORAZ NAJJAŚNIEJSZE MGŁAWICE,GROMADY GWIAZDOWE I GALAKTYKI (UMIESZCZONE PRZY TYCH OBIEKTACH LICZBY BEZOZNACZEŃ LITEROWYCH SĄ NUMERAMI ...
CO JEST PLANETĄ?
PAWEŁ P. ZAGOŻDŻON KAROL PANKOWSKI Październik 1999
Przeczytanie artykułu Jana Oko W poszukiwaniu dziesiątej planety ["WiŻ" nr 5/1999] zaowocowało niniejszym listem polemicznym, w którym chcę zaprezentować nieco bardziej konserwatywne stanowisko w sprawie definiowania pojęcia i liczby planet ...
HIPERPRZESTRZEŃ I INNE BAJERY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999
FILM GWIEZDNE WOJNY TO OWOC LUDZKIEJ WYOBRAŹNI. ROI SIĘ W NIM OD MIECZY ŚWIETLNYCH, STATKÓW PODRÓŻUJĄCYCH W HIPERPRZESTRZENI I INTELIGENTNYCH ROBOTÓW. ILE JEST PRAWDY W TEJ FILMOWEJ BAŚNI? Model 3D: José Gonzalés Twórcy fantastyki naukowej nieraz ...
LATAWCE
KRZYSZTOF ERNST Wrzesień 1999
JESIENNE WIATRY SPRZYJAJĄ PUSZCZANIU LATAWCÓW. CO POWODUJE, ŻE MAJESTATYCZNIE UNOSZĄ SIĘ W POWIETRZU? Rozrzucone po niebie latawce o różnych barwach i kształtach to niezapomniany widok dla obserwatora festiwali i konkursów organizowanych przez miłośników ...
ŚLAD SUPERNOWEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
Na Ziemi znaleziono pierwiastki wytworzone kilka milionów lat temu we wnętrzu masywnej gwiazdy, która zakończyła życie, wybuchając jako supernowa. Wybuchy supernowych obserwowano dotychczas niemal wyłącznie jako silne rozbłyski (najjaśniejsze z supernowych ...
WIRTUALNY REJS
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999
Zdalnie sterowany jacht - prawdziwy, lecz z wirtualną załogą - płynie zportu Bayona w Hiszpanii do Wilhelmshaven w Niemczech. Plan rejsu opracowanow szczecińskiej Wyższej Szkole Morskiej. Źródło: Internet Trimaran "Relationship" ...
KOLEJNA REKORDOWA LICZBA PIERWSZA
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999
W pierwszych dniach lipca oficjalnie potwierdzono odkrycie kolejnej rekordowo wielkiej liczby pierwszej, zgłoszone 1 czerwca przez zespół w składzie Nayan Hajratawala, George Woltman, Scott Kurowski i inni. Rekordową liczbą jest 2697259321. Ma ona ponad ...
NOWE WIELKIE TELESKOPY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
W pierwszej połowie br. ukończono kolejne wielkie inwestycje astronomiczne.Na szczycie wygasłego wulkanu Mauna Kea na wyspie Hawaii stanęły dwa teleskopyo średnicy ponad 8 m. Pierwszy z nich został zbudowany przez Japończyków,którzy nadali mu nazwę Subaru ...
ŻONGLOWANIE ATOMAMI
ANDRZEJ WAWRO Wrzesień 1999
CZY ZA POMOCĄ DRUTU MOŻNA MANIPULOWAĆ POJEDYNCZYMI ATOMAMI? PYTANIE TO MOGŁOBY SIĘ WYDAWAĆ ABSURDALNE, GDYBY NIE WYNALEZIONO SKANINGOWEGO mikroskopu tunelowego. Fot. VG Microtech Potrzeba miniaturyzacji popycha nas poza granice mikrotechnologii. ...
OD ŚREDNIOWIECZA DO SIECI
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999
Nasze kolejne spotkanie będzie miało charakter silnie postmodernistyczny: wymieszamy wszystko ze wszystkim. Świętość będzie sąsiadowała z polityką, technika z zabobonem, wszystko zaś razem z robieniem interesów. Nie jest to jednak schizofrenia. Nic na ...
WĘDRÓWKI SŁONECZNE
GRZEGORZ DERFEL Wrzesień 1999
ŚWIECI NAM CODZIENNIE, ALE RZADKO ZASTANAWIAMY SIĘ NAD PRAWAMI, KTÓRE RZĄDZĄ JEGO RUCHEM PO NIEBIE. Przewrót kopernikański można lapidarnie określić jako zmianę układu odniesienia używanego do opisu ruchu ciał w Układzie Słonecznym. Związany z Ziemią ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
CZYŻBY KOLEJNY ROK NEUTRINO?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Wrzesień 1999
Jednym z najważniejszych odkryć ub.r. w dziedzinie fizyki było zaobserwowanie w detektorze Super-Kamiokande, położonym niedaleko Tokio, tzw. oscylacji neutrin, czyli przechodzenia jednego rodzaju tych tajemniczych cząstek w drugi [patrz: Rok neutrin, ...
GDY SŁOŃCE UMARŁO
MAREK ZAWILSKI WIESŁAW SŁOTWIŃSKI Sierpień 1999
ZAĆMIENIE SŁOŃCA ZAWSZE FASCYNOWAŁO LUDZI. DLA WIĘKSZOŚCI BYŁ TO INTRYGUJĄCY OMEN, ALE ISTNIAŁY TEŻ OSOBY, KTÓRE STARAŁY SIĘ ZROZUMIEĆ TO ZJAWISKO, A NAWET WYKORZYSTAĆ JE DO UNIKALNYCH OBSERWACJI NAUKOWYCH. JEDNAK BEZ WZGLĘDU NA TO, JAK JE ODBIERANO, ...
NOWE PIERWIASTKI
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Naukowcy z Lawrence Livermore National Laboratory w Berkeley w Kalifornii poinformowali na początku czerwca br., że udało im się otrzymać nie nazwane jeszcze pierwiastki o liczbach atomowych 116 i 118. Wynik ten uzyskali, bombardując atomy izotopu ołowiu ...
I TY MOŻESZ ODKRYĆ POZAZIEMSKĄ CYWILIZACJĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1999
Jeżeli tylko masz komputer podłączony do Internetu, a chciałbyś zostać odkrywcą obcych cywilizacji, zajrzyj do witryny http://setiathome.ss.berkeley.edu/home_polish.asp.Znajdziesz tam opisany w języku polskim program przeznaczony do analizysygnałów ...
OBSERWUJEMY ZAĆMIENIE
MAREK ZAWILSKI Sierpień 1999
W ŚRODĘ, 11 SIERPNIA BR., CZEKA NAS EFEKTOWNY SPEKTAKL NA NIEBIE. W NASZYM KRAJU NIE DOJDZIE WPRAWDZIE DO ZAĆMIENIA CAŁKOWITEGO, ALE STOPIEŃ ZAKRYCIA TARCZY SŁONECZNEJ BĘDZIE NAJWIĘKSZY OD 38LAT. Rano nic nie będzie wskazywać, że na niebie może się ...
SZALEŃSTWO NA LINIE
KRZYSZTOF ERNST Sierpień 1999
SETKI TYSIĘCY LUDZI ODDAJĄ SIĘ SZALEŃCZEJ ROZRYWCE POLEGAJĄCEJ NA SKAKANIU NA LINIE Z MOSTÓW, BALONÓW I WIEŻ. CO NA TO FIZYKA ? Przed wielu laty, jak głosi legenda, młoda kobieta uciekająca przed zamierzającym ją srogo ukarać mężem przewiązała sobie ...
CHEMIA I SIEĆ
BOGDAN MIŚ Sierpień 1999
Ryc. 1 Kilka nowości pojawiło się ostatnimi czasy w Sieci (a może tylko ja się ostatnio o nich dowiedziałem) - i to takich, którym warto poświęcić więcej niż trochę uwagi. Przede wszystkim wymienię tu genialną witrynę, poświęconą chemii, ściślej ...
GŁOWA DO GÓRY - SIERPIEŃ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1999
NA MAPCE ZNAJDUJĄ SIĘ GWIAZDY JAŚNIEJSZE OD 4.5 WIELKOŚCI GWIAZDOWEJ (4.5M), SCHEMATYCZNIE UKAZANA WSTĘGA DROGI MLECZNEJ ORAZ NAJJAŚNIEJSZE MGŁAWICE, GROMADY GWIAZDOWE I GALAKTYKI (UMIESZCZONE PRZY TYCH OBIEKTACH LICZBY BEZ OZNACZEŃ LITEROWYCH SĄ NUMERAMI ...
RYTMY SŁOŃCA
SZYMON GBUREK Sierpień 1999
SŁOŃCE WPŁYWA NA ZIEMIĘ W STOPNIU O WIELE WIĘKSZYM, NIŻ TO SOBIE POWSZECHNIE WYOBRAŻAMY. ZBLIŻAJĄCE SIĘ MAKSIMUM AKTYWNOŚCI SŁONECZNEJ JEST OKAZJĄ DO ZBADANIA TYCH SKOMPLIKOWANYCH ZWIĄZKÓW. Fot. PhotoDisc Naszą gwiazdę dzienną oglądamy pod postacią ...
DLACZEGO COŚ PĘKA?
ŁUKASZ A. TURSKI Lipiec 1999
NIE KAŻDE PĘKNIĘCIE GROZI KATASTROFĄ. FIZYCY POTRAFIĄ DOKŁADNIE OKREŚLIĆ WARUNKI ZAGRAŻAJĄCE KONSTRUKCJI, A PRZEDE WSZYSTKIM - PROJEKTOWAĆ BEZPIECZNIE. Gdy pisałem artykuł o pożytkach płynących z nauki o sprężystości materiałów [patrz: Dlaczego ...
GŁOWA DO GÓRY - LIPIEC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
NA GRZYBKI...
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1999
Radioastronomowie z Dominion Radio Astrophysical Observatory w Kanadzie, którzy prowadzą systematyczny przegląd nieba na falach emitowanych przez wodór międzygwiazdowy, zaobserwowali chmurę materii w kształcie grzyba. Przypomnijmy, że Słońce jest jedną ...
HAZARD W SIECI
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
W Australii powstało pierwsze na świecie oficjalne kasyno internetowe. W związku z tym, że kasyno istnieje jedynie "wirtualnie", jego rzeczywista fizyczna lokalizacja nie ma znaczenia, jest ono bowiem dostępne dla skomputeryzowanego hazardzisty ...
W POSZUKIWANIU NIEWIDZIALNEGO
JANUSZ OSARCZUK Lipiec 1999
CZY W CIEMNYM POKOJU MOŻNA ZOBACZYĆ CZARNEGO KOTA? WYDAJE SIĘ, ŻE ODPOWIEDŹ NA TO PYTANIE JEST JEDNOZNACZNIE NEGATYWNA. W ASTRONOMII ZDARZAJĄ SIĘ JEDNAKWYJĄTKI... Kiedy 21 września 1993 roku w Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika w Warszawie ...
PODZIWIAJMY ZAĆMIENIE
ROBERT BODZOŃ Lipiec 1999
W "WiŻ" nr 2/1999 ukazał się artykuł pt. Szykujmy się na zaćmienie, opisujący przebieg zaćmienia Słońca na terenie Europy 11 sierpnia br. Zjawisko to będzie niewątpliwie astronomicznym przebojem roku i dlatego do jego obserwacji przygotowują ...
SIEĆ W LICZBACH
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
Znalazłem kolejne wspaniałe miejsce w Sieci! Napisałem to zdanie i... trochę przyhamowałem entuzjazm. W końcu, nie każdy - tak jak ja - przepada za liczbami, statystykami i wykresami, choć jedynie one - o czym jestem głęboko przekonany - ...
NOWY SPOSÓB DETEKCJI GWIAZD BOZONOWYCH
JANUSZ OSARCZUK Lipiec 1999
Gwiazdy bozonowe narodziły się w umysłach astrofizyków ponad 30 lat temu. Ich ciągle jeszcze hipotetyczne istnienie wynika z teorii opisujących wczesne etapy ewolucji Wszechświata. Możliwe, iż - ukrywając się pod postacią ciemnej materii - stanowią ...
GŁOWA DO GÓRY - CZERWIEC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
SKANER DLA DYSLEKTYKÓW
AHA Czerwiec 1999
Izraelska firma komputerowa WizCom Technologies skonstruowała przyrząd, który pomaga ludziom cierpiącym na dysleksję w przezwyciężeniu problemów związanych z czytaniem. Konstruktorzy nazywają swój wynalazek głośno mówiącym elektronicznym piórem. Rzeczywiście, ...
GDZIE POWSTAŁO ŻYCIE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1999
Kratery podwodnych wulkanów i wyloty hydrotermalne od pewnego już czasu budzą zainteresowanie jako możliwe miejsce narodzin życia. W głoszących to hipotezach [patrz: Jak narodziło się życie, "WiŻ" nr 9/1997] brakuje jednak miejsca na najważniejszy ...
WAŻENIE WIRUSÓW
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Mikroskopijne wagi powstałe przy użyciu węglowych nanorurek, zbudowanych z pojedynczej warstwy atomów węgla zwiniętej do promienia kilku nanometrów (1 nanometr to jedna miliardowa metra), mogą służyć do bezpośredniego pomiaru wagi wirusów. W doświadczeniu ...
PALI SIĘ! ALE KOMPUTER POMOŻE...
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
W ciągu ostatnich 50 lat w dziedzinie bezpieczeństwa pożarowego dokonał się olbrzymi postęp. Czy oprócz konstruowania nowych materiałów i wprowadzania lepszych technologii można jeszcze coś zrobić? Tak! Żyjemy przecież w erze komputerów. Profesor Ed ...
KWANTOWE ZMARSZCZKI CZASOPRZESTRZENI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Jednym z największych wyzwań współczesnej fizyki jest konstrukcja kwantowej teorii grawitacji, która zapewne powie nam, co wydarzyło się podczas Wielkiego Wybuchu i co dzieje się we wnętrzu czarnych dziur. Do niedawna wydawało się, że teorii takiej nie ...
LEPSZE PROMY KOSMICZNE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Współczesne promy kosmiczne mają ociężałe, uskrzydlone cielska. Ich kształt nie może spełniać wymogów aerodynamiki. Końce nosa i skrzydeł statku muszą być grube, aby mogła uformować się przed nimi fala uderzeniowa, która częściowo chroni przed tarciem, ...
WINDOWS 2000 - SYSTEM BARDZO WYMAGAJĄCY
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1999
Od dłuższego czasu wiadomo, że ze strony słynnej firmy programistycznej Microsoft można się spodziewać nowego systemu operacyjnego dla komputerów, czyli takiego podstawowego pakietu programów, bez którego żaden komputer nie będzie pracował, i który stanowi ...
PIERWSZY UKŁĄD PLANETARNY PODOBNY DO NASZEGO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1999
Pierwszy pozasłoneczny układ planetarny z prawdziwego zdarzenia odkryli dwaj wytrwali "łowcy planet", Paul Butler (Anglo-Australian Observatory) i Geoffrey Marcy (San Francisco State University). Jego centralnym ciałem jest znajdująca się w ...
ZABIĆ ODLEGŁOŚĆ
EDWIN BENDYK Czerwiec 1999
159 MLN OSÓB NA ŚWIECIE KORZYSTA DZIŚ Z INTERNETU. W 2005 ROKU MA BYĆ JUŻ 350 MLN INTERNAUTÓW. Z KOLEI JUŻ W ROKU 2003 DLA 800 MLN ZIEMIAN TELEFON KOMÓRKOWY STANOWIĆ BĘDZIE CODZIENNOŚĆ. JESZCZE KILKA LAT TEMU W PODOBNĄ EKSPLOZJĘ INTERNETU I TELEFONII ...
ONET - POLSKI PORTAL
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1999
Muszę się Państwu przyznać, że bardzo lubię słowo "portal". Uważam, że jest doskonale wymyślone na oznaczenie witryny internetowej, stanowiącej swego rodzaju specyficzną bramę wejściową do Sieci, będącej jednak czymś więcej niż prosty katalog ...
NOWY, WSPANIAŁY WSZECHŚWIAT
MAREK DEMIAŃSKI Czerwiec 1999
WSZECHŚWIAT - NAJWIĘKSZY OBIEKT FIZYCZNY, JAKI MOŻEMY OBSERWOWAĆ I BADAĆ - OKAZAŁ SIĘ ZNACZNIE WIĘKSZY I CIEKAWSZY NIŻ PRZYPUSZCZANO. W XX wiek wkraczano, wyobrażając sobie, że cały Wszechświat to ogromne skupisko słońc - Droga Mleczna, ...
NANOKOMPUTERY W PRÓBÓWCE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999
Naukowcy pracujący w Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles wspólnie ze swoimi kolegami z laboratoriów firmy Hewlett Packard próbują wyhodować w roztworach chemicznych... komputery, podobnie jak hoduje się kryształy. Ustawiają atomy lub cząsteczki ...
NA HORYZONCIE - PENTIUM III
BOGDAN MIŚ Maj 1999
Zaledwie oswoiliśmy się z myślą, że najnowszy mikroprocesor do naszych komputerów nazywa się Pentium II, a już 11 stycznia firma Intel Corporation zapowiedziała, że jej mikroprocesory nowej generacji, znane dotychczas pod kryptonimem Katmai, będą oferowane ...
W POSZUKIWANIU DZIESIĄTEJ PLANETY
JAN OKO Maj 1999
Czy Pluton jest planetą? A jeżeli nie jest - to jakim obiektom w Układzie Słonecznym należy się ten zaszczytny tytuł? Zawsze było dla mnie oczywiste, że w Układzie Słonecznym jest dziewięć planet: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, ...
CUDOWNE ROZMNAŻANIE KUL
MARCIN BRAUN Maj 1999
CZY MOŻNA ZWYKŁĄ KULĘ PODZIELIĆ NA KILKA CZĘŚCI, Z KTÓRYCH DA SIĘ ZŁOŻYĆ DWIE NOWE KULE, TAKIE SAME JAK POCZĄTKOWA? To jedno z najbardziej szokujących twierdzeń matematyki zostało udowodnione przez Stefana Banacha i Alfreda Tarskiego w 1924 roku1. Przez ...
ODKRYTO NOWĄ POSTAĆ AZOTU
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Azot jest pierwiastkiem niezwykle skromnym. Dotychczas znaliśmy tylko dwie formy, w których atomy azotu są połączone tzw. wiązaniami kowalencyjnymi. Pierwsza forma to wyizolowany z powietrza w 1772 roku azot cząsteczkowy N2. Kolejną formą jest zsyntetyzowany ...
GŁOWA DO GÓRY - KWIECIEŃ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
STARE, POCZCIWE SZKŁO MATERIAŁEM XXI WIEKU
ILONA BENDYK Kwiecień 1999
Bez znanego od ponad 5 tys. lat szkła trudno sobie wyobrazić współczesny świat. Jednak materiał ten ciągle kryje w sobie wiele tajemnic. Jedną z nich jest przezroczystość substancji, która przecież nie ma budowy krystalicznej. To jeden z większych paradoksów ...
WIRTUALNA RZECZYWISTOŚĆ BEZ HEŁMU
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Już niebawem będziemy mogli oglądać trójwymiarowe obrazy na zwykłym ekranie, bez konieczności nakładania niewygodnych kasków i okularów. Opracowany przez działającą w Londynie firmę Reality Vision ekran podłącza się do komputera jak zwykły monitor. Efekt ...
MOLEKULARNY PUCHAR
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Chemicy z Uniwersytetu Erlangen w Niemczech skonstruowali molekularną replikę pucharu wręczanego zwycięzcom piłkarskich mistrzostw świata. Chemiczna kopia mierzy 3 nm, jest więc 100 mln razy mniejsza od oryginału. "Nanopuchar" powstał przez ...
ZAKURZONE PLANETOIDY; SKĄD SIĘ BIERZE PYŁ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Sonda Mars Global Surveyor (MGS) krąży wokół Marsa od września 1997 roku, zbierając materiały potrzebne do sporządzenia dokładnej mapy Czerwonej Planety. Oddaje się przy tym różnym "zajęciom ubocznym", które już niejednokrotnie zaowocowały ...
LODOWY BIEGUN MARSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Ta sama sonda, o której wspominamy w sygnale Zakurzone planetoidy, zebrała w ub.r. dane umożliwiające rekonstrukcję wyglądu północnego bieguna Marsa w trzech wymiarach. Fot: G. Shirah/MOLA/MGS/NASA Okolice bieguna pokrywa lodowa skorupa o średnicy ...
SWAS: PIERWSZE OBSERWACJE I PIERWSZE NIESPODZIANKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
W końcu ub.r. rozpoczął pracę nowy teleskop orbitalny o nazwie SWAS (Submillimeter Wave Astronomy Satellite). Jego zadaniem jest obserwacja gęstych obłoków międzygwiazdowych, w których rodzą się gwiazdy [patrz: SWAS, "WiŻ" nr 3/1999]. Pierwsze ...
CZY JESTEŚMY SAMI W KOSMOSIE?
WITOLD MACIEJEWSKI Kwiecień 1999
GDZIE GASNĄ TAJEMNICZE BŁYSKI GAMMA, TAM ROZKWITAJĄ CYWILIZACJE. W nieprzewidywalnym momencie, w zupełnie przypadkowym miejscu na niebie, "otwiera się" źródło promieni gamma. Błysk trwa od ułamka sekundy do kilkuset sekund i gaśnie, nigdy ...
W DWUWYMIAROWYM ŚWIECIE ELEKTRONÓW
TADEUSZ FIGIELSKI Kwiecień 1999
ŚWIAT, W KTÓRYM ŻYJEMY, JEST TRÓJWYMIAROWY. POTRAFIMY JEDNAK TWORZYĆ UKŁADY, W KTÓRYCH RUCH JEST MOŻLi wY JEDYNIE W DWÓCH WYMIARACH. TAKIE UKŁADY ZACHOWUJĄ SIĘ CZĘSTO W NIEZWYKŁY SPOSÓB. Wymiarowość układu fizycznego można zredukować, ograniczając ...
OGÓLNA TEORIA SZCZĘŚCIA
WŁODZIMIERZ KLONOWSKI Kwiecień 1999
PRAWDZIWE SZCZĘŚCIE ZAWSZE SIĘ KOMUŚ KRADNIE... MARC-GILBERT SAUVAJON JULIO, JESTEŚ CZARUJĄCA. W 1983 roku przebywałem w Instytucie Chemii Biofizycznej Maxa Plancka w Getyndze. Właśnie wtedy zorganizowano tam sesję naukową poświęconą 80 rocznicy ...
SZUKAJCIE, A ZNAJDZIECIE
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1999
...powiada Pismo (Ewangelia wg św. Mateusza 7,7) - i mogłoby to być cudownym sloganem reklamowym dla całego Internetu. Jak wiadomo, rzeczywiście - dobrze poszukawszy - można tu znaleźć wszystko. Szukać można jednak rozmaicie. Najczęściej ...
SIEĆ STALE ROŚNIE
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1999
Około 147 mln ludzi korzysta z Internetu w domu lub pracy co najmniej raz w tygodniu, co oznacza więcej niż dwukrotny wzrost tej liczby w ciągu trzech lat (w 1996 roku wynosiła ona 61 mln) - podaje ostatnie sprawozdanie Almanachu Przemysłu Komputerowego, ...
TELESKOPY WZIĘTE
REDAKCJA Marzec 1999
W ostatnich dniach grudnia 1998 roku gościliśmy w redakcji laureatów naszego Piątego Konkursu Astronomicznego. Teleskopy firmy Uniwersał, ufundowane przez naszą redakcję, trafiły zgodnie z informacją zamieszczoną w "WiŻ" nr 12/1998 w ręce członków ...
HISTORIA ZAPISANA W TORFIE
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Ołów, jeden z najwcześniej poznanych metali użytkowych (i pierwszy wytapiany z rud), odegrał w dziejach ludzkości istotną rolę. Starożytna i nowożytna historia odbija się wyraźnie w poziomie skażenia atmosfery ołowiem na przestrzeni wieków. Ostatnio ...
