Twoja wyszukiwarka

Dział - NAUKI O ŻYCIU
WIGILIA W SKALI MIKRO
ANNA ADAMSKA Grudzień 2001
Prawdziwy uczony nawet w czasie świąt nie zapomina o obowiązkach badacza. Zanim więc zaczniemy objadać się wigilijnymi specjałami, przyjrzyjmy się im z bardzo, bardzo bliska. Do tradycyjnych potraw wigilijnych, pojawiających się na wszystkich chyba ...
SYGNAŁY - BITWA O LIŚCIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Czy gąsienice potrafią się dogadać? Wydawałoby się, że tłuste gąsienice, flegmatycznie pochłaniające liście, nie należą do konfliktowych stworzeń. Jednak przekonanie to jest z gruntu fałszywe. Spotkanie dwóch larw motyla z północnoamerykańskiego gatunku ...
SYGNAŁY - GEN NA KOŃCU JĘZYKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Wada w DNA jest przyczyną zaburzeń w wypowiadaniu wyrazów i zdań. W październiku brytyjscy naukowcy zidentyfikowali pierwszy gen, który jest zaangażowany w posługiwanie się mową. Dla osób, które mają uszkodzoną kopię genu FOXP2, komunikowanie się z ...
SYGNAŁY - KWADRATURA KOŁA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
W Polsce nadal pije się dużo herbaty, ale czy umiemy dobrze ją zaparzyć? Tym, którzy zastanawiają się, jaką herbatę kupić - okrągłych czy kwadratowych torebkach - donosimy, że kształt opakowania nie wpływa na jakość otrzymywanego napoju. Liczy się natomiast ...
SYGNAŁY - CENNA GODZINA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
W przypadku zawału serca liczy się przede wszystkim czas. Podczas weekendów chory może mieć problem z uzyskaniem odpowiedniej opieki medycznej. Wykazują to wyniki badań, które na początku września ogłosili przedstawiciele kanadyjskiej służby zdrowia. ...
SYGNAŁY - KOMPUTER - DEGUSTATOR
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Ludzi oceniających smak kawy może wkrótce zastąpić program komputerowy. Jakość kawy ocenia się po wyglądzie, zapachu i smaku. Sekret doskonałej "małej czarnej" tkwi w procesie palenia ziaren. "To trudny i nieprzewidywalny proces, jedynie ...
SYGNAŁY - SŁONIOWY EKSPORT
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Republika Południowej Afryki rozpoczęła w październiku br. akcję przesiedlania tysiąca słoni z Parku Narodowego Krugera do sąsiedniego Mozambiku. Uroczystości związane z przekraczaniem granicy przez pierwsze stado, złożone z 40 zwierząt, zaszczycił były ...
SYGNAŁY - PIELENIE INACZEJ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Tradycyjna walka z chwastami bywa kosztowna. Ale może być dużo tańsza, jeżeli stworzymy roślinom uprawnym lepsze warunki do walki z intruzami. Chwasty mają się bowiem gorzej na polu obsianym gęściej i mniej regularnie. Na przykład pszenica jest słabszym ...
SYGNAŁY - ŻYŁA NA ŻYCZENIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Jeden gen może zapoczątkować tworzenie zdrowych naczyń krwionośnych. Badacze z Cold Spring Harbor Laboratory w Stanach Zjednoczonych odkryli, że włączenie "na stałe" genu HIF-1 powoduje widoczny nawet gołym okiem wzrost liczby żył. Produkt ...
SYGNAŁY - MLECZNA DROGA DO... RAKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Nadmiar wapnia może zwiększać ryzyko powstania nowotworu. Do takich niepokojących wniosków doszli amerykańscy badacze, analizując wyniki doświadczenia z udziałem niemal 21 tys. mężczyzn. Okazało się, że ilość zjadanego wapnia (szczególnie w produktach ...
SYGNAŁY - WSZĘDZIE TYLKO PSZENICA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Dramatycznie zmniejsza się liczba odmian roślin uprawnych i zwierząt hodowlanych. Najnowsze dane FAO (Organizacji ds. Żywności i Rolnictwa przy ONZ) wykazują, że każdego tygodnia bezpowrotnie znikają dwie rasy zwierząt. Aż 1350 z nich stoi na progu ...
SYGNAŁY - GUMA DLA ALERGIKÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Czy pustynie będą konkurować z lasami tropikalnymi w produkcji lateksu? Gwajula to niepozornie wyglądający krzew o żółtych kwiatach i srebrzystych liściach, który słynie z tego, że jego korzenie wydzielają kwas cynamonowy - substancję toksyczną dla ...
WIGILIA W SKALI MIKRO
ANNA ADAMSKA Grudzień 2001
Prawdziwy uczony nawet w czasie świąt nie zapomina o obowiązkach badacza. Zanim więc zaczniemy objadać się wigilijnymi specjałami, przyjrzyjmy się im z bardzo, bardzo bliska. Do tradycyjnych potraw wigilijnych, pojawiających się na wszystkich chyba ...
KOMU DOKŁADKĘ?
MARIA ORZESZKO Grudzień 2001
Święta to tradycyjnie czas wielkiego obżarstwa. Począwszy od Wigilii, pochłaniamy ogromne ilości ryb, kapusty, słodyczy... Co na to nasz żołądek? Apetyt jest często uważany za oznakę zdrowia. Jednak jedzenie służy nie tylko zaspokajaniu głodu, ale ma ...
ZIEMIA I ŻYCIE - KRONIKA
MARCIN RYSZKIEWICZ Grudzień 2001
Jedno doniesienie naukowe jest jak kamyk na górskim stoku. Sam nie znaczy wiele, ale może wywołać lawinę, która zmieni góry. Poprosiliśmy Marcina Ryszkiewicza, żeby opisał stopień zagrożenia lawinowego w naukach o Ziemi w ostatnim półroczu. Pod koniec ...
SZYMPANS - MAŁPA Z KULTURĄ
MAGDALENA ŁUKASIK Grudzień 2001
Szympansy uprawiają politykę. Tworzą też własną kulturę: mają swoje upodobania i zwyczaje, które przekazują z pokolenia na pokolenie. Pytanie, czy zwierzęta mają kulturę, jest podobne do tego, czy kura umie fruwać. Ptak ten nie ma takich zdolności ...
SYGNAŁY - WSZĘDZIE TYLKO PSZENICA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Dramatycznie zmniejsza się liczba odmian roślin uprawnych i zwierząt hodowlanych. Najnowsze dane FAO (Organizacji ds. Żywności i Rolnictwa przy ONZ) wykazują, że każdego tygodnia bezpowrotnie znikają dwie rasy zwierząt. Aż 1350 z nich stoi na progu ...
SIECI PEŁNE PTAKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Ptaki nie mogą tkwić zbyt długo zaplątane w sieci są tak osłabione wędrówką, że mogłyby paść z głodu. Pułapki trzeba więc często, opróżniać i bywa, że ornitologom nie starcza czasu na posiłek. Podczas akcji obrączkowania to oni przymierają głodem. Brzeg ...
ZAWIESZENI NA MAKARONIE
PIOTR PIERAŃSKI Listopad 2001
Ci, których życie może zawisnąć na linie, wiedzą, że każdy węzeł dramatycznie osłabia jej wytrzymałość. Są jednak węzły lepsze i gorsze. Polscy fizycy, szukając tych najbezpieczniejszych, badali... makaron. Zerwana lina była przyczyną tragicznej śmierci ...
SYGNAŁY - SKALPEL NA 7 TYS. KM
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Kończą się czasy, gdy chirurg operuje pochylony nad chorym... To był zupełnie rutynowy zabieg. W jednej z klinik w Strasburgu, we Francji, 68-letniej kobiecie usunięto woreczek żółciowy. Operacja trwała zaledwie 54 min, a po dwóch dniach rekonwalescentkę ...
SYGNAŁY - GENETYCZNE BONSAI
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Skąd mogą się brać karłowate rośliny? Zwierzęta potrafią utrzymać stałą temperaturę ciała niezależnie od warunków zewnętrznych. Albo posiadają wydajne wewnętrzne mechanizmy regulacji ciepła, albo umiejętnie wykorzystują chłodne i gorące warunki panujące ...
SYGNAŁY - DEPRESJA W POLSCE I NA ŚWIECIE
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2001
Na depresję cierpi około 10% ludzi, przede wszystkim w starszym wieku. Brak jest pewnych danych na temat rozpowszechnienia depresji zarówno w naszym kraju, jak i na świecie. Stwierdzono jednak, że choroba ta od 1,5 do 3 razy częściej występuje wśród ...
SYGNAŁY - DRZEWA UMIERAJĄ STOJĄC
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001
W świetle najnowszych amerykańskich badań obumarłe drzewa pełnią kluczową rolę w przyrodzie. Martwe drzewa mogą stać w lesie przez 40 lat, a kiedy zwali je wichura, leżą na ziemi przez następne 300 lat. Na jednym hektarze naturalnej puszczy można znaleźć ...
SYGNAŁY - EURO UCZULA!
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
Dermatolodzy ostrzegają, że nowe monety euro, które pojawią się w obiegu w przyszłym roku, mogą wywoływać reakcje alergiczne u osób uczulonych na nikiel. Kontakt z tym pierwiastkiem, znajdującym się w euromonetach w znaczących ilościach, może powodować ...
SYGNAŁY - SZKOŁA AGRESJI
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Komórki raka "uczą się" nawzajem. Naukowcy z University of Iowa odkryli, że wyjątkowo agresywne komórki czerniaka - jednego z najgroźniejszych nowotworów - potrafią zwiększać złośliwość pozostałych komórek nowotworu. Udowodniono, że wpływają ...
MAŁY, WIELKI ZABÓJCA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001
Co kilkadziesiąt lat wymyka się ze swojej meksykańskiej siedziby. Każda jego ucieczka to poważne kłopoty. Jest szybki i skuteczny w ataku. W kilka tygodni zamienia ziemniaczane pola w cmentarzyska. Nieprzypadkowo w marcu br. jeden z nowojorskich parków ...
NASTĘPNY BĘDZIE WIRUS?
JANUSZ KOCIK Listopad 2001
Skoro niemożliwe stało się faktem, trudno przewidzieć, do czego jeszcze zdolni są zdesperowani fanatycy. Zabójcze bakterie? Walizkowy ładunek nuklearny? Broń biologiczna bywa nazywana bombą atomową dla ubogich. Czy terroryści mogą jej użyć? Broń biologiczna ...
W KOLORZE SIŁA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 2001
Kolorowe liście znaczą tyle, co barwne pasy na twarzy Indianina: siłę i gotowość do walki. Barwnymi liśćmi drzewa manifestują gotowość do walki z nękającymi je owadami. To puenta ostatniej pracy dwóch Brytyjczyków, zmarłego w ubiegłym roku wybitnego ...
SYGNAŁY - BEZ OGONA - STRASZNO!
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001
W geście rozpaczy schwytana jaszczurka odrzuca ogon, by reszta ciała mogła ujść cało. Pierścień specjalnych mięśni wokół tylnej części kręgosłupa kurczy się, zrywa więzadła i ogon zostaje na pożarcie. Taką strategię obrony przed atakiem stosują nasze ...
SYGNAŁY - ZŁOTY STRZAŁ
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Jak wygląda uzależnienie od narkotyków na poziomie komórkowym? Według naukowców chodzi przede wszystkim o przewlekłe zaburzenia pracy wybranych obszarów mózgu. Impulsy wysyłane przez te części mózgu narkomana wywołują "głód" psychiczny, wzmacniając ...
SYGNAŁY - KOPIA NIEDOSKONAŁA
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Jądro komórki klonowanego organizmu po wprowadzeniu do komórki jajowej podlega takim przemianom, by mogło kierować jego dalszym rozwojem. Nie mamy pojęcia, na czym polega ten proces ale już wiemy, że nie jest doskonały. Okazało się, że aktywność kilku ...
SYGNAŁY - ŚMIERDZI I SZKODZI
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2001
Palenie zmniejsza szansę przeżycia chorych na raka piersi. Naukowcy z University of California dostarczyli kolejnego argumentu przemawiającego za szybkim zerwaniem z tym nałogiem. Niedawno w miesięczniku Chest zaprezentowano wyniki badań kobiet chorych ...
SYGNAŁY - ZIELONE ZDROWIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 2001
Krew mnichów buddyjskich, będących na wegetariańskiej diecie, zawiera bardzo duże ilości kwasu salicylowego. Jest to podstawowy składnik aspiryny, któremu przypisuje się zapobieganie chorobom serca i niektórym nowotworom. Być może właśnie dlatego choroby ...
SYGNAŁY - JEDNA PORA ROKU
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001
Dlaczego afrykańskie ptaki owadożerne żyją dłużej niż ich kuzyni z Europy? Takie pytanie zadał Will Peach z brytyjskiego British Trust for Ornithology po analizie ogromnej bazy danych, jaką stworzył w ciągu 16 lat dla drobnych ptaków śpiewających. Przy ...
SYGNAŁY - MIECZ O DWÓCH OSTRZACH
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Śmierć i powstanie nowego życia? Na pierwszy rzut oka wydaje się, że to dwa przeciwieństwa, ale z punktu widzenia biologii oba zjawiska mogą być bardzo podobne. Okazało się, że kaspazy - enzymy niszczące umierającą komórkę, są również niezbędne do jej ...
SYGNAŁY - ŚWIŃSKI DOWCIP
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Świnie mają dobrze rozwinięty układ limbiczny, czyli tę część mózgu, która kontroluje uczucia i emocje. Zwierzęce modele chorób człowieka pozwalają naukowcom lepiej zrozumieć, co dzieje się w organizmie pacjenta. Nikogo już nie dziwią myszy chore na ...
NA FOTEL PROSZĘ!
PAWEŁ WERNICKI Październik 2001
Lasery? W normie! Turbiny? Trzysta tysięcy obrotów! Zdalne kamery i lampy plazmowe? Gotowe! To nie start wahadłowca, tak już dziś może wyglądać wizyta u dentysty. Chociaż zęby są najtwardszą częścią ciała, zwykle i tak, niestety, nie wystarczają na ...
W KOLORZE SIŁA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 2001
Kolorowe liście znaczą tyle, co barwne pasy na twarzy Indianina: siłę i gotowość do walki. Barwnymi liśćmi drzewa manifestują gotowość do walki z nękającymi je owadami. To puenta ostatniej pracy dwóch Brytyjczyków, zmarłego w ubiegłym roku wybitnego ...
DARWIN Z SEKSEM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 2001
Nauka żyje. Liczne jej rozdziały są wciąż otwarte, a uczeni spierają się, co w nie wpisać. Trzeba wtedy rozważyć wszystkie "za" i "przeciw". Marcin Szwed, doktorant na Wydziale Neurobiologii w Instytucie Weizmanna w Izraelu i Krzysztof ...
PTASIE WIZYTÓWKI
WIKTOR PAWŁOWSKI Październik 2001
Obrączka na nodze ptaka jest dla nas czymś zupełnie zwyczajnym. W filmie "Pan Tadeusz" nad wojskami Napoleona przelatuje nawet oznakowany bocian. Cóż, musiał chyba podróżować w czasie... Masowe zakładanie obrączek rozpoczęło się zaledwie sto ...
SZCZYPTA SOLI - JUŻ BYŁ W OGRÓDKU, JUŻ WITAŁ SIĘ Z GĄSKĄ...
X.RUT Październik 2001
Na przełomie tysiącleci całą prasę obiegła wiadomość o skatalogowaniu ludzkiego genomu. Tony farby drukarskiej zużyto na laurki, zastępy dyżurnych utytułowanych komentatorów prasowych i telewizyjnych piały peany "ku czci", przekonywano, że ...
UCZENI W ANEGDOCIE - IGŁA BUFFONA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2001
Georges-Louis Leclerc, znany obecnie pod nazwiskiem Buffon, urodził się 7 września 1707 roku w Montbard. Uczył się najpierw w kolegium jezuickim w Dijon, gdzie był raczej przeciętnym uczniem, ale wykazywał zainteresowanie matematyką. Pod naciskiem ...
SEKS Z DARWINEM
MARCIN SZWED Październik 2001
Nauka żyje. Liczne jej rozdziały są wciąż otwarte, a uczeni spierają się, co w nie wpisać. Trzeba wtedy rozważyć wszystkie "za" i "przeciw". Marcin Szwed, doktorant na Wydziale Neurobiologii w Instytucie Weizmanna w Izraelu i Krzysztof ...
SYGNAŁY - SZÓSTY ZMYSŁ FOKI
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Zwęszyć ofiarę w dżungli czy na sawannie to żadna sztuka, ale czy można wytropić rybę pod wodą? Czy wiedzą Państwo, co to jest "ribbentrop"? Jest to jak powiadają żartem nurkowie ślad pozostawiony w wodzie przez płynącą rybę. Idąc takim śladem, ...
SYGNAŁY - LEPSZE ZŁO
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Alkohol ratuje płody przed... alkoholem. Mocne trunki, zwłaszcza przed 12 tygodniem ciąży, mogą powodować u płodu uszkodzenia mózgu i układu nerwowego, spowolnienie wzrostu, charakterystyczne deformacje twarzy, a nawet poronienie. Ponieważ obecnie ...
SYGNAŁY - ŻYCIE PO ŚMIERCI
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001
Wszczepienie komórek macierzystych do układu nerwowego pacjenta daje szansę na leczenie wielu chorób. Naukowcy z Salk Institute w USA postawili pierwszy krok na drodze do realizacji tych marzeń, opracowując metodę izolacji komórek macierzystych z tkanki ...
SYGNAŁY - BÓL NIENATURALNY
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Nawet w najbardziej zagorzałym mieszczuchu ukryta jest potrzeba obcowania z naturą. Umieją to wykorzystać lekarze. Bronchoskopia jest jedną z metod diagnostycznych polegającą na wprowadzeniu do płuc przytomnego pacjenta (przez nos lub usta) cienkiej ...
SYGNAŁY - RANDKA Z HIV
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Wbrew powszechnemu przekonaniu strzykawki i igieł nie są głównym źródłem zakażeń HIV u narkomanów. Wyniki trwających 10 lat badań dowodzą, że głównym źródłem zakażeń narkomanów wstrzykujących sobie narkotyki są stosunki seksualne. Co więcej, według ...
SYGNAŁY - W SIECI SEKSU
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001
Czy burzę zmysłów można opisać równaniem? Podjęli się tego wyzwania amerykańscy naukowcy, analizujący szczegóły życia osobistego prawie trzech tysięcy kobiet i mężczyzn. Następnie spróbowali znaleźć wzór opisujący częstotliwość i współzależność ich ...
SYGNAŁY - SOJOWA TERAPIA
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Azjaci jedzą dużo soi i rzadko chorują na raka prostaty. Podczas dorocznego zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego naukowcy z Centrum Badań nad Rakiem z University of California przedstawili interesujące wyniki prac nad nowym lekiem przeciw ...
SYGNAŁY - PODRÓŻE OGŁUPIAJĄ
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001
Po zmianie stref czasowych czujemy się rozbici i otępiali. Na szczęście po kilku dniach intelekt wraca do normy... ale czy na pewno? Organizm ma kłopoty z przyzwyczajeniem się do zaburzeń rytmu dnia i nocy: mózg jest zdezorientowany, ponieważ po dniu ...
SYGNAŁY - ZDROWY NAŁÓG
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Stawia na nogi i chroni przed Parkinsonem. Picie umiarkowanych ilości kawy to nie tylko sposób na poranną senność. Według naukowców z Massachusetts General Hospital kofeina zawarta w tym napoju może niwelować skutki choroby Parkinsona. Schorzenie ...
SYGNAŁY - IGLASTY GĄSZCZ
DOROTA MIKOS Wrzesień 2001
Za kilkadziesiąt lat w lesie zobaczymy przede wszystkim sosny. Przyczyną takich zmian będzie podwyższony poziom dwutlenku węgla w atmosferze. Gaz ten wraz z energią słoneczną bierze udział w procesie fotosyntezy, a jego zwiększone stężenie przyspiesza ...
HEDONIŚCI W MIKROŚWIECIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
"Żywią y bronią" mogłyby napisać na swych sztandarach rośliny, zmuszane przez owady do opieki nad ich larwami. Na liściach drzew można zauważyć niekiedy dziwne, kolorowe zgrubienia i narośla. W maju na młodych pędach modrzewia pojawiają się, ...
INNE ŻYCIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Mamy wiele wskazówek świadczących, że Ziemia nie jest jedynym siedliskiem życia w kosmosie. Już w najbliższych latach może dojść do odkrycia prostych organizmów pochodzenia pozaziemskiego. Od niedawna wiemy, że Wszechświat jest niewiarygodnie wielki ...
BIAŁKO NA MIARĘ
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Dotychczas leki przeciwko nowotworom czy enzymy w proszkach do prania odkrywano metodą prób i błędów. W przyszłości będą one projektowane na zamówienie. Jak powstaje funkcjonalne białko? Epidemia dziesiątkuje Afrykę. Każdego dnia giną setki ludzi. ...