NEAR NIE ZBLIŻYŁ SIĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Sonda NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) miała 10 stycznia wejść na orbitę wokół planetoidy Eros [patrz: Sygnały, NEAR, "WiŻ" nr 1/1999]. W grudniu ub.r. doganiała Erosa z prędkością około 3100 km/godz. 20 grudnia rozpoczęła pierwszą fazę ...
NOWY RODZAJ MAGNESÓW MOLEKULARNYCH
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Niektóre sole nieorganiczne, przede wszystkim halogenki (chlorki, bromki itp.), tworzą struktury przestrzenne żywo przypominające postacie węgla: nawarstwione pseudografitowe arkusze, klatkowe twory podobne do fullerenów, a także nanorurki. Do tej grupy ...
DLACZEGO LIMONY PACHNĄ LIMONAMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Zielone limony (owoce limety, Citrus aurantiifolia) nie są w Polsce owocami popularnymi. Pośrednio znamy je jednak doskonale, choć pewnie nie zdajemy sobie z tego sprawy - aromat limonów jest składnikiem coca-coli, 7-up i sprite'a, wielu innych napojów ...
SWAS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Start satelity SWAS, pierwotnie zaplanowany na 3 grudnia, odkładano dwukrotnie. Za trzecim razem całą sprawę wziął w swe ręce sam św. Mikołaj i w nocy z 5 na 6 grudnia 1998 roku Submillimeter Wave Astronomy Satellite (bo tak brzmi pełna nazwa SWAS-a) ...
CZY JEDNAK METEORYT
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Frank Kyte, geochemik z University of California w Los Angeles, twierdzi, że udało mu się znaleźć fragment pozaziemskiego obiektu, który obarcza winą za spowodowanie zagłady dinozaurów około 65 mln lat temu. Źródło: NASA W 1980 roku Luis Alvarez, ...
PRZEGAPIONA SUPERNOWA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Astronomowie z Max-Planck-Institut für Extraterrestrische Physik (MPE) w Garching koło Monachium odkryli ślady wybuchu supernowej, która rozbłysła około 700 lat temu w gwiazdozbiorze Żagli. W kronikach historycznych nie ma o niej wzmianki prawdopodobnie ...
TAJEMNICE KWAZARÓW
RAFAŁ MODERSKI Marzec 1999
OD PRAWIE CZTERDZIESTU LAT KWAZARY FASCYNUJĄ ASTROFIZYKÓW. MIMO INTENSYWNYCH BADAŃ NADAL KRYJĄ W SOBIE WIELE ZAGADEK. Przez wiele stuleci astronomia rozwijała się głównie dzięki obserwacjom optycznym, dokonywanym początkowo po prostu nieuzbrojonym okiem, ...
ŚWIAT WEDŁUG ALBERTA EINSTEINA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Marzec 1999
NA POCZĄTKU XX WIEKU SKROMNY URZĘDNIK BIURA PATENTOWEGO W BERNIE OPRACOWAŁ TEORIĘ, KTÓRA RAZ NA ZAWSZE ZMIENIŁA NASZĄ WIZJĘ ŚWIATA. TEORIA TA NAZWANA ZOSTAŁA TEORIĄ WZGLĘDNOŚCI. W swoich pamiętnikach Leopold Tyrmand pisze, że wiek dwudziesty ukształtowany ...
MOCNE KARTY
A. BIGOR Marzec 1999
W numerze 12/1998 "Wiedzy i Życia" napisał Pan o karcie Sound Blaster Live! Zrozumiałe jest dla mnie, że, będąc pod wrażeniem przestrzennego dźwięku, nie mógł uchronić się Pan od przejaskrawień, jakkolwiek... Nie ma czegoś takiego, jak "najmocniejsza ...
NIEZWYKŁA WIEDZA
BOGDAN MIŚ Marzec 1999
JAK TO DZIAŁA? Opowiem dziś - kolejny już raz - o ciekawym człowieku Internetu. Gdyby istniał tytuł "Postaci Sieciowej", to jemu należałby się bez wątpienia, i to z bardzo niskim numerem. Profesor Marshall Brain, bo o nim mowa, jest ...
GŁOWA DO GÓRY - MARZEC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
SŁOŃCE INACZEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Detektor Superkamiokande jest powszechnie znany jako urządzenie, które dostarczyło dowodów na to, że neutrina mają niezerową masę spoczynkową [patrz: Sygnały, Neutrina mają masę!, "WiŻ" nr 8/1998]. Mało kto wie jednak, że za jego pomocą można ...
JUBILEUSZOWY PULSAR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Pierwszy pulsar został odkryty w listopadzie 1967 roku w Mullard Radio Astronomy Observatory w Cambridge (Anglia). Przypomnijmy, że mianem tym określa się w astronomii szybko wirującą gwiazdę neutronową obdarzoną silnym polem magnetycznym, która jest ...
NIE TYLKO DLA ASTRONOMÓW
KRZYSZTOF KOLSUT MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
DLA ASTRONOMÓW Mam pewne uwagi dotyczące rubryki Obiekt Miesiąca. Popieram jej kontynuację lecz mam propozycję, by były w niej opisywane obiekty, które można obserwować za pomocą amatorskich teleskopów. Obiekty, które były opisywane (np. biegun ekliptyki), ...
TELESKOP MISTRZEM TECHNIKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Massimo Tarenghi (z lewej) podczas ceremonii wręczania nagrody Fot. European Southern Observatory Budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) teleskop VLT, który po ukończeniu w 2001 roku stanie się największym teleskopem świata [patrz: ...
"MOKRE" KSIĘŻYCE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Fot. JPL/NASA/CalTech W pierwszych miesiącach ub.r. odkryto ogromne ilości wody na jowiszowym księżycu - Europie. Bardzo interesujące ślady tego życiodajnego płynu znaleziono też na naturalnym satelicie Ziemi [patrz: Galileo, Europa i woda, "WiŻ"nr ...
PIERŚCIEŃ EINSTEINA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Zgodnie z przewidywaniami teorii względności tory promieni świetlnych biegnących w polu grawitacyjnym są zakrzywione. Gdy źródło światła, źródło pola grawitacyjnegoi obserwator znajdują się niemal na jednej linii, występuje efekt soczewkowania grawitacyjnego: ...
KOMPUTERYZACJA BUSZMENÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Buszmeni wyposażeni w miniaturowe, mieszczące się w dłoni komputery będą tropić zwierzęta na pustyni Kalahari. By uchronić rzadkie gatunki przed wyginięciem, biolodzy muszą znać ich liczebność i miejsca, w których najchętniej przebywają.Stosowana przez ...
STARDUST
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Na 6 lutego przewidziano start sondy Stardust, która ma dotrzeć do komety Wild 2 i - po raz pierwszy w historii - powrócić na Ziemię z próbkami materii kometarnej oraz pyłu międzyplanetarnego. Stardust jest czwartą misją z serii Discovery, na ...
NADZIEJA NA SUKCES?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 1999
FIZYKA CZĄSTEK ELEMENTARNYCH ZNAJDUJE SIĘ W GŁĘBOKIM IMPASIE. WIELU PRZEWIDYWAŃ TEORETYCZNYCH NIE UDAŁO SIĘ POTWIERDZIĆ DOŚWIADCZALNIE. OD LAT NIE ZAOBSERWOWANO NICZEGO NOWEGO, CO WYMAGAŁOBY ZROZUMIENIA I WYTŁUMACZENIA. Przeprowadzone w ostatnich latach ...
WIELKI ZDERZACZ
JAN KRÓLIKOWSKI Luty 1999
W LABORATORIACH WYTWARZA SIĘ WARUNKI ZBLIŻONE DO PANUJĄCYCH TUŻ PO WIELKIM WYBUCHU. WYMAGA TO BUDOWY POTĘŻNYCH AKCELERATORÓW ORAZ WIELKICH I "INTELIGENTNYCH" UKŁADÓW DETEKCYJNYCH. Fizyka wysokich energii to swoista mikroskopia. Badanie materii ...
TRUCIZNY AGATHY CHRISTIE
MAGDALENA PECUL Luty 1999
CZYTANIE POWIEŚCI KRYMINALNYCH TO STRATA CZASU - STWIERDZI WIELU. KRYMINAŁY TO KSIĄŻKI INSTRUKTAŻOWE DLA PRZESTĘPCÓW - DODADZĄ INNI. ISTNIEJE JEDNAK PEWIEN TYTUŁ Z TEGO GATUNKU, KTÓRY ODKUPIŁ DOMNIEMANE I RZECZYWISTE GRZECHY POWIEŚCI DETEKTYWISTYCZNEJ. ...
OD AŁMAZA DO ALFY
JACEK KRUK Luty 1999
Nakładem Wydawnictw Naukowo-Technicznych ukazała się książka Andrzeja Marksapt. Baza satelitarna Alfa, traktująca o wielkim międzynarodowym projekcie astronautycznym, którego realizacja miała się rozpocząć w 1997 roku, a jednak ciągle się opóźnia. Autor ...
SERCE, URODA, MATEMATYKA
BOGDAN MIŚ Luty 1999
Wbrew pozorom, nie będą to wspominki matematyka o amorach z urodziwymi studentkami (choć, prawdę mówiąc, byłoby co powspominać...). Jak zawsze w tym kąciku, proponuję Czytelnikom odwiedzenie tych witryn, które z różnych tym razem względów zwróciły moją ...
SZYKUJMY SIĘ NA ZAĆMIENIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
BĘDZIE TO OSTATNIE CAŁKOWITE ZAĆMIENIE SŁOŃCA W TYM TYSIĄCLECIU. 11 SIERPNIA PAS CAŁKOWITEGO ZAĆMIENIA PRZETNIE ZACHODNIĄ I ŚRODKOWĄ EUROPĘ. POLSKĘ NIESTETY OMi nie, ALE POŁUDNIOWEJ CZĘŚCI KRAJU KSIĘŻYC ZAKRYJE PONAD 90% TARCZY SŁONECZNEJ. Zaćmienia ...
GŁOWA DO GÓRY - LUTY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 1 marca o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
CHEMIA BEZ PROBÓWEK
MAGDALENA PECUL Luty 1999
W TEORII TEJ (MECHANICE KWANTOWEJ) ZOSTAŁY SFORMUŁOWANE PODSTAWOWE PRAWA OBEJMUJĄCE ZNACZNĄ CZĘŚĆ FIZYKI I CAŁĄ CHEMIĘ, A JEDYNA TRUDNOŚĆ POLEGA NA TYM, ŻE PROWADZĄ ONE DO RÓWNAŃ, KTÓRE SĄ ZA TRUDNE, ŻEBY MOŻNA BYŁO JE POPRAWNIE ROZWIĄZAĆ. PAUL ...
ROK NEUTRIN
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1999
WYDARZENIA ZWIĄZANE Z NEUTRINAMI, TYMI NAJBARDZIEJ TAJEMNICZYMI SPOŚRÓD ZNANYCH CZĄSTEK ELEMENTARNYCH, TAK DALECE PRZYĆMIŁY INNE OSIĄGNIĘCIA W FIZYCE 1998 ROKU, ŻE MOŻNA GO ŚMIAŁO NAZWAĆ ROKIEM NEUTRIN. OKAZAŁO SIĘ, ŻE STOIMY W OBLICZU KRYZYSU W FIZYCE, ...
SERYJNE KRATERY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999
Upadek komety Shoemaker-Levy 9 na powierzchnię Jowisza w 1994 roku był uważnie śledzony przez naukowców z całego świata. Na kolejnych ujęciach wydarzenia widać było, jak kometa rozpada się na części w polu grawitacyjnym planety, po czym spada w postaci ...
NEAR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Sonda NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) opuściła Ziemię 17 lutego 1996 roku na pokładzie rakiety Delta II. Półtora roku później (27.06.1997) przeleciała w odległości zaledwie 1200 km od planetoidy 253 Mathilde i dokładnie ją obfotografowała [patrz: ...
UKŁAD SŁONECZNY W SZWECJI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Czy można zwiedzić Układ Słoneczny, nie ruszając się z Ziemi? Tak, już niedługo będzie można wybrać się na taką wycieczkę... do Szwecji. Powstaje tam największy na świecie model Układu Słonecznego - w skali 1:20 milionów. Środkiem modelu jest znajdujący ...
DYSKI I UKŁADY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Październik minionego roku był wyjątkowo dobrym miesiącem dla badaczy układów planetarnych i dysków protoplanetarnych. Oprócz odkrycia kolejnych planet krążących wokół bliskich gwiazd, którego szczegóły nie zainteresują już chyba nikogo (nowa planeta ...
HIPERNOWE I MAGNETARY
STANISŁAW BAJTLIK Styczeń 1999
POTĘŻNE BŁYSKI PROMIENIOWANIA GAMMA FASCYNOWAŁY ASTRONOMÓW JUŻ OD 30 LAT. ZAGADKA ICH POCHODZENIA JEST DZIŚ BLISKA ROZWIĄZANIA. Jednym z najważniejszych dokonań astronomii, opisanych w ubiegłorocznym przeglądzie [patrz: Wszechświat jak nowy, "WiŻ" ...
W MAŁYM OBŁOKU MAGELLANA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Mały Obłok Magellana jest niewielką, nieregularną galaktyką leżącą w odległości 200 tys. lat świetlnych od Słońca (a więc tylko nieco dalej niż jego imiennik, Wielki Obłok Magellana). Oba obiekty znajdują się w pobliżu południowego bieguna nieba i z ...
TROCHĘ POWAZNIE, TROCHĘ REFLEKSYJNIE, TROCHĘ ŻARTOBLIWIE
BOGDAN MIŚ Styczeń 1999
TROCHĘ ŻARTOBLIWIE... 1. BOMBA A Pięćdziesiąt trzy z górą lata temu, w sierpniu 1945 roku, szóstego i dziewiątego, na dwa japońskie miasta, Hiroszimę i Nagasaki, spadły dwie bomby atomowe. Były to - na szczęście - jedyne w historii dwa przypadki ...
GALERIA PIĄTEGO KONKURSU ASTRONOMICZNEGO "WIEDZY I ŻYCIA"
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Obraz Moniki Łyko (bez tytułu) Zgodnie z pięcioletnią już tradycją przedstawiamy najciekawsze i najpiękniejsze fotografie wykonane przez uczestników Piątego Konkursu. Do fotografii dołączamy reprodukcję kolejnego obrazu Moniki Łyko. Sprawozdanie ...
GŁOWA DO GÓRY - STYCZEŃ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Z nowym rokiem zwiększamy objętość działu astronomicznego. Zgodnie z życzeniami Czytelników będziemy zamieszczać większą liczbę szczegółowych mapek nieba. Zmieni się też nieco szata graficzna wszystkich mapek (łącznie z okrągłą) i wzrośnie liczba oznaczonych ...
STULECIE ODKRYCIA POLONU I RADU
ANDRZEJ GORZYM Styczeń 1999
W ub. r. obchodziliśmy stulecie odkrycia polonu i radu. Z tej okazji w Polsce i na świecie odbywały się liczne konferencje, sympozja i uroczyste sesje naukowe; ukazało się też wiele publikacji - książek i artykułów poświęconych Marii Skłodowskiej-Curie ...
DROŻDŻE ZAPRZĘŻONE DO KATALIZY
MAGDALENA PECUL Grudzień 1998
Enzymy są najdoskonalszymi katalizatorami, zwłaszcza tych reakcji chemicznych, w których powstają produkty zbliżone do związków naturalnych. Często wystarczy zastosować pojedynczy enzym: nie ma wtedy problemu z przemianami substancji w kierunku innym ...
NOWA MISJA MARSJAŃSKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Fot. NASA/Jet Propulsion Laboratory W grudniu br. rozpoczyna się kolejna wyprawa amerykańskiej agencji kosmicznej NASA na Marsa. W odstępie około 3 tygodni w kierunku Czerwonej Planety polecą dwie sondy realizujące misję o kryptonimie Mars Surveyor ...
JAK PORUSZA SIĘ OGIEŃ
MAGDALENA PECUL Grudzień 1998
Niebezpieczeństwo pożarów wynika w dużej mierze z chaotycznego sposobu przemieszczania się płomieni, spowodowanego konwekcją. Jest jeszcze inny, bardziej zdradliwy ogień, płonący bez dymu i prawie bez płomieni w środowisku o małej konwekcji - na ...
MIKROSKOPOWA LITOGRAFIA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Grudzień 1998
Nanorurki, czyli rurki, których powierzchnię tworzą pojedyncze warstwy atomów węgla, znajdują coraz szersze zastosowanie w różnych gałęziach nauki i techniki. Stosowane były one jako elementy mikroskopów atomowych, za pomocą których udało się uzyskać ...
POTĘGA DŹWIĘKU NOWEJ KARTY SOUND BLASTER
BOGDAN MIŚ Grudzień 1998
10 września 1998 roku firma Creative Ltd., znany światowy dostawca produktów multimedialnych dla komputerów PC, rozpoczęła sprzedaż karty o nazwie "Sound Blaster Live!", najmocniejszej karty dźwiękowej obecnie dostępnej na rynku. To nowe rozwiązanie ...
SUKCES VLT
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Fot. ESO Unit 1, pierwsza z czterech autonomicznych jednostek składających się na teleskop VLT (patrz: Wielkie oczy XX wieku) została we wrześniu wyposażona w wielozadaniowy zestaw urządzeń do badania odległych, słabo świecących galaktyk. Nosi on ...
TRACE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Zimową porą miło jest czasem pomyśleć o letnim słonecznym cieple. Pomyślmy więc o nim, ale w sposób nieco niekonwencjonalny. Tarcza naszej gwiazdy dziennej pokrywa się właśnie coraz większą liczbą plam, a powierzchnia staje się coraz bardziej niespokojna. ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 GRUDNIA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 GRUDNIA O 23:00, 30 GRUDNIA O 22:00 I 15 STYCZNIA O 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
WALCE PRZEZ MYSZKI
BOGDAN MIŚ Grudzień 1998
Fot. Micrrosoft Jeżeli Europa chce mieć silny sektor techniki informatycznej, to rządy, policja i sądownictwo muszą stworzyć silny front przeciwko piratom komputerowym, powiedziała Emilia Knight, wiceprezes BSA-Europe (Business Software Alliance), ...
DAJCIE MI DRUGIEGO NOBLA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1998
Wielki chemik niemiecki, jeden z twórców chemii fizycznej, Wilhelm Ostwald urodził się w Rydze w 1853 roku. Miał prostych rodziców. Jego ojciec, bednarz, pochodził z rodziny emigrantów z Berlina, a matka była córką piekarza z rodziny przybyłej z Hesji. ...
WIELKIE OCZY XX WIEKU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
W WIEK XX WKROCZYLIŚMY Z JEDNYM TELESKOPEM O METROWEJ ŚREDNICY. WYCHODZIMY ZEŃ Z PLEJADĄ TELESKOPÓW O ŚREDNICY CO NAJMNIEJ 8 M. Nie ma ostatnio roku, w którym nie oddano by do użytku lub nie rozpoczęto budowy kolejnego wielkiego teleskopu. Wpatrujemy ...
WYNIKI PIĄTEGO KONKURSU ASTRONOMICZNEGO WIEDZY I ŻYCIA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
I nagroda (teleskop Cassegraina o średnicy 25 cm): Koło Astronomiczne "Pulsar" przy II LO we Włodawie za imponujące wyniki we wszystkim, do czego się zabierali jego członkowie (konstruowanie sprzętu astronomicznego - od zegarów słonecznych ...
W GŁĄB KOSMOSU I... KOMÓRKI
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1998
Szkoła nie musi być nudna. Dostęp do Internetu i programy multimedialne na CD-ROM-ach mogą uatrakcyjnić każdą lekcję, jeśli tylko nauczyciel potrafi i chce je wykorzystać. Już słyszę oburzone głosy, że wiele polskich szkół nie stać na mniej wyrafinowane ...
W GŁĄB KOSMOSU I... KOMÓRKI
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1998
Szkoła nie musi być nudna. Dostęp do Internetu i programy multimedialne na CD-ROM-ach mogą uatrakcyjnić każdą lekcję, jeśli tylko nauczyciel potrafi i chce je wykorzystać. Już słyszę oburzone głosy, że wiele polskich szkół nie stać na mniej wyrafinowane ...
PAMIĘĆ TRWALSZA OD LUDZKIEJ
HENRYK LACHOWICZ Grudzień 1998
CZY MOŻNA SOBIE WYOBRAZIĆ JUMBO JETA LECĄCEGO PONAD MILION KILOMETRÓW NA GODZINĘ ZALEDWIE KILKA MILIMETRÓW NAD ZIEMIĄ? A TAK WŁAŚNIE DZIAŁA DYSK TWARDY W KOMPUTERZE, NA KTÓRYM ZAPISYWANE SĄ DANE. Pamięć magnetyczna lub - inaczej mówiąc - zdolność ...
WŁADCY WSZECHŚWIATA
JAN NASSALSKI Grudzień 1998
NEUTRINA ODKRYTE Z GÓRĄ CZTERDZIEŚCI LAT TEMU WCIĄŻ STANOWIĄ JEDNĄ Z NAJTRUDNIEJSZYCH DO ROZWIĄZANIA ZAGADEK FIZYKI CZĄSTEK ELEMENTARNYCH. Polowanie na neutrina, najbardziej nieuchwytne i enigmatyczne z cząstek elementarnych, fascynuje wielu fizyków. ...
ELEKTRONICZNY JĘZYK
MAGDALENA PECUL Listopad 1998
Fot. Krzysztof Kaliński Znane są czujniki naśladujące zmysł węchu, tzn. analizujące skomplikowane mieszaniny gazowe [Elektroniczne nosy, "WiŻ" nr 7/1998]. Ostatnio pojawiła się pierwsza próba zrobienia podobnie działającego analizatora roztworów ...
JAK TO SIĘ ROBI W ICL
RYSZARD NIŻNIK Listopad 1998
Duże firmy komputerowe, w tym ICL, rozpoczęły szeroko zakrojoną akcję, której naczelnym celem jest pomoc użytkownikom systemów komputerowych w bezpiecznym przekroczeniu bariery 2000 roku. Przede wszystkim wiele firm i producentów sprzętu komputerowego ...
GORĄCY KSIĘŻYC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Fot. NASA - Jet Propulsion Laboratory Niezmordowany Galileo wciąż krąży wokół Jowisza i pomimo swej telekomunikacyjnej ułomności [Galileo, Europa i woda, "WiŻ" nr 5/1998] przesyła bardzo ciekawe zdjęcia jego księżyców. Latem br. zakończono ...
WYTRYSKI PROMIENI GAMMA ZWIASTUJĄ ŚMIERĆ Z KOSMOSU
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998
Sześćdziesiąt milionów lat temu zderzenie planetoidy z Ziemią spowodowało wymarcie dinozaurów. Zjawiska takie są jednak na tyle rzadkie, że nie mogą być odpowiedzialne za powtarzające się wielokrotnie w historii życia na Ziemi krótkotrwałe okresy gwałtownego ...
WYTRYSKI PROMIENI GAMMA ZWIASTUJĄ ŚMIERĆ Z KOSMOSU
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998
Sześćdziesiąt milionów lat temu zderzenie planetoidy z Ziemią spowodowało wymarcie dinozaurów. Zjawiska takie są jednak na tyle rzadkie, że nie mogą być odpowiedzialne za powtarzające się wielokrotnie w historii życia na Ziemi krótkotrwałe okresy gwałtownego ...
...I MOGĘ POMÓC W ZROZUMIENIU ZAGADEK FIZYKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998
Od wielu lat jednym z najważniejszych problemów fizyki teoretycznej jest sprawa konstrukcji kwantowej teorii grawitacji, będącej połączeniem ogólnej teorii względności Einsteina i mechaniki kwantowej. Jest to teoria, której pełne zrozumienie umożliwi ...
PIERWSZY WIRUS W JĘZYKU JAVA
BOGDAN MIŚ Listopad 1998
Pod koniec sierpnia pojawił się pierwszy wirus komputerowy, napisany w języku Java. Nazywa się Strange Brew. Jest to o tyle ciekawe, że napisanie wirusa w Javie jest uważane za o wiele trudniejsze niż w innych językach, takich jak C lub asembler. Działanie ...