SYGNAŁY - W CIENIU KONKURENCJI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
Jedne bujnie rosną w pełnym słońcu, inne tylko w cieniu. Rośliny choć pozbawione oczu także "widzą" światło. Podobnie jak o wodę, składniki mineralne czy przestrzeń do życia, rośliny walczą o dostęp do światła. Właśnie ten czynnik decyduje, ...
SYGNAŁY - ALE BYCZA FRYZURA!
MARIA SUPRANOWICZ Wrzesień 2001
Byki mogą interesować ludzi nie tylko jako potencjalne befsztyki, czy też dlatego, że chorują na BSE. Niektórzy badacze obserwują ułożenie sierści na ich łbach i wysnuwają daleko idące wnioski. Toreador, który chciałby nacieszyć się zarobionymi podczas ...
ŚMIERĆ I ŻYCIE
RYSZARD BŁĘDOWSKI Sierpień 2001
Zawieszone między życiem a śmiercią w stanie anabiozy, efemeryczne owady potrafią przetrwać ciężkie czasy. Przeciwstawienie życia i śmierci jest podstawą najstarszych i najpierwotniejszych pojęć człowieka. Również w dzisiejszych wyobrażeniach przeciwstawienie ...
SYGNAŁY - SCHIZOWIRUS
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2001
Co jest przyczyną najbardziej tajemniczej choroby psychicznej człowieka? Naukowcy ciągle jeszcze nie są pewni, co wywołuje schizofrenię - uszkodzenia genów, zaburzenia rozwojowe czy może urazy psychiczne? A może coś, czego raczej nikt się nie spodziewał ...
SYGNAŁY - GRYPA LUBI GŁÓD
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Brak selenu wyzwala mutacje wirusa. Wirus grypy, który w samych tylko Stanach Zjednoczonych "wysyła" do szpitali 100 tys. osób rocznie, może ulegać błyskawicznym przemianom, gdy w organizmie brakuje selenu. Do takich wniosków doszli amerykańscy ...
SYGNAŁY - STRAŻNIK ROZSZYFROWANY?
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Wiemy już, jak uaktywnia się białko - pogromca nowotworów. W czerwcu tygodnik Science przyniósł sensacyjną wiadomość: wyjaśniono, w jaki sposób aktywowane jest białko p53, chroniące nasze komórki przed przekształceniem się w nowotwory. Dotąd było wiadomo, ...
SYGNAŁY - PAPIEROSY I ŁÓŻKOWE KŁOPOTY
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Palenie tytoniu ogromnie zwiększa ryzyko impotencji. Informacja, którą zaprezentował prof. John Spangler z amerykańskiego Wake Forest University, może dla wielu mężczyzn stanowić wystarczający powód, by zerwać z nałogiem. Przeprowadzone przez niego ...
SYGNAŁY - POSTĘP W WALCE Z ALZHEIMEREM
JACEK NAROŻNIAK Sierpień 2001
Czy nowo odkryty enzym pomoże pokonać chorobę? Choroba Alzheimera powoli, lecz nieubłaganie prowadzi do degeneracji komórek nerwowych znajdujących się w mózgu. Osobowość i zachowanie pacjenta zmieniają się, a komunikacja z otoczeniem staje się coraz ...
SYGNAŁY - PRZEZ DZIURKĘ OD KLUCZA
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Chory organ można usunąć bez skomplikowanej operacji. Lekarze z Wydziału Chirurgii Małoinwazyjnej Washington University School of Medicine dowodzą, że zmienioną nowotworowo nerkę można z powodzeniem usunąć, nie narażając pacjenta na poważną operację. ...
RAFA POD PRĄDEM
DOROTA WROŃSKA Sierpień 2001
Na stalowych prętach jak na grządkach rosną koralowce. To sztuczna rafa dokarmiana prądem elektrycznym. Wiosną roku 1998 temperatura oceanu wokół Malediwów, niewielkiego wyspiarskiego państwa na Pacyfiku, wzrosła z 27 do 32°C. Pod powierzchnią morza ...
GENY, KTÓRE LECZĄ
JAROSŁAW BRYK Sierpień 2001
Po dziesięciu latach doświadczeń terapia genowa dorobiła się zaledwie kilku sukcesów, wielu rozczarowań i jednej tragicznej śmierci. Mimo to nie cichną głosy o rewolucji medycznej. Jakie możliwości ma naprawdę ta "cudowna metoda"? Jesse Gelsinger, ...
MAGICZNA KULA
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 2001
Dotychczas stosowane terapie antyrakowe podobne były do nalotów dywanowych - niszczyły nowotwór, ale uderzały również w zdrowe tkanki. Nowa metoda zwalczania raka działa jak bomba zdalnie sterowana laserem i precyzyjnie trafiająca w cel. Paul Ehrlich, ...
SYGNAŁY - CHROBOTWÓRCZE OPAKOWANIA LEKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Farmaceutyki przechodzą długotrwałe testy. A co z ich opakowaniami? Przed wprowadzeniem nowego leku na rynek dokładnie bada się jego efekt terapeutyczny i skutki uboczne. Czy jednak ktokolwiek bada skutki uboczne... opakowań na leki? Tymczasem niedawna ...
SYGNAŁY - ZABÓJCZY DYMEK
JOANNA NURKOWSKA Sierpień 2001
Bierne palenie obniża poziom witaminy C w organizmie. O tym, że palenie papierosów szkodzi, wiemy wszyscy. Amerykańscy naukowcy, Richard S. Strauss i Robert Wood Johson, wykazali ostatnio, że istnieje związek pomiędzy tzw. biernym paleniem a niskim ...
GENY, KTÓRE LECZĄ
JAROSŁAW BRYK Sierpień 2001
Po dziesięciu latach doświadczeń terapia genowa dorobiła się zaledwie kilku sukcesów, wielu rozczarowań i jednej tragicznej śmierci. Mimo to nie cichną głosy o rewolucji medycznej. Jakie możliwości ma naprawdę ta "cudowna metoda"? Jesse Gelsinger, ...
SYGNAŁY - PRA...PRAKLESZCZ
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Ród pasożytniczych krwiopijców ma naprawdę długą historię... W 1990 roku w bryle bursztynu przechowywanej w American Museum of Natural History w Nowym Jorku znaleziono kilka owadów, m.in. dobrze zachowanego kleszcza. Niedawno poproszono profesora Hansa ...
SYGNAŁY - KOMÓRKI NA ZAMÓWIENIE
BARBARA PRATZER Lipiec 2001
Czy każdy człowiek ma własny, łatwo dostępny magazyn części zamiennych? Uczeni od dawna starają się znaleźć źródło zastępczych tkanek i narządów dla chorych ludzi. Wykonano wiele obiecujących doświadczeń z tzw. embrionalnymi komórkami macierzystymi. ...
SYGNAŁY - PRIONY W NATARCIU
BARBARA PRATZER Lipiec 2001
Epidemia chorób prionowych może się okazać groźniejsza, niż przewidywano. W Europie do marca br. zanotowano około 100 przypadków tzw. wariantu choroby Creutzfeldta-Jakoba (vCJD), czyli odpowiednika choroby szalonych krów u człowieka. Dużo to czy mało ...
SYGNAŁY - PO PIERWSZE - NIE SZKODZIĆ
JACEK NAROŻNIAK Lipiec 2001
Dlaczego organizmy niektórych ludzi łatwiej i szybciej przetwarzają podawane leki? Tak jak każdy kij ma dwa końce, tak stosowanie lekarstw ma swoje dobre i złe strony. Wprawdzie leki wspomagają organizm w walce z chorobą, jednak ich działanie może mieć ...
SYGNAŁY - DROGOWSKAZY PRZERZUTÓW
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Co decyduje o miejscu powstania nowych ognisk nowotworu? Komórki złośliwych nowotworów często opuszczają pierwotne ognisko raka i płyną z krwią albo chłonką do zdrowych tkanek. Tam osiadają i zaczynają się mnożyć, tworząc nowe guzy nowotworowe, czyli ...
SYGNAŁY - SZPINAKOBURGERA I FRYTKI, PROSZĘ!
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Czy hamburgery i hot dogi, pogardliwie zwane "junk-foodem", mogą być zdrowe? Dietetycy od lat prowadzą wojnę z hamburgerami, a mimo to tylko w Stanach Zjednoczonych zjada się ich rocznie około 6 mld. Naukowcy z University of Arkansas postanowili ...
SYGNAŁY - MITOSZKIELET?
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Struktury wewnątrz komórek także mają swoje "rusztowania". Kształt komórki nie jest dziełem przypadku. Skomplikowana sieć specjalnych włókien białkowych tworzy wewnątrz komórki elastyczne rusztowanie, które nadaje jej kształt i aktywnie uczestniczy ...
SYGNAŁY - OSTATNIE LATA ORANGUTANÓW?
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Kolejny gatunek dużych zwierząt zagrożony wymarciem. Amerykańska organizacja Wildlife Conservation Society (WCS) ostrzega, że jeśli nie zostaną zatrzymane obecne trendy, za 10 lat na Ziemi może już nie być orangutanów. Analizy terenów północnej Sumatry ...
SYGNAŁY - TAMA DLA PRYSZCZYCY?
JERZY KITA Lipiec 2001
Naukowcy potrafią już odróżnić przeciwciała powstające w wyniku zarażenia pryszczycą od wytwarzanych po szczepieniu. W 1992 roku Europę uznano za rejon wolny od pryszczycy i wprowadzono zakaz szczepień. Chociaż szczepienia uodporniają zwierzęta przeciwko ...
SYGNAŁY - GRZYBOBRANIE W MROWISKU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 2001
Nie tylko ludzie zgłębiają tajemnice agrotechniki. Najlepszymi rolnikami wśród owadów są grzybiarki parasolowe - mrówki, które ciężko pracują na swą nazwę. Parasolowe, bo wycięte żuwaczkami kawałki liści niosą do gniazda niczym parasol nad głową. Grzybiarki ...
SYGNAŁY - ASTMATYK U KARDIOLOGA
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Astma jest czynnikiem zwiększającym ryzyko chorób serca. Podczas marcowego 41. dorocznego zjazdu American Heart Association ogłoszono wyniki zakrojonych na szeroką skalę badań zależności między astmą a chorobami układu krążenia. Już wcześniej wiadomo ...
PŁEĆ W PUŁAPCE
JACEK NAROŻNIAK Lipiec 2001
Od pewnego czasu spieram się z przyjacielem, czy transseksualizm jest wynikiem uwarunkowania genetycznego czy też zaburzeń emocjonalnych. A może jest jakieś inne wyjaśnienie? Alicja Czajer-Puchalska Na płeć każdego człowieka składają się dwa pierwiastki: ...
SYGNAŁY - MIŚ NA ZIMNO
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Zdolności zwierząt mogą pomóc obłożnie chorym i... kosmonautom. Długotrwałe unieruchomienie pacjenta (np. po ciężkim zabiegu chirurgicznym albo skomplikowanym złamaniu) prowadzi do poważnego osłabienia mięśni i układu krążenia. Po kilku miesiącach leżenia ...
SYGNAŁY - ZAPACH W CENIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001
Czy w przyszłości zamiast połykać pigułkę postawimy na stole wazon z bukietem specjalnie dobranych wonnych kwiatów? Aromaterapia ma obecnie wielu zwolenników i dość kruche naukowe podstawy. Możemy się tylko domyślać, że pewne zapachy wpływają na kondycję ...
ŚWIATŁO NA NO
JACEK PRZYBYLSKI Czerwiec 2001
Najwięcej o zadziwiających właściwościach tlenku azotu dowiedzieliśmy się przy okazji prezentacji Viagry. Nowe informacje o NO wydają się równie ekscytujące jak lek na impotencję. Jak to często bywa w nauce, również odkrycie niezwykłych właściwości ...
SYGNAŁY - ROLNICTWO MAŁO ZIELONE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001
Rolnictwo wydatnie przyczynia się do światowego kryzysu ekologicznego. Raport na temat światowego rolnictwa, sporządzony przez International Food Policy Research Institute i World Resources Institute, podaje: rolnicy zużywają na podlewanie blisko ...
SYGNAŁY - JAD KIEŁBASIANY WYGŁADZA ZMARSZCZKI
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001
Groźna toksyna znalazła zastosowanie w kosmetyce i dermatologii. Do niedawna bakteria Clostridium botulinum była znana jedynie jako sprawca groźnych zatruć po zjedzeniu nieświeżych konserw czy wędlin. Wytwarzana przez nią toksyna, zwana potocznie ...
SYGNAŁY - TAM I Z POWROTEM
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2001
Odkryto niezwykłe zjawisko występujące podczas odczytywania genów. Według podręczników biologii molekularnej w pojedynczym genie tylko jedna z dwóch nici DNA zawiera bezpośrednią informację o budowie białka. Drugi komplementarny łańcuch DNA jest potrzebny ...
SYGNAŁY - TAM I Z POWROTEM
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2001
Odkryto niezwykłe zjawisko występujące podczas odczytywania genów. Według podręczników biologii molekularnej w pojedynczym genie tylko jedna z dwóch nici DNA zawiera bezpośrednią informację o budowie białka. Drugi komplementarny łańcuch DNA jest potrzebny ...
SYGNAŁY - NAPRAWIANIE SERCA
BARBARA PRATZER Czerwiec 2001
Serce naprawi się samo, jeśli dostarczyć mu trochę komórek macierzystych. Po sukcesie francuskich uczonych, którzy wstrzyknęli do serca uszkodzonego wskutek zawału komórki mięśniowe z uda pacjenta, uzyskując znaczną poprawę pracy całego narządu, pojawił ...
SYGNAŁY - SOJA W WALCE Z ALZHEIMEREM
JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001
Czy związki zawarte w soi mogą hamować chorobę Alzheimera? O tym, że soja jest zdrowa, wiadomo nie od dziś. Zawarte w niej związki nazywane izoflawonami lub fitoestrogenami zapobiegają chorobom serca i zmniejszają ryzyko rozwoju osteoporozy. Ponieważ ...
SYGNAŁY - POŻEGNANIE Z KOTEM?
JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001
Eliminacja domowych alergenów może uchronić dziecko przed astmą. Astma staje się coraz bardziej powszechną dolegliwością, a jej odmiana alergiczna jest uznawana za jedną z chorób cywilizacyjnych. Tempo zachorowań na nią rośnie w zastraszającym tempie. ...
SYGNAŁY - SKALA APGAR WCIĄŻ AKTUALNA
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001
Metoda badania stanu zdrowia noworodków oparła się próbie czasu. Do oceny stanu nowo narodzonych dzieci powszechnie stosuje się tzw. skalę Apgar. Minutę lub pięć minut po urodzeniu sprawdza się napięcie mięśni, tętno, ukrwienie skóry, oddychanie i reakcję ...
POLSKIE KOLIBRY
MARCIN SIELEZNIEW Czerwiec 2001
Pragnę się podzielić pewną przygodą z wakacji. W czerwcu zauważyłem koło Przemyśla niewielkiego ptaszka, który niezwykle precyzyjnie wyjadał małym dziobkiem nektar z kwiatów. Kolega powiedział, że to koliber, którego "przywiało" do Polski. ...
SYGNAŁY - SOJA W WALCE Z ALZHEIMEREM
JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001
Czy związki zawarte w soi mogą hamować chorobę Alzheimera? O tym, że soja jest zdrowa, wiadomo nie od dziś. Zawarte w niej związki nazywane izoflawonami lub fitoestrogenami zapobiegają chorobom serca i zmniejszają ryzyko rozwoju osteoporozy. Ponieważ ...
SYGNAŁY - NARODZINY NA HELU
MFJ Maj 2001
Młoda foka zwiastuje odtworzenie populacji u wybrzeży Polski. W Stacji Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego na Helu przyszła na świat pierwsza foka szara w historii placówki. Nastąpiło to 25 lutego 2001 roku. Rodzicami są najstarsze w helskim stadzie foki ...
SYGNAŁY - PROSTO DO JĄDRA
GRZEGORZ NALEPA Maj 2001
W jaki sposób enzymy niszczące białka docierają do swoich "ofiar"? Podczas apoptozy - "samobójstwa komórki" - dochodzi do uruchomienia kaspaz, czyli specjalnych enzymów, które niszczą wybrane cząsteczki białek. Cząsteczki atakowane ...
SYGNAŁY - GENY LECZĄ CUKRZYCĘ
GRZEGORZ NALEPA Maj 2001
Czy terapia genowa sprawi, że strzykawki z insuliną pójdą w zapomnienie? Cukrzyca typu I jest wynikiem zniszczenia komórek trzustki, które wydzielają insulinę - hormon kontrolujący spalanie cukrów w organizmie. Pacjenci chorzy na ten typ cukrzycy muszą ...
SYGNAŁY - NA TROPIE PRIONÓW
BARBARA PRATZER Maj 2001
Pojawiła się realna szansa na wczesne i łatwe wykrywanie choroby "szalonych krów". Opracowanie testu wykrywającego chorobotwórcze priony, które chemicznie niczym się nie różnią od zdrowego białka prionowego, okazało się niezwykle trudne. Jednak ...
PARSZYWA PRYSZCZYCA
JACEK NAROŻNIAK Maj 2001
Jeszcze nie uporaliśmy się z chorobą wściekłych krów, a tu - jak grom z jasnego nieba - spada na nas pryszczyca. W przeciwieństwie do gąbczastej encefalopatii, czyli BSE, pryszczyca stanowi jednak niewielkie zagrożenie dla człowieka. Wirus pryszczycy ...
PARSZYWA PRYSZCZYCA
JACEK NAROŻNIAK Maj 2001
Jeszcze nie uporaliśmy się z chorobą wściekłych krów, a tu - jak grom z jasnego nieba - spada na nas pryszczyca. W przeciwieństwie do gąbczastej encefalopatii, czyli BSE, pryszczyca stanowi jednak niewielkie zagrożenie dla człowieka. Wirus pryszczycy ...
KOCHANIE POŁKNĄŁEM DZIECIAKI
MAREK ŻABKA Maj 2001
Większość z nas za wzór przykładnych rodziców uważa ptaki i ssaki. No, może jeszcze pszczoły, termity czy mrówki. Ale płazy? Czy ktoś słyszał o karmiącej, a tym bardziej o ciężarnej żabie? Płazy są jedną z najstarszych gromad kręgowców. To one około ...
SYGNAŁY - TARANTULA W APTECE
GRZEGORZ NALEPA Maj 2001
Większość ludzi unika pająków, tymczasem takie spotkanie może okazać się zbawienne. Migotanie przedsionków (bardzo szybkie i nieregularne skurcze) często jest wynikiem nadmiernego rozciągnięcia uszkodzonego mięśnia sercowego. Występuje m.in. u chorych ...
KOCHANIE POŁKNĄŁEM DZIECIAKI
MAREK ŻABKA Maj 2001
Większość z nas za wzór przykładnych rodziców uważa ptaki i ssaki. No, może jeszcze pszczoły, termity czy mrówki. Ale płazy? Czy ktoś słyszał o karmiącej, a tym bardziej o ciężarnej żabie? Płazy są jedną z najstarszych gromad kręgowców. To one około ...
SYGNAŁY - PRECZ Z HAMBURGERAMI
BARBARA PRATZER Maj 2001
Tłusta dieta nie tylko szkodzi sercu - zaburza również pamięć. Do takiego wniosku doszli naukowcy z Baycrest Centre for Geriatric Care z Toronto, badając dorastające szczury. Przez parę miesięcy karmili je pożywieniem dostarczającym aż 40% kalorii w ...
SYGNAŁY - PRECZ Z HAMBURGERAMI
BARBARA PRATZER Maj 2001
Tłusta dieta nie tylko szkodzi sercu - zaburza również pamięć. Do takiego wniosku doszli naukowcy z Baycrest Centre for Geriatric Care z Toronto, badając dorastające szczury. Przez parę miesięcy karmili je pożywieniem dostarczającym aż 40% kalorii w ...
SYGNAŁY - STARE, DOBRE MAŁŻEŃSTWO
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001
Kukurydza towarzyszy człowiekowi już od ponad 6 tys. lat. Już od kilkudziesięciu lat archeolodzy i paleobotanicy dociekają, gdzie i kiedy udomowiono kukurydzę - jedno z najważniejszych obecnie zbóż świata. Dzięki pracom genetyków udało się już ustalić, ...
SYGNAŁY - ALBO KAWA, ALBO... DZIECKO
BARBARA PRATZER Maj 2001
Niewinna "mała czarna" może spowodować poronienie. Szwedzcy uczeni postanowili sprawdzić to, o czym mówi się od dawna - kofeina nie jest obojętna dla płodu. W tym celu dokładnie przebadali 562 kobiety, u których wystąpiło wczesne, samoistne ...
SYGNAŁY - POŻEGNANIE Z KOTLETEM
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001
Czy podatki zmuszą nas do przejścia na wegetarianizm? Produkty spożywcze powinny być opodatkowane odpowiednio do ekologicznych kosztów ich produkcji. W ten prosty sposób ceny najskuteczniej zniechęcą do jedzenia pokarmów, których wyprodukowanie drogo ...