PIERWSZE ZŁOŻE NA MARSIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. JPL/NASA Zespół geologów z Arizona State University, opracowujący wyniki przesyłane przez sondę Mars Global Surveyor, doniósł o odkryciu dużego złoża hematytu na powierzchni Marsa (na zdjęciu). To kolejny silny argument na korzyść hipotezy, że ...
MARS STRACIŁ TWARZ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Fot. NASA/JPL/CALTECH, opr. Shigemi Numazawa W 1976 roku sonda Viking sfotografowała region o nazwie Cydonia, który leży na 40° marsjańskiej szerokości północnej, między rozległą równiną Acidalia Planitia i pokrytą kraterami wyżyną Arabia Terra. Na ...
WIĘKSZY NIŻ VOLTAIRE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 1998
W ostatnim roku XVIII wieku Alessandro Volta zbudował pierwszą baterię elektryczną, co było przełomem w poznawaniu elektryczności. Niewiele jednak brakowało, by historia badań w tej dziedzinie potoczyła się zupełnie inaczej. Lombardzki ród Volta był ...
MNIEJ TRZE, GDY SIĘ TRZĘSIE
MAGDALENA PECUL Listopad 1998
Od lat naukowcy pracują nad zmniejszaniem tarcia, ulepszając skład chemiczny smarów. Teraz pojawił się nowy pomysł - sprawić, aby smar pomiędzy dwiema powierzchniami był bardziej płynny poprzez wprawienie ich w drgania. Cóż bowiem się dzieje, gdy ...
CYBORG?
BOGDAN MIŚ Listopad 1998
Profesor Kevin Warwick, szef wydziału cybernetyki angielskiego uniwersytetu w Reading, jest pierwszym człowiekiem, któremu wszczepiono w sierpniu br. implant, zawierający mikroprocesor. Szklana kapsułka długości 23 mm i szerokości 3 mm mieści w sobie ...
BIZNES GÓRĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
W połowie września miał znaleźć się na orbicie podczerwony teleskop WIRE [Sygnały, "WiŻ" nr 9/1998]. Do startu był całkowicie gotów już miesiąc wcześniej. Za wyniesienie WIRE na orbitę odpowiadała renomowana prywatna firma o nazwie Orbital ...
ŻYCIE WŚRÓD PÓL
ARKADIUSZ MILLER Listopad 1998
CORAZ BARDZIEJ OSACZA NAS NIEWIDZIALNE I NIEWYCZUWALNE PROMIENIOWANIE ELEKTROMAGNETYCZNE. CZY, UŻYWAJĄC TELEFONU KOMÓRKOWEGO, KOMPUTERA, SUSZARKI DO WŁOSÓW LUB KUCHENKI MIKROFALOWEJ, NARAŻAMY WŁASNE ZDROWIE? Urządzenia, którymi posługujemy się w pracy ...
KOSMICZNY DESZCZ CZY MŻAWKA
ARKADIUSZ OLECH Listopad 1998
17 LISTOPADA - JEŚLI DOPISZE POGODA - MOŻEMY BYĆ ŚWIADKAMI NIEZWYKŁEGO WIDOWISKA. Większość ludzi, którzy w nocy z 12 na 13 listopada 1833 roku spoglądali w niebo, była przekonana, że rozpoczął się Sąd Ostateczny. Trudno się temu dziwić, bowiem ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 LISTOPADA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 LISTOPADA O 23:00, 30 LISTOPADA O 22:00 I 15 LISTOPADA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
MAMUCIA GROMADA GALAKTYK OTWIERA WSZECHŚWIAT
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Obserwując odległe rejony Wszechświata, natrafiono niedawno na olbrzymią gromadę galaktyk. Znajduje się ona na granicy gwiazdozbiorów Lwa i Sekstansu, w odległości około 8 mld lat świetlnych od Słońca. Mimo swej wyjątkowości nie doczekała się własnej ...
ENERGETYCZNE DYLEMATY
ŁUKASZ A. TURSKI Listopad 1998
MARTWIMY SIĘ, ŻE KLIMAT SIĘ OCIEPLA I WINIMY O TO PRZEDE WSZYSTKIM ENERGETYKĘ I SAMOCHODY. TYMCZASEM W ZASIĘGU RĘKI SĄ TECHNOLOGIE PRZYJAZNE ŚRODOWISKU, KTÓRYCH - NAJCZĘŚCIEJ Z BRAKU WIEDZY - PO PROSTU SIĘ BOIMY. Fot. Photo Disc Gdy mój poprzedni ...
DRAKONIDY 1998
ARKADIUSZ OLECH Październik 1998
Co roku w dniach 6-10 października możemy obserwować meteory z roju Drakonidów. Zwykle nie są one spektakularnym widowiskiem, w maksimum bowiem, występującym około 8 października, obserwujemy tylko około trzech meteorów na godzinę. Wyjątkiem są ...
POŻAR GALAKTYKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Na wiosennym niebie, nisko nad południowym horyzontem, widać niepozorny czworokąt złożony z niezbyt jasnych gwiazd. Jest to gwiazdozbiór Kruka. W jego tle, w odległości 63 mln lat świetlnych od naszej Galaktyki, leży para galaktyk noszących oznaczenia ...
MARIA CURIE NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Długofalowy amerykański program badań Marsa, którego ukoronowaniem miało być sprowadzenie na Ziemię próbki gruntu z Czerwonej Planety, stanął wobec konieczności cięć budżetowych pod znakiem zapytania. Skierowane do Senatu USA protesty Mars Society i ...
POMIARY GRAWITACJI ZA POMOCĄ ATOMÓW
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Dokładne pomiary zmian pola grawitacyjnego znajdują zastosowanie nie tylko w fizyce doświadczalnej, ale również w geodezji, badaniu budowy wnętrza Ziemi, poszukiwaniach ropy naftowej i innych kopalin. Ostatnio zespół naukowców z Uniwersytetu Yale opracował ...
Z ŻYCIA SOND PLANETARNYCH: DEEP SPACE 1
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
W"programie na nowe tysiąclecie" (New Millenium Program) NASA stawia na miniaturyzację próbników, zwiększanie ich samodzielności i obniżanie kosztów badań Układu Słonecznego. 15 października wystartuje pierwsza ze spełniających te wymogi ...
ZAOBRĄCZKOWANA GALAKTYKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Fot. Space Telescope Science Institute W odległości około 40 mln lat świetlnych, w tle gwiazdozbioru Warkocza Bereniki, znajduje się galaktyka o numerze katalogowym NGC 4314. Jest to obiekt o znacznych rozmiarach i masie porównywalnej z masą naszej ...
MINIATUROWA OCZYSZCZALNIA ODPADÓW RADIOAKTYWNYCH
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Jednym z najpoważniejszych problemów związanych z utylizacją odpadów radioaktywnych jest odizolowanie najbardziej promieniotwórczych izotopów, szczególnie cezu 137 i strontu 90. Na konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Krystalograficznego, która odbyła ...
FIZYKA PIŁKI NOŻNEJ
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Za sprawą mundialu fizycy zainteresowali się piłką nożną również w czasie pracy. Czerwcowy numer pisma "Physics World" przynosi szczegółową analizę rzutu wolnego wykonywanego przez Brazylijczyka Roberta Carlosa w ubiegłorocznym meczu z Francją. ...
ZROBIĆ DIAMENTY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Rys. Magdalena Pecul Ulepszanie i upraszczanie metod otrzymywania sztucznych diamentów jest stałym tematem wielu badań. Ostatnio zespół uczonych chińskich opracował metodę syntezy, która - choć daleka od doskonałości - zachodzi w najniższej ...
MAŁY KUZYNEK C60
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Fot. Internet Najmniejszy dotychczas otrzymany w liczących się ilościach fulleren składa się z 36 atomów węgla. Sukces w jego syntezie, osiągnięty po długich staraniach, ma znaczenie przede wszystkim dla poznania mechanizmu tworzenia się wyższych ...
MUSZLE, ALE NIE ZNAD MORZA
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Muszle niektórych morskich mięczaków to jedne z najbardziej fascynujących konstrukcji, jakie wytworzyła przyroda. Chemicznie składają się z rombowego węglanu wapnia (tak zwanego aragonitu) przekładanego warstwami elastycznego biopolimeru. Wzajemne ...
ZROBIĆ DIAMENTY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Rys. Magdalena Pecul Ulepszanie i upraszczanie metod otrzymywania sztucznych diamentów jest stałym tematem wielu badań. Ostatnio zespół uczonych chińskich opracował metodę syntezy, która - choć daleka od doskonałości - zachodzi w najniższej ...
NIESPOKOJNY DUCH
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1998
Charles Marie de La Condamine (1701-1774) urodził się w Paryżu i tam uczył się w jezuickim kolegium Louis-le-Grand. Nie miał skrystalizowanych zainteresowań, ale cechowała go nienasycona ciekawość i żądza przygód. Akurat wybuchła wojna z Hiszpanią ...
JAKI TEN ŚWIAT MAŁY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
A w "małym świecie" informacje przenoszą się szybko. Zdarzyło się Wam kiedyś rozmawiać z kompletnie obcą osobą i odkryć, że macie wspólnego znajomego? Tak? Nic w tym dziwnego - ostatnie symulacje przenoszenia informacji w sieciach dowodzą, ...
PERSPEKTYWY NANOTECHNOLOGII
JAN KOZUBOWSKI Październik 1998
KOBIETY LUBIĄ POWTARZAĆ, ŻE MĘŻCZYŹNI ZE SWOIM ZAMIŁOWANIEM DO MECHANICZNYCH ZABAWEK SĄ JAK NIGDY NIE DORASTAJĄCY CHŁOPCY: KUPUJĄ JE SWOIM SYNOM PO TO, ABY POTEM SAMEMU SIĘ NIMI BAWIĆ. BYĆ MOŻE JESZCZE JEDNYM DOWODEM NA TO JEST GRONO LUDZI ZAJMUJĄCYCH ...
CIEMNA MATERIA WE WSZECHŚWIECIE
EWA ŁOKAS Październik 1998
Z CZEGO SKŁADA SIĘ WSZECHŚWIAT? ASTRONOMOWIE I KOSMOLODZY SĄ PRZEKONANI, ŻE OPRÓCZ WIDOCZNYCH GWIAZD I GALAKTYK ISTNIEJE NIEWIDOCZNA "CIEMNA MATERIA". Za ciemną materię można uznać wszystko, co oddziałuje grawitacyjnie z otoczeniem, nie produkuje ...
CIEMNA MATERIA WE WSZECHŚWIECIE
EWA ŁOKAS Październik 1998
Z CZEGO SKŁADA SIĘ WSZECHŚWIAT? ASTRONOMOWIE I KOSMOLODZY SĄ PRZEKONANI, ŻE OPRÓCZ WIDOCZNYCH GWIAZD I GALAKTYK ISTNIEJE NIEWIDOCZNA "CIEMNA MATERIA". Za ciemną materię można uznać wszystko, co oddziałuje grawitacyjnie z otoczeniem, nie produkuje ...
CIŚNIENIE
JAN GAJ Październik 1998
ARTYKUŁ NAWIĄZUJE DO PROGRAMU TELEWIZJI POLSKIEJ (PROGRAM I) OD PLATONA I NEWTONA..., KTÓRY ZOSTANIE NADANY 27.10. O GODZ. 18.26 Świat bombarduje stale człowieka rozmaitymi bodźcami, dzisiaj znacznie intensywniej niż za czasów naszych przodków; żyjemy ...
ZOBACZYĆ CZAS
JAN BANASIAK Październik 1998
W ostatnią niedzielę października przesuwamy zegarki o godzinę do tyłu. Czas więc nieco nam się wydłuży i będzie to dobra okazja do sprawdzenia tego, czego być może o nim nie wiemy. Zaczniemy od przypomnienia, co o czasie wiedzieli nasi przodkowie. ...
ŚWIĘTO MATEMATYKÓW
BOGDAN MIŚ Październik 1998
ŚREDNIO RAZ NA CZTERY LATA MATEMATYKÓW NA CAŁYM ŚWIECIE OGARNIA LEKKA GORĄCZKA. NADCHODZI PORA MIĘDZYNARODOWEGO KONGRESU MATEMATYKÓW, KTÓRY - POZA PREZENTACJĄ NAJNOWSZYCH OSIĄGNIĘĆ NAUKOWYCH W TEJ TRUDNEJ I PIĘKNEJ DZIEDZINIE WIEDZY - ZAPEWNIA ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 PAŹDZIERNIKA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 PAŹDZIERNIKA O 23:00, 30 PAŹDZIERNIKA O 21:00 I 15 LISTOPADA O 20:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), ...
VISUAL C++ 6.0 JUŻ DOSTĘPNY
BOGDAN MIŚ Październik 1998
Firma słynnego Billa Gatesa, Microsoft, przedstawiła 29 czerwca wersję 6.0 systemu programowania Visual C++, znanego narzędzia do programowania w języku C++. Nowy system dostarcza programistom zestaw funkcji, które usprawnią proces tworzenia. I tak, ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 WRZEŚNIA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 WRZEŚNIA O 23:00, 30 WRZEŚNIA O 22:00 I 15 PAŹDZIERNIKA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m ), schematycznie ...
SZYBKO I TANIO W GŁĄB WSZECHŚWIATA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
Piętnastego września na orbicie zostanie umieszczony podczerwony teleskop WIRE (Wide-Field Infrared Explorer). Ten niewielki instrument, którego główne zwierciadło ma średnicę zaledwie 30 cm, z kilku względów zasługuje na szczególną uwagę. Po pierwsze ...
CZĄSTECZKI SIĘ KRĘCĄ A ATOMY PRZESUWAJĄ...
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1998
I wszystko to można zobaczyć, a także utrwalić na zdjęciach dzięki jednemu z najbardziej fascynujących wynalazków ostatniego dwudziestolecia - tunelowemu mikroskopowi skaningowemu STM. Pozwala on nie tylko oglądać powierzchnię próbki z atomową rozdzielczością, ...
ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
Błyski gamma obserwujemy od prawie trzydziestu lat. W ciągu tych lat przedstawiono dziesiątki hipotez dotyczących ich pochodzenia, stoczono setki dysput na ich temat i zapisano tony papieru poświęconymi im opracowaniami [patrz: Wszechświat jak nowy, ...
Y2K SYMBOL NIEUCHRONNEJ KATASTROFY
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1998
JEŚLI NIE PODEJMIEMY NADZWYCZAJNYCH KROKÓW, NAJWIĘKSZA AWARIA W DOTYCHCZASOWEJ HISTORII INFORMATYKI ZACZNIE SIĘ NASZEJ CYWILIZACJI DAWAĆ WE ZNAKI Z KOŃCEM PRZYSZŁEGO ROKU, BY SWE APOGEUM OSIĄGNĄĆ W ROK PÓŹNIEJ... Zawarte w tytule tego artykułu trzy ...
DYNASTIA KONSERWATYSTÓW
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 1998
Giovanni Domenico Cassini(1625-1712) urodził się w Perinaldo koło Nicei, wówczas w Republice Genueńskiej. Po ukończeniu kolegium jezuickiego w Genui zaczął zajmować się obserwacjami astronomicznymi, by, jak planował, udowodnić bezzasadność przepowiedni ...
O CZYM MYŚLI CESARZ?
MAREK DEMIAŃSKI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Wrzesień 1998
ROGER PENROSE JEST TWÓRCĄ WIELU PRZEŁOMOWYCH IDEI FIZYCZNYCH I MATEMATYCZNYCH, A JEGO KSIĄŻKA PT. NOWY UMYSŁ CESARZA NIE TYLKO STAŁA SIĘ ŚWIATOWYM BESTSELLEREM, ALE WRĘCZ KANONEM LITERATURY POPULARNONAUKOWEJ. OTO ZAPIS WYWIADU, KTÓREGO PROFESOR PENROSE ...
JAK WYGLĄDA ATOM
JAN KOZUBOWSKI Sierpień 1998
WYNALEZIENIE MIKROSKOPU ELEKTRONOWEGO OTWORZYŁO DROGĘ DO SKONSTRUOWANIA INSTRUMENTÓW, KTÓRE POZWALAJĄ OGLĄDAĆ POJEDYNCZE ATOMY. Fot. Krzysztof Kaliński W końcu XIX wieku Ernst Abbe, fizyk związany z firmą Zeiss, wyjaśnił przyczynę ograniczonej zdolności ...
CZYŻBY NOWE NADPRZEWODNIKI TEMPERATUROWE
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Rekord w dziedzinie nadprzewodnictwa wysokotemperaturowego (164 K pod ciśnieniem), ustanowiony pięć lat temu, należy do substancji z grupy nadprzewodników ceramicznych - tlenku rtęciowo-barowo-wapniowo-miedziowego. Mowa tutaj oczywiście o dobrze ...
NEUTRINA MAJĄ MASĘ!
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Sierpień 1998
Neutrina należą do najbardziej nieuchwytnych cząstek elementarnych. Choć ich istnienie przewidziane zostało już na początku lat trzydziestych, jego doświadczalne potwierdzenie nastąpiło dopiero po upływie ponad ćwierć wieku. Przyczyną takiego stanu ...
MARSJAŃSKIE JEZIORO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Fot. Malin Space Science Systems/NASA Krążąca wokół Marsa sonda Mars Global Surveyor [Sygnały, lipiec 1998] wykonała w ostatnich dniach grudnia ub.r. bardzo ciekawe zdjęcie, które opublikowano dopiero w końcu maja. Daleko mu wprawdzie do walorów artystycznych ...
OPÓŹNIENIE W BUDOWIE ISS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Fot. NASA 30 maja na posiedzeniu przedstawicieli wszystkich państw zaangażowanych w budowę międzynarodowej stacji orbitalnej ISS uzgodniono nowy harmonogram prac konstrukcyjnych. Pierwszy moduł trafi na orbitę z pięciomiesięcznym opóźnieniem w stosunku ...
CHEMICZNE KNEDLE
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Nazwą czeskiej narodowej potrawy ochrzczono nowy rodzaj polimerowych cząsteczek, składają cych się z polimerowej, rozpuszczalnej w wodzie otoczki- "ciasta" i nierozpuszczalnego "nadzienia". Po raz pierwszy zsyntetyzowano knedle ...
A MOŻE DOLINA WĘGLOWA
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Od czasu wynalezienia tranzystora elektronika zmieniła się ogromnie, jednak ciągle oparta jest głównie na jednym pierwiastku - krzemie. Wydaje się jednak, że zbliżają się czasy, gdy węgiel - najważniejszy pierwiastek biochemii - zajmie główne ...
UKŁADY PLANETARNE W PODCZERWIENI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Niemal każdej gwieździe można przypisać jednoznaczną temperaturę powierzchniową. Znając ją, można przewidzieć, ile energii opuszcza powierzchnię gwiazdy w postaci światła o danej długości fali. Młode gwiazdy w bliskim otoczeniu Słońca, które są wystarczająco ...
PROSPECTOR
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 1998
W artykule pana Andrzeja Pieńkowskiego pt. Kęs Srebrnego Globu, czyli Księżyc w zasięgu ręki ["WiŻ" nr 6/98] podana została błędna informacja o długości trwania misji Lunar Prospector (w artykule podano 30 lat). W rzeczywistości sonda ta pozostanie ...
CZAS ILUSTROWANY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Sierpień 1998
Wydana w 1988 roku Krótka historia czasu Stephena Hawkinga stała się wyjątkową pozycją literatury popularnonaukowej. Przez 237 tygodni książka ta widniała na liście bestsellerów londyńskiego "Sunday Timesa", przetłumaczona została na ponad ...
CZĄSTKI Z NIEBA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Sierpień 1998
WIOSNĄ BR. ODWIEDZIŁ POLSKĘ WYBITNY FIZYK AMERYKAŃSKI, LAUREAT NAGRODY NOBLA Z 1980 ROKU, PROFESOR JAMES W. CRONIN. CELEM JEGO WIZYTY BYŁO ZAPOZNANIE POLSKICH FIZYKÓW I ASTROFIZYKÓW Z PROJEKTEM DOŚWIADCZENIA SŁUŻĄCEGO OBSERWACJI ULTRAWYSOKOENERGETYCZNEGO ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 SIERPNIA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 SIERPNIA O 23:00, 30 SIERPNIA O 22:00 I 15 WRZEŚNIA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
GENIUSZ W CIENIU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 1998
Pod takim tytułem ukazała się niedawno w USA biografia Leo Szi-larda (1898-1964), pióra Williama Lanouette'a. Tytuł ten znakomicie charakteryzuje życie i twórczość wybitnego fizyka amerykańskiego pochodzenia węgierskiego, który wywarł wielki wpływ ...
CZY MASZYNA MOŻE UCZYĆ SIĘ CAŁKIEM SAMA?
RYSZARD TADEUSIEWICZ Sierpień 1998
NAJBARDZIEJ ZNANYMI SYSTEMAMI, KTÓRE POTRAFIĄ SIĘ UCZYĆ, SĄ NEUROKOMPUTERY - SYSTEMY TECHNICZNE BUDOWANE W TAKI SPOSÓB, IŻ NAŚLADUJĄ BUDOWĘ I FUNKCJONOWANIE LUDZKIEGO MÓZGU. UCZENIE OPIERA SIĘ W NICH NA ZAŁOŻENIU, ŻE ISTNIEJE NAUCZYCIEL, KTÓRY POKAZUJE ...
NIECHCIANA PLANETA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
W końcu br. maja na specjalnie zwołanej konferencji prasowej powiadomiono o odkryciu, które według przedstawicieli NASA może być najważniejszym z dokonanych dotychczas przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Podczas systematycznego przeglądu młodych gwiazd ...
GEOMETRIA W KOMPUTERZE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1998
Komputer jest wspaniałym narzędziem do uprawiania i nauczania matematyki. Pisałem już na tych łamach o doskonałych programach matematycznych, takich jak Derive, Mathcad czy Mathematica, które są prawdziwymi kombajnami i potrafią niemal wszystko: od numerycznego ...
NAJMŁODSZA MGŁAWICA PLANETARNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
Fot. Orbital Sciences Corp./NASA Kosmiczny Teleskop Hubble'a sfotografował najmłodszą ze znanych mgławic planetarnych [ogólne informacje o tej klasie obiektów można znaleźć w bieżącym numerze "Wiedzy i Życia", w dziale Niebo za oknem]. Nosi ...
OSWAJANIE CHAOSU
MAGDALENA PECUL Lipiec 1998
Większość użytkowników laserów (a jest ich coraz więcej) zdenerwowałaby się, widząc, że natężenie światła emitowanego przez to kosztowne urządzenie zmienia się w czasie w sposób kompletnie nieprzewidywalny. Znaleźli się jednak ludzie - zespoły naukowców ...
KOMPUTERY - SZYBKIE I NIEZAWODNE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Lipiec 1998
Już niedługo może pojawić się nowa generacja komputerów, zwanych komputerami kwantowymi, znacznie szybszych i efektywniejszych od dziś stosowanych. Te nowe maszyny wykorzystywać będą egzotyczne własności mikroskopowych układów materialnych podlegających ...
KOMPUTERY - SZYBKIE I NIEZAWODNE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Lipiec 1998
Już niedługo może pojawić się nowa generacja komputerów, zwanych komputerami kwantowymi, znacznie szybszych i efektywniejszych od dziś stosowanych. Te nowe maszyny wykorzystywać będą egzotyczne własności mikroskopowych układów materialnych podlegających ...
Z ŻYCIA SOND PLANETARNYCH
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
Od 11 września ub.r. wokół Marsa krąży amerykańska sonda Mars Global Surveyor [Sygnały, grudzień 1997]. Plan jej misji zakładał stopniowe zacieśnianie orbity poprzez wykorzystanie siły oporu aerodynamicznego, z jaką górne warstwy atmosfery Marsa działają ...
JAK ODKRYWANO MIKROŚWIAT
JAN KOZUBOWSKI Lipiec 1998
TRUDNO UWIERZYĆ, ŻE PRZEZ PRAWIE DWA STULECIA MIKROSKOPY SŁUŻYŁY GŁÓWNIE DO ZABAWY. DOPIERO W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU STAŁY SIĘ PODSTAWOWYM NARZĘDZIEM WIELU DZIEDZIN NAUKI. Gdyby wykształconego obywatela starożytnej Grecji zapytać, czy można zobaczyć ...
FOTOGRAFOWANIE NIEBA
PIOTR BAROŃSKI Lipiec 1998
WSZYSCY LUBIMY PATRZEĆ W NIEBO, NIEWIELU POTRAFI JE JEDNAK UTRWALIĆ NA KLISZY. LATEM, PODCZAS URLOPU I CIEPŁYCH NOCY, GDY JESTEŚMY Z DALA OD MIAST, WARTO TEGO SPRÓBOWAĆ. Pierwsze próby fotografowania nieba mogą zniechęcić, a nawet załamać bardziej zapalonych ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 LIPCA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 LIPCA O 23:00, 30 LIPCA O 22:00 I 15 SIERPNIA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SALMONIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 1998
Mówiono, że jest najbardziej romantycznym z uczonych. Gdyby nie był największym chemikiem, to zostałby największym poetą swego czasu - wyraził się słuchacz jego wykładów. Humphry Davy był w pierwszych dekadach XIX wieku gwiazdą pierwszej wielkości, ...
ELEKTRONICZNE NOSY
MAGDALENA PECUL Lipiec 1998
UMIEJĄ ODRÓŻNIĆ ZAPACH KAWY ROBUSTA OD KAWY ARABICA, WYCZUĆ OBECNOŚĆ GAZU MUSZTARDOWEGO NA POLU BITWY LUB SŁODKAWY ODDECH DIABETYKA. ELEKTRONICZNE NOSY - TAKA NAZWA NA DOBRE JUŻ PRZYLGNĘŁA DO CZUJNIKÓW ANALITYCZNYCH ZDOLNYCH ROZPOZNAWAĆ BARDZO SKOMPLIKOWANE ...
ILE LAT MA WSZECHŚWIAT
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1998
Cztery lata temu astrofizyka i kosmologia stanęły wobec jednego z największych kryzysów w swojej współczesnej historii. Najpierw grupa kosmologów kierowana przez Wendy Freedman z Carnegie Observatory w Pasadenie opublikowała wyniki badań dotyczących ...
ZACZADZONA DROGA MLECZNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
W 1951 roku odkryto w przestrzeni międzygwiazdowej znaczne ilości wodoru atomowego. Obserwacje przeprowadzono za pomocą radioteleskopów pracujących na częstotliwościach z pogranicza UKF i zakresu mikrofalowego, a więc w paśmie wykorzystywanym dziś przez ...
ZA NEPTUNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
W 1950 roku holenderski astronom Jan Oort przedstawił hipotezę, w myśl której Układ Słoneczny jest otoczony sferycznym rojem komet. Ów rój, nazywany obecnie obłokiem Oorta, miał znajdować się w odległości 50 000 j.a. od Słońca (j.a., czyli jednostka ...
NANORURKI SĄ RÓŻNE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1998
Przepis na nanorurkę węglową jest pozornie prosty: trzeba wziąć arkusz grafitu z węglowymi sześciokątami ułożonymi jak w plastrze miodu i zwinąć go w rulon. Warto jednak zauważyć, że to zrolowanie da się przeprowadzić na wiele sposobów. Po pierwsze, ...
KAŻDA CZĄSTECZKA ROBI CO CHCE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1998
Wśród biologów krąży powiedzenie, że w dokładnie określonych warunkach ciśnienia, wilgotności i temperatury organizm zachowa się dokładnie tak, jak ma na to ochotę. Jest to żartobliwe stwierdzenie zupełnie poważnego faktu, że o zachowaniu przyrody trudno ...
DRUTY I KROPKI KWANTOWE
MARIAN GRYBERG Czerwiec 1998
WSZYSCY ŻYJEMY W ŚWIECIE TRÓJWYMIAROWYM. CZY MOŻNA SOBIE WYOBRAZIĆ ŚWIATY O MNIEJSZEJ LICZBIE WYMIARÓW? FIZYCY POTRAFIĄ JUŻ JE WYTWARZAĆ I WYKORZYSTYWAĆ PRAKTYCZNIE. Żyjemy w świecie trójwymiarowym - opisanym trzema niezależnymi współrzędnymi ...
TYLKO JEDEN MENDELEJEW
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 1998
Dymitr Mendelejew urodził się w 1834 roku w Tobolsku na Syberii jako ostatnie, siedemnaste dziecko Iwana Pawłowicza i Marii Dmitrejewny Mendelejewów. Ojciec jego był nauczycielem literatury, a matka pochodziła z rodu kupieckiego i była właścicielką pobliskiej ...
MIĘDZYNARODOWA STACJA KOSMICZNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
NAJWIĘKSZA W HISTORII STACJA ORBITALNA OTWORZY NOWE PERSPEKTYWY BADAWCZE I UMOŻLIWI OBCOWANIE Z KOSMOSEM NIEMAL KAŻDEMU MIESZKAŃCOWI ZIEMI. Na początku kwietnia, kiedy piszę ten artykuł, oficjalnym terminem umieszczenia pierwszego modułu międzynarodowej ...
DEKADA INTERNETU
MAREK HOŁYŃSKI Czerwiec 1998
RÓŻNIE JUŻ NAZYWANO NASZE STULECIE: ERĄ ATOMU, EPOKĄ KOMPUTERÓW, PODRÓŻY KOSMICZNYCH... RZECZYWIŚCIE, W PEWNYCH OKRESACH KAŻDA Z TYCH NAZW MIAŁA SWE UZASADNIENIE. NIE WIADOMO, JAKIE SŁOWO WYBIERZE HISTORIA DLA CAŁEGO XX WIEKU. ALE SĄ SPORE SZANSE NA ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m ), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki. Zaznaczono na niej również opisany na sąsiedniej stronie Obiekt miesiąca, ...
NOWY RODZAJ PAMIĘCI KOMPUTEROWYCH
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1998
Zespół amerykańskich fizyków opracował laserowy system holograficzny, który może zapisywać dane tysiąc razy szybciej niż wcześniejsze urządzenia holograficzne, przy zaledwie 1% błędów odczytu w ten sposób zapisanej informacji. Jakkolwiek technologia ...
KWANTOWA TELEPORTACJA, CZYLI NAJKRÓTSZA DROGA OD A DO B
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1998
Termin teleportacja często pojawia się w powieściach fantastycznonaukowych i w pracach szarlatanów zajmujących się paranauką. Oznacza natychmiastowe przeniesienie obiektu z jednego miejsca do drugiego; efekt, zdawałoby się, sprzeczny ze wszystkimi kanonami ...
BEZPAŃSKIE GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 1998
Typowe odległości między gwiazdami w galaktyce są setki milionów razy większe od rozmiarów przeciętnych gwiazd. Dzięki temu zderzenia gwiazd są niesłychanie mało prawdopodobne: można powiedzieć, że z punktu widzenia gwiazdy przestrzeń międzygwiazdowa ...
POSREBRZONY DNA
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Coraz więcej wysiłku inżynierowie poświęcają badaniom nad elektroniką w nanoskali. Zanim jednak powstaną układy elektroniczne ledwie widoczne gołym okiem, trzeba będzie rozwiązać podstawowy problem: jakich użyć przewodników? Kandydatów do tego celu ...
POSREBRZONY DNA
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Coraz więcej wysiłku inżynierowie poświęcają badaniom nad elektroniką w nanoskali. Zanim jednak powstaną układy elektroniczne ledwie widoczne gołym okiem, trzeba będzie rozwiązać podstawowy problem: jakich użyć przewodników? Kandydatów do tego celu ...
WĘSZĄCA BRAMKA I PACHNĄCE MINY
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Od lat na lotniskach pasażerowie przechodzą przez bramki wykrywające metale. Niedawno na niektórych terminalach w Stanach Zjednoczonych pojawiły się także inne urządzenia - bramki wykrywające materiały wybuchowe. Wyglądem nie różnią się one od tych ...
UWOLNIĆ KWARKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1998
Wiele miliardów lat temu, kiedy Wszechświat liczył niespełna jedną setną sekundy, a jego temperatura była około 10 mln razy wyższa niż dziś wewnątrz Słońca, wypełniony był materią w postaci tzw. plazmy gluonowo-kwarkowej. Wydaje się, że współcześni fizycy ...
GDZIE WZROK NIE SIĘGA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
CO CZEKA ŚWIAT
BOGDAN MIŚ Maj 1998
Amerykańskie Towarzystwo Przyszłości Świata, zajmujące się -- jak sama nazwa wskazuje - futurologią, opublikowało przewidywania na temat warunków życia w nadchodzących dziesięcioleciach. Autorzy formułują szereg wielce optymistycznych prognoz. ...
NAWET ZA KRATKAMI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1998
Miasteczko Dolomieu w dawnej prowincji Dauphiné trudno znaleźć nawet na dokładnych mapach Francji. Tam właśnie, 23 czerwca 1750 roku, urodził się chłopiec, któremu dano imię Dieudonné (zwano go także Déodat). Był on jednym z jedenaściorga dzieci François ...
CZARNA DZIURA Z DYSKIEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1998
Obserwacje centrum galaktyki aktywnej NGC 6251, wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a przez Philippe'a Crane'a i Joela Verneta z ESO (Europejskie Obserwatorium Południowe), ujawniły niezwykły kształt gazowo-pyłowego dysku wirującego wokół ...
NIEBEZPIECZNA ŻELATYNA
MAGDALENA FIKUS Maj 1998
CZY W ŻELATYNIE MOGĄ ZNAJDOWAĆ SIĘ PRIONY? CZY ZAGRAŻAJĄ ZDROWIU KONSUMENTÓW? WARTO SIĘ NAD TYM ZASTANOWIĆ BEZ POLITYCZNO-GOSPODARCZEGO PODTEKSTU. Żelatyna nie ma koloru, zapachu ani smaku, sprzedawana bywa w formie płatków, proszku, listków. W wodzie ...
DŁUGIE NARODZINY ELEKTRONU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1998
STWIERDZENIE, ŻE JOSEPH JOHN THOMSON ODKRYŁ ELEKTRON W 1897 ROKU, JEST CO NAJMNIEJ WIELKIM UPROSZCZENIEM I W RZECZYWISTOŚCI ZAWIERA WIĘCEJ FAŁSZU NIŻ PRAWDY. Kiedy dziś mówimy: elektron, mamy na myśli jedną z fundamentalnych cząstek elementarnych, ...
GALILEO, EUROPA I WODA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 1998
W grudniu zeszłego roku rozpoczęła się ostatnia misja sondy Galileo, poświęcona badaniu dwóch wewnętrznych galileuszowych księżyców Jowisza - Europy i Io. O wyborze jej celu przesądziły uzyskane 19 lat temu przez sondy Voyager i potwierdzone w ciągu ...
NOWY REKORD PI
KRZYSZTOF CIESIELSKI Maj 1998
W ubiegłych wiekach z obliczaniem coraz dokładniejszych przybliżeń liczby PI zmagało się wielu matematyków i rachmistrzów - a nie było to zadanie łatwe. PI jest często nazywana ludolfiną, od imienia Holendra Ludolpha van Ceulena, który w 1596 roku ...
CZARNA DZIURA MOCNO ŚPI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1998
Jest już niemal pewne, że w centrach wielu galaktyk znajdują się supermasywne czarne dziury. Przymiotnik "supermasywne" należy rozumieć jak najbardziej dosłownie: szacowane różnymi metodami masy tych tajemniczych obiektów plasują się w przedziale ...
O NALEŚNIKACH, JAJKACH I MASZYNACH CZASU
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Kwiecień 1998
PODRÓŻE DO GWIAZD SĄ ODWIECZNYM MARZENIEM LUDZKOŚCI. SZKOPUŁ W TYM, ŻE WEDŁUG TEORII WZGLĘDNOŚCI PODRÓŻ TAKA ZAJĘŁABY, W NAJLEPSZYM RAZIE, WIELE LAT. MOŻE JEDNAK EINSTEIN COŚ PRZEOCZYŁ ? W 1985 roku Carl Sagan - zmarły niedawno astrofizyk, autor ...
NO I CO CZYLI DOBROCZYNNE GAZY
JÓZEF DULAK Kwiecień 1998
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) to krótko żyjące cząsteczki pełniące ważne funkcje biologiczne. Gazy te wytwarzane są przez dwie grupy enzymów: trzy syntazy tlenku azotu oraz dwie oksygenazy hemowe. Rola NO jest znacznie lepiej poznana aniżeli ...
RADON I RAK
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1998
Polska prasa często pisze, że "radon jest drugą po tytoniu przyczyną nowotworów płuc". Stwierdzenie to daleko odbiega od prawdy. Badania prof. Witolda Zatońskiego z Centrum Onkologii w Warszawie wskazują, że w Polsce wśród mężczyzn chorych ...
JESZCZE JEDEN NOWY LÓD
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Czytelnicy Kurta Vonneguta pamiętają zapewne lód IX z Kociej kołyski. Oczywiście, jego szczególne właściwości (ciało stałe w temperaturze pokojowej) to fikcja literacka, ale woda w stanie stałym istnieje naprawdę w wielu zupełnie niefikcyjnych odmianach. ...
SPOSÓB NA GRAFFITI
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Graffiti to zmora administracji miejskiej i konserwatorów zabytków - zwłaszcza na powierzchniach kamiennych. Nie sposób zmyć z nich napisów, ponieważ farba przenika w głąb porowatej struktury piaskowca, wapienia czy marmuru. Usunąć je można tylko ...
SIARKA NAD PRZEWODNIKIEM
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Pierwiastki poddane wysokiemu ciśnieniu dziwnie się zachowują. Dotyczy to zwłaszcza ich właściwości elektrycznych. Izolatory lub półprzewodniki zmieniają się w metale, niektóre - nawet w nadprzewodniki. Tak właśnie dzieje się z selenem i tellurem, ...
PLANETY SIĘ BRONIĄ
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Dwa lata temu Szwajcarzy Michel Mayor i Didier Queloz z Observatoire de Genève odkryli pierwszy pozasłoneczny układ planetarny z gwiazdą centralną podobną do Słońca. Była nią 51 Pegasi (oznaczona numerem 51 w gwiazdozbiorze Pegaza). Następne miesiące ...
POWRÓT SUPERNOWEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1998
W końcu lutego 1987 roku wybuchła supernowa, która przeszła do historii pod nazwą Supernowej 1987A (SN1987A). Zdarzyło się to w pobliskiej galaktyce, znanej jako Wielki Obłok Magellana i położonej około 160 tys. lat świetlnych od Słońca. W maksimum blasku ...
PRZEŁOM W NAPROMIENIOWANIU ŻYWNOŚCI
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1998
Amerykańska Food and Drug Organization (Federalna Administracja Żywności i Leków) zezwoliła w grudniu ub.r. na stosowanie promieniowania jonizującego do niszczenia mikroorganizmów chorobotwórczych w baraninie i wołowinie. Decyzję tę podjęto po dokonanej ...
W SZPONACH NAŁOGU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 1998
Wielu wybitnych uczonych, których przedstawialiśmy na tej stronie, było nałogowymi palaczami tytoniu. Namiętnym palaczem fajki był od młodości sławny Carl Gauss. Podczas studiów w Getyndze zaprzyjaźnił się z Farkasem Bolyai (ojcem Jánosa, sławnego współtwórcy ...
MOLEKULARNE PALIWO
LECH WOJTCZEK Kwiecień 1998
KAŻDA KOMÓRKA DYSPONUJE MILIONAMI MINIATUROWYCH SILNIKÓW TWORZĄCYCH SIŁĘ NAPĘDOWĄ DLA JEJ PROCESÓW ŻYCIOWYCH. DZIĘKI NIEJ POMPY MOLEKULARNE MOGĄ USTAWICZNIE PRZEPOMPOWYWAĆ JONY PRZEZ BŁONĘ KOMÓRKOWĄ, CO JEST GWARANTEM M.IN. SPRAWNEGO DZIAŁANIA UKŁADU ...
TROCHĘ MATEMATYKI, TROCHĘ CZARÓW
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1998
1. PI Oto wierszyk; proponuję przeczytać go uważnie i nawet policzyć litery w każdym ze słów. Kto i bada i liczy,/Myśliciel to wielki./Mylić się zwykł jednakże /Matematyk wszelki. Już wiedzą Państwo, o co chodzi? Nie? W takim razie odczytajmy ten ...
W POGONI ZA REKORDEM
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1998
Z przykrością stwierdzam, że tzw. gawędziarstwo spowodowało, iż pewne fragmenty ww. artykułu mogły zostać przez niektórych Czytelników zrozumiane wbrew moim intencjom. W szczególności, nie należy rozumieć, że iloczyn kolejnych liczb pierwszych, zwiększony ...
ZNOWU ALDEBARAN
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
CZERWONE KRASNALE NA NIEBIE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Kwiecień 1998
Od pewnego czasu uwagę naukowców zajmujących się fizyką górnych warstw atmosfery przyciągają niezwykłe jasne wyładowania atmosferyczne pojawiające się kilkadziesiąt kilometrów nad chmurami burzowymi. Zostały one nazwane "red sprites", czyli ...
PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ ODKRYWANA NA RATY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 1998
PROMIENIE X, PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ URANU, ELEKTRON, PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ POLONU I RADU - TO PRZEŁOMOWE ODKRYCIA, KTÓRYM CZASOPISMA POPULARNONAUKOWE NA CAŁYM ŚWIECIE POŚWIĘCAJĄ WIELE ARTYKUŁÓW ROCZNICOWYCH, PRZYPOMINAJĄCYCH WYDARZENIA SPRZED STU LAT. W ...
NA ZACHODZIE RUCH
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
GIGANTYCZNA GWIAZDA
MAREK BIELEWICZ Marzec 1998
Po raz kolejny okazało się, że Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) jest narzędziem niezwykłym i niezastąpionym. W październiku ub.r. amerykańscy astronomowie odkryli dzięki niemu prawdopodobnie najjaśniejszą znaną do tej pory gwiazdę. Ten gigant - ...
A JEDNAK EINSTEIN
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Marzec 1998
Fot. Internet Albert Einstein zaprezentował swą ogólną teorii względności 25 listopada 1915 roku w formie wykładu na zebraniu Pruskiej Akademii Nauk. Wyniki te zostały opublikowane już po paru dniach. W marcu roku następnego ukazała się drukiem praca ...
MARS PODOBNY DO ZIEMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Zakończona misja Pathfindera nie przyniosła sensacji. W dużej mierze potwierdziła to, czego spodziewali się naukowcy na podstawie wcześniejszych danych z sond Mariner i Viking: Mars kilka miliardów lat temu nie był tą pustynną, niegościnną planetą, co ...
MARS PODOBNY DO ZIEMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Zakończona misja Pathfindera nie przyniosła sensacji. W dużej mierze potwierdziła to, czego spodziewali się naukowcy na podstawie wcześniejszych danych z sond Mariner i Viking: Mars kilka miliardów lat temu nie był tą pustynną, niegościnną planetą, co ...
ALE ŻYCIA NA NIM RACZEJ NIE MA
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Czytelnicy "Wiedzy i Życia" pamiętają zapewne sensację ogłoszoną w 1996 roku przez zespół Davida McKaya z NASA: w marsjańskim meteorycie ALH84001 są prastare ślady życia mikrobiologicznego! [patrz Życie na Marsie, "WiŻ" nr 11/ 1996]. ...
NIEBO W KADRZE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1998
Zgodnie z obietnicą, daną w artykule, który omawiał wyniki czwartego Wielkiego Konkursu Astronomicznego "Wiedzy i Życia", przedstawiamy galerię nadesłanych na konkurs zdjęć nieba i ciał niebieskich. Gros prezentowanych fotografii zostało wykonanych ...
Z ATLETY ASTRONOM
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 1998
Edwin Powell Hubble urodził się 20 listopada 1889 roku w Marshfield, małym miasteczku w pobliżu Springfield na południu stanu Missouri. Jego ojciec John, prawnik, pracował tam w firmie ubezpieczeniowej. Edwin był trzecim z siedmiorga dzieci. W 1898 roku ...
KSIĘŻYCOWY POSZUKIWACZ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1998
Fot. B. Rabin/NASA Siódmego stycznia br. ku Księżycowi pomknął kolejny statek kosmiczny: Lunar Prospector, czyli Księżycowy poszukiwacz. Sonda nie będzie jednak tropiła metali szlachetnych na Srebrnym Globie - amerykańska agencja kosmiczna NASA ...
NOWE KSIĘŻYCE URANA
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Fot. NASA Jeszcze do 1986 roku uważano, że Uran ma pięć księżyców. Misja Voyagera potroiła tę liczbę. Ostatnio zaś zespół astronomów pod kierunkiem Kanadyjczyka Bretta Gladmana odkrył dwa kolejne. Nowo odkryte księżyce Urana wyraźnie różnią się od ...
W POGONI ZA REKORDEM
BOGDAN MIŚ Luty 1998
BARDZO CZĘSTO MÓWI SIĘ, ŻE MATEMATYKA JEST KRÓLOWĄ NAUK. SAMI MATEMATYCY DODAJĄ, ŻE KRÓLOWĄ MATEMATYKI JEST Z KOLEI PEWNA JEJ KLASYCZNA DYSCYPLINA, ZWANA TEORIĄ LICZB; ZAŚ W TEORII LICZB NAJWAŻNIEJSZĄ ROLĘ ODGRYWAJĄ LICZBY PIERWSZE. BADALI JE NAJSŁYNNIEJSI ...
ASTRONOMIA EPOKI KAMIENNEJ
PAWEŁ GAŁKA Luty 1998
Archeoastronomia to nowa gałąź nauki, która być może każe nam inaczej spojrzeć na historię cywilizacji. Archeoastronomia zajmuje się badaniem wpływu zjawisk i procesów przyrodniczych pochodzenia kosmicznego na kształtowanie się i rozwój ludzkości w jej ...
SURFANDBUY; ZAPOWIEDŹ XXI WIEKU
BOGDAN MIŚ Luty 1998
O tym, jak będą wyglądać zakupy w niedalekiej przyszłości, mogli się przekonać niektórzy mieszkańcy Francji. W ramach eksperymentu, którego głównym organizatorem i pomysłodawcą jest firma IBM, zorganizowano wirtualną pocztę wysyłkową. Od 15 października ...
LASEROWE CHŁODZENIE PUŁAPKOWNIE ATOMÓW
KRZYSZTOF ERNST Luty 1998
WBREW POWSZECHNEMU PRZEKONANIU, LASEREM MOŻNA NIE TYLKO OGRZEWAĆ, A NAWET KROIĆ RÓŻNE MATERIAŁY, LECZ TAKŻE CHŁODZIĆ JE DO NIEPRAWDOPODOBNIE NISKICH TEMPERATUR. Ubiegłoroczny werdykt Komitetu Noblowskiego w dziedzinie fizyki sprawił mi szczególną ...
CO NOWEGO ALGEBRA KOMPUTEROWA
BOGDAN MIŚ Luty 1998
KOMPUTERY POTRAFIĄ DZIŚ WYKONYWAĆ TAKIE ZADANIA MATEMATYCZNE, KTÓRE PRZED KILKU JESZCZE LATY POWSZECHNIE UWAŻANO ZA DOSTĘPNE JEDYNIE MÓZGOWI LUDZKIEMU. "WYPROWADZENIE WZORU" NA PIERWIASTKI RÓWNANIA TRZECIEGO STOPNIA JEST DLA NICH DZIECINNĄ ...
GWIAZDA POLARNA - NA DŁUGO
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lutym i marcu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
TYLE DO ZROBIENIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 1998
W aparatach fotograficznych i rzutnikach pisma używa się tzw. soczewek Fresnela, dających obraz o znacznie większej jasności niż soczewki zwykłe. Wszyscy, którzy zetknęli się trochę z fizyką na poziomie wyższym od szkolnego, wiedzą też, że nazwisko Fresnela ...