SYGNAŁY - ROBAK W KORALACH
DW Maj 2001
Nie tylko ludzie myślą, jak zapewnić sobie dach nad głową i pełną spiżarnię... Wszystko ma swój początek nawet tak wielkie dzieła natury jak rafy koralowe muszą zaczynać od czegoś małego. Aby na wzburzanym przez prądy i fale dnie szelfu zaczęła powstawać ...
SYGNAŁY - JAK RADZIĆ SOBIE Z ARSENEM?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001
Trucizny także mają swych smakoszy. Na Florydzie odkryto niedawno, że paproć - orliczka (Pteris vittata) niezwykle wydajnie oczyszcza glebę z arsenu. Gromadzi go w liściach w stężeniach wielokrotnie większych od koncentracji tego pierwiastka w podłożu. ...
SYGNAŁY - EMERYTURA DLA... SZYMPANSÓW
BARBARA PRATZER Maj 2001
Na spokojną starość zasługują nie tylko ludzie. Kongres Stanów Zjednoczonych zdecydował się przeznaczyć 30 mln dolarów na zorganizowanie i utrzymanie rezerwatów dla szympansów niepotrzebnych już do badań naukowych. Problem jest poważny, bowiem w ośrodkach ...
SYGNAŁY - KLIN KLINEM
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Mogłoby się wydawać, że wpuszczanie bakterii do otwartych ran to najgorsza metoda walki z zakażeniami. Amerykańscy mikrobiolodzy udowodnili, że ten rodzaj profilaktyki jest co najmniej tak skuteczny jak podawanie antybiotyków. Naukowcy postanowili walczyć ...
SYGNAŁY - PODNIEBNA PROHIBICJA
BARBARA PRATZER Kwiecień 2001
Dużo pić, ale ani kropli alkoholu - oto najlepszy sposób na uniknięcie kłopotów podczas podróży lotniczych. Co roku na międzynarodowym lotnisku w Tokio lekarze udzielają pomocy 100-150 pasażerom, którzy mają za sobą wielogodzinny lot. W ciągu ostatnich ...
SYGNAŁY - NAUKOWE BADANIA DUCHÓW?
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Niektórzy twierdzą, że to możliwe. Peter Brugger, neurolog z uniwersytetu w Zurichu, interesuje się doppelgängerami - duchami, które według wierzeń ludowych są metafizycznymi klonami żyjących ludzi. Brugger uważa, że taki duchowy bliźniak powstaje ...
SYGNAŁY - POŻYTECZNE BRODAWKI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 2001
W przyszłości "ekologiczne" uprawy mogą być wydajne. Niemal każdy podręcznik biologii opisuje wzajemne powiązania roślin motylkowych i bakterii korzeniowych (inaczej brodawkowych). Groch, fasola czy koniczyna, żyjąc w symbiozie z tymi bakteriami, ...
SYGNAŁY - CZERNIAK POD ŚCIANĄ
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Poznaliśmy kolejny mechanizm chroniący nowotwory przed układem odpornościowym. Organizm człowieka potrafi zabijać własne komórki poprzez apoptozę molekularne samobójstwo. Apoptoza służy do likwidacji uszkodzonych i niebezpiecznych komórek, na przykład ...
SYGNAŁY - PŁETWĄ W ZĘBY
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Czy samo oglądanie przemocy sprawia, że stajemy się agresywni? Biolodzy zajmujący się zachowaniem wybranego gatunku ryb (tilapii mozambijskich) udowodnili, że nawet bierne oglądanie walki wpływa na produkcję męskich hormonów płciowych, które mogą ...
SYGNAŁY - ZWIERZĘTA BEZ INSTYNKTU
DOROTA MIKOS Kwiecień 2001
Okresowy brak kontaktu z wrogiem może grozić wyginięciem gatunku. Zwierzęta, które przez długi czas przebywały w środowisku pozbawionym drapieżników, tracą instynkt obronny. Przestają reagować na odgłosy i zapachy zagrażających im gatunków. Tezę tę ...
WITAMY W ERZE POSTGENOMOWEJ
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 2001
Wielu sądziło, że wiedzę o mechanizmach rządzących życiem da nam rozszyfrowanie budowy genów. Tymczasem dopiero znajomość ich produktów - białek może być kluczem do rozwiązania zagadki. Ich poznawanie może jednak zająć dziesiątki lat. Koniec XX wieku ...
SYGNAŁY - PRZECHYTRZYĆ HIV
BARBARA PRATZER Kwiecień 2001
Jak zapobiec rozwojowi AIDS mimo wniknięcia wirusa do organizmu? HIV, jak każdy wirus, staje się niebezpieczny dopiero wtedy, kiedy uda mu się przedostać do wnętrza komórek zaatakowanego organizmu. Tam bowiem znajduje odpowiednie warunki, by się mnożyć. ...
SYGNAŁY - GRZYB Z WIZYTĄ
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Ubrania szpitalnych gości mogą być źródłem zakażeń. Amerykańscy naukowcy twierdzą, że bawełniana odzież noszona przez gości odwiedzających swoich bliskich w szpitalach może być śmiertelnie groźna. Według ekspertów z Cornell University, zajmujących ...
SYGNAŁY - CHOROBY WENERYCZNE CORAZ CZĘSTSZE
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Zakażenia przenoszone drogą płciową to nie tylko problem krajów Trzeciego Świata. Lekarze w Wielkiej Brytanii biją na alarm - ubiegłym roku liczba zachorowań na "wstydliwe choroby" była tam najwyższa od 10 lat. Szczególnie dramatyczny ...
OTO CZŁOWIEK!
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Około 3 mld nukleotydów, zaskakująco mało genów, dwie konkurencyjne publikacje na ten sam temat i euforia w mediach całego świata - to tylko niektóre owoce prac nad poznaniem ludzkiego DNA. Ludzki genom ostatnio często gościł na pierwszych stronach ...
SYGNAŁY - TRUJĄCE AMULETY
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Kwiecień 2001
"Żywe srebro" w niepowołanych rękach może być naprawdę niebezpieczne. Zespół pediatrów i toksykologów z Nowego Jorku doniósł Environmental Health Perspectives o ciężkim przypadku zatrucia rtęcią dziewięciorga dzieci i ich matki w ubogiej dzielnicy. ...
JA SIĘ KWASU NIE BOJĘ
GRZEGORZ LISOWSKI Kwiecień 2001
Jeszcze 20 lat temu nikt nawet nie przypuszczał, że przyczyną choroby wrzodowej mogą być bakterie. Dawno temu utrwalił się pogląd, że te, które dostaną się z jedzeniem do żołądka, nie mają szans na przetrwanie, ponieważ zabija je wydzielany tam kwas. ...
JA SIĘ KWASU NIE BOJĘ
GRZEGORZ LISOWSKI Kwiecień 2001
Jeszcze 20 lat temu nikt nawet nie przypuszczał, że przyczyną choroby wrzodowej mogą być bakterie. Dawno temu utrwalił się pogląd, że te, które dostaną się z jedzeniem do żołądka, nie mają szans na przetrwanie, ponieważ zabija je wydzielany tam kwas. ...
UCZENI W ANEGDOCIE - NIEZWYKŁY HRABIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 2001
Benjamin Thompson, znany lepiej jako hrabia Rumford, urodził się w 1753 roku w Woburn w Massachusetts. Przyszły sławny uczony zakończył formalną edukację po paru latach spędzonych w szkole podstawowej i już w 1766 roku został oddany jako uczeń do bostońskiego ...
Z UFO W ZAŚWIATY
BOGUSŁAW HABRAT HELENA BARAN-FURGA KARINA CHMIELEWSKA Marzec 2001
Małe, kolorowe pastylki, podobne do witamin lub innych leków tak coraz częściej wyglądają narkotyki. Nigdy dokładnie nie wiadomo, co zawierają, ponieważ producenci wciąż tworzą nowe kompozycje, poszukując specyfików tańszych, działających dłużej, bardziej ...
WIELE HAŁASU O NIC
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Marzec 2001
Zgony na białaczki wśród żołnierzy oddziałów NATO, które interweniowały na Bałkanach, mieszczą się w statystycznej normie. Od 24 marca do 10 czerwca 1999 roku wystrzelono na terenie Kosowa i Serbii około 31 tys. pocisków zawierających rdzeń ze zubożonego ...
SYGNAŁY - HAMULCE W KOMÓRCE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001
Białko p53 nie jest już samotnym strażnikiem nie kontrolowanych podziałów komórek. Uszkodzenie DNA prowadzi do zatrzymania podziałów komórki: tak organizm broni się przed mutacjami, które mogą m.in. wywołać raka. Najsłynniejszy gen hamujący nowotwory ...
SYGNAŁY - ŻYWA LODÓWKA
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001
Karmić czy pilnować - oto jest pytanie? Para pingwinów królewskich pomaga sobie nawzajem w wysiadywaniu jajek. Kiedy matka je ogrzewa, ojciec wyrusza do oceanu, żeby się najeść. Po pewnym czasie rodzice zamieniają się rolami. W końcu wykluwają się pisklęta, ...
SYGNAŁY - MÓZG Z KRWI
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001
Czy komórki macierzyste neuronów można znaleźć poza mózgiem? Od niedawna wiemy, że w mózgu dorosłego człowieka nadal powstają nowe komórki nerwowe. Na razie trudno powiedzieć, czy komórki macierzyste produkujące neurony będzie można wykorzystać do leczenia ...
SYGNAŁY - ŁOWCY BAKTERII
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 2001
Trwają poszukiwania nowych gatunków drobnoustrojów. W styczniu rosyjscy naukowcy zajmujący się w byłym Związku Radzieckim produkcją broni biologicznej połączyli swe siły z amerykańską firmą biotechnologiczną, by wspólnie poszukiwać rzadkich drobnoustrojów. ...
SYGNAŁY - POLIO KONTRATAKUJE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Szczepionki mają również ciemne strony. Doustna szczepionka przeciwko wirusowi polio (sprawcy choroby Heinego-Medina) jest stosowana już od niemal 40 lat. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przewidywała, że dzięki masowym szczepieniom choroba ta zniknie ...
SYGNAŁY - RANNY PTASZEK CZY ŚPIOCH
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Naukowcy odkryli gen, który reguluje naszą aktywność w różnych porach doby. Badacze amerykańskiego University of Utah stwierdzili, że mutacja w genie nazwanym hPer2 prowadzi do rzadkiej choroby dziedzicznej. U osób cierpiących na tę dolegliwość zegar ...
SYGNAŁY - COŚ DLA LENIWYCH
BARBARA PRATZER Marzec 2001
Nawet nie ruszając się z miejsca, można się pozbyć nadmiaru sadełka. Taką pociągającą wizję przedstawili włoscy uczeni z Uniwersytetu w Ankonie. Na razie bezwysiłkową strategię chudnięcia wypróbowali na szczurach, ale może za parę lat... Tkanka tłuszczowa ...
SYGNAŁY - CORAZ BLIŻEJ SZCZEPIONKI
BARBARA PRATZER Marzec 2001
Zapowiadana od półtora roku szczepionka na Alzheimera pomyślnie przebrnęła przez kolejny etap badań. W połowie roku 1999 Dale Schenk z firmy farmaceutycznej Elan poinformował o opracowaniu szczepionki, która może powstrzymać tworzenie się złogów beta-amyloidu ...
AKCEPTACJA JEST TYLKO KWESTIĄ CZASU
TOMASZ TWARDOWSKI Marzec 2001
Modyfikacje genetyczne rzeczywiście wzbudzają wiele kontrowersji. Może na to wpływać kilka czynników. Pierwsza przesłanka ma charakter filozoficzno-społeczny. W historii nie było chyba żadnej innowacyjnej technologii, która nie wzbudziłaby kontrowersji. ...
GEN NIEZGODY
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Dawno już minęły czasy, gdy z inżynierią genetyczną mieli do czynienia tylko naukowcy. Produkty ich pracy opuściły mury laboratoriów - możemy się z nimi zetknąć nawet podczas codziennych zakupów. Genetyka wkracza do wszystkich sfer życia; medycyna, ...
NIE POPIERAM PROTESTUJĄCYCH PRZECIWKO WSZYSTKIEMU CO NOWE I NIEZNANE
RICHARD DAWKINS Marzec 2001
Ludzie obawiają się inżynierii genetycznej, co szczególnie widoczne jest w Wielkiej Brytanii. Społeczeństwo zareagowało tu znacznie bardziej histerycznie niż w innych krajach, z pewnością bardziej niż w USA. Prawdopodobnie przyczyną są przykre doświadczenia ...
PATRZĘ NA POCZYNANIA GENETYKÓW Z PEWNYM NIEPOKOJEM
LESZEK KOŁAKOWSKI Marzec 2001
Przyznaję, że patrzę na poczynania genetyków i biotechnologów z pewnym niepokojem. Nie chciałbym oczywiście znaleźć się w pozycji obskuranta, który boi się wszystkiego, co nowe. Kiedyś zaczyna się jednak opór, poczucie, że pewne działania mogą być niebezpieczne. Nie ...
INŻYNIERIA GENETYCZNA TRAKTUJE ŻYWE ORGANIZMY JEDYNIE JAKO KLOCKI ZAWIERAJĄCE DNA
LORENZ PETERSEN Marzec 2001
Stanowczo przeciwstawiam się wprowadzaniu do środowiska organizmów, które obecnie umiemy modyfikować jedynie w bardzo prymitywny sposób. Byłby to bowiem krok ludzkości ku manipulowaniu żywymi organizmami. Z całą pewnością nie jest to kontynuacja tradycyjnej ...
W GŁĄB MÓZGU - NOBEL
MAŁGORZATA KOSSUT Marzec 2001
Czy pamiętają państwo film "Przebudzenie" o ludziach przez wiele lat unieruchomionych i odciętych od świata przez chorobę, którzy pod wpływem nowego leku budzą się do życia? Opowiadał autentyczną historię, która nigdy nie wydarzyłaby się, gdyby ...
SYGNAŁY - GADATLIWE DELFINY
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Czy można prowadzić monolog na dwa głosy? Badacze od dawna próbują określić, czy język delfinów jest skutecznym narzędziem komunikacji. Ostatnio opublikowano interesujące wyniki badań "mowy" delfinów butlonosych. Naukowców zaintrygowała ...
SYGNAŁY - PSYCHIATRA NA ODLEGŁOŚĆ
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Czy lekarz może pomóc choremu oddalonemu o setki kilometrów? Amerykańscy psychiatrzy opublikowali artykuł na temat nowej techniki leczniczej seansów terapeutycznych na odległość. Telepsychiatria czyli rozmowa z pacjentem za pomocą interaktywnej telewizji ...
SYGNAŁY - ŻABY W ODWROCIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Co jest przyczyną powszechnego wymierania płazów? Ostatnie dziesięciolecie to wyjątkowo niekorzystny okres dla żab i ich krewnych. Populacje płazów maleją na całym świecie. Istnieje kilka hipotez tłumaczących taki stan rzeczy, ostatnio podejrzenie padło ...
SYGNAŁY - CZAS UMIERANIA
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Wirus musi bardzo dokładnie wybrać moment, w którym zaatakowana przez niego komórka ma umrzeć. Jeśli śmierć zakażonej komórki nastąpi za wcześnie, to wirus zginie razem z nią, ponieważ nie zdąży się namnożyć. W przeciwnym wypadku nowe cząstki wirusowe ...
SYGNAŁY - RODZINA SIĘ POWIĘKSZA
BARBARA PRATZER Luty 2001
Mózg sam potrafi bronić się przed niedotlenieniem. Hemoglobina, której krew zawdzięcza czerwoną barwę, to transporter tlenu z płuc do wszystkich zakątków organizmu. Jej bliska krewna - mioglobina to magazyn tlenu, z którego komórki mięśni, także mięśnia ...
SYGNAŁY - KOKAINA NISZCZY GENY
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Narkotyki mogą wywierać zgubny wpływ na nasz materiał genetyczny. Podczas corocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Neurologicznego (Society for Neuroscience) ogłoszono wyniki badania wpływu narkotyków na ludzkie DNA. Naukowcy zidentyfikowali ponad ...
CZEKAJĄC NA GRYPĘ
PAWEŁ WERNICKI Luty 2001
Od ostatniej pandemii grypy upłynęło już ponad 30 lat. Nikt nie wie, kiedy nadejdzie nowa, ale może się zdarzyć w każdej chwili. Czy świat jest do tego przygotowany? Grypę znano już w starożytności. Pierwszy jej opis sporządził Hipokrates w 412 roku ...
ŚWIAT MEMÓW
MIRA MONTANA CZARNAWSKA Luty 2001
Nasze umysły są doskonałym siedliskiem memów. Czym są owe memy? Wszystkim, czego uczymy się przez naśladownictwo. Teoria memów każe inaczej spojrzeć na człowieka i kulturę, podważając to, co zwykliśmy o sobie sądzić. Wszystko zaczęło się od biologii. ...
SYGNAŁY - OŻYWCZY KOPNIAK
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Amerykańscy lekarze próbują ratować ofiary hazardu. Nagłe zatrzymanie akcji serca najczęściej prowadzi do niedotlenienia mózgu i śmierci w ciągu kilku minut. Chorą osobę można jednak uratować, rozpoczynając natychmiast masaż serca i sztuczne oddychanie. ...
SYGNAŁY - POWRÓT DO KORZENI
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Czy można cofnąć ewolucję? Biolodzy od lat spierają się, czy zmiany zachodzące podczas ewolucji gatunków są odwracalne. Niektórzy sugerują, że jest to możliwe, jeśli organizm znajdzie się w identycznych warunkach jak jego przodkowie. Potwierdza to ...
MIKROSKOPIJNY RAMBO
MARTA KOTON-CZARNECKA Luty 2001
Promieniowanie po eksplozji bomby atomowej powoduje na obszarze setek kilometrów śmierć wszystkiego, co żyje. Wszystkiego, ale nie bakterii Deinococcus radiodurans, która doskonale radzi sobie w ekstremalnych sytuacjach. Jak dowodzą wyniki badań laboratoryjnych, ...
SYGNAŁY - ENERGIA, BÓL I PEŁNY PĘCHERZ
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Naukowcy przekonali się, że wrażenie bólu może być wywoływane przez "energetyczne" cząsteczki ATP. Wszystkie żywe komórki wykorzystują adenozyno-trifosforan (ATP) do przechowywania energii uwolnionej w różnych reakcjach biochemicznych. Taka ...
SYGNAŁY - TEST NA PARKINSONA
BARBARA PRATZER Luty 2001
Czy można będzie przewidzieć chorobę Parkinsona wiele lat przed wystąpieniem pierwszych objawów? Objawy choroby Parkinsona wywołane są głównie przez zanik komórek nerwowych wytwarzających substancję zwaną dopaminą. Jej brak w tej części mózgu, która ...
SYGNAŁY - LEKARZE JAK FORMUŁA 1
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Gdy o życiu chorego decydują sekundy, lekarz musi być równie szybki jak rajdowiec. Przekazanie chorego z sali operacyjnej na oddział intensywnej terapii wymaga niezwykle sprawnego współdziałania wielu osób. Lekarze mają kilka sekund, aby przekazać ...
SYGNAŁY - SMUTEK DEALERA
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Nowa metoda walki z producentami narkotyków? Rośliny hodowane w odmiennych warunkach klimatycznych mogą pobierać mniej albo więcej atomów różnych pierwiastków chemicznych z gleby i atmosfery. To bardzo zła wiadomość dla południowoamerykańskich producentów ...
SYGNAŁY - SZCZEPIONKI Z PRIONAMI
BARBARA PRATZER Luty 2001
Nie tylko mięso, ale i... szczepionki mogą przenosić chorobę szalonych krów na ludzi. Ta zaskakująca sugestia znalazła się w opublikowanym niedawno w Londynie raporcie na temat epidemii choroby szalonych krów (BSE) i jej odpowiednika u ludzi ...
SYGNAŁY - SERCU NA RATUNEK
BARBARA PRATZER Luty 2001
Zamiast przeszczepu cudzego serca, do wyzdrowienia wystarczy wstrzyknięcie własnych komórek mięśniowych, które je zregenerują. Zawał nieuchronnie prowadzi do obumarcia tej części serca, do której zablokowane naczynie wieńcowe nie dostarczyło tlenu. ...
SYGNAŁY - CO ZABIŁO OSKARA WILDE`A?
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
W setną rocznicę śmierci irlandzkiego pisarza lekarze twierdzą, że poznali prawdziwą przyczynę jego zgonu. W oficjalnych biografiach autora "Portretu Doriana Graya" znajdziemy stwierdzenie, że zmarł on 30 listopada 1900 roku z powodu zapalenia ...
SYGNAŁY - CHOROWITA ARYSTOKRACJA
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Rasowe psy cierpią na wiele chorób. Czy sytuację poprawi badanie DNA ich dzikich krewnych? Powszechnie wiadomo, że rasowe psy cierpią na wiele dolegliwości. Chcąc utrzymać pożądane cechy, zwierzęta krzyżuje się w obrębie małej grupy. Taka praktyka ...
RADIOAKTYWNE PAPIEROSY
BOGDAN SKWARZEC Styczeń 2001
Palaczom szkodzi nie tylko nikotyna czy dioksyny, ale także substancje radioaktywne zawarte w dymie papierosowym. Wypalając dwie paczki dziennie, w ciągu roku można otrzymać aż cztery razy większą dawkę promieniowania jonizującego niż ta, którą otrzymali ...
SYGNAŁY - GENETYCZNY ADAM
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Nadszedł czas na ustalanie ojca całej ludzkości. Genetycy od dawna przypuszczają, że wszyscy współcześni ludzie pochodzą od jednej kobiety, która żyła ponad 140 tys. lat temu. Nazwano ją "mitochondrialną Ewą", ponieważ jej wiek określono, ...
SYGNAŁY - RODZINNY OBIAD
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Jak uchronić przedstawicieli swojego gatunku przed drapieżnikami? Może ich... pozjadać? Kanibalizm występuje dość powszechnie wśród różnych gatunków zwierząt. Spotykany jest przede wszystkim wśród ryb, płazów i owadów. Zjedzenie swojego pobratymca może ...
SYGNAŁY - SYNDROM OPERACJI PUSTYNNA BURZA
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001
Co jest przyczyną dolegliwości weteranów walk w Zatoce Perskiej? Kiedy ucichł szczęk oręża, okazało się, że amerykańscy weterani operacji "Pustynna Burza" podejrzanie często cierpią na tajemnicze zaburzenia psychiczne i neurologiczne, takie ...
SYGNAŁY - JAK PO SZNURKU
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001
Odkryto kolejny mechanizm, który może pomóc w walce z rakiem. Mikrotubule to sztywne rurki białkowe, które współtworzą "szkielet" komórki. Różne pęcherzyki transportowe przyczepiają się do nich i ślizgają się jak wagoniki kolejki linowej. ...
SYGNAŁY - TAJEMNICE MARIHUANY
BARBARA PRATZER Styczeń 2001
Czy "trawka" pomoże znaleźć nowy lek na astmę? Astma to choroba o podłożu alergicznym, która dotyka coraz więcej osób. W trakcie napadu, kiedy chory ma ogromne trudności z oddychaniem, podaje się środki rozkurczające, które chronią przed uduszeniem. ...
SYGNAŁY - WIEPRZOWINA PO DUŃSKO-CHIŃSKU
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Genetycy i hodowcy zainteresowali się DNA świni. Poznawanie genów różnych organizmów nabiera rozpędu. Znamy już zapis DNA kilkunastu mikroorganizmów, kilku roślin, myszy i szczura. W zeszłym roku ogłoszono też wstępną sekwencję genów człowieka [patrz: ...
WIARA CZYNI CUDA
JACEK TYCZKOWSKI Grudzień 2000
Homeopatia cieszy się coraz większą popularnością. Czy istnieją jakiekolwiek naukowe podstawy działania preparatów homeopatycznych, którym wielu ludzi ufa bardziej niż racjonalnej współczesnej farmakologii, chętnie powierzając im swe zdrowie i życie? Historia ...
SYGNAŁY - NA DOBRE I NA ZŁE
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Dlaczego kochasz mamusię? Bo nie masz innego wyjścia... Małe dzieci zawsze kochają rodziców, nawet jeśli rodzice nie traktują ich dobrze. Tak przynajmniej zachowują się młode szczury. Amerykańscy biolodzy udowodnili to w badaniach laboratoryjnych. Jak ...
SYGNAŁY - KAWA DLA NIEMOWLĄT?
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Transgeniczna odmiana kawy nie zawiera kofeiny. Przyspieszone bicie serca, podwyższone ciśnienie krwi, drżące ręce, niepokój, bezsenność to typowe objawy przedawkowania kofeiny. Można im zapobiegać, pijąc kawę bezkofeinową, ale smak takiej kawy nie ...
SYGNAŁY - PIERŚ JAK... TARCZYCA
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Czy radioaktywny jod pomoże chorym na raka piersi? Radioaktywny izotop jodu od dawna stosuje się w terapii raka tarczycy. Tarczyca wychwytuje bowiem radioaktywny jod z krwi, otrzymując zabójczą dawkę promieniowania jonizującego. Inne tkanki są bezpieczne, ...
SYGNAŁY - KRYPTONIM: PSEUDOMONAS
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Pałeczka ropy błękitnej ozszyfrowana. Pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) to bakteria, która często atakuje ludzi przewlekle chorych i długo leżących w szpitalu. Zakażenie tymi bakteriami jest szczególnie groźne dla dzieci chorych na mukowiscydozę: ...
W RYTM NATURY
BRONISŁAW CYMBOROWSKI Grudzień 2000
Zawały serca najczęściej zdarzają się rano. Najbardziej odporni na ból jesteśmy późnym popołudniem. W rytm zegara biologicznego zmienia się ponad sto różnych parametrów określających stan naszego organizmu. Lekarz powinien uwzględnić te zmiany, jeśli ...
SYGNAŁY - SZTUCZNE SERCE NA ZAWSZE
BARBARA PRATZER Grudzień 2000
Wszczepiono choremu sztuczne serce, które zastąpi mu własne na resztę życia. W czerwcu br. w szpitalu John Radcliff Hospital w Oksfordzie 62-letniemu pacjentowi, któremu zostało najwyżej kilka tygodni życia, wszczepiono sztuczne serce, które ma pracować ...
SYGNAŁY - DIABELSKIE BRAMY ŚMIERCI
GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000
Jak zapanować nad genetycznie zaprogramowanym samobójstwem komórki? Apoptoza (genetyczne samobójstwo komórki) to bardzo precyzyjnie kontrolowane zjawisko. Zaburzenia jej regulacji są przyczyną wielu chorób - na przykład w chorobie Alzheimera za dużo ...
SYGNAŁY - ŁATWIEJ ZAPOBIEGAĆ, NIŻ LECZYĆ
BARBARA PRATZER Listopad 2000
Czy kobiece hormony naprawdę chronią serce? Nie ulega wątpliwości, że rozwój choroby wieńcowej można powstrzymać, stosując właściwą profilaktykę. W tym kontekście wiele mówi się o zbawiennym wpływie hormonalnej terapii zastępczej u kobiet, choć jak ...
DR ZIMNO
GRZEGORZ RAWICZ-MAŃKOWSKI Listopad 2000
Chociaż odruchowo bronimy się przed zimnem, często jest ono naszym sprzymierzeńcem, a czasem bywa nawet lekarstwem. Od wieków przykładano lód na bolące zęby lub stawy, zimnymi okładami obniżano niebezpiecznie wysoką gorączką. Od czasu, gdy do chłodzenia ...
OCALIĆ AFRYKĘ
ANDRZEJ PIASEK Listopad 2000
Nadal nie ma szczepionki ani leku skutecznie niszczącego wirusa HIV. Nic też nie zapowiada w najbliższym czasie przełomu. Cały wysiłek trzeba więc skupić na doskonaleniu stosowanej obecnie terapii. Nieprzypadkowo na miejsce tegorocznej XIII Światowej ...
SYGNAŁY - CHORY ROBOT
BARBARA PRATZER Listopad 2000
Roboty nie tylko pomagają lekarzom w leczeniu chorych - mogą też wcielić się w rolę pacjentów. Leżący na szpitalnym łóżku osobnik oddycha, bije mu serce, porusza rękami i nogami, otwiera oczy, mówi. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby był normalnym ...
KOMPUTER Z PROBÓWKI
ROBERT HOŁYST Listopad 2000
Komputer zbudowany z DNA może być miliardy razy szybszy od swego krzemowego odpowiednika. Kiedy więc na biurkach zobaczymy biologiczne pecety? XX wiek to czas niezwykle intensywnego rozwoju genetyki. O podwójnej helisie DNA słyszał chyba każdy. Ta długa, ...
SYGNAŁY - SPORT TO ZDROWIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000
Sport to zdrowie? Amerykańscy ortopedzi ogłosili listę dyscyplin, które najczęściej prowadzą do kontuzji Oglądając olimpiadę w Sydney, zachwycaliśmy się kunsztem mistrzów sportu. Nieco gorzej wypadają próby naśladownictwa... Amerykańska Akademia Chirurgów ...
SYGNAŁY - PORTRET RAKA PIERSI
GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000
Molekularne podpisy różnych nowotworów nie zmieniają się w miarę upływu czasu. Zbuntowana komórka nowotworowa dzieli się w niekontrolowany sposób, unika apoptozy (genetycznie zaprogramowanego samobójstwa) i nieprawidłowo reaguje na sygnały wysyłane ...
SYGNAŁY - JEŚĆ WIĘCEJ I SCHUDNĄĆ
GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000
Na razie dotyczy to myszy, ale kto wie - może kiedyś uda się to również ludziom? Otyłość jest nie tylko problemem kosmetycznym - stanowi czynnik ryzyka wielu chorób, m.in. miażdżycy, chorób serca i cukrzycy typu II. W krajach wysoko rozwiniętych już ...
SYGNAŁY - Z MYŚLĄ O MATCE I DZIECKU
BARBARA PRATZER Październik 2000
Jeden uszkodzony gen może wywołać nadciśnienie podczas ciąży. Podczas ciąży ciśnienie tętnicze krwi zwykle lekko się obniża. Jednak u kilku procent kobiet rozwija się nadciśnienie, które zagraża zdrowiu, a nawet życiu matki i dziecka. Davidowi Gellerowi ...
PIĘKNY JAK... PAJĄK
MAREK ŻABKA Październik 2000
Pośród wszystkich zwierzątchyba tylko węże, ropuchy i szczury budzą tyle niechęci i wstrętu co pająki. "Ponure, włochate, jadowite i okrutne bestie" taki stereotyp pająka znamy z sensacyjnych artykułów i filmów grozy. W rzeczywistości pająki ...
CUDZE (PAJĄKI) CHWALICIE...
WALDEMAR FRĄCKIEWICZ Październik 2000
Egzotyczne zwierzęta olśniewają nas wszystkimi barwami tęczy i fantazyjnymi kształtami. Tymczasem w Polsce również możemy spotkać prawdziwe piękności, nawet wśród... pająków. Tradycyjnemu wyobrażeniu o kolorach pająków najbardziej odpowiadają nasze ...
ODKRYWANIE PRZEZNACZENIA
JÓZEF DULAK Październik 2000
Niedługo lekarze i pracodawcy dzięki technice PCR mogą uzyskać nieograniczony wgląd w nasze predyspozycje i obciążenia genetyczne. Lekarz pobiera kroplę krwi z palca i rozprowadza ją na pasku bibuły. Bibułę umieszcza w szczelinie małego urządzenia i ...
JAK SÓJKA ZA MORZE
WIKTOR PAWŁOWSKI Październik 2000
Pokonują tysiące kilometrów. Kierują się położeniem gwiazd, polem magnetycznym, szumem morskich fal czy niezawodnym instynktem? Wędrujące ptaki od stuleci fascynują człowieka. Główne drogi migracji ptaków istnieją prawdopodobnie już od milionów lat. ...
SZCZYPTA SOLI - GORĄCZKA ZIELONEGO ZŁOTA
X.RUT Październik 2000
Na światowych giełdach spada cena złota. Żółty kruszec traci swój powab, w każdym razie tracą go sztabki leżące w skarbcach banków (bo nie zauważyłem jakoś drastycznej obniżki cen złotej biżuterii). Różne wielkie banki wyprzedają swe zapasy; ktoś widać ...
SYGNAŁY - ŚWIAT OCZAMI KOTA
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000
Kolejny krok ku stworzeniu elektronicznych protez mózgu? Niebywale szybkie postępy transplantologii sprawiły, że odrzucenie przeszczepu powoli przestaje być problemem. Największą trudnością jest obecnie brak dawców zastępczych narządów. Szuka się więc ...
SYGNAŁY - UWAGA NA PREPARATY ZIOŁOWE!
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Październik 2000
Władze amerykańskie są zaniepokojone zalewem rynku preparatami ziołowymi. Gdy 6 lat temu pisaliśmy na naszych łamach, że nie każdy "produkt naturalny" musi być zdrowy i bezpieczny, świat ogarniała wszechobecna moda na wszystko, co naturalne. ...
SYGNAŁY - PLATYNA I ZŁOTO Z KOSMOSU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Złoża najcenniejszych metali zawdzięczamy prawdopodobnie meteorytom. Już z prostych analiz geochemicznych wynika, że w warstwach powierzchniowych Ziemi powinno być bardzo mało żelaza - co najmniej 100 razy mniej niż jest. Skoro przed miliardami lat ...
SYGNAŁY - PRZĘDŹ, JAK CI ZAGRAJĄ!
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000
Powszechnie uważa się, że pająki czyhają na owady, chwytając je w sieci i wysysając z nich soki. Bywa jednak odwrotnie. Niedawno o niezwykłym odkryciu doniósł tygodnik Nature. Dr William G. Eberhard z Universidad de Costa Rica badał larwy pewnego gatunku ...
FIZYK W SZPITALU
ŁUKASZ A. TURSKI Październik 2000
Fizyk patrzy na świat inaczej i nie przeszkadza mu w tym nawet leżenie w łóżku szpitalnym. Kiedy pisałem artykuł pt. "Dlaczego coś pęka" [WiŻ nr 7/1999], myślałem, że zamknę nim cykl artykułów o teorii sprężystości. Co prawda, w pierwszym ...
SYGNAŁY - NAPRAWIANIE MÓZGU
BARBARA PRATZER Wrzesień 2000
Czy komórki macierzyste mózgu okażą się skuteczne? Wiadomo, że neurony mogą się regenerować tak, jak komórki skóry czy wątroby. Problem w tym, że spontaniczny proces regeneracji jest mało wydajny. Ostatnie badania przeprowadzone przez uczonych z Vancouver ...
SYGNAŁY - WIRUS WALCZY Z RAKIEM
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Nowa broń przeciw nowotworom? W leczeniu nowotworów osiągnięto już bardzo wiele, ciągle brakuje jednak "złotego leku" czy terapii gwarantującej wyzdrowienie. Być może sukces odniosą naukowcy z Ottawa University, którzy do walki z nowotworami ...
SYGNAŁY - ENDOSKOP W PIGUŁCE
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2000
Koniec dolegliwości związanych z badaniem żołądka? Badanie endoskopowe dostarcza wielu cennych informacji o tym, co dzieje się w przełyku, żołądku i jelitach. Lekarz wprowadza wtedy długi, giętki kabel do przełyku albo jelit pacjenta i przez specjalną ...
MAŁPI PROCES
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2000
Większość Amerykanów wciąż nie jest przekonanych o słuszności teorii Darwina. Władze Kentucky radzą unikać słowa "ewolucja", a w Kansas nauka o pochodzeniu gatunków nie jest już obowiązkowa. Za głoszenie, że "człowiek pochodzi od małpy", ...
SYGNAŁY - MIKROFALE I KOMÓRKI
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2000
Mikrofale szkodzą robakowi. A ludziom? Czy niewielkie dawki promieniowania mikrofalowego (tego samego, które jest wykorzystywane w kuchenkach mikrofalowych i telefonii komórkowej) są całkowicie nieszkodliwe dla żywych organizmów? Do niedawna naukowcy ...
SYGNAŁY - KTO DOŻYJE WIEKU XXII?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000
Nadchodzące stulecie najbardziej wydłuży czas życia najbogatszym. Wiek XX przedłużył średni czas życia mieszkańców krajów rozwiniętych o 30 lat. Najświeższe dane demograficzne wskazują, że w następnym stuleciu ludzie pożyją jeszcze dłużej. Instytut ...
SYGNAŁY - JABŁONIE W OGNIU ZARAZY
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Nadużywanie antybiotyków szkodzi nie tylko ludziom, ale również sadom. Już pierwsze eksperymenty z wykorzystaniem penicyliny wykazały, że stosowaniu antybiotyków towarzyszy powstawanie mikrobów opornych na ich działanie. Dziś mikroorganizmy niewrażliwe ...
SYGNAŁY - GENETYCY I KOKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Biotechnologia bronią w wojnie z kolumbijskimi producentami narkotyków. Kolumbia od wielu lat poddawana jest silnej presji Stanów Zjednoczonych, domagających się radykalnych kroków w walce z wytwórcami i handlarzami narkotyków. Ostatnio do zmagających ...
SYGNAŁY - OKO ZA ZĄB
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Uczeni są już na tropie genetycznych przyczyn powstawania nowych gatunków. Podczas tegorocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Biologii Rozwoju (Society for Developmental Biology) omawiano postępy badań nad rozwojem różnych organizmów. Mówiono m.in. ...
SYGNAŁY - ZDROWE KOMARY?
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Już niedługo malaria będzie musiała poszukać sobie nowego gospodarza. Na malarię cierpi obecnie około 400 mln ludzi i liczba ta ciągle rośnie. Wciąż nie ma jeszcze skutecznej szczepionki przeciwko pierwotniakom wywołującym tę chorobę . Coraz częściej ...
SYGNAŁY - AGRESJA NIE POPŁACA
BARBARA PRATZER Wrzesień 2000
Drastyczne metody leczenia raka piersi wcale nie są najlepsze. Choć postępy w leczeniu chorób nowotworowych są wyraźne, wciąż zdarzają się przypadki, z którymi trudno sobie poradzić. Do takich należą nowotwory późno wykryte, które dają przerzuty. W ...
MROCZNA STRONA MEDALU
ANDRZEJ ZIEMBA Wrzesień 2000
Dawno temu ten, kto chciał być odważny jak lew, musiał zjeść serce lwa. Dziś sportowcy wierzą w moc chemii. Z sondaży wynika, że co drugi zawodnik gotów byłby zażywać środki zagrażające zdrowiu, a nawet życiu, jeśli tylko zagwarantowałyby mu złoty medal ...
OLIMPIADA TECHNIKI
MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000
O wygranej w sporcie decydują obecnie tysięczne części sekundy lub milimetry. W tej sytuacji sukces na wagę olimpijskiego złota może zapewnić nowoczesna technika. Gdy w 1896 roku baron Pierre de Coubertin otwierał igrzyska olimpijskie w Atenach, przyświecała ...
SYGNAŁY - DOBRZY ŚPIEWACY W CENIE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Wrzesień 2000
Samice wielu ptaków wybierają sobie partnera, który ładnie śpiewa i ma bogaty repertuar. Biologia ewolucyjna każe doszukiwać się zysków, jakie ma samica kojarząca się z samcem, który zna więcej rodzajów pieśni. Zarówno dla jaskółki dymówki, jak i trzciniaka ...
SYGNAŁY - GENY Z WYKOPALISK
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000
Badania genetyczne pozwalają odtworzyć, jak niedźwiedzie brunatne zasiedlały Alaskę. Analiza kopalnego DNA jest ostatnio popularną dziedziną nauki. Dotychczas jednak naukowcy zajmowali się głównie analizą pokrewieństw między niedawno wymarłymi a współcześnie ...
SYGNAŁY - JAK POWSTAJĄ PRZERZUTY NOWOTWORÓW?
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000
Naukowcy poznali grupę białek podejrzanych o rozprzestrzenianie się komórek rakowych. Komórki nowotworów złośliwych mnożą się w niekontrolowany sposób i atakują inne narządy, tworząc w nich ogniska przerzutowe. Rozregulowanie podziałów komórek rakowych ...
SYGNAŁY - SUKCES TERAPII GENOWEJ
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000
Dzięki genoterapii dwoje francuskich dzieci powraca do zdrowia. Niedawno cały świat przekonał się, że terapia genowa metoda leczenia polegająca na wprowadzaniu genów terapeutycznych do komórek pacjenta może wiązać się z poważnymi skutkami ubocznymi. ...
SYGNAŁY - SENNE NEURONY
BARBARA PRATZER Sierpień 2000
Coraz bliżej do zgłębienia tajemnicy snu. Choć nie istnieją ludzie, którzy mogliby się obejść bez snu, wciąż dokładnie nie wiadomo, dlaczego zasypiamy. Przypuszcza się, że odpowiedzialne za to neurony znajdują się w przedniej części podwzgórza. Ostatnio ...
SYGNAŁY - KLONOWANIE ODMŁADZA?
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000
Czy sklonowany człowiek mógłby dożyć 200 lat? Najnowsze wyniki zdają się to potwierdzać... Trzy lata temu przyszła na świat słynna owieczka Dolly pierwszy sklonowany ssak. Przypomnijmy: klonowanie polega na tworzeniu nowego organizmu na podstawie informacji ...
SYGNAŁY - KARNE POD LUPĄ
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000
Dotąd rzutami karnymi zajmowali się jedynie piłkarze. Teraz dołączyli do nich także naukowcy. Każdy kibic wie, że nie ma bardziej dramatycznego rozstrzygnięcia piłkarskiego meczu niż rzuty karne. Piłka ustawiona 11 m od bramki. O sukcesie decyduje ...
SYGNAŁY - DIETA SPOSOBEM NA RAKA?