KOMPUTER, SPRZEDAWCA, KLIENT
BOGDAN MIŚ Luty 1998
Safeway - jedna z największych w Wielkiej Brytanii sieci domów towarowych - opracowała skuteczną kampanię badania "przywiązania" klienta. Jej podstawowym zadaniem jest dokładne prześledzenie rodzaju oraz ilości sprzedawanych produktów ...
MAŁA WIELKA CZĄSTKA
JAN KOZUBOWSKI Luty 1998
NIEWIELE JEST WYDARZEŃ, KTÓRE W PODOBNYM STOPNIU, CO ODKRYCIE ELEKTRONU, WPŁYNĘŁY NA ROZWÓJ NASZEJ CYWILIZACJI. Fot. Internet Za odkrywcę elektronu uważa się Josepha Johna Thomsona (1856-1940), wielkiego uczonego, laureata Nagrody Nobla, nauczyciela ...
WSZECHŚWIAT JAK NOWY
STANISŁAW BAJTLIK Styczeń 1998
W UBIEGŁYM ROKU ASTRONOMIA KOJARZYŁA SIĘ NAM Z PIĘKNĄ KOMETĄ HALE-BOPP, KTÓRA ZAJAŚNIAŁA NA NIEBIE NA POCZĄTKU ROKU, I POKAZYWANYM LATEM W TV MALUTKIM ROBOCIKIEM SOJOURNER - PRZYPOMINAJĄCYM ZABAWKĘ Z KLOCKÓW LEGO - KTÓRY MOCOWAŁ SIĘ Z MARSJAŃSKĄ ...
ZABÓJCZA TRUCIZNA
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Styczeń 1998
Nasze poczucie winy nie zna granic. Parę tygodni temu przed kilkoma stacjami londyńskiego metra Roger Bate, znany wydawca i dyrektor "European Science and Environment Forum", przeprowadził wśród podróżnych niewielką ankietę: Przemysł rutynowo ...
KOMPUTER POMAGA W NAUCE
BOGDAN MIŚ Styczeń 1998
Fot. Marcin Kotas W końcu czerwca ub.r. firma Edmark, wchodząca w skład koncernu IBM i z górą ćwierć wieku zajmująca się projektowaniem wyrafinowanego oprogramowania edukacyjnego, wprowadziła na rynek nowy program o nazwie Astro Algebra, przeznaczony ...
WODA PAMIĘTA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Styczeń 1998
Dwa tyleż największe, co zupełnie błędne, pomysły pseudonaukowe ostatnich dziesięcioleci powoli odchodzą w zapomnienie: spolimeryzowana woda, po której obiecywano sobie zestalenie cieśnin morskich w normalnej temperaturze i zimna synteza termojądrowa, ...
FULLERENY CHRONIĄ NEURONY
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Z badań amerykańskich i tajwańskich lekarzy i chemików wynika, że po raz pierwszy pojawiła się perspektywa zastosowania fullerenów w medycynie. Zmodyfikowane fullereny potencjalnie mogą zmniejszyć, przez osłonę komórek nerwowych, efekty wylewów, urazów ...
IGRASZKI Z ATOMAMI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1998
SKONSTRUOWANIE LASERA ATOMOWEGO, ZBUDOWANIE NAJMNIEJSZEGO OBWODU ELEKTRYCZNEGO ŚWIATA, ZAMIANA ŚWIATŁA W MATERIĘ, ODKRYCIE NIEKTÓRYCH TAJEMNIC SONOLUMINESCENCJI - TO KILKA Z OSIĄGNIĘĆ FIZYKÓW W MINIONYM ROKU. Miniony rok zaczął się w fizyce od "mocnego ...
CHEMIA NA MARSIE
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
WYPRAWA PATHFINDERA NA MARSA JEST OSIĄGNIĘCIEM WIELU DZIEDZIN NAUKI, TAKŻE CHEMII. Wskazanie jednego, przełomowego wydarzenia roku w chemii, dziedzinie nauki bardzo obszernej i zróżnicowanej, nie jest sprawą łatwą. Zwróciłam się więc do kilku znanych ...
CO NAS TRUJE W PAPIEROSACH
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
POLSKIE PRZEPISY STANOWIĄ, ŻE NA KAŻDYM PUDEŁKU PAPIEROSÓW POWINNO ZNAJDOWAĆ SIĘ WYRAŹNE OSTRZEŻENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ O SZKODLIWOŚCI PALENIA. PALACZE, CHCĄC USPOKOIĆ EWENTUALNE WYRZUTY SUMIENIA, SIĘGAJĄ PO "LEKKIE" GATUNKI ...
JAK JOWISZ Z MARSEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w styczniu i lutym 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
W CIENIU GALILEUSZA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1998
Santorio Santorio, znany również pod zlatynizowanym nazwiskiem Sanctorius, urodził się w 1561 roku w Justinopolis w Republice Weneckiej (obecnie Koper w Słowenii). Jego ojciec Antonio Santorio był tam wysokim urzędnikiem państwowym. Rodowe nazwisko, ...
FULLERENY CHRONIĄ NEURONY
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Z badań amerykańskich i tajwańskich lekarzy i chemików wynika, że po raz pierwszy pojawiła się perspektywa zastosowania fullerenów w medycynie. Zmodyfikowane fullereny potencjalnie mogą zmniejszyć, przez osłonę komórek nerwowych, efekty wylewów, urazów ...
NAGRODY ROKU 1997
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1997
NAGRODY NOBLA W świecie nauki początek jesieni to emocje towarzyszące Nagrodom Nobla. W okresie poprzedzającym oficjalne ogłoszenie werdyktów coraz częściej na łamach prasy pojawiają się spekulacje, kto zdobędzie to prestiżowe wyróżnienie. W dziedzinach ...
MAKI NA WYSOKICH OBROTACH
MARCIN KOTAS Grudzień 1997
Najnowsze komputery Apple'a serii PowerMac 9600 biją wszelkie rekordy prędkości dla sprzętu klasy komputerów osobistych. Właśnie weszły do produkcji komputery z procesorami PowerPC 604e taktowanymi zegarami 300 i 350 MHz. Ten ostatni jest w testach ponad ...
NA ORBICIE WOKÓŁ MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1997
Kolejna sonda NASA szczęśliwie dotarła do Czerwonej Planety: 12 września, po dziesięciomiesięcznym locie z Ziemi, Mars Global Surveyor rozpoczął manewr wchodzenia na orbitę okołomarsjańską. Już kilka dni później sonda przekazała zdjęcia powierzchni planety ...
MEGAPŁYTA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Firma Sony poinformowała o opracowaniu technologii produkcji nowego typu płyty kompaktowej do optycznego zapisywania informacji. Nowa płyta różni się od dotychczasowych przede wszystkim pojemnością: na jednej stronie mieści się aż 12 GB, a możliwe jest ...
NOWA DROGA DO INTERNETU
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Kanadyjska kompania telefoniczna Nortel (Northern Telecom) i brytyjskie konsorcjum United Utilities zaprezentowały 8 października nową metodę dostępu do Internetu, która jest nie tylko szybsza, ale i tańsza od dotychczasowej. Polega ona na wykorzystaniu ...
PO FESTIWALU - PRZED FESTIWALEM
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1997
W dniach 26-28 września br. odbył się w Warszawie pierwszy Festiwal Nauki, którego program opublikowaliśmy we wrześniowym numerze. W czterech panelach dyskusyjnych: Stereotypy i tolerancja, Czym jest nauka?, Sąd nad biotechnologią i Człowiek wobec informacji, ...
DOLINA KRZEMOWA
MAREK HOŁYŃSKI Grudzień 1997
SILICON VALLEY JEST ZJAWISKIEM WYJĄTKOWYM W SKALI ŚWIATA. SKĄD WZIĄŁ SIĘ TEN FENOMEN? JAKIE PANUJĄ TAM ZWYCZAJE? CZY MOŻNA ZNALEŹĆ PRACĘ W DOLINIE KRZEMOWEJ? Nazwa miejscowości Mountain View zwykle nikomu nic nie mówi, chociaż znaleźć ją można na każdej ...
SŁONECZNA WITRYNA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Nie wygląda ta witryna efektownie: nie ma tu migających "bajerów" ani przepięknej grafiki. I może dlatego nie jest tak szeroko znana, jak na to w pełni zasługuje, oferując z łatwością niespodziewanie wiele usług, których mało doświadczony internauta ...
WIGILIJNA WENUS
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w grudniu 1997 i styczniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
KONKURS ASTRONOMICZNY ROZSTRZYGNIĘTY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1997
TEGOROCZNY CZWARTY WIELKI KONKURS ASTRONOMICZNY "WIEDZY I ŻYCIA", KTÓRY TRWAŁ OD POCZĄTKU MAJA DO KOŃCA WRZEŚNIA, CIESZYŁ SIĘ WŚRÓD CZYTELNIKÓW NASZEGO PISMA WIELKĄ POPULARNOŚCIĄ. Zaćmienie Księżyca 16 września 1997 roku. Fot. Dorota i ...
ZEZNAWAŁEM POD PRZYSIĘGĄ!
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1997
Amerykański fizyk Henry Rowland pewnego razu występował podczas rozprawy sądowej jako biegły powołany przez prokuratora. Obrońca oskarżonego, chcąc podważyć wiarygodność stwierdzeń, obciążających jego klienta, zapytał: Profesorze Rowland, a jakie ma ...
ENERGIA I MY
ŁUKASZ A. TURSKI Grudzień 1997
POWTARZANA CZĘSTO W MEDIACH OPINIA, ZE SŁOŃCE JUŻ DZIŚ MOŻE BYĆ WYSTARCZAJĄCYM ŹRÓDŁEM ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA, NIEZBĘDNYCH DO ROZWOJU CYWILIZACJI, JEST ZWYKŁYM NADUŻYCIEM. Tegoroczne lato było długie i upalne. Zaczęło się jednak od tragicznej ...
USZCZKNĄĆ KAWAŁEK PLANETOIDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Koniec naszego stulecia to z całą pewnością początek złotego wieku badań planetoid. Nie tak dawno dzięki sondzie Galileo mieliśmy okazję po raz pierwszy zobaczyć zdjęcia powierzchni dwóch planetoid:Gaspry i Idy. Obecnie ku innej planetoidzie - Erosowi ...
MISTRZ ŚWIATŁA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 1997
Albert Michelson (1852-1931) urodził się w Strzelnie na Kujawach, w ówczesnym zaborze pruskim. Jego ojciec Samuel prowadził mały sklepik bławatny, a matka, Rozalia Przyłubska, była córką miejscowego lekarza. Rodzina wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, ...
KOMPUTER I FOTOGRAFIE
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Trzeba się będzie nauczyć nowego skrótu; radzimy go zapamiętać: DPD. Oznacza on urządzenie o nazwie Photo Developer, opracowane przez firmę Aztech Systems; jest to aparat wielkości typowego komputerowego napędu CD-ROM, przeznaczony zresztą właśnie do ...
MNIEJ TAJEMNICY, ALE ...
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Stany Zjednoczone uważają niektóre osiągnięcia nauki - nawet z dziedzin tak z pozoru odległych od życia, jak abstrakcyjna matematyka - za towar o znaczeniu strategicznym. Dotyczy to w szczególności algorytmów szyfrowania danych i wiedzy o nich; do niedawna ...
ELEKTRONICZNE ZOO
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Stacje graficzne O2 firmy Silicon Graphics - komputery, o których w czerwcu br. pisał na naszych łamach ich współtwórca, prof. Marek Hołyński - posłużyły ostatnio w USA do "ożywienia" robotów, zbudowanych dla "Elektronicznego zoo", ...
MARS I KOMPUTERY
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Fot. Internet W sukcesie marsjańskiej misji Pathfindera mają swój udział komputery. Głównym dostawcą technologii komputerowych do tego projektu jest słynna firma Silicon Graphics (z którą związany jest znany naszym Czytelnikom ze swoich artykułów ...
O IGLE MAGNETYCZNEJ I MAGNESACH TRWAŁYCH
HENRYK LACHOWICZ Listopad 1997
GDYBY KRZYSZTOF KOLUMB BYŁ ŚWIADOM ISTNIENIA ZJAWISKA DEKLINACJI MAGNETYCZNEJ, PRAWDOPODOBNIE NIE ODKRYŁBY AMERYKI. Najpowszechniej znane zastosowanie magnesu trwałego to igła magnetyczna w kompasie. Jak wiadomo, nie wskazuje ona północy geograficznej, ...
ZOBACZYĆ WŁASNE PLECY
JANUSZ OSARCZUK Listopad 1997
NIE TRZEBA BYĆ ŚWIATOWIDEM, ABY WIDZIEĆ JEDNOCZEŚNIE WSZYSTKIE STRONY ŚWIATA. WYSTARCZY WYBRAĆ SIĘ NA WYCIECZKĘ W OKOLICE GWIAZDY NEUTRONOWEJ LUB CZARNEJ DZIURY... Kiedy Albert Einstein podczas jednej z konferencji prasowych wkrótce po ogłoszeniu ogólnej ...
PÓŁKA Z KSIĄŻKAMI 98
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Do czego służy w komputerze napęd CD-ROM, czyli czytnik dysków optycznych? Niemal każdy użytkownik tej maszyny odpowie: bez niego komputer nie ma właściwości multimedialnych. Innymi słowy, nie da się bez niego zagrać w większość współczesnych gier, nie ...
W ŚWIECIE POLITYKI
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Nie bez zajadłej dyskusji nasze Zgromadzenie Narodowe uchwaliło konstytucję. W referendum większość z nas również opowiedziała się za nią; jakikolwiek byłby wtedy wynik - ja osobiście, szanując i uznając zasady demokracji, zastrzegam sobie prawo do pewnego ...
WIELKA CZWÓRKA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w listopadzie i grudniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
GIEŁDY W SIECI
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Od końca sierpnia br. w Internecie można korzystać ze specjalnej witryny WWW dla inwestorów giełdowych oraz innych osób, zainteresowanych historią kursów giełdowych i przeprowadzaniem tzw. analiz ryzyka/zwrotu. Dostępne dane obejmują Globalne Indeksy ...
TELESKOPY KOSMICZNE: NOWA GENERACJA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Wystrzelony w kwietniu 1990 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) wchodzi już w wiek średni - jego konstruktorzy przyjęli bowiem, że powinien funkcjonować 15 lat. Wprawdzie dwie udane misje naprawcze do HST (w grudniu 1993 i lutym 1997), a także dwie ...
ICQ, CZYLI WSZYSTKO W JEDNYM
BOGDAN MIŚ Październik 1997
Jeszcze niedawno temu - ze dwa lata ledwie - internauci tworzyli elitarną grupę. Korzystanie z Sieci w trybie tekstowym wymagało takich środków technicznych i programowych, których same nazwy budziły szacunek u laików. Anonimowe FTP, używanie telnetu, ...
NOWY SYSTEM OPERACYJNY DLA KOMPUTERÓW MACINTOSH
BOGDAN MIŚ Październik 1997
Zwolennicy komputerów Macintosh mieli pod koniec lipca swoje święto. Na rynku pojawiła się zupełnie nowa wersja systemu operacyjnego (innymi słowy mówiąc, podstawowego programu, pod kontrolą którego pracują wszystkie inne) dla tych maszyn, o nazwie Mac ...
ZMATEMATYZOWANY SPACER
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Grupa niemieckich i amerykańskich badaczy opracowała matematyczny model ruchu pieszego na miejskich terenach zielonych. Ich celem było stworzenie modelu optymalnego układu ścieżek, przydatnego w planowaniu urbanistycznym. Już wcześniejsze obserwacje ...
WYSTAWA METEORYTÓW
TERESA HANCZKE Październik 1997
5 października 1997 roku minie 170 lat od upadku meteorytu Białystok. Jest to najstarszy meteoryt na ziemiach Polski, którego spadek zaobserwowali oraz zrelacjonowali naoczni świadkowie i którego fragmenty zachowały się do dzisiaj. Odłamek meteorytu ...
PRZEGLĄDARKA YAHOO I "PRZEWODNIK" NETSCAPEA
BOGDAN MIŚ Październik 1997
Rosnąca w siłę firma Yahoo Inc., twórca jednego z najsłynniejszych programów komputerowych do przeszukiwania zasobów Internetu, oraz nie mniej słynna Netscape Communications Corporation - twórca z kolei dominującego na rynku programu do przeglądania ...
WPAŚĆ W REZONANS
PAWEŁ GRIEB LESZEK KRÓLICKI Październik 1997
W CHWILI ODKRYCIA ZJAWISKO REZONANSU MAGNETYCZNEGO WYDAWAŁO SIĘ NAUKOWĄ CIEKAWOSTKĄ. WYKORZYSTANE W MEDYCYNIE, UMOŻLIWIŁO NIE TYLKO PRECYZYJNE DIAGNOZOWANIE CIĘŻKICH CHORÓB, TAKICH JAK NOWOTWORY CZY STWARDNIENIE ROZSIANE, ALE TAKŻE ŚLEDZENIE POSTĘPÓW ...
KARDIOIDA
BOGDAN MIŚ Październik 1997
KAŻDY WIE, JAK WYGLĄDA KOŁO, ELIPSA, PARABOLA. ZNACZNIE MNIEJ LUDZI ZNA ICH WŁAŚCIWOŚCI GEOMETRYCZNE, ALE TO INNA SPRAWA. MATEMATYCY ZNAJĄ JEDNAK CAŁE MNÓSTWO CIEKAWYCH I BARDZO PIĘKNYCH KRZYWYCH. OTO JEDEN PRZYKŁAD: KRZYWA STOPNIA CZWARTEGO, ZWANA KARDIOIDĄ. Typowe ...
KSIĘŻYC PRZESŁONI SATURNA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Październik 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w październiku i listopadzie 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką ...
KTO BYŁ KIM?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1997
Każdy, kto uczył się matematyki i fizyki, z pewnością nieraz napotkał nazwisko Bernoulliego, skojarzone z licznymi zasadami, metodami, twierdzeniami, wzorami, krzywymi itd. Niektórzy może zastanawiają się, kim był człowiek, który tyle dokonał. Tymczasem ...
WIELKA WODA, MATEMATYKA I KOMPUTERY
BOGDAN MIŚ Październik 1997
CZY MOŻNA BYŁO UNIKNĄĆ WIELU SKUTKÓW STRASZLIWEJ POWODZI LIPCOWEJ, GDYBY OŚRODKI DECYZYJNE CHCIAŁY I UMIAŁY SKORZYSTAĆ Z WIEDZY POLSKICH UCZONYCH? Nie spodziewał się tego właściwie nikt; i nikt ani nic nie zapowiadało nieszczęścia. 5 lipca o godzinie ...
ZNOWU NA MARSIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1997
Po 21 latach przerwy sonda kosmiczna zbudowana ręką człowieka ponownie dotknęła powierzchni Czerwonej Planety. Dla jednych jest to kontynuacja badań Układu Słonecznego za pomocą automatycznych aparatów - kolejna, i zapewne nie ostatnia, okazja, by zebrać ...
Z KOMPUTEREM PRZEZ ŻYCIE
AGNIESZKA PRZYBYSZ Wrzesień 1997
Z "komputerową edukacją" w naszym społeczeństwie nie jest najlepiej. Zaledwie co siódmy Polak wykorzystuje do swej pracy lub nauki komputer. Dotyczy to przede wszystkim kadry kierowniczej, pracowników umysłowych. Coraz częściej uczniowie i ...
KRWAWY KSIĘŻYC
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) we wrześniu i październiku 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
O POŻYTKU Z NANORUREK
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Fullereny odkryto w 1985 roku (patrz: "Wiedza i Życie" nr 3/97) i od tego czasu chemicy robią z nimi najprzeróżniejsze rzeczy. Próbują je podstawiać różnymi grupami, łączyć w polimery, osadzać na elektrodach, wkładać do nich jony lub cząsteczki... ...
SATELITY POMAGAJĄ PROGNOZOWAĆ TRZĘSIENIA ZIEMI
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1997
Fot. NASA Trzęsienia ziemi są niezwykle trudne do prognozowania: występują zazwyczaj nagle, bez ostrzeżenia albo też poprzedzające je sygnały są nikłe. Najnowsze osiągnięcia nauki i techniki mogą jednakże zaprzeczyć temu stwierdzeniu. W szczególności ...
WPUSZCZANIE W KANAŁ
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1997
INTERNET ZDOBYWA WCIĄŻ WIĘKSZĄ POPULARNOŚĆ; WŁAŚCIWIE NIE MA PO CO PODAWAĆ NA DOWÓD TEGO FAKTU JAKICHKOLWIEK STATYSTYK, JEST TO BOWIEM ISTNA LAWINA SETEK I TYSIĘCY PODŁĄCZANYCH KOMPUTERÓW, NOWYCH WITRYN, SERWISÓW, BAZ DANYCH... KAŻDA STATYSTYKA ZOSTANIE ...
ELEKTRON ZAMIAST LOKOMOTYWY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 1997
Sto lat temu fizyk angielski John Joseph Thompson (1856-1940) odkrył elektron - podstawową cząstkę elementarną, nośnik elementarnego ładunku elektrycznego. Ten znakomity uczony był powszechnie nazywany po prostu inicjałami JJ (czyt. Dżejdżej) i wszystkie ...
MAGNETYKI AMORFICZNE
HENRYK LACHOWICZ Wrzesień 1997
PRZECIĘTNY CZŁOWIEK NIE ZDAJE SOBIE SPRAWY, JAK OGROMNĄ ROLĘ W ŻYCIU CODZIENNYM ODGRYWA MAGNETYZM, A ZWŁASZCZA MATERIAŁY MAGNETYCZNE. ŚWIADOMOŚĆ TA NIE JEST RÓWNIEŻ POWSZECHNA NAWET WŚRÓD PROFESJONALISTÓW O WYKSZTAŁCENIU TECHNICZNYM. Materiały magnetyczne ...
KOMPUTEROWA WIEŻA BABEL
ANETA RELUGA Wrzesień 1997
WSPÓŁCZESNOŚĆ TO PRZEDE WSZYSTKIM PRODUKCJA MASOWA, SZYBKA KOMUNIKACJA, NIEWYOBRAŻALNE TEMPO ROZWOJU ORAZ KOMPUTER. KILKADZIESIĄT LAT TEMU, KIEDY TECHNOLOGIE KOMPUTEROWE BYŁY JESZCZE W POWIJAKACH, ŻĄDNI SENSACJI DZIENNIKARZE ZACZĘLI NA UŻYTEK MAS TWORZYĆ ...
ŚWIECĄCE OGNISKA
KLARA SZATKIEWICZ Sierpień 1997
PIERWSZE ZASTOSOWANIA RADIOIZOTOPÓW W MEDYCYNIE BYŁY ODZWIERCIEDLENIEM ZUPEŁNEGO BRAKU WIEDZY O NIEPOŻĄDANYCH SKUTKACH NAPROMIENIENIA. Rad 226 już w roku 1915 stosowany był jako lek wzmacniający, a także - w postaci kremów - jako środek odmładzający ...
FILTRY SŁONECZNE
MAGDALENA PECUL Sierpień 1997
Tlenek cynku i dwutlenek tytanu przez długie lata uważane były za całkowicie nieprzepuszczalne dla światła ultrafioletowego. Faktycznie daleko im do tego. Skuteczność ochronnego działania zawiesin tlenków zależy od wielkości ich ziaren. Najbardziej ...
PARADOKSY ORDYNACJI, CZYLI MATEMATYKA WYBORCZA
KRZYSZTOF CIESIELSKI Sierpień 1997
ZBLIŻAJĄ SIĘ WYBORY PARLAMENTARNE. NASZE GŁOSY WPŁYNĄ NA TO, KTO ZASIĄDZIE W PARLAMENCIE. CZY TO MOŻLIWE, BY GŁOS ODDANY NA JEDNEGO KANDYDATA W RZECZYWISTOŚCI DAWAŁ KORZYŚĆ KOMUŚ ZUPEŁNIE INNEMU? CZY MOŻE SIĘ ZDARZYĆ, ŻE DWIE PARTIE ZDOBĘDĄ TYLE SAMO ...