BARBARA PRATZER Sierpień 2000
Zapobieganie nowotworom jelita grubego jest trudniejsze, niż się wydawało, ale warto zdrowo się odżywiać. O tym, że dieta uboga w tłuszcze, za to bogata w pełnoziarniste produkty zbożowe, jest bardzo zdrowa, wiedzą wszyscy. Jej wartość polega nie tylko ...
SYGNAŁY - NIE TAKIE ZDROWE - JAK GŁOSZĄ MEDIA.
MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000
Dziennikarze wyolbrzymiają zalety nowych leków. Według autorów raportu opublikowanego w New England Journal of Medicine większość artykułów o nowych lekach ukazywała jedynie korzyści, ignorując jednocześnie ryzyko i skutki uboczne ich stosowania. ...
SYGNAŁY - ŁATWY CEL
MARCIN KOTAS Sierpień 2000
Co sprawia, że komary wolą kąsać ciężarne kobiety? Opublikowane w Lancecie wyniki badań wskazują, iż ciężarne kobiety są znacznie bardziej pociągające dla komarów niż pozostali ludzie. Stwierdzono, że są one dwukrotnie częściej kąsane przez te dokuczliwe ...
ROBOT NAPRAWIA SERCE
ZBIGNIEW NAWRAT Sierpień 2000
Czy chirurg wspomagany przez robota nie zapomni, że operuje człowieka z krwi i kości, a nie istotę wirtualną? Co mają wspólnego z medycyną statki kosmiczne, wojny gwiezdne czy transmisja danych? Z pozoru nic, a jednak dzięki nim powstały roboty, które ...
LATAJĄCY MONARCHA
MAŁGORZATA SIWIŃSKA Sierpień 2000
Spotkania gromadzące koronowane głowy to dyplomatyczna codzienność. Czy jednak można sobie wyobrazić zlot milionów monarchów, którzy przybyli... na własnych skrzydłach? Aż trzy czwarte świata zwierząt stanowią owady, które zamieszkują kulę ziemską od ...
MYSZY ŚWIĘTEGO WITA
DOROTA HOFFMAN-ZACHARSKA Sierpień 2000
Czy mysz może uratować życie człowiekowi? W laboratoriach żyją już zwierzęta, które pomogą poznać ludzkie choroby genetyczne. Ostatnio coraz więcej uwagi poświęca się schorzeniom mózgu polegającym na degeneracji komórek nerwowych. Jednym z nich jest ...
SZCZYPTA SOLI - CZY ABY NA PEWNO CHCEMY WIEDZIEĆ
X.RUT Sierpień 2000
W Ameryce, ojczyźnie wielu szalonych tendencji, toczy się proces sądowy, który może wytyczyć nową, bardzo dochodową działkę roszczeń cywilnych. Jak to jest w powszechnym dziś zwyczaju, będąca przy nadziei niewiasta poddała się badaniu USG płodu i uzyskała ...
SYGNAŁY - WIELE HAŁASU O NIC?
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000
Wszystkie media świata podały, że zakończono sekwencjonowanie genomu człowieka. Całość ludzkiego DNA mieliśmy poznać w 2005 roku. Tymczasem już pod koniec czerwca br. przedstawiciele międzynarodowego Projektu Badania Ludzkiego Genomu (Human Genome ...
SYGNAŁY - ŁOSKOT PADAJĄCEGO ŚNIEGU
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2000
Bombardowanie płatkami śniegu dokucza zwierzętom wodnym? Czy możecie wyobrazić sobie delikatne, puszyste płatki śniegu opadające powoli na jezioro? Doprawdy trudno o bardziej piękną i nastrojową scenę. Tymczasem dla zwierząt wodnych będzie to widowisko, ...
UFF, JAK GORĄCO!
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 2000
Nie tylko ludzie żyjący w tropikach muszą sobie radzić z upałami. W Polsce, kraju o klimacie umiarkowanym, niemal co roku w lipcu lub sierpniu słupek rtęci wędruje powyżej temperatury ludzkiego ciała. Pół biedy, jeśli wilgotność powietrza jest niewielka. ...
CZERWONY LEPSZY
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 2000
Dawniej podejrzewano, że pomidory wywołują raka. Dziś przeciwnie - mówi się, iż chronią przed nowotworami i miażdżycą. Czy można w to wierzyć, skoro związane z tym badania finansują głównie producenci przecierów i sosów pomidorowych? Od dawna wiadomo ...
KRÓLEWSKIE PTAKI
KAZIMIERZ WALASZ Lipiec 2000
Z czym kojarzy się majestatyczny, biały łabędź? Zapewne nie z tradycyjnym wigilijnym posiłkiem... Tymczasem jeszcze sto lat temu łabędzie były w Anglii cenionym świątecznym przysmakiem. Mieszkańcy Wysp Brytyjskich słyną z przywiązania do tradycji. Jej ...
SYGNAŁY - GENY STAROŚCI
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Co jest główną przyczyną starzenia się komórek i organizmów? Przewlekłe uszkodzenie materiału genetycznego, spowodowane przez wieloletnie gromadzenie się mutacji w DNA komórek? Stopniowe skracanie telomerów zakończeń chromosomów, które działają jak ...
SYGNAŁY - ILE GENÓW MA CZŁOWIEK?
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Po zsekwencjonowaniu chromosomu 21. można przypuszczać, że jest ich mniej, niż sądzono. Chromosom 21. jest bardzo mały, ale zakodowana w nim informacja genetyczna jest niezwykle interesująca dla lekarzy i biologów. Obecność dodatkowej kopii chromosomu ...
SYGNAŁY - ZAKRĘCONE SERCE
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Nasza pompa życia jest bardziej skomplikowana, niż się wydawało. Serduszka rysowane przez zakochanych nie mają wiele wspólnego z prawdziwym, bardzo skomplikowanym kształtem ludzkiego serca. Ta rytmicznie kurcząca się pompa mięśniowa jest zbudowana z ...
SYGNAŁY - ODWLEKANIE HUNTINGTONA
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Nie ma jak aktywne, urozmaicone życie. Pląsawica Huntingtona to przewlekłe, uwarunkowane genetycznie uszkodzenie mózgu. Do objawów tej choroby należą postępujące otępienie psychiczne i różne objawy neurologiczne, na przykład mimowolne ruchy kończyn. ...
SYGNAŁY - CZY MIĘSO Z GRILA POWODUJE RAKA?
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2000
Podczas biesiady na łonie natury lepiej unikać mięs pieczonych na grilu lub ognisku. Do takich wniosków doszli uczestnicy niedawnej konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Badań nad Rakiem (American Association for Cancer Research). Przedstawiono na ...
SYGNAŁY - ZATRZYMAĆ EBOLĘ
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Zaświtała wreszcie nadzieja na lek przeciwko morderczemu wirusowi. Wirus Ebola znany jest od prawie ćwierć wieku jako niezwykle groźny zabójca mieszkańców Afryki. Pomimo to do dziś uczeni nie znaleźli lekarstwa na wywoływaną przezeń gorączkę krwotoczną. ...
SYGNAŁY - PALACZOM POD ROZWAGĘ
BARBARA PRATZER Czerwiec 2000
Ważna informacja dla tych, którzy chcą rzucić palenie i potrzebują dodatkowej motywacji. Wiadomo, że palacze papierosów bardziej narażeni są na choroby układu krążenia, nowotwory złośliwe, zwłaszcza płuc i krtani, przewlekły nieżyt dróg oddechowych. ...
SYGNAŁY - PODZIEMNY LAS
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000
W amerykańskim stanie Michigan odkryto las zagrzebanych w piachu świerków, które stoją tam od 10 tys. lat. Przypuszcza się, że drzewa zostały zasypane materiałem z roztapiającego się lodowca, który wtedy znajdował się zaledwie kilka kilometrów na północ ...
SYGNAŁY - NAPRAWA DNA I P53
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
O tym, jak białko p53 chroni komórkę przed transformacją nowotworową, napisano tysiące prac naukowych. Wszyscy wiedzą, że p53 wykrywa błędy w DNA i zatrzymuje cykl komórkowy, żeby uszkodzona komórka mogła spokojnie naprawić swój genom, a w przypadku ...
SYGNAŁY - BAKTERIE Z PIEKŁA RODEM
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
Rodzina ekstremofilów powiększyła się o nowego członka. Wyobraźmy sobie podziemny zbiornik wodny podgrzany do 40°C, pełen różnych związków chemicznych (m.in. trujących pochodnych arsenu) i tak silnie zakwaszony, że pH zbliża się w nim do zera. Teoretycznie ...
SYGNAŁY - SAMCE LUBIĄ DUŻY ODWŁOK
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Od dawna wiadomo, że to kobiety rządzą światem. A ich figura jest zawsze w cenie. Te dwie stare prawdy potwierdzili ostatnio amerykańscy entomolodzy. U ogromnej większości zwierząt na Ziemi zaloty spadają na głowę samca. Musi zrobić wszystko, żeby przypodobać ...
SYGNAŁY - GENOMIKA ZAMIAST ANTYBIOTYKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Obietnice badaczy genomów zaczynają się spełniać. Analiza całych genomów różnych organizmów może dostarczyć bezcennej wiedzy o molekularnych podstawach życia. Naukowcy obiecują niezliczone korzyści wynikające ze znajomości całego DNA żywych istot: dotrzemy ...
SYGNAŁY - ENERGIA Z SADZAWKI
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Czy pospolity glon może produkować paliwo rakietowe z wody i światła? Co zrobimy, gdy wyczerpią się zasoby węgla, ropy czy gazu i nie zmieni negatywne nastawienie do energetyki jądrowej? Albo gdy dalsze ich stosowanie zagrozi postępującą dewastacją ...
SYGNAŁY - CO WIEMY O MÓZGU?
BARBARA PRATZER Czerwiec 2000
Polacy lepsi od Włochów i Szwajcarów W Wielkiej Brytanii, we Włoszech, Szwajcarii i w Polsce przeprowadzono badania, które miały ujawnić, co przeciętny obywatel wie na temat chorób związanych z mózgiem. Wynika z nich, że niewiele. Dla nas pocieszające ...
SYGNAŁY - ZIELE IGLASTE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000
Przodkowie świerka, sosny czy sekwoi stosowali strategię przetrwania raczej pokrzywy niż drzew. Rośliny iglaste są drzewami. Dobrze przecież znamy polskie świerki, syberyjskie limby, amerykańskie sekwoje czy libańskie cedry. Wszystkie te rośliny rosną ...
SYGNAŁY - MUCHA CHORA NA PARKINSONA
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
Naukowcy chcą badać leki na takich owadach, które mogą pomóc ludziom. Choroba Parkinsona jest spowodowana uszkodzeniem pewnych komórek nerwowych mózgu. Poziom dopaminy (neuroprzekaźnika wydzielanego przez te komórki) spada, więc układ nerwowy przestaje ...
SYGNAŁY - PODRÓŻ W CZASIE
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
Czy neandertalczyk był naszym przodkiem? Ostatnie odkrycie zasiało poważne wątpliwości. Jak wyglądały geny przodków człowieka? Przekonali się o tym rosyjscy naukowcy, którym udało się wyizolować materiał genetyczny ze zwłok neandertalczyka znalezionego ...
SYGNAŁY - ZWIERZĘTOM CORAZ CIEPLEJ
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000
Coraz więcej zwierząt żyje na bakier z kalendarzem. Rosnąca średnia temperatura powoduje przesunięcie granic zasięgów zwierząt ku wyższym szerokościom geograficznym. Tak stało się na przykład z wieloma europejskimi gatunkami motyli, których powędrowały ...
SYGNAŁY - ZWIERZĘTOM CORAZ CIEPLEJ
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000
Coraz więcej zwierząt żyje na bakier z kalendarzem. Rosnąca średnia temperatura powoduje przesunięcie granic zasięgów zwierząt ku wyższym szerokościom geograficznym. Tak stało się na przykład z wieloma europejskimi gatunkami motyli, których powędrowały ...
ŻÓŁTA FALA
ARKADIUSZ MILLER Czerwiec 2000
Albo szpitale i przychodnie lekarskie zadbają o właściwe warunki sanitarne, albo splajtują,wypłacając odszkodowania pokrzywdzonym pacjentom. Głównym źródłem zakażenia wirusami zapalenia wątroby są obecnie placówki służby zdrowia, a chorzy coraz częściej ...
NADWIŚLAŃSKA DŻUNGLA
WIKTOR PAWŁOWSKI Czerwiec 2000
Nie trzeba jechać do Indii, żeby znaleźć się w prawdziwej dżungli. Wystarczy krótki spacer nad Wisłą. Podobnie jak inne duże polskie rzeki, Wisła płynie doliną, wzdłuż której biegną tarasy: najniżej położony rzeka zalewa kilkakrotnie w ciągu roku, nieco ...
Z RAPORTÓW ONZ - JESTEŚMY CORAZ STARSI
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000
W 2020 roku jedna czwarta ludności Polski będzie miała ponad 60 lat. Styl życia większości starszych Polaków jest monotonny i bierny tylko 5% w wolnych chwilach jeździ na rowerze i jedynie 0.1% uczy się. Natomiast aż 15% pracuje lub poszukuje pracy. Statystyczny ...
GENOM W ZASIĘGU RĘKI
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
"Znamy sekwencję całego DNA człowieka" oświadczyli w kwietniu przedstawiciele firmy Celera Genomics. Taka wiadomość spowodowała, że akcje przedsiębiorstwa błyskawicznie powędrowały w górę. Czy jednak entuzjazm inwestorów jest uzasadniony? Craig ...
SYGNAŁY - INTELIGENTNY SKALPEL
BARBARA PRATZER Czerwiec 2000
Najlepszą metodą wyleczenia raka jest zupełne wycięcie guza. Onkolodzy nie mają wątpliwości, że radykalne wycięcie nowotworu najszybciej i najmniejszym kosztem dla zdrowia pacjenta likwiduje chorobę. Zarówno naświetlania, jak i chemioterapia obciążają ...
SYGNAŁY - SUPERZDROWE ZIEMNIAKI
MISO Maj 2000
Sztuczny gen powstały z połączenia genów jedwabnika oraz pszczoły może chronić ziemniak przed chorobami. Grupa naukowców z Victoria University w Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie stworzyła syntetyczny gen poprzez połączenie genu cekropiny jedwabnika z ...
DRAPIEŻNIK DODA CI SKRZYDEŁ
KONRAD HAŁUPKA Maj 2000
Czy drapieżnik działa na korzyść swojej ofiary? Jakie są dobre strony bycia prześladowanym? Odpowiedź można znaleźć na biebrzańskich bagnach. Na podmokłych, biebrzańskich łąkach bardzo trudno ukryć się przed niebezpieczeństwem. Nic więc dziwnego, że ...
SZYĆ! ALE CZYM?
LESZEK SOLSKI Maj 2000
Od prawie 2 tysięcy lat chirurdzy stosują do szycia tę samą nić - katgut. Oczywiście to nie oznacza, że w tej dziedzinie nie nastąpił żaden postęp. Obecnie różne kombinacje nici i igieł obejmują kilkaset pozycji. Rany chirurgiczne goją się tak samo, ...
SYGNAŁY - LECZĄC, NIE SZKODZIĆ
AM Maj 2000
Chroniąc przewód pokarmowy przed wrzodami, można uzyskać dokładnie odwrotny efekt. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to grupa farmaceutyków znana każdemu, kto choć raz był przeziębiony, bolał go ząb czy głowa lub choruje np. na reumatyzm. Najpopularniejszym ...
SYGNAŁY - PRZECIĘTNY GENIUSZ
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2000
Nawet mając przeciętny mózg, można dokonać genialnych odkryć. Naukowcy nie ustają w poszukiwaniu zależności pomiędzy budową mózgu a zdolnościami intelektualnymi człowieka. Chcąc rozwikłać tę zagadkę, uczeni zakonserwowali mózg Alberta Einsteina po śmierci ...
SYGNAŁY - TEMPERATURA SMAKU
GRZEGORZ NALEPA Maj 2000
Od czego zależy smak pożywienia? Kiedy coś jemy, pobudzamy nie tylko kubki smakowe, ale i receptory zapachu, temperatury, dotyku, a nawet bólu. Mózg tworzy wyobrażenie smaku na podstawie informacji docierających z tych wszystkich receptorów. Wyłączenie ...
SYGNAŁY - RYBA TROJAŃSKA?
MISO Maj 2000
Czy jedna genetycznie zmodyfikowana ryba może doprowadzić do wyginięcia całej populacji jej niezmodyfikowanych braci i sióstr? Symulacje komputerowe przeprowadzone przez Williama Muira i Richarda Howarda z Purdue University w West Lafayette wskazują, ...
SYGNAŁY - BEZSENNY MÓZG
GRZEGORZ NALEPA Maj 2000
Zamiast zarywać noc przed egzaminem, lepiej się dobrze wyspać! Bezsenność jest szczególnie uciążliwa dla układu nerwowego. Większość narządów naszego organizmu może odpoczywać w stanie czuwania, ale kora mózgowa musi być gotowa do błyskawicznej reakcji ...
SYGNAŁY - NA GOLFA - W KASKU?
BARBARA PRATZER Maj 2000
Silne uderzenie piłką golfową w głowę może wywołać chorobę nawet po kilku latach. Do niedawna grę w golfa znaliśmy głównie z filmów, teraz kto chce go na to stać może sam spróbować, ponieważ pól golfowych wciąż w Polsce przybywa. Przed podjęciem decyzji ...
SYGNAŁY - CHEMIOTERAPIA GENOWA
GRZEGORZ NALEPA Maj 2000
Uczeni nie ustają w poszukiwaniu nowych sposobów leczenia raka. Terapia genowa - zwalczanie chorób związane z wprowadzaniem leczniczych genów do komórek - może posłużyć do udoskonalenia metod leczenia nowotworów. Naukowcy z Wiednia i Rostocku wykorzystali ...
SYGNAŁY - GRZYBY JAK KWIATY
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Maj 2000
Wilczomlecz sosnka jest bardzo pospolitą rośliną w całej Europie. Co roku na wiosnę z zagrzebanego w ziemi kłącza wyrasta gęsto ulistniona łodyga. W kwietniu lub maju na jej szczycie rozwijają się charakterystyczne żółte kwiatostany. Słodki nektar przyciąga ...
SYGNAŁY - ROGÓWKA NA ZAMÓWIENIE
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000
Po pięciu latach badań udało się wyhodować ludzką rogówkę. Naukowcy z Instytutu Oka Uniwersytetu w Ottawie zajmowali się regeneracją oka oparzonego czynnikami chemicznymi. Do badań potrzebowali, co oczywiste, dużej liczby rogówek, o które zmuszeni byli ...
SYGNAŁY - ŁYSOŚĆ SERCA
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
Pierwszy siwy włos grozi zaledwie chwilowym zdenerwowaniem, ale okazała łysina może się już wiązać z zawałem serca. Jeżeli patrząc w lustro, zauważymy, że nasza fryzura mocno się ostatnio przerzedziła, to zamiast wizyty u fryzjera powinniśmy udać się ...
SYGNAŁY - NAJMŁODSZY GENIUSZ?
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Czteroletnia dziewczynka członkiem Mensy Czteroletnia Priya Purewal z Irving, przedmieścia Texas City, została przyjęta do międzynarodowego stowarzyszenia Mensa, skupiającego ludzi o bardzo wysokim ilorazie inteligencji. Przypomnijmy, że przeciętny ...
SYGNAŁY - GENY PRZECIW NIEPAMIĘCI
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000
Czy terapia genowa pomoże chorym na Alzheimera? Choroba Alzheimera odbiera człowiekowi życie w wyjątkowo okrutny sposób, pozbawiwszy go uprzednio pamięci, godności i osobowości. W przebiegu tej choroby dochodzi do obumierania komórek mózgu zwanych neuronami ...
SYGNAŁY - SĘDZIWE ROBALE
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
Ma ponad 2 m długości, ciało ukryte w rurkowatym pancerzyku. Nie ma układu pokarmowego, za to wypełniony jest symbiotycznymi bakteriami. Nazywa się Lamellibrachia i jest najdłużej żyjącym bezkręgowcem na Ziemi. Zamieszkuje dno Zatoki Meksykańskiej, ...
SYGNAŁY - INTERFERON I MIAŻDŻYCA
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000
Do dziś nie wiadomo, co jest prawdziwą przyczyną powstawania miażdżycy. Zmiany charakterystyczne dla miażdżycy, takie jak zwiększenie grubości wewnętrznej warstwy tętnicy, w której pojawiają się ogniska tłuszczowe, można stwierdzić już u dwudziestoletnich ...
SYGNAŁY - EKSPRESOWE MYSZY Z MADERY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2000
500 lat wystarczyło, by z jednej populacji myszy domowej powstało na tej wyspie aż sześć ras tych gryzoni. Człowiek różni się od swych najbliższych żyjących krewniaków mniejszą liczbą chromosomów mamy o jedną ich parę mniej niż szympansy (nasz szósty ...