BAĆ SIĘ RADONU?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Sierpień 1997
CHOĆ Z RADONEM ŻYJEMY OD ZARANIA DZIEJÓW, TO DOPIERO W OSTATNICH LATACH ZACZĘLIŚMY GO ZAUWAŻAĆ. CO WIĘCEJ - PRASA, RADIO I TELEWIZJA CORAZ CZĘŚCIEJ STRASZĄ NAS TYM PIERWIASTKIEM. W naturze istnieje w stanie mniej lub więcej bliskim równowagi cały szereg ...
SIECI BEZ TAJEMNIC
BOGDAN MIŚ Sierpień 1997
O ile pojedynczy komputer osobisty staje się powoli zwyczajnym sprzętem, z którym oswoiła się już znaczna liczba ludzi - o tyle kilka czy kilkanaście takich urządzeń, współpracujących ze sobą w sieci, budzi w większości z nas grozę. Sieć nadal jest dla ...
GWIAZDY BŁĄDZĄCE I SPADAJĄCE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Sierpień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w sierpniu i wrześniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
W POGONI ZA DUCHAMI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 1997
William Crookes (1832-1919) był najstarszym synem ubogiego krawca londyńskiego, który nie mogąc utrzymać szesnaściorga dzieci, w desperacji zajął się handlem nieruchomościami i dzięki szczęściu zbił na tym spory majątek. Nie mający systematycznego wykształcenia ...
NIEBIESKI LASER
ADAM WITEK Sierpień 1997
OPANOWANIE PRODUKCJI LASERA EMITUJĄCEGO ŚWIATŁO NIEBIESKIE NIE TYLKO ZREWOLUCJONIZUJE WIELE DZIEDZIN ŻYCIA, ALE JEST TAKŻE WYZWANIEM DLA UCZONYCH. W ostatnich miesiącach coraz częściej pojawiają się doniesienia o badaniach dotyczących konstrukcji i ...
ENERGIA SŁONECZNA - NARESZCIE TAŃSZA?
EWIET Lipiec 1997
Fot. Internet/NASA Być może baterie słoneczne niedługo znacznie stanieją - wróży to prawdziwy przełom w tej dość wolno rozwijającej się dziedzinie. Większość znajdujących się obecnie w handlu baterii słonecznych jest wykonana z krystalicznego krzemu, ...
KOLONIZACJA MARSA
LESZEK KALLAS Lipiec 1997
JEDEN Z PROJEKTÓW KOLONIZACJI MARSA PRZEWIDUJE WYSŁANIE ZAŁOGOWEJ WYPRAWY NA TĘ PLANETĘ JUŻ ZA 10 LAT! Przyzwyczailiśmy się już do lotów kosmicznych, zdjęć z kosmosu i sond opuszczających granice Układu Słonecznego. Podróże kosmiczne - w przeciwieństwie ...
PENTIUM II: SUKCES CZY KŁOPOTY
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
W maju br. firma Intel Corporation wprowadziła na rynek kolejny procesor z rodziny Pentium: PentiumŽ II, który jeszcze bardziej zwiększył moc obliczeniową komputerów osobistych i stacji roboczych. Nowy procesor, który występujew trzech modelach - o szybkościach ...
KASPAROW KONTRA DEEP BLUE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
STAŁO SIĘ. KOMPUTER POKONAŁ W GRZE W SZACHY AKTUALNEGO MISTRZA ŚWIATA, GARRIEGO KASPAROWA. ZWYCIĘSKI ZESPÓŁ IBM ZAINKASOWAŁ 700 TYS. DOLARÓW NAGRODY, POKONANY MISTRZ - 400 TYS. INFORMACJA TA TRAFIŁA NA CZOŁÓWKI GAZET; BYŁA PRZEZ KILKA DNI PIERWSZĄ WIADOMOŚCIĄ ...
ZIMNO I TŁOCZNO
ŁUKASZ A. TURSKI Lipiec 1997
UBIEGŁOROCZNA NAGRODA NOBLA W DZIEDZINIE FIZYKI DLA DAVIDA M. LEE, DOUGLASA D. OSHEROFFA I ROBERTA C. RICHARDSONA BYŁA CZWARTĄ ZWIĄZANĄ Z NAJLŻEJSZYM GAZEM SZLACHETNYM - HELEM. POPRZEDNIO OTRZYMALI JE: HOLENDER HEIKE KAMERLINGH-ONNES W 1913 ROKU ORAZ ...
SKRÓTY I SYMBOLE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
W korespondencji elektronicznej dość często spotykamy niezrozumiałe dla laika znaczki i kombinacje symboli, które uzupełniają "normalny" list. Ich stosowanie wywodzi się z banalnego spostrzeżenia, iż tekst pisany zawiera mniej informacji niż ...
ACHILLES, ŻÓŁW I LICZBY
WITOLD SADOWSKI Lipiec 1997
PARADOKSY SĄ W DUŻEJ MIERZE ODPOWIEDZIALNE... ZA POSTĘP NAUKI. GDY UCZENI TRAFIĄ NA ZJAWISKO PARADOKSALNE, NA OGÓŁ NIE SPOCZNĄ, DOPÓKI NIE POJMĄ JEGO ISTOTY. NADER CZĘSTO BYWA TAK, ŻE DZIĘKI TEMU POWSTAJE NOWA TEORIA. Podany przez Zenona z Elei paradoks ...
ASTEROIDA
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
Każdy wie, jak wyglądają koło, elipsa, parabola. Matematycy znają jednak całe mnóstwo ciekawych i - niekiedy - bardzo pięknych krzywych. Warto je poznać. Równanie tej krzywej w zwykłych współrzędnych prostokątnych jest następujące: x2/3 + y2/3 = a2/3 gdzie ...
AMPER CZY WEBER?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 1997
Znany fizyk amerykański pochodzenia niemieckiego Walter Elsasser opisuje w swych wspomnieniach wizytę w Instytucie Fizyki Uniwersytetu w Heidelbergu w 1932 roku. Oprowadzał go nowy dyrektor instytutu Walther Bothe (późniejszy laureat Nagrody Nobla z ...
JOWISZ DETRONIZUJE MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lipcu i sierpniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
PIERWSZE ...
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
Zapewne najczęściej zadawanym pytaniem, dotyczącym historii informatyki, jest pytanie o pierwszeństwo. Kto skonstruował pierwszy "prawdziwy" komputer, kto stworzył pierwszy język komunikacji człowieka z maszyną, kto i kiedy zbudował pierwszą ...
ILE KOSZTUJE KAWAŁEK MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Naukowcy wciąż się spierają, czy struktury, wykryte w marsjańskim meteorycie ALH 84001, świadczą o tym, że miliardy lat temu na Czerwonej Planecie pojawiło się życie (patrz: "Sygnały", "WiŻ" nr 10/1996 oraz Życie na Marsie? w "WiŻ" ...
NIEDOSZŁY TOKARZ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 1997
W pierwszych dziesięcioleciach po powstaniu radia mówiono powszechnie o komunikowaniu się za pomocą fal Hertza. Dziś wyrażenie to wyszło z użycia i nazwisko odkrywcy fal elektromagnetycznych znane jest ogółowi tylko dzięki jednostce częstości. Heinrich ...
TO BYŁA KOMETA!
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Fot. Janusz Wiland Jeszcze długo będzie się mówiło o wizycie komety Hale-Bopp, i to zarówno w kręgach zawodowych astronomów, jak i zwykłych miłośników nieba gwiaździstego. Jedno jest pewne: od roku 1986, kiedy sondy kosmiczne z bliska przyjrzały ...
GDY ZNIKAJĄ CIENIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Fot. NASA Kilka godzin przed pełnią jasność tarczy Księżyca wzrasta. Wiedziano o tym od dawna, by nie rzec - od zawsze, ale nie potrafiono podać powszechnie akceptowanego wyjaśnienia tego zjawiska. Przez długi czas popularnością cieszyła się hipoteza, ...
LIDARY W BADANIACH ATMOSFERY
KRZYSZTOF ERNST Czerwiec 1997
NOWE URZĄDZENIA LASEROWE POZWALAJĄ SZYBKO I DOKŁADNIE OKREŚLIĆ ZANIECZYSZCZENIA ATMOSFERY, BADAĆ JEJ DYNAMIKĘ ORAZ ZAGROŻENIA UPRAW. LIDAR jest akronimem od angielskiego określenia LIght Detection And Ranging, co oznacza wykrywanie i określanie położenia ...
ERYK WEISSTEIN, ENCYKLOPEDYSTA INTERNETU
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1997
Z różnych powodów ludzie lubią uwieczniać siebie w sieci: jedni liczą na to, że zamieściwszy w Internecie witrynę z odpowiednio spreparowanymi informacjami o sobie, zainteresują kogoś i znajdą lepszą pracę; inni, że ułatwią kontakt ze sobą starym ...
ZAUROCZENI NIEBEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
BEZ MIŁOŚNIKÓW NIEBA GWIAŹDZISTEGO ASTRONOMIA BYŁABY AKADEMICKĄ DZIEDZINĄ WIEDZY, ODKRYWAJĄCĄ PRZEDE WSZYSTKIM RZECZY PRZEWIDYWALNE, CZYLI (NUDNIEJSZĄ) POŁOWĘ WSZECHŚWIATA. Zawodowy astronom systematyzuje obiekty, weryfikuje hipotezy i próbuje skonstruować ...
LETNIE PLANETY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w czerwcu i lipcu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
ZBUDOWAĆ KOMPUTER
MAREK HOŁYŃSKI Czerwiec 1997
PRZED PIĘTNASTU LATY, GDY GRAFIKA KOMPUTEROWA BYŁA JESZCZE W POWIJAKACH, PROFESOR JIM CLARK Z UNIWERSYTETU STANFORDA W PALO ALTO OPRACOWAŁ I OPATENTOWAŁ ZESTAW UKŁADÓW SCALONYCH, POZWALAJĄCYCH NA ŁATWE MASZYNOWE GENEROWANIE OBRAZÓW. Urządzenie to, ...
MS-OFFICE 97
BOGDAN MIŚ Maj 1997
Niewiele czasu upłynęło od chwili, gdy na rynku pojawił się - aby wreszcie przełamać dominację sławnego WordPerfecta - Word do Windows w wersji 2.0, procesor tekstu słynnej firmy Microsoft! Był potem doskonały Word 6.0, jeszcze później Word 95, a dziś ...
NOWE TECHNIKI KROJÓW PISMA KOMPUTEROWEGO
BOGDAN MIŚ Maj 1997
Firma Microsoft Corp. poinformowała o znacznych postępach w technice krojów pisma, poprawiających wygląd i czytelność dokumentów publikowanych w sieci World Wide Web. Microsoft zapewnia nowy poziom jakości publikacji WWW, oferując projektantom i czytelnikom ...
WOLTER POPULARYZATOREM FIZYKI
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Maj 1997
FIZYKA KARTEZJUSZA PANOWAŁA WE FRANCJI JESZCZE WIELE LAT PO UKAZANIU SIĘ PRINCIPIÓW NEWTONA. WOLTER TOROWAŁ DROGĘ NOWEJ NAUCE BŁYSKOTLIWĄ INTELIGENCJĄ I ŚWIETNYM PIÓREM. Sławny Francuz rzadko bywa kojarzony z naukami ścisłymi. A przecież i na tym polu ...
ŚWIAT DŹWIĘKÓW
JAN GAJ Maj 1997
TELEWIZJA POLSKA (PROGRAM I) OD PEWNEGO CZASU NADAJE W SOBOTY CYKL PROGRAMÓW POPULARNONAUKOWYCH POD TYTUŁEM "OD PLATONA I NEWTONA..." POŚWIĘCONYCH FIZYCE. JEGO AUTORAMI SĄ MAŁGORZATA UBERNA I PROF. DR HAB. JAN GAJ Z WYDZIAŁU FIZYKI UNIWERSYTETU ...
NIE TYLKO KOMETA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1997
Sporo ludzi słyszało o komecie Halleya, ponieważ przy okazji kolejnych powrotów w nasze okolice tej najsłynniejszej z komet odświeżane są informacje o uczonym, który pierwszy zauważył, że to zjawisko powtarza się regularnie co 76 lat. Dużo mniej rozpowszechnione ...
POCZTA ELEKTRONICZNA ZA DARMO
BOGDAN MIŚ Maj 1997
Pod koniec lutego br. Four11 Corporation, jedna z najważniejszych na świecie firm, zajmujących się odszukiwaniem w Internecie danych personalnych, korzystających z sieci ludzi (ich adresów, numerów telefonów, biogramów itp.), umożliwiła użytkownikom ...
RAJSTOPY I LINY OKRĘTOWE
ANDRZEJ ZIMNIAK Maj 1997
Ryc. 1Historia sztucznych włókien zaczyna się już w roku 1665, kiedy to Anglik Robert Hooke wyraził przypuszczenie (czy może raczej miał przeczucie), że możliwe jest wyprodukowanie jedwabiu z zastępczych składników. Lecz dopiero w połowie XIX wieku otrzymano ...
ZAPROSZENIE DO KONKURSU
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w maju i czerwcu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
SZTUKA I KOMPUTER
DOMINIK SZCZERBA Maj 1997
DLA WIELU Z NAS NIE MA NIC BARDZIEJ NIEDORZECZNEGO OD TEGO ZESTAWIENIA. KOMPUTER JAWI SIĘ NIEKTÓRYM JAKO BEZDUSZNA MASZYNA, KTÓRA NIE MOŻE I NIE POWINNA MIEĆ NIC WSPÓLNEGO Z "CZYSTĄ" I UDUCHOWIONĄ TWÓRCZOŚCIĄ. Tymczasem nikt inny, jak właśnie ...
JĄDROWA MENAŻERIA
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Kwiecień 1997
OSTATNIE ODKRYCIA SPRAWIŁY, ŻE DONIESIENIA O FIZYCE JĄDROWEJ WRÓCIŁY NA PIERWSZE STRONY GAZET. DZIĘKI NOWYM TECHNIKOM BADAWCZYM UJAWNIONO WCZEŚNIEJ NIEZNANE, ZDUMIEWAJĄCE WŁASNOŚCI JĄDER ATOMOWYCH. Przez wiele lat fizyka jądrowa była niemal synonimem ...
INTERNET NA STARYCH KOMPUTERACH
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1997
Fot. Internet Dobra wiadomość dla milionów użytkowników "niemodnego" pozornie systemu DOS, którzy nie mogli dotychczas w pełni korzystać z dobrodziejstw światowej sieci Internet: program Arachne 1.0, stworzony przez naszych sąsiadów (czeska ...
WŁĄCZ KOMPUTER I TABLICĘ
JACEK KNIAŹ Kwiecień 1997
Fot. Microfield/Polhit Ta tablica, z pozoru taka sama jak zwykła tablica typu whiteboard, na której pisze się flamastrem po podłączeniu do Macintosha lub komputera pracującego pod Microsoft Windows, wyświetla na monitorze wszystkie pisane na niej ...
OCZY INTERNETU
JACEK KNIAŹ Kwiecień 1997
Fot. AXIS/Softex-Data Nie jest potrzebny komputer ani też specjalne oprogramowanie czy okablowanie. Tak producent oraz polski dystrybutor zachwalają urządzenie o nazwie NetEye 200. W niewielkiej, zgrabnej obudowie mieści się barwna kamera cyfrowa ...
TU WARTO ZAJRZEĆ ...
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1997
Kontynuujemy naszą serię witryn internetowych, których obejrzenie rekomendujemy naszym Czytelnikom. * ABILITY NETWORK Specjalnie polecamy tę witrynę niepełnosprawnym, ich rodzinom, a także lekarzom i pracownikom socjalnym. Należy ona do publikowanego ...
O KONIECZNOŚCI BYCIA MANIAKIEM
PIOTR AMSTERDAMSKI Kwiecień 1997
Na pozór wszystko jest proste: co roku, jesienią, Komitet Nagrody Nobla ustala, kto jest geniuszem, gazety i telewizja rozgłaszają to orzeczenie, po czym delikwent krótko może pławić się w blasku sławy, dopóki nie pojawi się "genialny koń wyścigowy" ...
KTO NAJLEPSZY?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 1997
Przedstawiciele różnych nauk często przekomarzają się na temat wyższości ich własnej dyscypliny nad innymi. Znanych jest na przykład kilka powiedzeń wybitnych fizyków na temat rzekomej niższości chemików. Już przed dwustu laty Jean Baptiste Biot zwykł ...
POŻEGNANIE Z KOMETĄ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w kwietniu i maju 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
NOWE OBLICZE RENTGENA
BOGDAN PRUSZYŃSKI Kwiecień 1997
WSPÓŁCZESNA RADIOGRAFIA UKAZUJE NAM WNĘTRZE LUDZKIEGO CIAŁA Z DOKŁADNOŚCIĄ ZBLIŻONĄ DO ATLASÓW ANATOMICZNYCH. Diagnostyka obrazowa wykorzystuje różne rodzaje fal do uwidaczniania wnętrza ciała ludzkiego. Promienie rentgenowskie czy fale ultradźwiękowe ...
REWOLUCJA PRZEZ PRZYPADEK
BOGDAN MIŚ Marzec 1997
MINĘŁO 25 LAT OD POWSTANIA MIKROPROCESORA. OPRACOWANIE TEGO REWOLUCYJNEGO URZĄDZENIA TO HISTORIA WIZJI, DĄŻENIA DO DOTRZYMANIA KROKU ZMIANOM I PO PROSTU SZCZĘŚCIA - HISTORIA, DZIĘKI KTÓREJ KOMPUTER STAŁ SIĘ SPRZĘTEM POWSZECHNEGO UŻYTKU. Mikroprocesor ...
CO Z CIEBIE WYROŚNIE?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 1997
Kilkakrotnie na tej stronie opisywałem przypadki cudownych dzieci, które już w wieku kilku lat wykazywały niezwykłe zdolności i zostawały potem wielkimi uczonymi. Istotnie, chyba większość późniejszych sław wyróżniała się pod tym względem wśród rówieśników ...
CZYŻBY PRZEŁOM W AUTOMATYCZNYM TŁUMACZENIU
BOGDAN MIŚ Marzec 1997
W ostatnim dniu ubiegłego roku mało dotąd znana firma amerykańska WebForce, Inc. (WFI) poinformowała o dokonaniu przełomu w automatycznym tłumaczeniu tekstu i opracowaniu programów dla komputerów osobistych, które taki przekład mają realizować. Według ...
CARL SAGAN NIE ŻYJE
BOGDAN MIŚ Marzec 1997
Prasa codzienna niewiele pisała o śmierci jednego z najwybitniejszych pisarzy i popularyzatorów nauki, wybitnego astronoma amerykańskiego, profesora Carla Sagana. Zmarł on 20 grudnia ub. r. na zapalenie płuc w wieku 62 lat w Ośrodku Badawczym Raka imienia ...
BARDZO KRÓTKA HISTORIA KOMET
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1997
Gdy kona żebrak, nie ujrzysz komety;Tym znakiem niebo obwieszcza śmierć władcy. William Shakespeare: Juliusz Cezar, II, 2(przekład S. Barańczaka) [...] młoda Ziemia nie była zamkniętym pojemnikiem; wprost przeciwnie: była otwarta i zanieczyszczana ...
FULLERENY
ROBERT KOŁOS Marzec 1997
ODKRYCIE FULLERENÓW - NOWEJ POSTACI WĘGLA - MOŻE BYĆ DLA CHEMII JEDNYM Z NAJBARDZIEJ DONIOSŁYCH WYDARZEŃ NASZEGO STULECIA. Kiedy zaczyna się ta historia? W 1966 roku, gdy David Jones pod pseudonimem "Daedalus", w błyskotliwym artykule dla ...
PIERWSZA WYPRAWA DO ŚWIATA NAUKI
BOGDAN MIŚ Marzec 1997
Tym razem (i tak chyba będzie przez kilka następnych numerów "Wiedzy i Życia", o ile nie pojawią się jakieś pilne nowości) omawiamy kilka witryn związanych wyłącznie z nauką. * ADVANCED RESEARCH PROJECTS AGENCY Jak zapewne nasi Czytelnicy ...
ŚWIETNA PŁYTA
BOGDAN MIŚ Marzec 1997
Firma Optimus Pascal Multimedia S.A. z Bielska Białej wprowadziła na rynek - tuż przed końcem ubiegłego roku - kolejną encyklopedię multimedialną na płycie kompaktowej. Tym razem jest to Encyklopedia Przyrody, adresowana - jak i poprzednia płyta ...
W SPRAWIE TZW. "SŁABYCH" KOMPUTERÓW
BOGDAN MIŚ Marzec 1997
Pan Grzegorz Bartnicki, maturzysta z Wrocławia, pisze: "...Artykuł pana Bogdana Misia pt. Nawet AT może być użyteczny odebrałem jako pocieszenie, skierowane do użytkowników komputerów o słabszej konfiguracji. Jeśli artykuł ten miał być faktycznie ...
KLĘSKA OBFITOŚCI?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
DOBROCZYNNE PROMIENIOWANIE
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Marzec 1997
CHOĆ BRZMI TO NIEPRAWDOPODOBNIE - MAŁE DAWKI PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO NIE TYLKO NIE SZKODZĄ ZDROWIU, ALE WRĘCZ POMAGAJĄ. Odkąd Wilhem K. Roentgen 28 gru-dnia 1895 roku ogłosił swoją pracę o niewidzialnych promieniach X, a dwa miesiące później Antoine ...
NIEZWYKŁE DZIEJE STWORZENIA
ANDRZEJ GORZYM Luty 1997
Jeszcze niedawno pytania: "co było przed Wielkim Wybuchem?" i "czy istnieją inne wszechświaty?" lokowały się poza obszarem zainteresowań kosmologii. Magiczną granicą nauki o Wszechświecie była era Plancka, 10-44 s, niewyobrażalnie ...
OSCYLUJĄCE WSZECHŚWIATY
MARIUSZ DĄBROWSKI Luty 1997
NOWE HIPOTEZY Z DZIEDZINY FIZYKI WYSOKICH ENERGII I CZĄSTEK ELEMENTARNYCH PODWAŻAJĄ DOMINUJĄCY WSPÓŁCZEŚNIE POGLĄD, ŻE WSZECHŚWIAT ROZPOCZĄŁ SIĘ OD STANU O NIESKOŃCZONEJ GĘSTOŚCI. WIELOMA GŁOSAMI POWRACA DO ŻYCIA STAROŻYTNA IDEA WSZECHŚWIATA TRWAJĄCEGO ...
KOMETA, CHEMIA, ŻYCIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1997
Fot. Jarosław Sobczak Kometę Hyakutake - najjaśniejszą w 1996 roku "gwiazdę z ogonem" - podziwialiśmy na wiele sposobów: gołym okiem, używając lornetki lub za pomocą lunety (fotoreportaż z tych łowów zamieściliśmy w lipcowym numerze "WiŻ"). ...
IBM NIE PODDAJE SIĘ
BOGDAN MIŚ Luty 1997
Mimo zdecydowanego sukcesu systemu Windows '95 i zapowiadanych przez Microsoft nowych wersji Windows NT dla pojedynczego użytkownika - IBM nie zamierza się poddawać w walce o rynek systemów operacyjnych dla komputerów osobistych. Pod koniec ubiegłego ...
SZUKAJĄC KRATERU NA MARSIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1997
Fot. NASA W sierpniu ub.r. meteoryt ALH84001 zyskał niezwykłą sławę: nie dość, że okazał się kawałkiem marsjańskiej skały, to jeszcze doszukano się w nim śladów mikroskamieniałości organizmów, które miliardy lat temu mogły żyć na Czerwonej Planecie ...
CO WYDARZYŁO SIĘ PRZED WIELKIM WYBUCHEM?
MICHIO KAKU Luty 1997
WEDŁUG NAJNOWSZYCH TEORII NASZ WSZECHŚWIAT JEST TYLKO JEDNYM Z WIELU, KTÓRE TWORZĄ WIĘKSZY WIELOŚWIAT. Podczas wykładów, które wygłaszałem, promując w Wielkiej Brytanii moją książkę Hiperprzestrzeń, często zadawano mi pytanie: JAKI JEST NAJDALSZY OBIEKT ...
ROZMYTY ŚWIAT
BOGDAN MIŚ Luty 1997
W 152 LATA PO NARODZINACH WIELKIEGO GEORGA CANTORA WIDAĆ DOKŁADNIE, ŻE JEGO OBRAZOBURCZE - DLA WIELU MU WSPÓŁCZESNYCH - IDEE ZWYCIĘŻYŁY. JEGO TEORIA MNOGOŚCI STAŁA SIĘ PODSTAWĄ MATEMATYKI, PRZEZ TO ZAŚ CAŁEJ W OGÓLE WIEDZY ŚCISŁEJ. TEORIA TA DOCZEKAŁA ...
POLSZCZYZNA NA CD-ROM
BOGDAN MIŚ Luty 1997
Z pełnym przekonaniem mogę wyrazić swoje uznanie twórcom Komputerowego słownika języka polskiego PWN, pierwszej - i od razu wielce udanej - tego typu poważnej pozycji wydawniczej na naszym rynku. Ten program - jest to bowiem program komputerowy - ...
COŚ DLA CIEKAWYCH
BOGDAN MIŚ Luty 1997
Dziś kilka informacji o witrynach, których znaczenie poznawcze i edukacyjne wydało nam się szczególnie duże. Zachęcamy do ich odwiedzenia przede wszystkim nauczycieli; znajdą tu wiele ciekawych tematów i pomysłów, które mogą wykorzystać podczas prowadzenia ...
SŁONECZNY SIERP
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1997
DWUNASTEGO PAŹDZIERNIKA 1996 ROKU DOSZŁO NAD POLSKĄ DO CZĘŚCIOWEGO ZAĆMIENIA SŁOŃCA. POGODA DOPISAŁA I NIEMAL W KAŻDYM ZAKĄTKU NASZEGO KRAJU MIŁOŚNICY NIEZWYKŁYCH ZJAWISK NIEBIESKICH MOGLI PODZIWIAĆ, JAK SŁONECZNA TARCZA STOPNIOWO ZAMIENIA SIĘ W SIERP. ...
GWIAZDA JEST, GWIAZDY NIE MA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lutym i marcu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
NAZYWAM SIĘ ARAGO
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 1997
Proszę podać nazwisko - zapytał wchodzącego na egzamin studenta Adrien Marie Legendre (1752-1833), sławny matematyk, wykładowca Szkoły Politechnicznej w Paryżu - Nazywam się Arago - padła odpowiedź - Ach, więc nie jest pan Francuzem - Gdybym nie był ...
INTELIGENTNA KARTA NA LOTNISKACH
BOGDAN MIŚ Luty 1997
IBM oraz American Express Co. przedstawiły pod koniec ubiegłego roku plany wprowadzenia pilotażowego systemu szybszej obsługi biznesmenów na lotniskach, wykorzystującego pierwsze na świecie uniwersalne inteligentne karty (smart cards). Początkowo będą ...
ZŁAPAĆ ECHO
KLARA SZATKIEWICZ Luty 1997
ULTRASONOGRAFIA - ŁATWA, TANIA I BEZPIECZNA. POZWALA OBEJRZEĆ WNĘTRZE SERCA, PRZEPŁYW KRWI, ROZWIJAJĄCY SIĘ PŁÓD. WPROWADZONA DO PRAKTYKI MEDYCZNEJ DOPIERO W LATACH SIEDEMDZIESIĄTYCH XX WIEKU JEST DZIŚ NAJCZĘŚCIEJ WYKONYWANYM BADANIEM. Świat jest pełen ...
PLANETA FILMOWA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Zespół astronomów kierowany przez Lawrence'a Sromovsky'ego ze State University w Wisconsin wykorzystał zdjęcia wykonane przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a do sporządzenia filmu, ukazującego pełen 16-godzinny obrót Neptuna wokół osi. Dzięki temu naukowcy ...
BURZE NIE Z TEJ ZIEMI
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Mars jest znany z potężnych burz pyłowych, które mogą trwać nawet miesiącami i obejmować niemal całą planetę, co w roku 1977 zaobserwowały sondy Viking. Podczas takiego kataklizmu mikronowe cząsteczki pyłu unoszą się wysoko w marsjańską atmosferę. ...
METALICZNY WODÓR I TAJEMNICE NEUTRINA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1997
MINIONY ROK OBFITOWAŁ W WAŻNE ODKRYCIA W FIZYCE. NIE SPOSÓB OMÓWIĆ WSZYSTKICH, TOTEŻ Z KONIECZNOŚCI MUSIELIŚMY DOKONAĆ SUBIEKTYWNEGO WYBORU. Już początek stycznia przyniósł "mocne uderzenie", kiedy fizycy z laboratorium CERN pod Genewą donieśli ...
PLANETY WE WSZECHŚWIECIE
STANISŁAW BAJTLIK Styczeń 1997
CZY ROK 1996 PRZEJDZIE DO PODRĘCZNIKÓW HISTORII LUDZKOŚCI? Z PEWNOŚCIĄ - JEŚLI POTWIERDZI SIĘ DONIESIENIE DAVIDA MCKAYA I JEGO OŚMIU WSPÓŁPRACOWNIKÓW, KTÓRZY W SIERPNIU UBIEGŁEGO ROKU POINFORMOWALI O ODKRYCIU ŚLADÓW PRYMITYWNEGO ŻYCIA W METEORYCIE POCHODZĄCYM ...
WARTO ZAJRZEĆ
BOGDAN MIŚ Styczeń 1997
Korzystających z dobrodziejstw sieci jest coraz więcej - i to zarówno tych, którzy czegoś w niej poszukują, jak i tych, którzy w niej coś umieszczają. Coraz też trudniej... skojarzyć jednych z drugimi, czyli dotrzeć do odbiorcy z informacją o - bezcennych ...
GWIAZDA Z OGONEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w styczniu i lutym 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
NOBLISTA Z PROWINCJI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1997
Dakota Południowa jeszcze dziś należy do najmniej rozwiniętych stanów USA. Na obszarze równym dwóm trzecim powierzchni Polski mieszka zaledwie nieco ponad 700 tys. osób, tyle ile na przykład w Krakowie. W 1901 roku w maleńkim, zaledwie dwutysięcznym, ...
WINDOWS 95: CZY WIESZ, ŻE ...
BOGDAN MIŚ Styczeń 1997
Coraz więcej mamy w Polsce potężnych komputerów osobistych - takich z pamięcią operacyjną 16 MB i więcej, z wielkimi, gigabajtowymi dyskami twardymi, z procesorem Pentium... Nic dziwnego, że i system Windows '95 upowszechnia się coraz bardziej. Mimo ...
IO RZUCA CIEŃ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Pod koniec lipca ub. r. Kosmiczny Teleskop Hubble'a wykonał niezwykłe zdjęcie, ukazujące księżyc Jowisza - Io, rzucający cień na tarczę planety. Io znajdował się wówczas blisko 420 tys. km nad powierzchnią chmur spowijających planetę (Księżyc krąży ...
MIARA SKROMNOŚCI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1996
Robert Andrews Millikan (1868-1953) urodził się w miasteczku Morrison w stanie Illinois. Jego ojciec Silas Franklin był pastorem Kościoła kongregacjonistów i wychowywał sześcioro swych dzieci w pobożności i prostocie. Robert był chłopcem niewątpliwie ...
PIERWSZA GWIAZDKA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w grudniu 1996 i styczniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
JUBILEUSZ MIKROPROCESORA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1996
Wszystko zaczęło się wiosną 1968 roku, kiedy to Gordon Moore i Robert Noyce założyli w Santa Clara, w kalifornijskiej Dolinie Krzemowej, firmę elektroniczną. Jej początek dało opracowanie przez Noyce'a procesu fotochemicznego, który pozwolił na scalenie ...
MARS I LEONIDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w listopadzie i grudniu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
GADANIE DO KOMPUTERA
BOGDAN MIŚ Listopad 1996
W sierpniu br. IBM rozpoczął sprzedaż programu VoiceType 3.0 do Windows '95, umożliwiającego użytkownikom komunikację z komputerem za pomocą głosu. Użytkownicy komputerów mogą teraz otwierać aplikacje, dyktować notatki, korzystać z poczty elektronicznej, ...
ŻYCIE NA MARSIE?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1996
Planetę spowija mgiełka atmosfery. Na powierzchni widać nie tylko ślady aktywności wulkanicznej i tektonicznej, lecz także wyschnięte koryta rzek. Dziś oblicze planety kształtują wiatry i lód. Tak podobna do Ziemi i tak inna. Czy na niej również mogło ...
W OCEANIE PALEONTOLOGA
JÓZEF KAŹMIERCZAK Listopad 1996
Przedstawienie wiarygodnego dowodu na obecność życia poza Ziemią byłoby z pewnością jednym z największych, a może i największym odkryciem w dziejach ludzkości. Zadanie to jest na tyle pasjonujące i poznawczo istotne, że w jego rozwiązanie były i są nadal ...
OKNO NA MARSA
ANDRZEJ JUREWICZ Listopad 1996
Powrót na czerwoną planetęPolski akcent Obecnej jesieni po raz kolejny otwiera się okno na Marsa: wzajemne położenie Ziemi, Marsa i Słońca stwarza optymalne warunki balistyczne do wysłania statku kosmicznego w stronę Czerwonej Planety. Sytuację tę wykorzystają ...
WIELKI KONKURS ASTRONOMICZNY 96 ROZSTRZYGNIĘTY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1996
Koniunkcja Wenus z Księżycem sfotografowana przez Dariusza Śliwowskiego z Warszawy 10 sierpnia 1996 roku Tegoroczny, trzeci już konkurs "Wiedzy i Życia", zorganizowany dla miłośników nieba gwiaździstego, pokazał, że czytelników chętnych ...
PLIKI I KATALOGI
ALEKSY BARTNIK Listopad 1996
Dłuższe używanie konta prowadzi do tego, że zbierze się nam na dysku komputera dużo plików, a nie wszystkie są przecież potrzebne. W celu utrzymania minimum porządku musimy zapoznać się z paroma poleceniami systemu Unix, które pozwolą nam te pliki przeglądać ...
FIZYKA PODRÓŻY MIĘDZYGWIEZDNYCH
LAWRENCE KRAUSS Październik 1996
Flotylle statków kosmicznych od dawna przemierzają kosmos na kartach książek fantastycznonaukowych i w filmach science fiction. Czy istnieje jednak szansa, by przyszłe pokolenia Ziemian spenetrowały chociażby naszą Galaktykę, jeśli nie najodleglejsze ...
FIZYKA PODRÓŻY MIĘDZYGWIEZDNYCH
LAWRENCE KRAUSS Październik 1996
Flotylle statków kosmicznych od dawna przemierzają kosmos na kartach książek fantastycznonaukowych i w filmach science fiction. Czy istnieje jednak szansa, by przyszłe pokolenia Ziemian spenetrowały chociażby naszą Galaktykę, jeśli nie najodleglejsze ...
SKOK W PRZYSZŁOŚĆ
KLARA SZATKIEWICZ Październik 1996
Firma Elscint, będąca liderem w produkcji aparatury medycznej do badań scyntygraficznych, wyprodukowała urządzenie wykorzystujące ostatnie osiągnięcia medycyny nuklearnej. Jest to Vari Cam, który umożliwia wykonywanie każdego ze stosowanych dziś badań ...
ŚLADY ŻYCIA NA MARSIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Październik 1996
Kiedy w 1976 roku na powierzchni Marsa osiadły lądowniki sond Viking, jednym z ich zadań było zbadanie, czy na tej planecie istnieją ślady aktywności żywych organizmów. Spektrometr masowy nie zarejestrował jednak obecności żadnych związków organicznych. ...
SEKRETY BAZY CCC
BOGDAN MIŚ Październik 1996
Pierwsza dziesiątka Słynny komputer Konrada Zusego, Z1 z 1938 roku Jak Czytelnicy "Wiedzy i Życia" doskonale wiedzą - obchodzimy akurat półwiecze Ery Informacji. Amerykanie wiążą to z oddaniem do użytku komputera ENIAC (o czym pisaliśmy ...
TRWA WOJNA PRZEGLĄDAREK
BOGDAN MIŚ Październik 1996
Jak doskonale wiedzą Czytelnicy tej rubryki, światowa sieć WWW stała się prawdziwym przebojem. Wprawdzie niedobitki fanatycznych zwolenników innych sposobów wykorzystania Internetu nieco się krzywią, że WWW to "takie coś dla dzieci" i "w ...
ZNOWU ZAĆMIENIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Październik 1996
Po wrześniowym całkowitym zaćmieniu Księżyca październik przyniesie jeszcze bardziej ekscytujące wydarzenie: 12 X dojdzie do zaćmienia Słońca. Choć tylko częściowe, zaćmienie to będzie można łatwo obserwować: w początkowej i maksymalnej fazie - wyposażywszy ...
JOHNNY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1996
John von Neumann (1903-1957), jeden z najwybitniejszych uczonych naszego stulecia, urodził się w Budapeszcie i gdyby tam pozostał, to w historii nauki byłby znany jako Margittai Neumann János, ponieważ Węgrzy piszą zawsze imię na końcu. Margittai to ...
ZIELONA RZEKA ZASTĄPI NETWARE 4.1
BOGDAN MIŚ Październik 1996
Firma Novell poinformowała, że ponad 2800 współpracujących z nią producentów sprzętu i oprogramowania otrzymało do badań wersję beta (czyli testową) nowego systemu sieciowego o nazwie roboczej Zielona Rzeka (Green River), będącego następcą sieciowego ...
FRAKTALNE OBLICZE NATURY
DOMINIK SZCZERBA Październik 1996
Obserwując przyrodę często upraszczamy ją, sprowadzając jej formy do prostych brył geometrycznych. I tak: horyzont to linia prosta, drzewa to walce itp. W ten sposób na przyrodę patrzył już Euklides. Czy jednak taka jest jej prawdziwa struktura? Liczby ...
IRC - POGAWĘDKI W INTERNECIE
ALEKSY BARTNIK Wrzesień 1996
Internet - wśród swoich możliwości - pozwala wielu osobom równocześnie na wymianę zdań w czasie rzeczywistym, czyli normalną dyskusję - tyle że za pomocą klawiatury. System umożliwiający tego typu rozmowy nazywa się IRC (Internet Relay Chat), a potrafi ...
GALAKTYKI, SOCZEWKI, GRAWITACJA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1996
Już Albert Einstein przewidział, że potężna koncentracja masy może działać jak soczewka, wzmacniając i zmieniając bieg światła wysyłanego przez leżące za nią obiekty. Zjawisko to astronomowie obserwują od pewnego czasu, badając obrazy odległych galaktyk. ...
NOWY KOMPUTER IBM
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1996
Wprowadzony ostatnio na rynek komputer IBM PC 300 jest przeznaczony w zasadzie dla biznesu. Maszyna zawiera bogaty zestaw innowacyjnych narzędzi do obsługi sieci, a jej "serce" stanowi najnowszy procesor Pentium firmy Intel, taktowany niezwykłą ...
GROMADA KULISTA ANDROMEDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1996
Jeśli obiekt na zamieszczonym obok zdjęciu przypomina Ci, drogi Czytelniku, gromadę kulistą gwiazd, jesteś na dobrym tropie. Ale w tym przypadku nie mamy do czynienia z kolejną gromadą kulistą związaną z Drogą Mleczną. Oto dzięki Kosmicznemu Teleskopowi ...
ZABAWA W OBRAZKI
MAREK HOŁYŃSKI Wrzesień 1996
W połowie lat siedemdziesiątych kraje socjalistyczne borykały sięze stworzeniem jednolitegosystemu maszyn cyfrowych,czyli domorosłej kopii IBM-owskiej serii 360. Powołano więc przy RWPG międzynarodową komisję, która objeżdżała wytypowaneośrodki badawcze. Jeden ...
NARESZCIE ZAĆMIENIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1996
Jeśli tylko pogoda dopisze, astronomicznym wydarzeniem września będzie z pewnością całkowite zaćmienie Księżyca w nocy 26/27 września. Maksymalna faza zaćmienia przypadnie na godz. 4:54 (uwaga: wszystkie momenty są podane jeszcze w czasie letnim; w tym ...
HILBERT I KLEIN
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 1996
Uniwersytet w Getyndze, na którym w połowie XIX wieku nauczał "książę matematyków" Carl F. Gauss, miał szczęście do wielkich uczonych. W 1886 roku katedrę matematyki objął tam Felix Klein (1849-1925), który stworzył ośrodek służący później ...
GALAKTYKI AKTYWNE
KRZYSZTOF CHYŻY Wrzesień 1996
Astronomowie są obecnie bliscy wyjaśnienia zagadkowej natury najjaśniejszych obiektów Wszechświata - galaktyk aktywnych. Linie absorpcyjne, linie emisyjne Mapa jasności radiowej Cygnusa A - silnej radiogalaktyki oddalonej o 700 mln lat świetlnych od ...
TAJEMNICE ŚWIATŁA SPOLARYZOWANEGO
GRZEGORZ DERFEL Sierpień 1996
Barwa i natężenie to dwie cechy światła,które są rejestrowane przez nasz zmysł wzroku.Natomiast trzecia nieodłączna właściwość światła, jego polaryzacja, pozostaje poza naszymizdolnościami postrzegania. W większości sytuacji dochodzi do naszych oczu ...
OPPIE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 1996
Julius Robert Oppenheimer (1904-1967) był jednym z najbardziej znanych w świecie uczonych ze względu na kierowniczą rolę w "Projekcie Manhattan" - budowy amerykańskiej bomby atomowej. Jego ojciec był zamożnym kupcem w Nowym Jorku, toteż Robert ...
PIERWSZY MECZ W INTERNECIE
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
Internet staje się pomału ważnym medium także w upowszechnianiu informacji sportowych, i to tych najbardziej aktualnych, relacjonowanych na żywo, tj. w czasie rzeczywistym. Stoisko firmy IBM na PC Expo, norweskim pokazie technologii komputerowej zorganizowanym ...
SUPERCERBER
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
American Power Conversion (APC), główny światowy producent zasilaczy bezprzerwowych (tzw. UPS-ów) do komputerów i innych złożonych urządzeń elektronicznych, wymagających nieustannego i bezawaryjnego zasilania, wprowadził na rynek nowy produkt. Aparat ...
INTERNET RATUJE ŻYCIE
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
Odnotujmy pierwszy w historii Internetu fakt uratowania życia człowiekowi. Niejaki Ken Walker, Amerykanin uczestniczący za pośrednictwem Internetu w konferencji zorganizowanej przez CompuServe, doznał w trakcie seansu zdalnej łączności ciężkiego ataku ...
POLSKA REPREZENTACJA NA EUROPEJSKI KONKURS PRAC MŁODYCH NAUKOWCÓW
JAN MOSTOWSKI Sierpień 1996
Regulamin polskich eliminacji IX Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej Od 1989 roku Komisja Unii Europejskiej organizuje doroczny Konkurs Prac Młodych Naukowców obejmujący nauki ścisłe, przyrodnicze oraz technikę. Jego celem jest popularyzacja ...
JESZCZE O ENCYKLOPEDIACH
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
Z przyjemnością stwierdzam, że multimedialne encyklopedie i almanachy zaczynają pojawiać się na naszym rynku masowo. Z jeszcze większą satysfakcją odnotowuję rosnące nimi zainteresowanie programistów i wydawców polskich; mam coraz większą nadzieję, że ...
TA WSPANIAŁA, NIKOMU NIEPOTRZEBNA WIEDZA
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
Wśród rozmaitych internetowych dziwactw, których w sieci są tysiące i które odkrywam z autentyczną rozkoszą, znalazłem witrynę (bardzo nam się spodobało to tłumaczenie terminu home page i będziemy je stosować i lansować) o nazwie Deb and Jen's Land O' ...
PLANETY, KONIUNKCJE I PERSEIDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Sierpień 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w sierpniu i wrześniu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje podane są u góry obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką ...
WWW - SZUKAMY INFORMACJI
ALEKSY BARTNIK Sierpień 1996
Najwspanialsze możliwości, jakie daje World Wide Web, to bardzo łatwe wyszukiwanie potrzebnych nam informacji. Na ogół za udostępnienie interesujących nas danych wyspecjalizowane firmy każą sobie płacić. Jednak dziś, w początkowej fazie rozwoju WWW, ...
TITANIA
RK Lipiec 1996
Najpotężniejszy na świecie laser ultrafioletowy - "Titania" - został uruchomiony w brytyjskim Rutherford Appleton Laboratory na początku kwietnia br. Jest to tzw. laser ekcymerowy, w którym ośrodek czynny stanowią wzbudzone cząsteczki fluorku ...
TU WARTO ZAJRZEĆ
BOGDAN MIŚ Lipiec 1996
Zachęceni korespondencją i rozmowami z naszymi Czytelnikami, postanowiliśmy - poczynając od niniejszego numeru - publikować ciekawe, godne uwagi lub choćby tylko zabawne adresy internetowych stron WWW, naturalnie z króciutkim opisem ich zawartości. Tak ...
NIE ZAPOMINAJMY O OLBRZYMACH
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1996
Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) uzyskał niezwykle ciekawe zdjęcia dwóch planet olbrzymów: Saturna i Urana. Oba ciała niebieskie wciąż przyciągają uwagę astronomów z powodu swych pierścieni. Kiedy 6 sierpnia ub.r. wykonywano pierwsze zdjęcie Saturna ...
KTO SIĘ BOI TELEFONII SATELITARNEJ?
BARBARA PRATZER Lipiec 1996
Nie wszystkich cieszy burzliwy rozwój telekomunikacji. Wśród malkontentów znajdziemy nie tylko nawiedzonych przeciwników idei "globalnej wioski", lecz i radioastronomów. Naukowcy z niepokojem myślą zwłaszcza o planowanym na koniec roku wystrzeleniu ...
WIRUSY KOMPUTEROWE JAK ŻYWE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1996
Statystyczny użytkownik komputera ściągnął w ubiegłym roku z Internetu do swej maszyny więcej plików z programami niż dwa lata wcześniej. Nic dziwnego, sieć staje się coraz popularniejsza i zasobniejsza. Jednakże ułatwia to także rozpowszechnianie w ...
WARSZAWSKI TELESKOP W CHILE
BARBARA PRATZER Lipiec 1996
W końcu lutego br. zakończona została budowa polskiego teleskopu o średnicy 1.3 m w amerykańskim obserwatorium astronomicznym Las Campanas w Chile. Obserwatorium to, należące do prywatnej fundacji Carnegie Institution of Washington, położone jest około ...
AMERYKAŃSKIE WYBORY PREZYDENCKIE W INTERNECIE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1996
Wyniki i postępy kampanii prezydenckiej w USA są na bieżąco do wglądu w światowej sieci komputerowej Internet. Firma DEC (Digital Equipment Corporation) udostępniła swoją wyrafinowaną technikę komputerową do stworzenia stale uaktualnianej i ogólnie dostępnej ...
GENERAŁ I UCZENI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 1996
We wrześniu 1942 roku pułkownik Leslie Groves został awansowany do stopnia generalskiego i mianowany szefem "Projektu Manhattan" - budowy amerykańskiej bomby atomowej. Groves miał 46 lat. Studiował inżynierię na uniwersytecie stanu Washington ...
WORLD WIDE WEB
ALEKSY BARTNIK Lipiec 1996
Internet i usługi opisywane w poprzednich odcinkach istnieją od wielu lat. Jednak w zeszłym roku nastąpiła istna eksplozja zainteresowania siecią: liczba użytkowników podwaja się co miesiąc! Prasa, telewizja, radio - wszyscy mówią o sieci. Dwa ku temu ...
OBLICZA KOMETY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1996
Jedno z pierwszych zdjęć (kolory fałszywe) komety Hyakutake, wykonane 9 lutego br. za pomocą teleskopu o średnicy 1.54 m w Obserwatorium La Silla (ESO). Dwudziestominutowa ekspozycja ujawniła zaczątki warkocza; średnica fioletowej otoczki wynosiła ...