SYGNAŁY - PARKINSON, MYSZY I TLENKI AZOTU
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000
Zażywanie narkotyków ma zazwyczaj tragiczne konsekwencje. Jak na ironię, na tym ludzkim nieszczęściu udaje się niekiedy pożywić nauce. W latach osiemdziesiątych kalifornijscy amatorzy narkotycznych doznań zaczęli eksperymentować z pochodną morfiny znaną ...
ŁYSE JEST PIĘKNE
PAWEŁ WERNICKI Kwiecień 2000
Wymyślne kuracje przeciw łysieniu nie tyle pomagają włosom, co ich właścicielom. Dają poczucie dobrze spełnionego obowiązku w walce o to, by podobać się sobie i innym. Włosy to nitkowate, elastyczne rogowe wytwory naskórka, które porastają skórę ssaków. ...
SYGNAŁY - WIRUSY BIEGUNKI
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000
Dorosły człowiek najczęściej łatwo radzi sobie z biegunką. Gorzej małe dzieci... Corocznie na całym świecie 600 tys. niemowląt i dzieci w wieku przedszkolnym umiera z powodu ciężkich biegunek wirusowych. Szczególnie groźne są biegunki wywoływane przez ...
SYGNAŁY - PODZIEMNA BIOSFERA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 2000
Możliwe, że pod ziemią żyje znacznie więcej organizmów niż na powierzchni. W ciągu ostatnich kilkunastu lat biologia przeżyła istną rewolucję. Odkrycie nieznanych dotąd rodzajów drobnoustrojów, zdolnych do życia w całkowitej ciemności, przy ogromnych ...
SYGNAŁY - BATERIA Z BAKTERII
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
Odnawialne źródła energii to nie tylko słońce czy wiatr. Prąd możemy otrzymywać także wykorzystując morskie mikroorganizmy. W artykule Kłopoty z akumulatorem ("WiŻ" nr 12/1999)prezentowaliśmy ostatnio całą gamę najnowocześniejszych ogniw elektrycznych. ...
SYGNAŁY - PRZEWIDYWALNA EWOLUCJA
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Kwiecień 2000
Czy populacje zamieszkujące podobne środowiska rozwiną podobne cechy przystosowawcze? Takie pytania zadali sobie ewolucjoniści badający dwie różne grupy zwierząt: cierniki i muszki owocowe. Badane cierniki zamieszkują nieduże jeziora na pacyficznym ...
PRZYZWOITKI DLA BIOFIZYKA
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 2000
Nasz organizm nie wytrzymałby nawet krótkotrwałej gorączki, gdyby nie białka opiekuńcze, chroniące komórki przed podwyższoną temperaturą. Profesor Maciej Żylicz całą swoją karierę związał z tymi białkami. Zawdzięczamy mu odkrycie, że białka opiekuńcze, ...
SYGNAŁY - KOSZULKA ŻYCIA
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Nosząc "lifeshirt", chory może stale monitorować stan swojego układu krążenia. Od pewnego czasu znane jest coraz popularniejsze, także w Polsce stosowane w chorobach serca zdalne nadzorowanie pacjenta. Zazwyczaj problem rozwiązuje się ...
SYGNAŁY - ZABÓJCZY WEKTOR
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Terapia genowa nie jest tak bezpieczna, jak się wcześniej uczonym wydawało. Badacze z Instytutu Ludzkiej Terapii Genowej University of Pennsylvania przekonali się, że terapia genowa może być związana z poważnymi i trudnymi do przewidzenia efektami ubocznymi. ...
SYGNAŁY - OJCOWSKA CIĄŻA
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Burzę hormonalną przeżywa nie tylko ciężarna kobieta, ale również mężczyzna oczekujący narodzin swego dziecka. Doświadczenia przeprowadzone dwa lata temu wykazały, że samce ptaków, gryzoni i niektórych naczelnych bardzo przeżywają okres oczekiwania ...
SYGNAŁY - NOWA POSTAĆ PRIONÓW
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Ciągle nie wiadomo, jaki jest mechanizm zarażania chorobami prionowymi. Według Stanleya Prusinera, priony (PrPSc) to szkodliwe białka, które różnią się strukturą przestrzenną od prawidłowych białek komórki (PrPc). Cząsteczki PrPSc przyłączają się do ...
SYGNAŁY - NA RATUNEK ŁYSYM
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Czy cebulki włosowe są immunologicznie uprzywilejowane? Układ odpornościowy wykrywa i niszczy obce komórki; w ten sposób giną m.in. komórki nowotworowe. Niestety, ubocznym efektem tego zjawiska jest odrzucanie przeszczepów tkanki pobrane od innych ludzi ...
SYGNAŁY - POMOST ŻYCIA
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Wstrzyknięcie zdrowych komórek wątroby pozwala ciężko chorym ludziom spokojnie czekać na przeszczep tego narządu. Schorzenia wątroby prowadzące do jej zniszczenia zdarzają się coraz częściej, a nie wszyscy pacjenci mają dość szczęścia, żeby doczekać ...
PIĘKNI I BESTIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000
Aleksander Fleming, odkrywca penicyliny, dał ludzkości nadzieję na opanowanie chorób gnębiących nas od stuleci. Dziś lekarze utracili jednak wiele z optymizmu pionierów antybiotykoterapii. Choroby zakaźne są nadal główną przyczyną wszystkich zgonów na ...
SYGNAŁY - WITAMINY Z UMIAREM
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Czyżby niektóre witaminy osłabiały zdolność organizmu do walki z rakiem? Od czasu, kiedy naukowcy zauważyli wpływ tzw. wolnych rodników tlenowych na rozwój różnych chorób, jeszcze bardziej wzrosło zainteresowanie witaminami. Niektóre z nich, na przykład ...
SYGNAŁY - ALKOHOL A MÓZG
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Nie tylko naukowcy wiedzą, że alkohol wpływa na działanie mózgu. Po wypiciu kilku kieliszków człowiek przestaje logicznie myśleć, traci zdolność wykonywania precyzyjnych ruchów, staje się mniej wrażliwy na ból, gorzej widzi i przestaje kontrolować swoje ...
SYGNAŁY - ZAWODNY TEST
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Ostrożnie z domowymi testami na HIV! Mogą dać błędny wynik! W lutowym numerze "WiŻ" pisaliśmy o domowych testach na HIV, które wbrew powszechnie przyjętym regułom postępowania diagnostycznego dopuszczono w Polsce do wolnej sprzedaży. I oto ...
SYGNAŁY - ODKRYCIA ROKU 1999 WEDŁUG SCIENCE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Badania nad właściwościami komórek macierzystych, zsenkwencjonowanie ludzkiego chromosomu 22. i określenie przestrzennej struktury rybosomu to niektóre z osiągnięć wyróżnionych przez to prestiżowe pismo. Według "Science" największym przełomem ...
KAPELUSZE PEŁNE LEKÓW
ANDRZEJ LEONOWICZ KRZYSZTOF GRZYWNOWICZ Marzec 2000
Dla nas grzyby to tylko smaczna potrawa. Tymczasem narody Dalekiego Wschodu od niepamiętnych czasów wykorzystują ich właściwości lecznicze. Grzyby pojawiły się na Ziemi około 400 mln lat temu i do dziś stanowią najszybciej ewoluującą grupę organizmów. ...
SYGNAŁY - PAMIĘĆ LIMFOCYTÓW
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
W jaki sposób nasz organizm zapamiętuje chorobotwórcze intruzy, z którymi niegdyś się zetknął? Naukowcy od dawna wiedzą, że nasz układ odpornościowy zapamiętuje antygeny, które spotyka. Kiedy chorobotwórcze bakterie albo wirusy po raz pierwszy przedostają ...
KAPELUSZE PEŁNE LEKÓW
ANDRZEJ LEONOWICZ KRZYSZTOF GRZYWNOWICZ Marzec 2000
Dla nas grzyby to tylko smaczna potrawa. Tymczasem narody Dalekiego Wschodu od niepamiętnych czasów wykorzystują ich właściwości lecznicze. Grzyby pojawiły się na Ziemi około 400 mln lat temu i do dziś stanowią najszybciej ewoluującą grupę organizmów. ...
SYGNAŁY - HIV SIĘ CHOWA
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
W ludzkim organizmie są takie miejsca, w których mogą się ukryć te wirusy na czas terapii. Naukowcy wciąż nie dysponują skuteczną metodą walki z AIDS. Okazuje się, że wirus HIV nie tylko potrafi sprytnie unikać ataku komórek ludzkiego układu odpornościowego ...
OKNO NA ŚWIAT
ANDRZEJ MICHALSKI Marzec 2000
Mózg człowieka sam potrafi bronić się przed nadmiarem informacji. Dzięki temu może dokładniej przeanalizować to, co naprawdę ważne. W wielu kulturach i religiach powtarza się ten sam schemat: mędrzec spędza życie na medytacji lub szuka odosobnienia ...
MOLEKULARNE ADRESY
MAGDALENA FIKUS Marzec 2000
Jak to się dzieje, że miliony różnych białek, uczestniczących w procesach komórkowych, trafiają we właściwym czasie tam, gdzie są niezbędne? Odpowiedź na to pytanie warta jest Nagrody Nobla. Gdy w latach sześćdziesiątych analizowano strukturę komórki ...
JAK ZMIERZYĆ KLIMAT?
PIOTR J. FLATAU KRZYSZTOF MARKOWICZ Marzec 2000
W 1999 roku nad Oceanem Indyjskim powstała chmura smogu. Była tak wielka, że miała wpływ na klimat tego rejonu Ziemi. W lutym, marcu i kwietniu nad Oceanem Indyjskim spotykają się dwie masy powietrza, związane z wiatrami pasatowymi. Jeden wiatr, wiejący ...
SYGNAŁY - TRUCIZNA W GLEBIE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Czy grzebanie w genach roślin uprawnych jest bezpieczne dla człowieka? W Stanach Zjednoczonych biolodzy wprowadzili do komórek kukurydzy gen kodujący pewną białkową toksynę bakteryjną. Takie rośliny są trujące dla pasożytniczych owadów, ale całkowicie ...
SYGNAŁY - TWARDZIELE W KOSMOSIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000
Uczeni z NASA badają bakterię, która mogłaby przeżyć w warunkach panujących w kosmosie. W kosmos latały już najprzeróżniejsze zwierzęta: myszy, psy małpy, a nawet ludzie. Udało im się przeżyć poza Ziemią jedynie dzięki grubym ścianom pojazdu kosmicznego ...
SYGNAŁY - KASPAZA W SIATECZCE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Uczeni badają enzym, który być może pozwoli opracować nowy sposób leczenia zarówno chorób nowotworowych, jak i choroby Alzheimera. Kaspazy - specjalne enzymy - są jednymi z najważniejszych białek kontrolujących apoptozę, czyli programowaną śmierć komórki. ...
SYGNAŁY - SZTUCZNE ŻYŁY POMOGĄ SERCU
BARBARA PRATZER Luty 2000
Kolagen świński i bydlęcy nadzieją dla zawałowców. By-passy to obecnie jedna z najczęściej wykonywanych operacji kardiochirurgicznych, polegająca na wszczepieniu fragmentów żył pobranych zwykle z uda pacjenta w miejsce chorobowo zwężonych odcinków naczyń ...
PIERWSZY CHROMOSOM ROZSZYFROWANY
MAGDALENA FIKUS Luty 2000
Uczeni wiedzą już wszystko o genach kilkuset wirusów, kilkudziesięciu bakterii, jednego mikroskopijnego grzyba i jednego robaka. Ale naprawdę czekali na rozszyfrowanie genów człowieka. Na początku grudnia 1999 roku obiegła świat wiadomość: poznano sekwencję ...
PIERWSZY CHROMOSOM ROZSZYFROWANY
MAGDALENA FIKUS Luty 2000
Uczeni wiedzą już wszystko o genach kilkuset wirusów, kilkudziesięciu bakterii, jednego mikroskopijnego grzyba i jednego robaka. Ale naprawdę czekali na rozszyfrowanie genów człowieka. Na początku grudnia 1999 roku obiegła świat wiadomość: poznano sekwencję ...
GENETYCZNY MIKROPROCESOR
TOMASZ ŁĘSKI Luty 2000
Tanie, masowo produkowane mikroprocesory odmieniły nasze życie. Za ich sprawą komputery stały się towarem dostępnym niemal dla każdego. Dzięki mikroprocesorom udało się także tchnąć "inteligencję" w tysiące otaczających nas przedmiotów codziennego ...
DYSKRETNY UROK TESTU
BARBARA PRATZER Luty 2000
Niedawno w Polsce został zarejestrowany domowy test do wykrywania wirusa HIV produkcji amerykańskiej, którego nie wolno sprzedawać w USA. Decyzja o rejestracji zaskakuje, tym bardziej że polskie autorytety zarówno w dziedzinie AIDS, jak i diagnostyki ...
SYGNAŁY - KLONDIKE W PROBÓWCE
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2000
Opublikowane niedawno odkrycie szwedzkich naukowców może spowodować, że "gorączka złota" przeniesie się z Alaski do laboratoriów biologicznych. Związki metali szlachetnych są trujące dla większości mikroorganizmów niektórych używa się nawet ...
SYGNAŁY - OSTATNI DZWONEK
MARTA KOTON Luty 2000
Z prognoz demografów wynika, że za ćwierć wieku połowie mieszkańców Afryki zabraknie wody pitnej. Większość z nas nie przejmuje się ostrzeżeniami ekologów o wyczerpywaniu się zasobów naturalnych Ziemi, traktując te przewidywania jako bardzo daleką ...
SYGNAŁY - DNA INACZEJ
GRZEGORZ NALEPA Luty 2000
Struktura P - nowy kształt DNA. Podwójna helisa (wyd. Prószyński i S-ka 1995) to opowieść Jamesa Watsona o tym, jak doszło do jednego z największych odkryć naukowych wszechczasów - opisania cząsteczki DNA jako podwójnej helisy, utworzonej przez dwa ...
SYGNAŁY - CIEPŁE GIGANTY
MISO Luty 2000
Nadal nie ma jasności, czy olbrzymie mezozoiczne dinozaury były stało- czy zmiennocieplne? Ostatnio naukowcy australijscy przeprowadzili dokładne badania temperatury ciała krokodyli, największych współcześnie żyjących gadów. Otrzymane wyniki były zadziwiające, ...
SYGNAŁY - MUTACJE A STAROŚĆ
MARTA KOTON Luty 2000
W miarę starzenia się organizmu rośnie w nim liczba zmutowanych komórek. Co jest przyczyną, a co skutkiem procesu starzenia się? W DNA wszystkich organizmów stale zachodzą mutacje, czyli zmiany w strukturze genów. Przyczynami ich powstawania może być ...
SYGNAŁY - DNA INACZEJ
GRZEGORZ NALEPA Luty 2000
Struktura P - nowy kształt DNA. Podwójna helisa (wyd. Prószyński i S-ka 1995) to opowieść Jamesa Watsona o tym, jak doszło do jednego z największych odkryć naukowych wszechczasów - opisania cząsteczki DNA jako podwójnej helisy, utworzonej przez dwa ...
SYGNAŁY - GŁODZENIE RAKA - INACZEJ
BARBARA PRATZER Luty 2000
Wygląda na to, że uczeni znaleźli nowy obiecujący sposób walki z rakiem. Już kilka razy pisaliśmy o poszukiwaniu substancji zdolnych zablokować rozwój nowych naczyń krwionośnych, czyli angiogenezę [patrz: Zagłodzić raka, "WiŻ" nr 6/1998, Głodzenie ...
OD TRASZKI DO OWCY
TOMASZ ŁĘSKI Styczeń 2000
Jednym z pierwszych badaczy, który próbował zrozumieć, na czym polega proces specjalizacji komórek zwierzęcych, był niemiecki embriolog Hans Spemann. Dzięki błyskotliwym eksperymentom, które przeprowadził w latach dwudziestych na zarodkach traszki, ...
WITAMINOMANIA
ANDRZEJ ZIEMBA Styczeń 2000
Zapewniają zdrowie, urodę, pogodę ducha, siłę, sprawność, energię życiową, odporność na stres. Tak wynika z reklam. Czy wydawanie pieniędzy na preparaty witaminowe rzeczywiście ma sens? Już samo słowo "witaminy" jest wielce obiecujące. "Vita" ...
WITAMINOMANIA
ANDRZEJ ZIEMBA Styczeń 2000
Zapewniają zdrowie, urodę, pogodę ducha, siłę, sprawność, energię życiową, odporność na stres. Tak wynika z reklam. Czy wydawanie pieniędzy na preparaty witaminowe rzeczywiście ma sens? Już samo słowo "witaminy" jest wielce obiecujące. "Vita" ...
GOŚĆ ZNAD NILU
MARTA KOTON Styczeń 2000
Tajemnicze epidemie uśmiercające całe wioski gdzieś w głębi Afryki traktujemy ze współczuciem, ale spokojnie, przekonani, że nam nic takiego nie zagraża. Czy nasz spokój jest na pewno uzasadniony? Na przełomie sierpnia i września ubiegłego roku w Nowym ...
KŁOPOTY Z KLONOWANIEM
PAWEŁ ŁUKÓW Styczeń 2000
Czy wolno klonować ludzi? Nawet jeśli wierzymy, że to człowiek tworzy moralny porządek świata i ma prawo ingerować w naturę, to i tak nie znamy związanego z klonowaniem ryzyka poważnych chorób, niesprawności i zaburzeń genetycznych. Techniki klonowania ...
TWARZĄ W TWARZ
WALDEMAR FRĄCKIEWICZ Styczeń 2000
Twarz drugiego człowieka jest chyba najważniejszym i najbardziej złożonym obiektem ludzkiego postrzegania. Przemawia do nas nie tylko mimika, ale i rysy twarzy. Dlaczego ta sama osoba nie jest odbierana przez wszystkich jednakowo. Osoba atrakcyjna w ...
BEFSZTYK Z PRIONEM W TLE
RADZISŁAW KORDEK Styczeń 2000
Brytyjska wołowina znów ma wolny wstęp na rynki Europy. Czy to oznacza, że nie zagraża nam już choroba Creutzfeldta-Jakoba, będąca odpowiednikiem choroby szalonych krów u ludzi? W sierpniu ub.r. Komisja Europejska zniosła zakaz importu wołowiny z Wielkiej ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - BIOLOGIA
REDAKCJA Styczeń 2000
Odkryto fragmenty czaszki i zębów Australopithecus garhi - nowego gatunku australopiteka. Żył on na terenie Etiopii przed około 2.5 mln lat, czyli prawie równocześnie z najstarszymi znanymi gatunkami człowieka (Homo habilis i H. rudolfensis). ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - MEDYCYNA
REDAKCJA Styczeń 2000
Komórkowe źródło młodości tak uczeni nazwali enzym telomerazę, znany z tego, że zapewnia nieśmiertelność komórkom nowotworowym. Teraz dzięki niemu udało się zmusić zdrowe ludzkie komórki do dłuższego życia, i to bez żadnych oznak degeneracji. Stwarza ...
SYGNAŁY - NANOBY
MISO Styczeń 2000
Czyżby przekroczona została ponownie bariera minimalnej wielkości żywego organizmu? W próbce piaskowca pobranej z odwiertu na głębokości 3 km znaleziono nitkowate organizmy o średnicy 20-150 nm, które nazwano nanobami. Wydają się one mieć ściany komórkowe, ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - GENETYKA
REDAKCJA Styczeń 2000
Tytoń stał się źródłem leków przeciw nowotworom. W jego liściach zakażonych wirusem mozaiki tytoniowej powstaje dużo białek wirusa. Jeżeli przerobić genetycznie wirusa, dodając mu gen kodujący dowolne białko, np. będące lekiem, po 2-3 tygodniach od ...
SYGNAŁY - MRÓWKI WYKORZYSTUJĄ BIOLOGICZNE ZWALCZANIE SZKODNIKÓW
MISO Styczeń 2000
Na świecie istnieje około 20 gatunków mrówek hodujących strzępki grzybów na pożywce z liści. Najbardziej znane z nich to mrówki Atta. W pewnym sensie owady te praktykują rolnictwo od około 50 mln lat. Pomimo zainteresowania, jakie budzą te pomysłowe ...
SYGNAŁY - DEEP GREEN BURZY STYSTEMATYKĘ ROŚLIN
MISO Styczeń 2000
Badania genetyczne 500 gatunków roślin zdają się świadczyć, że trzeba będzie na nowo opracować ich systematykę. Podstawy współczesnej systematyki roślin zostały stworzone przez Karola Linneusza prawie 250 lat temu. Jest to system naturalny oparty na ...
SYGNAŁY - NANOBY
MISO Styczeń 2000
Czyżby przekroczona została ponownie bariera minimalnej wielkości żywego organizmu? W próbce piaskowca pobranej z odwiertu na głębokości 3 km znaleziono nitkowate organizmy o średnicy 20-150 nm, które nazwano nanobami. Wydają się one mieć ściany komórkowe, ...