PLANETARNY LIPIEC
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lipcu i sierpniu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
POLSKIE ZEGARY SŁONECZNE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1996
Katalog polskich zegarów słonecznych Dzięki temu, że czytelnikom "Wiedzy i Życia" spodobał się pomysł poświęcenia części ubiegłorocznych wakacji na tropienie zegarów słonecznych, możemy dzisiaj zaprezentować pierwszą w Polsce mapę cieniowych ...
O RADIOLOGII LEKARSKIEJ
W. ZAWADOWSKI Lipiec 1996
Lipiec 1966 rok Na ziemiach polskich pierwsze zdjęcie rentgenowskie zostało wykonane w Krakowie - w lutym 1896 r. Było to zdjęcie łokcia, na podstawie którego prof. Wszechnicy Jagiellońskiej Obaliński rozpoznał zwichnięcie. A więc nie było to próbne ...
GRUPY DYSKUSYJNE: USENET
ALEKSY BARTNIK Czerwiec 1996
Jedną z najbardziej pożytecznych inicjatyw w Internecie są grupy dyskusyjne, popularnie zwane USENETEM (ang. USErs NETwork - sieć użytkowników). Grup tych jest dużo, z mojego konta mam dostęp do około 5000. W ramach odpowiedniej grupy możemy wymieniać ...
PLUTON PO RAZ PIERWSZY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
W marcu br. amerykańscy astronomowie przedstawili pierwsze obrazy powierzchni Plutona - planety obserwowanej wprawdzie już od 66 lat, lecz wciąż pozostającej jedną z największych zagadek Układu Słonecznego. O istnieniu dziewiątej planety świat dowiedział ...
WIRTUALNA SCENOGRAFIA TELEWIZYJNA
TOMASZ KULISIEWICZ Czerwiec 1996
Na warszawskich targach Media Forum '96 niemiecka firma VAP (Video Art Production), kierowana przez Polaka z Hamburga, Ryszarda Kunickiego, pokazała rozbudowany system kreowania scenografii telewizyjnej. Ze zwykłym blue-boxem, używanym we wszystkich ...
MNIEJSZE NIŻ KWARKI
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Czerwiec 1996
Wyniki pomiarów przeprowadzonych ostatnio w FermiLab w USA, gdzie bada się zderzenia z antyprotonami protonów rozpędzonych do największej obecnie energii, zdają się sugerować, że kwarki - uchodzące za punktowe, najprostsze cegiełki materii - kryją w ...
FIZYKA POWIEŚCIOWA
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Czerwiec 1996
Paul Dirac, jeden z największych fizykówXX wieku, miał po przeczytaniu Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego powiedzieć: Dobra książka, ale jest w niej błąd - pewnego dnia słońce zachodzi dwukrotnie. Poniżej pozwalam sobie na podobne uwagi w odniesieniu ...
KOMPUTER I ENCYKLOPEDIE
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1996
Stoją sobie u nas w redakcji na półkach trzy encyklopedie: trzy pierwsze tomy wydawanej obecnie przez PWN, poza tym słynna Britannica i niemniej słynna Bolszaja Sowietskaja - ta, w której przed laty nakazano prenumeratorom wyciąć nożyczkami stronę z ...
GWIEZDNE KOŁYSKI
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
Przez lornetkę mgławica M16 w gwiazdozbiorze Węża przypomina niepozorną, mglistą plamkę. Za pomocą niedużej lunety można dostrzec w tym miejscu jakieś dwadzieścia gwiazd. Nieco większy teleskop, o średnicy 15-20 cm, ujawni już jednak, że M16 to również ...
W OCZEKIWANIU NA POTRÓJNĄ OPOZYCJĘ, PRZEKĄSZAJĄC KOMETĄ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w czerwcu i lipcu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
BRAK WYOBRAŹNI
EUGENIA NOWACKA Czerwiec 1996
Raczej nie zawracam głowy redakcjom swoimi uwagami, ale tym razem nie wytrzymałam i postanowiłam do Was napisać. Dlaczego do Was? Bowiem sprawa dotyczy piszących u Was Autorów. Jak tylko mam okazję, to czytuję "Wiedzę i Życie", gdyż interesują ...
ZAWRÓCIĆ W GŁOWIE WSZECHŚWIATEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
Gdy ostatnio znajomi pytali się mnie, czy mógłbym im polecić jakąś książkę "no wiesz, o Wszechświecie i tym wszystkim" dla ich żądnych wiedzy pociech z podstawówki, bez wahania wskazywałem na W poszukiwaniu nieskończoności. Dodawałem jednak: ...
ZAWRÓCIĆ W GŁOWIE WSZECHŚWIATEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
Gdy ostatnio znajomi pytali się mnie, czy mógłbym im polecić jakąś książkę "no wiesz, o Wszechświecie i tym wszystkim" dla ich żądnych wiedzy pociech z podstawówki, bez wahania wskazywałem na W poszukiwaniu nieskończoności. Dodawałem jednak: ...
KSIĄŻĘ MATEMATYKÓW
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 1996
Carl Friedrich Gauss, któremu nadano ten wzniosły przydomek, urodził się w 1777 roku w bardzo biednej rodzinie w Brunszwiku (Braunschweig). Jego dziad był ubogim wieśniakiem, a ojciec Gerhard robotnikiem, który zarabiał na utrzymanie różnymi zajęciami ...
SPRAWDŹ, CO WIESZ
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Czerwiec 1996
Jednym z narzędzi ułatwiających sprawowanie władzy w kraju demokratycznym jest badanie opinii publicznej na dany temat. Stąd w Polsce coraz częściej mamy do czynienia z różnego rodzaju sondażami. Czy są one wystarczającą przesłanką dla podejmowania ważnych ...
POLOWANIE NA PLANETOIDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w maju i czerwcu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
TWARZ GWIAZDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Wciąż jeszcze większość podręczników astronomii utrzymuje, że gwiazdy sąpunktowymi źródłami światła. Innymi słowy, dostrzeżenie szczegółów ichpowierzchni przekracza możliwości ziemskich instrumentów. Nic bardziejmylnego! Świadczy o tym zdjęcie tarczy ...
ANTYWODÓR NA ZAMÓWIENIE
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Maj 1996
W Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek Elementarnych (CERN) pod Genewą wytworzono i po raz pierwszy zarejestrowano kilka atomów antywodoru. Zapoczątkowano w ten sposób zupełnie nowy kierunek fundamentalnych poszukiwań. Od kilku już dziesięcioleci ...
KOMPUTER MARZEŃ
BOGDAN MIŚ Maj 1996
Procesor Pentium taktowany zegarem o niewiarygodnej do niedawna szybkości166 MHz - ostatnia nowość w tej serii mikroprocesorów słynnej firmy Intel- został zastosowany w komputerze IBM PC 300, który trafił na rynek w pierwszymkwartale br. Komputer ...
KOMPUTERY W POLSKIEJ SZKOLE
BOGDAN MIŚ Maj 1996
Ministerstwo Edukacji Narodowej udostępniło niedawno raport o stanie komputeryzacji polskiego szkolnictwa. Zawiera on co prawda dane sprzed ponad półtora roku, ale są one na tyle znamienne, że warto się z nimi zapoznać i dziś. Tak więc w październiku ...
WIRUS KOMPUTEROWY W ROLI STRAŻNIKA
BOGDAN MIŚ Maj 1996
Nadeszły ciężkie czasy dla złodziei: skradzione komputery mogą same ujawnić miejsce swego pobytu. Będzie to jednak możliwe tylko wtedy, gdy łup złodzieja, poprzez modem, podłączony zostanie do Internetu lub podobnej sieci. W takim wypadku podobny do ...
PLANETA TU, PLANETA TAM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Wszystko wskazuje na to, że ostatnie pięć lat XX wieku zapisze się w historii astronomii jako okres, w którym człowiek nauczył się odnajdywać planety krążące wokół innych gwiazd. W październiku ub. r. świat dowiedział się o odkryciu planety obiegającej ...
WINDOWS 97 NA HORYZONCIE
BOGDAN MIŚ Maj 1996
Kilka miesięcy po gigantycznej promocji i premierze nowego systemu komputerowego Microsoftu o nazwie Windows '95 jest już w tzw. testach "alfa" (tj. wstępnych) jego następca, noszący na razie kryptonim "Nashville"; wiadomo jednak, ...
MAŁPA W LABORATORIUM
REDAKCJA Maj 1996
Zbliża się koniec roku szkolnego, czas matur i egzaminów wstępnych na wyższe uczelnie. W ramach przygotowań do tych ważnych wydarzeń chcemy Czytelnikom "Wiedzy i Życia" zaproponować rozrywkę. Ogłaszamy konkurs pod hasłem "Małpa w laboratorium". ...
NAWET AT MOŻE BYĆ UŻYTECZNY
BOGDAN MIŚ Maj 1996
Technika komputerowa rozwija sięw zawrotnym tempie. Już pojawiły się na rynku komputery wyposażone w następcę słynnego Pentium - procesor P6 zwany także Pentium Pro, są w sprzedaży Windows '95 i OS/2 Warp w polskiej wersji, już nie budzi emocji napęd ...
JAK SZUKAĆ PROGRAMÓW?
ALEKSY BARTNIK Maj 1996
Często potrzebny jest nam jakiś program, o którym wiemy, że jest gdzieś w Internecie; musimy go tam w jakiś sposób odszukać. Dziś istnieją znakomite i proste w użyciu narzędzia do takich poszukiwań, jednak są one oparte na strukturze WWW (World Wide ...
H+O=?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Poddawanie mieszaniny wodoru i tlenu wysokim ciśnieniom mało kto uznałby za zajęcie bezpieczne. Zresztą wynik takiego eksperymentu wygląda na oczywisty. Oczekiwalibyśmy powstania wody - w reakcji, którą wszyscy znamy ze szkoły. Utlenianie wodoru powinno ...
STRZAŁ W DZIESIĄTKĘ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1996
Kiedy wykonujemy obliczenia arytmetyczne, często posługujemy się procentami, promilami itd. Trudno więc wyobrazić sobie czasy, kiedy w użyciu były tylko ułamki zwykłe, które są taką udręką dla wielu uczniów. Rozpowszechnienie ułamków dziesiętnych, niezbędnych ...
VADEMECUM OBSERWATORA NIEBA
DAVID LEVY Maj 1996
Przedstawiamy fragmenty książki, która wypełnia jakże dotkliwą lukę na polskim rynku: w sposób prosty, a jednocześnie z uwzględnieniem wszystkich niezbędnych szczegółów praktycznych wprowadza w świat obserwacji astronomicznych. Jej autorem jest David ...
JPEG, ZIP, UUE ETC...
ALEKSY BARTNIK Kwiecień 1996
Żeglując po sieci, często natykamy się na pliki, których typ nie jest nam znany. Ten artykuł ma pomóc w ich rozpoznawaniu. Jak pamiętamy, pliki mają nazwy, a po jej części głównej występuje często kropka i rozszerzenie nazwy, tj. krótki, zazwyczaj trójliterowy ...
DYSK Z PLANETĄ?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Krążący po orbicie okołoziemskiej Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) wykonałw styczniu br. najdokładniejsze z uzyskanych dotąd zdjęć dysku gazowo-pyłowegootaczającego gwiazdę ß Pictoris (Malarza), nieco gorętszą od Słońca, oddalonąod nas o 50 lat świetlnych. ...
SYNTEZA NOWEGO PIERWIASTKA
ADAM SOBICZEWSKI Kwiecień 1996
W pierwszych dniach lutego 1996 roku naukowcy z Instytutu Ciężkich Jonów (GSI) w Darmstadcie, w Niemczech, wytworzyli i zidentyfikowali nowy pierwiastek o liczbie atomowej (liczbie protonów w jądrze) 112. Dokonano tego w tym samym instytucie, w którym ...
GWIAZDY PIĘKNIE UMIERAJĄ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Wykorzystanie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a (HST) do obserwacji mgławicy planetarnej NGC 7027 pozwoliło astronomom uzyskać nowe informacje o przebiegu procesu umierania gwiazdy bardzo podobnej do Słońca. Teoria ewolucji gwiazd utrzymuje, że za mniej ...
ACH, TE EGZAMINY!
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 1996
Ernest Rutherford, o którym w tym miejscu była już nieraz mowa, uważał, że każdy badacz musi umieć szybko oceniać rzędy różnych wielkości fizycznych, z którymi ma mieć do czynienia. Z tego powodu bardzo lubił zadawać podczas egzaminów proste pytania, ...
NIESPODZIANKA Z WARKOCZEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Kiedy w lutowym odcinku "Nieba za oknem" zapowiadałem, że wiosną 1997 roku zagości na naszym niebie jasna kometa Hale-Bopp, przez myśl mi nie przeszło, iż już za dwa miesiące będę anonsował na łeb, na szyję pojawienie się innej jasnej gwiazdy ...
HOMO GALACTICUS
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Trudno oprzeć się wrażeniu, iż pewne istotne, a wciąż nie rozwiązane problemy dotyczące miejsca człowieka w kosmosie powracają falami, których przyczyna nie zawsze jest jasna, rola zaś przypadku - niewykluczona. Jak bowiem wytłumaczyć, że pod koniec ...
I STAŁ SIĘ ENIAC
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1996
Pięćdziesiąt lat temu dzięki skonstruowaniu pewnej maszyny świat stał się nieco inny. Nikt zapewne wówczas nie przewidywał aż takich reperkusji związanych z tym urządzeniem, jakich jesteśmy świadkami dzisiaj. Może tylko... skłonni jak zawsze do szukania ...
ZNIKAJĄCY OZON
ROBERT KOŁOS Kwiecień 1996
Holenderski przyrodnik M. van Marum odnotował w 1785 roku dziwny zapach powietrza wokół maszyn elektrostatycznych. Ani on, ani chemicy, którzy ponad pół wieku później zidentyfikowali źródło tej woni jako trójatomowy tlen - ozon (grec. odzon - pachnący) ...
REKORDOWE BLIŹNIAKI
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1996
Pod koniec ubiegłego roku matematycy ustanowili kolejny rekord: odnaleźli(oczywiście za pomocą komputera) dwie najwieksze dotychczas pary tzw. liczbbliźniaczych, czyli takich liczb pierwszych (a więc nie mających dzielnikówróżnych od jedynki i siebie), ...
TERAZ ALBO NIGDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w kwietniu i maju 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
ROK KOSMICZNY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Rok 1996 zapowiada się doskonale z punktu widzenia astronomów badających Układ Słoneczny. I to nie tylko dlatego, że sonda Galileo krąży wokół Jowisza, zbierając informacje o systemie planety olbrzyma (patrz: ... i wreszcie Jowisz, "WiŻ" nr ...
FTP
ALEKSY BARTNIK Marzec 1996
FTP jest najpopularniejszą (po poczcie elektronicznej) usługą w Internecie- to podstawowy sposób przesyłania informacji (plików) po sieci. Na całym świecie istnieje tysiące miejsc (tzw. ftp sites), skąd można pobierać najróżniejsze informacje - ...
CIEKAWE DOŚWIADCZENIA
PAWEŁ GÓRNICKI Marzec 1996
Dziś kolejna seria prostych doświadczeń. Każde z nich ilustruje pewne ciekawe zjawisko fizyczne, chociaż nie mają one ze sobą żadnego związku. Mam nadzieję, że różnorodność doświadczeń wynagrodzi brak myśli przewodniej i każdy znajdzie"coś dla siebie". Ryc. ...
ŻYCIE PRYWATNE ISAACA NEWTONA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 1996
O Newtonie, jednym z kilku najsławniejszych uczonych wszechczasów, słyszeliwszyscy, niezależnie od kraju, kultury, czy religii, którzy uczyli sięw szkole średniej. Dużo rzadziej mówi się o jego życiu prywatnym. Isaac Newton urodził się w dniu Bożego ...
CÓŻ, WIOSNA...
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
TRZY POKOLENIA LEPTONÓW
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Marzec 1996
Nagrodę Nobla z fizyki w roku 1995 przyznano badaczom cząstek elementarnych, które należą do grupy leptonów. Uhonorowani zostali: Frederick Reines za obserwację nieuchwytnego neutrina oraz Martin L. Perl za odkrycie cząstki tau. Frederick ReinesMartin ...
JAK WSZECHŚWIAT RÓSŁ Z NAMI
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Kiedy w 1926 roku pojawił się pierwszy numer naszego pisma, astronomowiedopiero od kilku miesięcy dysponowali dowodami, że Wszechświat rozciąga siępoza granice Drogi Mlecznej. Gdy powstawał pierwszy numer "Wiedzy i Życia", świat mgławic ...
NARZĘDZIE DLA ARCHITEKTÓW WNĘTRZ
BOGDAN MIŚ Marzec 1996
Niezwykle przydatne narzędzie otrzymują projektanci wnętrz, którzy wykorzystują w pracy komputer osobisty klasy PC. Narzędziem tym jest program o nazwie 3D Home Architect firmy Broderbund.Pozwala on dowolnie - w niezwykle prosty sposób - ustawić na planie ...
POLICZONE KAMIENIE Z NIEBA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Nasze pismo nie ma pod tym względem czystego sumienia. Ba, trzeba uczciwie się przyznać, że regularnie i z premedytacją przykładaliśmy do tego procederu rękę: publikowaliśmy artykuły, w których nie tylko tłumaczyliśmy, skąd się ci pozaziemscy przybysze ...
GALAKTYKA NA KRAŃCACH WSZECHŚWIATA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Zespół włoskich astronomów pracujących pod kierunkiem Sandro D'Odorico zaobserwował w ub. r. jedną z najdalej położonych galaktyk. Odkrycia dokonano za pomocą 3.5-metrowego teleskopu NTT, który znajduje się w obserwatorium La Silla w Chile, należącym ...
INTERNET BEZ TAJEMNIC
BOGDAN MIŚ Marzec 1996
Internet staje się coraz bardziej "modny". Po tej globalnej sieci komputerowej buszują już dziś nie tylko naukowcy, którzy przekonali się o korzyściach płynących z dostępu do nieograniczonych praktycznie zasobów wiedzy i możliwości błyskawicznego ...
NOWA CZARNA DZIURA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
Znowu?! W grudniu ub. r. astronomowie wykorzystujący do obserwacji Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) po raz kolejny donieśli o odkryciu czarnej dziury - tym razem w centrum galaktyki eliptycznej NGC 4261, oddalonej od nas o 100 mln lat świetlnych. Czarnych ...
PORTRET RODZINY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
7 stycznia 1610 roku Galileusz po raz pierwszy dostrzegł trzy księżyce krążące wokół Jowisza, 13 stycznia zaobserwował czwarty. I choć trudno porównywać potęgę współczesnych teleskopów z możliwościami małej lunetki wielkiego uczonego, cztery odkryte ...
PIERWSZA POLSKA...
JACEK PIECHOTA Luty 1996
Trwają prace nad przygotowaniem pierwszej polskiej encyklopedii multimedialnej, wykorzystującej jako nośnik dysk CD-ROM. Decyzja o wydaniu Encyklopedii multimedialnej PWN jest z jednej strony odpowiedzią na zapotrzebowanie rynku, a z drugiej naturalną ...
...I WRESZCIE JOWISZ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
Po blisko sześcioletniej wędrówce i pokonaniu 3.7 mld km kosmicznej pustki, sonda Galileo osiągnęła swój cel: weszła na orbitę największej planety Układu Słonecznego - Jowisza. Galileo i księżyce Jowisza Gdy 7 grudnia 1995 roku w świat poszła wiadomość, ...
ODKRYCIE HIPERJĄDER
JANUSZ ZAKRZEWSKI Luty 1996
Instytut Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego obchodziswoje 75-lecie. W poprzednim numerzeprzedstawiliśmy jego historię,dziś rozpoczynamy cykl artykułów, w których pokażemy najważniejsze jego dokonania. Jednymz najdonioślejszych sukcesówpolskich ...
NA TROPIE BOSKIEJ CZĄSTKI
LEON LEDERMAN DICK TERESI Luty 1996
Jeśli Wszechświat jest odpowiedzią, jak brzmi pytanie? Leon Lederman przejdzie do historii fizyki co najmniej z dwóch powodów.W roku 1988 za badania nad cząstkami elementarnymi otrzymał Nagrodę Nobla. W roku 1993 napisał Boską Cząstkę - najzabawniejszą ...
KŁOPOTLIWE AEROZOLE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1996
W numerze "WiŻ" z sierpnia ub.r. ukazał się sygnał "Nie ma tego złego..." Nie zgadzam się z zawartą tam opinią jakoby emisja SO2 przyczyniała się do oziębiania klimatu. Jest oczywiste, że obszary, nad którymi rozciąga się warstwa ...
APPLE MACINTOSH
JACEK GRABOWSKI Luty 1996
Komputery Apple Macintosh są w Polsce znacznie mniej znane od komputerów klasy PC. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest - prócz stosunkowo wysokiej ceny - również fakt, że Macintoshe nigdy dotąd nie miały "klonów", a swego czasu były również ...
NADCIĄGA KOMETA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lutym i marcu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
SŁAWNI, MAŁO ZNANI...
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 1996
Nazwisko Aleksandra Borodina (1833- 1887) kojarzy się nam z jego znanymi kompozycjami: z poematem symfonicznym W stepach Azji Środkowej, albo z operą Kniaź Igor ze słynnymi Tańcami połowieckimi. Zapewne nikomu nie przyjdzie do głowy upatrywać w tym kompozytorze ...
BRĄZOWE KARŁY SĄ NA ŚWIECIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
W grudniu ub. r. donosiliśmy w "Sygnałach" o zaobserwowaniu pierwszych planetopodobnych obiektów wokół innych gwiazd. Dziś możemy tę informację uzupełnić pierwszymi w historii astronomii zdjęciami niegwiazdowego obiektu obiegającego inną niż ...
OD OBOJA DO GALAKTYKI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1996
Wielki astronom angielski William Herschel (1738 - 1822) urodził się wHanowerze i pochodził z rodziny, która przywędrowała z Saksonii, gdziejego pradziad Hans prowadził browar. Ojciec Williama (a właściwie WilhelmaFriedricha - bo takie imiona ...
OD PLANET DO RODZĄCYCH SIĘ GALAKTYK
STANISŁAW BAJTLIK Styczeń 1996
Ubiegłoroczne odkrycia astronomiczneprzybliżają nas do odpowiedzi na niezwykle istotne pytania: Czy istnieją inne systemyplanetarne? Gdzie skrywają się czarnedziury? Jak powstały galaktyki? Od kiedy Giordano Bruno wysunął w XVI wieku hipotezę, że gwiazdy ...
CZY NEUTRINO MA MASĘ?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1996
Na początku 1995 roku wielką sensację wywołało doniesienie z Los Alamoso wynikach przeprowadzonego w tym laboratorium eksperymentu dotyczącegooddziaływań neutrin (patrz: "Sygnały", "WiŻ" nr 7/1995).Dokładniej - w tym eksperymencie ...
365 BAJTÓW UBIEGŁEGO ROKU
JACEK GRABOWSKI Styczeń 1996
Sensacją jesieni ubiegłego roku stał się nowy system operacyjny dla komputerów PC - Windows '95. Zdecydowanie, dzięki przychylności prasy, nowe Windows zostały nieco przecenione, nie można jednak pominąć faktu, że pojawienie się nowości Microsoftu ...
75 LAT FIZYKI NA HOŻEJ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1996
Zapewne nie wszyscy przemierzający ulicę Hożą w Warszawie na odcinkumiędzy Emilii Plater i Chałubińskiego zdają sobie sprawę, że w mało rzucającychsię w oczy budynkach na niewielkiej parceli pod numerem 69 mieści się znanyw całym świecie ośrodek badań ...
ZJAWISK BEZ LIKU
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w styczniu i lutym 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
E-MAIL
ALEKSY BARTNIK Styczeń 1996
Poczta elektroniczna (electronic mail, w skrócie E-Mail) jest najpopularniejsząusługą z jakiej można korzystać dzięki Internetowi. Ludzie, którzy nieużywali tego środka komunikowania, mają trudności w zrozumieniu dlaczegojest to lepsze od zwykłej poczty ...