BEFSZTYK Z PRIONEM W TLE
RADZISŁAW KORDEK Styczeń 2000
Brytyjska wołowina znów ma wolny wstęp na rynki Europy. Czy to oznacza, że nie zagraża nam już choroba Creutzfeldta-Jakoba, będąca odpowiednikiem choroby szalonych krów u ludzi? W sierpniu ub.r. Komisja Europejska zniosła zakaz importu wołowiny z Wielkiej ...
GOŚĆ ZNAD NILU
MARTA KOTON Styczeń 2000
Tajemnicze epidemie uśmiercające całe wioski gdzieś w głębi Afryki traktujemy ze współczuciem, ale spokojnie, przekonani, że nam nic takiego nie zagraża. Czy nasz spokój jest na pewno uzasadniony? Na przełomie sierpnia i września ubiegłego roku w Nowym ...
TRADYCJA, TRADYCJA
JOANNA KOMOROWSKA Grudzień 1999
JEŻELI BOŻE NARODZENIE, TO OCZYWIŚCIE TRADYCYJNA WIGILIJNA WIECZERZA, KOLĘDY I ŚWIĄTECZNA CHOINKA. WŁAŚNIE PRZEKAZYWANE MIĘDZY POKOLENIAMI OBYCZAJE I OBRZĄDKI STANOWIĄ O NASZEJ, LUDZKIEJ WYJĄTKOWOŚCI. NOWE BADANIA DOWODZĄ TYMCZASEM, ŻE O CZYMŚ, CO PRZYPOMINA ...
PIĆ I ZDROWYM BYĆ
BARBARA PRATZER Grudzień 1999
Nie po raz pierwszy dowiadujemy się, że zmiana codziennych przyzwyczajeń w znacznym stopniu może obniżyć ryzyko zachorowania na raka. Od dawna wiadomo, że rzucenie palenia oddala niebezpieczeństwo raka płuca, rezygnacja z opalania chroni przed nowotworami ...
MALARIA ATAKUJE... DYRYGENTA
BARBARA PRATZER Grudzień 1999
W trwającej od bardzo dawna walce człowieka z zarodźcem malarycznym (Plasmodium) wciąż górą jest ów niewielki pasożyt. Co roku miliony ludzi umierają na malarię, której jest sprawcą, ponieważ dotychczas nie udało się skonstruować skutecznej szczepionki, ...
BEZ PANIKI
BARBARA PRATZER Grudzień 1999
W literaturze medycznej wypadnięcie płatka zastawki dwudzielnej opisuje się jako przypadłość rozpowszechnioną, której w dodatku często towarzyszą powikłania. Lekarze zaangażowani w piąty już cykl badawczy Framingham Heart Study, programu zainicjowanego ...
ŚMIERĆ FLORENCE GRIFFITH-JOYNER WYJAŚNIONA?
MARTA KOTON Grudzień 1999
Coraz więcej schorzeń mózgu i całego układu nerwowego zostaje uznanych za choroby zdeterminowane genetycznie. Wśród nich znalazł się także rozległy naczyniak mózgu. Właśnie to dość rzadkie schorzenie prawdopodobnie spowodowało nagłą śmierć 38-letniej ...
TRADYCJA, TRADYCJA
JOANNA KOMOROWSKA Grudzień 1999
JEŻELI BOŻE NARODZENIE, TO OCZYWIŚCIE TRADYCYJNA WIGILIJNA WIECZERZA, KOLĘDY I ŚWIĄTECZNA CHOINKA. WŁAŚNIE PRZEKAZYWANE MIĘDZY POKOLENIAMI OBYCZAJE I OBRZĄDKI STANOWIĄ O NASZEJ, LUDZKIEJ WYJĄTKOWOŚCI. NOWE BADANIA DOWODZĄ TYMCZASEM, ŻE O CZYMŚ, CO PRZYPOMINA ...
NOWA GENERACJA ANTYBIOTYKÓW
MARTA KOTON Grudzień 1999
Bakterie chorobotwórcze niezwykle szybko zdobywają oporność na stosowane do ich zwalczania antybiotyki. Lekarze i mikrobiolodzy zmuszeni są zatem do ciągłych poszukiwań nowych związków bakteriobójczych. Ten trwający do dzisiaj wyścig pomiędzy drobnoustrojami ...
POGODNI ŻYJĄ DŁUŻEJ
PAWEŁ WERNICKI Grudzień 1999
CZY MOŻNA ROZCHOROWAĆ SIĘ Z NADMIARU KŁOPOTÓW? CZY ŁATWIEJ WRÓCIĆ DO ZDROWIA, GDY BARDZO SIĘ TEGO PRAGNIE? DZIŚ JUŻ WIEMY, ŻE JEDNOŚĆ CIAŁA I DUSZYNIE JEST ANI WYMYSŁEM POETÓW, ANI SZARLATANÓW. To, że nastrój wpływa na ogólny stan organizmu, czyli ...
BRAKUJĄCE OGNIWO
TOMASZ ŁĘSKI Listopad 1999
Niewiele jest miejsc, w które nie próbowaliby zajrzeć uczeni. Kierują oni obiektywy przyrządów zarówno na odległe galaktyki, jak i na najmniejsze struktury organizmów żywych. Zaglądają nawet w tak mało zachęcające miejsca, jak np. wnętrze jelit karalucha. ...
SAMOBÓJSTWO I PRIONY
BARBARA PRATZER Listopad 1999
Dawno nie pisaliśmy o chorobie szalonych krów oraz jej ludzkim odpowiedniku, chorobie Creutzfeldta-Jakoba (CJD), i właśnie jest powód, żeby przerwać milczenie. Jak wiadomo, sprawcą tych chorób są priony, które różni od innych czynników infekcyjnych to, ...
WILK W OWCZEJ SKÓRZE
ARKADIUSZ MILLER Listopad 1999
Boimy się grypy, tymczasem wiele innych, pozornie błahych, "przeziębień" może mieć tragiczne skutki. Od dawna przypuszczano, że uszkodzenia mięśnia sercowego, w języku medycznym określane jako kardiomiopatie, mogą mieć ścisły związek z zakażeniami ...
PODEJRZANY WIRUS
BARBARA PRATZER Listopad 1999
Na długą już listę poważnych chorób przewlekłych, w powstanie których zaangażowane są czynniki infekcyjne, wpisano ostatnio raka piersi. W trakcie polowania na wirusa wywołującego raka u laboratoryjnych myszy zespół z Tulane University Medical Center ...
SKĄD W NAS TYLE ZŁA?
MAREK DEMIAŃSKI Listopad 1999
CZY CZŁOWIEK JEST Z NATURY BESTIĄ ? NIE MUSI NIĄ BYĆ, PONIEWAŻ POTRAFIKSZTAŁTOWAĆ SWE ZACHOWANIA WBREW NATURALNYM SKŁONNOŚCIOM. Hanna Damasio z University of Iowa zrekonstruowała współczesnymi metodamikomputerowymi mózg pewnego amerykańskiego robotnika, ...
OKOŃ, PIELĘGNICE I CZŁOWIEK
EWA MAKAŁA VAN DEN BERGEN Listopad 1999
CHYBA NIKT W NAJŚMIELSZYCH MARZENIACH NIE MÓGŁ PRZEWIDZIEĆ TEGO, CO NASTĄPIŁO W KILKADZIESIĄT LAT PO OSIEDLENIU W JEZIORZE JEDNEGO GATUNKU RYBY. Niestety, coraz częściej okazuje się, że ingerencja człowieka w przyrodę miewa dalekosiężne i opłakane skutki. ...
GDZIE SIĘ CHOWASZ PIELĘGNICO?
DOROTA WROŃSKA Listopad 1999
ODKRYCIE GEOLOGÓW STAŁO SIĘ DLA BIOLOGÓW TRUDNĄ ZAGADKĄ, A JEJ ROZWIĄZANIE MOŻE ZREWOLUCJONIZOWAĆ WSPÓŁCZESNE TEORIE NA TEMAT EWOLUCJI GATUNKÓW. Fot. Fred Hoogervorst W Jeziorze Wiktorii - największym afrykańskim akwenie - żyje ponad 300 ...
PO CO NAM PŁEĆ?
JERZY KLAG Listopad 1999
ISTNIENIE DWU PŁCI U LUDZI WYDAJE SIĘ OCZYWISTE. JEDNAK ODPOWIEDŹ NA PYTANIE, JAKĄ ROLĘ W EWOLUCJIODGRYWA ROZMNAŻANIE PŁCIOWE, OD DZIESIĄTKÓW LAT NURTUJE NAUKOWCÓW. Fot. Corel Dla ludzi rozmnażanie płciowe jest jedynym sposobem, aby mieć dzieci, ...
GENY CZY ŚRODOWISKO?
MAGDALENA FIKUS Październik 1999
Co ma większy wpływ na zachowanie ludzi i zwierząt: dziedziczność czy tzw. środowisko? Liczba prac naukowych poświęconych tej sprawie rośnie, a mimo to coraz trudniej uzyskać spójne i zgodne wyniki. Podstawą eksperymentów z tego zakresu, w większości ...
ADAM
GRZEGORZ NALEPA Październik 1999
Do niedawna wszystkie sklonowane zwierzęta (np. owca Dolly i mysz Cumulina) były samicami. Kilka miesięcy temu udało się sklonować pierwszego samca ssaka. Naukowcy pobrali komórki tkanki łącznej (fibroblasty) z koniuszka ogona samca myszy przeznaczonego ...
NADZIEJA DLA GRUBASÓW
GRZEGORZ NALEPA Październik 1999
Fot. Corel Niedawno odkryte białko mahogany może brać udział w rozwoju otyłości. Na razie nie wiadomo, jaką rolę spełnia ono w komórce. Wyjątkowo interesujące jest jednak to, że przeciwdziała rozwojowi otyłości powodowanej przez dietę wysokotłuszczową ...
MOLEKULARNE KORZENIE RAKA
GRZEGORZ NALEPA Październik 1999
Skąd w organizmie człowieka biorą się komórki nowotworowe? Onkolodzy oddawna wiedzą, że uszkodzenia materiału genetycznego prawidłowej komórkimogą doprowadzić do uniezależnienia się tej komórki od sygnałów wzrostowychoraz wyłączenia programu kontrolowanego ...
PO CO NAM TEN ROZUM?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999
CHOĆ KAŻDY Z NAS CZUJE, ŻE TO WŁAŚNIE INTELIGENCJA ZAPEWNIA CZŁOWIEKOWI PRZEWAGĘ NAD INNYMI ISTOTAMI TO JAK DOTYCHCZAS LUDZKI INTELEKT NIE POTRAFI TEGO UDOWODNIĆ. Rys. Filip Kabulski Uczony z Marsa, przybyły na Ziemię w poszukiwaniu rozumnych ...
DROGA HERBATY
MAREK SZTRANTOWICZ Październik 1999
LUDZIE ZACZĘLI DELEKTOWAĆ SIĘ HERBATĄ 3 TYS. LAT TEMU W CHINACH. DZIŚ PIJA SIĘ JĄ RÓWNIEŻ Z CYTRYNĄ, MLEKIEM, PRZYPRAWAMI, A W TYBECIE NAWET Z DODATKIEM MASŁA. Herbatę dla Europy odkryli w początkach XVII wieku holenderscy i portugalscy kupcy, prowadzący ...
WIELKA NIEPOKONANA
JAN MIODEK Październik 1999
W artykule Wielka niepokonana dr Arkadiusza Millera, opublikowanym w "WiŻ"nr 6/1999, znalazłyśmy kilka istotnych nieścisłości obniżających wartośćtego tekstu: Materiał genetyczny wirusa wścieklizny nie ulega włączeniu w DNA komórki gospodarza. Nie ...
WŚCIEKLIZNA OD PTAKA
JAN MIODEK Październik 1999
W czerwcowym numerze "WiŻ" przeczytałem artykuł na temat wścieklizny. Ponieważnie tak dawno miałem nieprzyjemną przygodę, chciałbym zasięgnąć Państwarady. Kiedy szedłem wczesnym popołudniem przez Ogród Saski, zostałem zaatakowanyprzez dwa ...
SKRZEP CZY ZAKRZEP?
JAN MIODEK Październik 1999
W sygnale Długie podróże są niebezpieczne!, "WiŻ" nr 7/1999 autor pisze, że prawdopodobnie w wyniku zaburzeń w krążeniu żylnym w kończynach dolnych, przy stałym zgięciu nóg w kolanach i braku tłoczącego działania mięśni, dochodzi do znacznego ...
MILCZĄCY MÓZG
PAWEŁ WIEJACZ Październik 1999
KLESZCZE SPRAWIŁY, ŻE OSTATNIO TAK DUŻO MÓWI SIĘ O ZAPALENIU MÓZGU I OPONMÓZGOWO-RDZENIOWYCH. JEDNAK NIE TYLKO ONE SĄ SPRAWCAMI OBU CHORÓB, A SZANSE CHOREGO BARDZO WYRAŹNIE ZALEŻĄ OD RODZAJU INTRUZA. Co pewien czas prasa, radio i telewizja informują ...
SZCZEPIONKA NA ALZHEIMERA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1999
Choć od dawna wiadomo, jakie zmiany w mózgu towarzyszą chorobie Alzheimera, dotychczas nie ma sposobu, by przeciwdziałać ich powstawaniu lub je usunąć. Innymi słowy - nie ma pomysłu ani na profilaktykę, ani na leczenie. Badania Dale'a Schenka i jego ...
NA TROPACH FANTOMÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
JAK TO SIĘ DZIEJE, ŻE WYRWANY ZĄB LUB AMPUTOWANA RĘKA NADAL BOLĄ TAK, JAKBY RZECZYWIŚCIE ISTNIAŁY? Fot. PhotoDisc W języku neurologii fantom to odczuwanie części ciała lub narządów wewnętrznych, usuniętych chirurgicznie lub utraconych w wypadkach. ...
BIOLOGIA KOMÓRKI
REDAKCJA Wrzesień 1999
Grzegorz Nalepa, autor wydanej w ub.r. przez wydawnictwo Prószyński i S-ka znakomitej multimedialnej Biologii komórki, prowadzi świetną witrynę internetową pod tą samą nazwą. Jest ona dostępna pod adresem http://www.wiedzaizycie.pl. Można w niej znaleźć ...
BEZTLENOWI METANOŻERCY Z GŁĘBIN
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 1999
Połączenie warsztatu mikrobiologów i geochemików pozwoliło uzyskać dowody na istnienie beztlenowych archebakterii, które żywią się metanem. Analiza fragmentów genomu tych organizmów wskazuje, że odkryto właśnie zupełnie nową grupę archebakterii, która ...
GŁODZENIE RAKA - CIĄG DALSZY
JANUARY WEINER Wrzesień 1999
Pisaliśmy już o nowej, obiecującej metodzie walki z rakiem polegającej na odcięciu dopływu substancji odżywczych do guza przez zablokowanie naturalnej drogi zaopatrzenia, czyli zablokowanie wzrostu naczyń krwionośnych [patrz: Zagłodzić raka, "WiŻ" ...
ON, ONA I TA TRZECIA
MAREK W. KOZŁOWSKI Wrzesień 1999
Piękne krzewy kaliny koralowej można znaleźć zarówno w wielkomiejskich parkach, jak i w samym środku Puszczy Białowieskiej. I tu, i tam ma swoich zaprzysięgłych wrogów. Są nimi szarynki kalinówki (Galerucella viburni), niewielkie, sympatycznie wyglądające ...
NAGRODA DLA BIOLOGÓW EWOLUCYJNYCH
JANUARY WEINER Wrzesień 1999
Szwedzka Akademia Nauk przyznała nagrodę Fundacji Crafoordów za rok 1999 - prestiżowe wyróżnienie w dziedzinach nie objętych Nagrodami Nobla - za osiągnięcia w teoretycznej biologii ewolucyjnej. Laureatami zostali: John Maynard Smith z Uniwersytetu ...
GEN PODATNOŚCI NA AIDS
MARCIN SZWED Sierpień 1999
Trzy lata temu świat obiegła sensacyjna wieść: niektórzy ludzie są bardziej niż inni odporni na AIDS. Badania ludzi, którzy wielokrotnie stykali się z wirusem HIV i nie ulegli zakażeniu, doprowadziły do odkrycia, że wszyscy ci niezwykle odporni na AIDS ...
ZIMNY LASER
JERZY LIWIŃSKI Sierpień 1999
Chirurdzy plastyczni, usuwający szpecące zmiany skórne - zmarszczki, blizny czy rozstępy - często używają w swojej pracy laserów dużej mocy. Ponieważ taki laser, na przykład CO2, niszczy wierzchnią warstwę skóry, jego działanie można porównać ...
TYTANOWA CZASZKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
CZASZKA Jednym z najważniejszych zadań chirurgii plastycznej jest pomaganie pacjentom po wypadkach czy okaleczających operacjach nowotworów. Zajmuje się tym m.in. dr Ninian Peckitt, chirurg z Doncasteru w Wielkiej Brytanii, twórca nowej metody odtwarzania ...
KSZTAŁT LEKU
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Odkryty 5 lat temu gen BRCA1 znany jest z tego, że zmutowany sprzyja rozwojowiraka piersi i jajnika. W normalnych warunkach kodowane przez ten gen białkosłuży do naprawiania uszkodzeń DNA. Zatem nieprawidłowości w budowie tegogenu, przeszkadzając białku ...
ŚLIMAKI W CENIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1999
Śluz wydzielany przez ślimaki słodkowodne i inne wodne organizmy może oczyszczać rzeki i jeziora z nadmiaru toksycznego glinu. Główną przyczyną zanieczyszczenia glinem są kwaśne deszcze, które sprawiają, że rozpuszczalne składniki związków glinu uwolnione ...
DOBROCZYNNY BARSZCZ
ARKADIUSZ MILLER Sierpień 1999
Barszcz, uważany za kłopotliwe i bezużyteczne zielsko, znalazł zastosowanie w walce ze ślepotą. Najczęstszą przyczyną utraty wzroku jest zaćma - zmętnienie soczewki oka, spowodowane urazem, chorobą lub po prostu starością. Soczewkę, która utraciła ...
WĄTROBA JAK NOWA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 1999
Szpik kostny być może zapewni regenerację... wątroby. Ten zaskakujący wniosek płynie z badań zespołu B.E. Petersena z University of Pittsburgh, na razie przeprowadzonych na szczurach. O tym, że szpik kostny jest źródłem komórek macierzystych krwi, doskonale ...
TROPIKALNA GORĄCZKA
SZYMON GBUREK Sierpień 1999
WYJAZD DO EGZOTYCZNYCH KRAJÓW TO NIE TYLKO PRZYJEMNOŚĆ, ALE I POTENCJALNE RYZYKO. GRZYBY, BAKTERIE I PIERWOTNIAKINAJLEPIEJ CZUJĄ SIĘ TAM, GDZIE CIEPŁO I WILGOTNO. NIC DZIWNEGO, ŻE CZASEM WRACAMYZ WAKACJI Z NIEPROSZONYM A UCIĄŻLIWYM GOŚCIEM. Fot. Tony ...
WIELKI GENOM MAŁEGO ROBAKA
MAGDALENA FIKUS WADIM KAPULKIN Sierpień 1999
POD KONIEC ZESZŁEGO ROKU GENETYKOM UDAŁO SIĘ POZNAĆ KOMPLETNY ZAPIS GENETYCZNY PIERWSZEGO ORGANIZMU WIELOKOMÓRKOWEGO. O tym, że nie trzeba być wielkim, aby zawojować świat, biolodzy wiedzą doskonale. Świetnym tego przykładem jest maleńki robaczek, ...
PLUSKWIAKI POD LUPĄ
JERZY GUBERNATOR Sierpień 1999
Wśród pluskwiaków różnoskrzydłych można znaleźć bez liku owadzich "czarnych charakterów". Fascynujące są jednak ich barwy i niezwykłe obyczaje. W Polsce żyje 600 do 800 gatunków tych owadów, a na całym świecie około 50 tys. Ich charakterystyczną ...
MATKA EPENDYMA
MARCIN SZWED Sierpień 1999
Grupa profesora Frisena ze szwedzkiego Karolinska Institutet odkryła, żekomórki wyściółki (ependymy), czyli warstwy, która oddziela tkankę mózgowaod otaczającego ją płynu, są nerwowymi komórkami pierwotnymi. Osiągnięcieto może przyczynić się do opracowania ...
NADZIEJA DLA JODŁY
DOROTA DOBROWOLSKA Lipiec 1999
Jeszcze do niedawna w górskich i wyżynnych regionach kraju rosły lasy mieszane, których ważnym składnikiem była jodła pospolita. Gatunek ten obejmuje też swym zasięgiem tereny nizinne. W ostatnich dziesięcioleciach liczebność jodły nie tylko w polskich ...
DESZCZÓWKI GORZKI SMAK
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1999
Deszcz oczyszcza powietrze z wielu zanieczyszczeń, toteż dawno przestał być źródłem czystej wody, szczególnie w miastach. Najnowsze wyniki badań ostrzegają ponadto, że większość opadów w Europie zawiera duże ilości pestycydów i herbicydów. Normy zanieczyszczenia ...
T`AI CHI WALCZY Z NADCIŚNIENIEM
ARKADIUSZ MILLER Lipiec 1999
Od dawna wiadomo, że dzięki starożytnej sztuce medytacji i walki z Dalekiego Wschodu można na długo zatrzymać młodość oraz sprawność ciała i umysłu. Pewnym zaskoczeniem był jednak fakt, że obniża ona także ciśnienie tętnicze krwi, co zaobserwowali naukowcy ...
TAŃSZE BANANY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1999
Banany, po ryżu, pszenicy i mleku, są najwartościowszym pożywieniem. Zaledwie 10% z 86 mln ton światowej produkcji tych owoców trafia co roku na międzynarodowe rynki. Większość - wyprodukowana przez ubogich rolników Afryki, Azji i Ameryki Południowej ...
NAJEŚĆ SIĘ BAKTERII
MAGDALENA KAWALEC Lipiec 1999
KAŻDY Z NAS BOI SIĘ BAKTERII - KOJARZĄ NAM SIĘ RACZEJ Z CHOROBAMI NIŻ PRODUKCJĄ JOGURTÓW CZY SERÓW. Już w 1908 roku jeden z pionierów mikrobiologii i noblista Eliasz Miecznikow zauważył, że "dobre bakterie" zwalczają zakażenia powodowane ...
MIKROSKOPIJNI TRUCICIELE
TOMASZ ŁĘSKI Lipiec 1999
POMIMO OGROMNEJ POPRAWY STANU HIGIENY W OSTATNIM PÓŁWIECZU ZABÓJCZE ZARAZKI WCIĄŻ CZYHAJĄ NA NAS W POŻYWIENIU. CHOCIAŻ NIEKTÓRE MIKROBY ZNIKŁY NIEMAL CAŁKOWICIE, NIESPODZIEWANIE POJAWIŁY SIĘ INNE, DOTĄD NIEZNANE. Bakterie otaczają nas zewsząd, są ...
WEGETARIANIE NA START
EDWIN BENDYK Lipiec 1999
JEŚLI KTOŚ CHCIAŁBY SPRÓBOWAĆ, TO WŁAŚNIE TERAZ, W PEŁNI LATA, KIEDY NIE BRAKUJE WARZYW I OWOCÓW, A MY, WOLNI OD STRESÓW, ODDAJEMY SIĘ WAKACYJNEJ PRZYGODZIE. Rys. Julian Bohdanowicz Warto wybrać wegetarianizm - stwierdzono po raz pierwszy 3 lata ...
NIEZNANI KREWNI MCHÓW
KATARZYNA BUCZKOWSKA EWA CHUDZIŃSKA Lipiec 1999
WĄTROBOWCE - NIEPOZORNE I CZĘSTO NIE ODRÓŻNIANE OD MCHÓW - PRZYGOTOWUJĄ GRUNT DO ZASIEDLENIA PRZEZ INNE ROŚLINY. ICH URODA I RÓŻNORODNOŚĆ ZWYKLE UCHODZĄ NASZEJ UWADZE. Wątrobowce często porastają podstawy pni drzew Fot. Andrzej Keczyński Nazwę ...
DŁUGIE PODRÓŻE SĄ NIEBEZPIECZNE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
Do takiego wniosku doszła grupa lekarzy z Hospital Pasteur zajmująca się chorymi z zatorami płuc i zakrzepicą żył głębokich kończyn dolnych. Okazało się, że bardzo wielu z nich przed trafieniem do szpitala podróżowało samolotem, samochodem, pociągiem ...
SKARB ZA PŁOTEM
DOROTA WROŃSKA Czerwiec 1999
FASOLA W BABCINYM OGRÓDKU I STARA GRUSZA PRZY DRODZE TO BEZCENNE SKARBY, O KTÓRE TROSZCZĄ SIĘ MIĘDZYNARODOWE ORGANIZACJE. WYDAJNOŚĆ NIE JEST JUŻ NAJBARDZIEJ POŻĄDANĄ CECHĄ ROŚLIN UPRAWNYCH. ODPORNOŚĆ NA CHOROBY I KAPRYSY POGODY MOGĄ DAĆ IM STARE ODMIANY. ...
NOWE TECHNOLOGIE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Nowe technologie mikroelektroniczne coraz częściej wkraczają w nasze życie. Jakie są zalety ich stosowania? Miniaturyzacja urządzeń i znaczne obniżenie kosztów. Jako przykład może posłużyć ręczne urządzenie do badania przepływu krwi, opracowane przez ...
WAŻENIE WIRUSÓW
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Mikroskopijne wagi powstałe przy użyciu węglowych nanorurek, zbudowanych z pojedynczej warstwy atomów węgla zwiniętej do promienia kilku nanometrów (1 nanometr to jedna miliardowa metra), mogą służyć do bezpośredniego pomiaru wagi wirusów. W doświadczeniu ...
NIE BYŁO KAMBRYJSKIEJ EKSPLOZJI ŻYCIA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1999
Badania genetyczne, przeprowadzone przez naukowców z Pennsylvania StateUniversity (opublikowane w Proceedings of the Royal Society of London), sugerują, że ewolucja wielu typów królestwa zwierząt rozpoczęła się nie z początkiem okresu kambryjskiego, ...
GDZIE POWSTAŁO ŻYCIE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1999
Kratery podwodnych wulkanów i wyloty hydrotermalne od pewnego już czasu budzą zainteresowanie jako możliwe miejsce narodzin życia. W głoszących to hipotezach [patrz: Jak narodziło się życie, "WiŻ" nr 9/1997] brakuje jednak miejsca na najważniejszy ...
PRAWIE ŻYWY DINOZAUR
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1999
Kilka lat temu w Salerno we Włoszech znaleziono doskonale zachowanego skamieniałego dinozaura z rodzaju Scipionyx. Ten kopalny okaz mięsożernego gada mezozoicznego miał nie tylko kompletny szkielet, ale też odciski wątroby, jelita grubego, tchawicy, ...
BYSTRE SZCZURY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Drażnienie mózgu szczura impulsami elektrycznymi zwiększa możliwości przetwarzania informacji. Michael Kilgard i Michael Merzenich z University of California stymulowali prądem elektrycznym jądro podstawne - część mózgu odpowiedzialną za odbieranie ...
KREW Z MÓZGU
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Nieraz już pisaliśmy o skomplikowanych eksperymentach, które mogą doprowadzić do wyhodowania w laboratorium dowolnych ludzkich tkanek, a być może i całych narządów, po to, by mogły zastąpić uszkodzone [patrz: Sygnały, Z hodowli do... mózgu, "WiŻ" ...
PRZEPIS NA PIWO
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Źródło: LPS Weź proszek piwny, wymieszaj z zimną wodą, odczekaj 14 dni - a otrzymasz piwo dobrej jakości. Ten prosty sposób warzenia piwa opracowała firma Miracle Beer Company z Wielkiej Brytanii. Jego najważniejszym elementem jest specjalnie ...
KOMÓRA
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1999
Chyba największym z jednokomórkowych organizmów żywych jest mająca średnicę 10 cm Syringammina fragilissima. Podobny z wyglądu do gąbki pierwotniak został odkryty przez szkockich naukowców prowadzących badania głębinowe koło wyspy Rockall (Północny Atlantyk). ...
WIELKA NIEPOKONANA
EDWIN BENDYK Czerwiec 1999
CZY W TYM ROKU LATEM WŚCIEKLIZNA ZNÓW ZMUSI DO ZAMKNIĘCIA NIEKTÓRYCH POLSKICH LASÓW? Fot. Marek Chromicki Gorączka, złe samopoczucie, bóle głowy i brzucha, częste oddawanie moczu - to objawy ogólne. Towarzyszy im znaczne pobudzenie ruchowe - ...
MUCHOMORY I PURCHAWKI NA STÓŁ!
ALICJA BOROWSKA WIKTOR PAWŁOWSKI Czerwiec 1999
NAWET Z POCZĄTKIEM LATA WYTRAWNI ZBIERACZE MOGĄ WRÓCIĆ DO DOMU Z KOSZYKIEM PEŁNYM GRZYBÓW I PODAĆ NA STÓŁ NIEZWYKŁE DANIA. Kurzawka malutka Jednymi z najcenniejszych z grzybiarskiego punktu widzenia, praktycznie nie zbieranymi, a trudnymi do pomylenia ...
NA WŁASNE OCZY
STANISŁAW DUBISKI Czerwiec 1999
ŻADNA METODA DIAGNOSTYCZNA NIE WYPARŁA BEZPOŚREDNIEJ OBSERWACJI NARZĄDÓW WEWNĘTRZNYCH. Fot. Krzysztof Ciesielski Bezpośrednia obserwacja powierzchni narządów z samej zasady przewyższa inne techniki. Tkanki są widoczne jak przez lupę, można rozpoznać ...
NERWY W NIEBEZPIECZEŃSTWIE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Źródło: LPS Ciało nasze przecinają delikatne włókna nerwowe. Jeśli któreś z nich zostanie uszkodzone podczas interwencji chirurgicznej, pacjent może zostać kaleką. Szczególnie niebezpieczne są operacje kręgosłupa i czaszki. Z rdzenia kręgowego wychodzi ...
NA TROPIE PRUSAKA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1999
Prusaki zdradziły jedną ze swoich tajemnic, która może doprowadzić je do zguby. Amerykańscy naukowcy odkryli, że owady te wędrują po śladach swych pobratymców. A konkretnie wiedzie je niezidentyfikowana jeszcze substancja zawarta w ich odchodach, którą ...
ŻYCIODAJNY I ZABÓJCZY
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
WCIĄŻ WYDŁUŻA SIĘ LISTA CHORÓB, W KTÓRYCH POWSTANIE I ROZWÓJ ZAANGAŻOWANE SĄ NAJPRAWDOPODOBNIEJ WOLNE RODNIKI. SAMI SOBIE MOŻEMY POMÓC DIETĄ BOGATĄ W WITAMINY A, C I E. O tym, że nadmiar tlenu jest szkodliwy, wiadomo od dawna. Już w latach czterdziestych ...
LINIE PAPILARNE LISTERII
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Często podstawowe badania naukowe wydają się wyłącznie sztuką dla sztuki. Czasami jednak projekty, których cel był pozornie czysto naukowy, niespodziewanie uzyskują doniosłe znaczenie praktyczne. Przykładem takiej działalności okazały się badania Martina ...
RAK DRGA INACZEJ
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Nowy sposób wykrywania chorobowo zmienionych tkanek opracował Han Ven z National Institute of Health w Bethesda w Stanach Zjednoczonych. Nazywa się to Hall Effect Imaging, czyli obrazowanie przy użyciu efektu Halla, a dzięki wykorzystaniu różnic w przewodności ...
POMIDORY ZAPOBIEGAJĄ NOWOTWOROM
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Coraz więcej danych wskazuje na to, że jedzenie pomidorów w większym stopniu zapobiega powstawaniu nowotworów niż do tej pory sądzono. Raport opublikowany w lutym, w piśmie wydawanym przez amerykański Narodowy Instytut Raka, porównał wyniki 72 różnych ...
BEZ POŚPIECHU
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Profesor Michael Harrison, specjalista terapii płodu z San Francisco, wspólnie z inżynierami z NASA stworzył aparacik niewiele większy od pigułki, który po wszczepieniu do macicy zapobiega przedwczesnemu porodowi. Coraz częściej wykonuje się chirurgiczne ...
PIJAWKI NA ŻYLAKI
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Zespół lekarzy z Bombaju zastosował pijawki u 20 pacjentów z owrzodzeniami podudzi. Owrzodzenie ustąpiło u wszystkich, a obrzęki w 18 przypadkach. Jak twierdzą badacze, sukces zapewniają upodobania pijawek - zdecydowanie bardziej smakuje im krew ...
MYSZOM POMOGŁO
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Paciorkowce, czyli streptokoki, wyglądają w powiększeniu jak sznur paciorków (stąd oczywiście nazwa), a znane są głównie jako sprawcy zapalenia gardła, szkarlatyny i gorączki reumatycznej. Jednak pewien wytwarzany przez te bakterie polisacharyd (CM 101) ...
Z WINEM NA ALZHEIMERA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999
Polubiliśmy już myśl, że szklaneczka wina chroni przed chorobami nasze serce. Teraz okazuje się, że może także zapewnić ochronę mózgowi. Sercu spieszą na ratunek zawarte w winie związki o właściwościach przeciwutleniających, zaś dla mózgu korzystna ...
AZBEST DOKŁADA SWOJE
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Maj 1999
Rozpowszechnienie radonu mieszkaniowego, którego stężenie w powietrzu określane jest za pomocą norm [patrz: "Wiedza i Życie" nr 8/1997], nasuwa pytanie: o ile inne czynniki narażające zdrowie mogą zwiększać niebezpieczeństwo? Jak wiadomo, zwiększenie ...
GÓRSKIE BOBRY
ANDRZEJ CZECH Maj 1999
BÓBR - UTALENTOWANY INŻYNIER WŚRÓD ZWIERZĄT - PRZYWRACA BIESZCZADZKIEJ PRZYRODZIE UTRACONE BOGACTWO. Bieszczady widziały wiele eksperymentów: osuszanie torfowisk z zamiarem przekształcenia ich w żyzne, pszeniczne pola; budowanie obór dla tysięcy ...
ŻYWNOŚĆ FRANKENSTEINA?
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Po ujawnieniu rezultatów badań Arpada Pusztaia z Rowett Research Institute w Aberdeen w Szkocji przez europejskie środki masowego przekazu przetoczyła się prawdziwa burza. Przed kamerami brytyjskiej telewizji Pusztai oświadczył, że z jego badań wynika, ...
METEOROPACI SĄ WŚRÓD NAS
BARBARA WOJTACH Maj 1999
BÓL GŁOWY I ŁAMANIE W KOŚCIACH TO DLA WIELU LUDZI NAJDOKŁADNIEJSZA PROGNOZAPOGODY I... WŁASNEGO ZDROWIA. Atmosfera jest naturalnym środowiskiem dla człowieka. W toku ewolucji nasz stałocieplny gatunek doskonale się do niego przystosował - w szczególnoścido ...
WIRUS W POCAŁUNKU MATKI
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Wirus opryszczki ukrywa się wewnątrz naszych komórek. Ujawnia się, wywołując nawracające, niegroźne dolegliwości. Czasami bywa jednak śmiertelnie niebezpieczny. Prawie każdy wie, jak wygląda opryszczka. Pod wpływem zimna, stresu albo innych bodźców w ...
WYSZORUJ ZĘBY P1025
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999
Zęby atakowane są przez bakterie od chwili, gdy pierwsze wychylą się z dziąseł kilkunastomiesięcznego bobasa, aż do utraty ostatniego trzonowca. Głównym napastnikiem jest Streptococcus mutans, który łączy się z kamieniem nazębnym, wykorzystując specjalne ...
MIĘDZY BADANIAMI A KASĄ
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1999
Islandia. 270 tys. mieszkańców, tysiąc lat prawie zupełnej izolacji od reszty świata, dokładne zapisy stanu zdrowia mieszkańców liczą sobie 100 lat. Nieocenione źródło informacji o wyodrębnionej populacji ludzkiej, której losy genetyczne można by prześledzić ...
BIOCHEMICY ZDEMASKUJĄ ŁGARSTWA ZWYRODNIALCÓW
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Nowa metoda biochemiczna opracowywana w Pittsburghu (USA) być może przyczyni się do zdemaskowania rodziców znęcających się nad dziećmi. Często przychodzą oni z dzieckiem do szpitala długo po pobiciu, twierdząc, że "właśnie upadło". Oględziny ...
POŻYTKI Z WAPNIA I WITAMIN
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Od dawna wiadomo, że lepiej zapobiegać niż leczyć, zwłaszcza gdy choroba jest śmiertelnie niebezpieczna, a leczenie trudne - jak w wypadku nowotworów. Dotychczasowe badania kliniczne nie rozstrzygnęły, czy aspiryna może chronić przed rakiem jelita ...
RYBKI UDAJĄ LUDZI
ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999
Badaczom z Harvard Medical School udało się tak zmienić materiał genetyczny rybki akwariowej, danio pręgowanego (Danio rerio), że wyhodowano osobniki chore na coś, co odpowiada ludzkiej anemii i porfirii (choroba, która być może dała początek legendom ...
RĘKA JAK NOWA
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
UDANA TRANSPLANTACJA DŁONI WCALE NIE OZNACZA, ŻE WKRÓTCE BĘDZIE MOŻNA PRZESZCZEPIĆ CAŁĄ RĘKĘ. W lipcu 1998 roku lekarze z Louisville (Kentucky, USA) pod kierownictwem dr. Warrena C. Breidenbacha oświadczyli, że do końca roku dokonają "udanego ...
NOWE OBLICZE BIOTECHNOLOGII
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1999
Świat świadomej ingerencji człowieka w geny, który jeszcze kilka lat temu, nawet najwybitniejszym biologom, wydawał się odległą fantazją, świat technologii stwarzających podstawy nowej cywilizacji, jest już w naszym bezpośrednim zasięgu, otacza nas powoli ...
ŹRÓDŁO MŁODOŚCI I... ŚMIERCI
WITOLD MACIEJEWSKI Kwiecień 1999
CZY NORMALNE, ZDROWE KOMÓRKI LUDZKIEGO CIAŁA MOGĄ BYĆ NIEŚMIERTELNE, TAK, JAK NIEŚMIERTELNE SĄ KOMÓRKI NOWOTWOROWE? A JEŚLI TAK, CZY DAJE TO NADZIEJĘ NAM WSZYSTKIM NA DŁUŻSZE ŻYCIE? Na początku stycznia niemal równocześnie dotarły do opinii publicznej ...
POŻYTKI Z GIER KOMPUTEROWYCH
ILONA BENDYK Kwiecień 1999
W 1996 roku powstał w Wielkiej Brytanii Institute of Cognitive Neuroscience, mający ułatwić współpracę i wymianę doświadczeń naukowcom zajmującym się badaniami nad mózgiem. Jednym z członków Instytutu jest University College of London (UCL), w którym ...
HAREMY KORNIKA DRUKARZA
MAREK W. KOZŁOWSKI Kwiecień 1999
Kornik drukarz cieszy się złą sławą szkodnika lasów świerkowych. Larwy i dorosłe chrząszcze żerują pod korą drzew, a wygryzione przez nie kanały przerywają transport substancji odżywczych, co nieuchronnie kończy się śmiercią świerków. Szkody powodowane ...
SIEWCY ŚMIERCI
IRENEUSZ NOWAK Marzec 1999
BAKTERIE WĄGLIKA, SPREPAROWANE DO CELÓW BOJOWYCH, TO NIEPOZORNY, PRZYPOMINAJĄCY KAKAO, BRUNATNY PROSZEK. JEGO GARŚĆ, ODPOWIEDNIO ROZPYLONA, MOŻE ZABIĆ TYSIĄCE LUDZI. AMERYKANIE TWIERDZĄ, ŻE IRAK POSIADA SETKI KILOGRAMÓW TEJ STRASZLIWEJ BRONI. Spośród ...
DLACZEGO LIMONY PACHNĄ LIMONAMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Zielone limony (owoce limety, Citrus aurantiifolia) nie są w Polsce owocami popularnymi. Pośrednio znamy je jednak doskonale, choć pewnie nie zdajemy sobie z tego sprawy - aromat limonów jest składnikiem coca-coli, 7-up i sprite'a, wielu innych napojów ...
WYKRYWACZ BAKTERII
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Jak wykryć bakterie szybko, prosto i tanio? "Bioprocesor" skonstruowany przez brytyjskich naukowców (University of Wales) pozwala wykrywać, klasyfikowaći oceniać ilościowo bakterie dzięki poddaniu ich działaniu prądu elektrycznego (wytwarza ...
ŻYWY DOWÓD EWOLUCJI
MAGDALENA FIKUS Marzec 1999
Nowe osiągnięcie genomiki: w pełni poznany DNA Rickettsia prowazekii (Charles Kurland z zespołem, Uniwersytet w Uppsali) budzi zainteresowanie z dwóch powodów. Chodzi o pasożytnicze bakterie, które mogą żyć i mnożyć się tylko wewnątrz komórki gospodarza, ...
HIV W SIEDLISKU DUSZY
JERZY LIWIŃSKI Marzec 1999
RUJNUJE SIŁY OBRONNE ORGANIZMU. DŁUGO MOŻE POZOSTAWAĆ W UTAJENIU, ALE KIEDY ZAATAKUJE, NIKT JESZCZE NIE POTRAFI GO POKONAĆ. WIRUS HIV. OTO MNIEJ ZNANE JEGO OBLICZE - JAKO NISZCZYCIELA LUDZKIEJ PSYCHIKI. Fot. PhotoDisc HIV lubi atakować komórki ...
WIELCY SPÓŹNIALSCY
ŁUKASZ ŁUCZAJ Marzec 1999
WĘDRUJĄC NA WIOSNĘ PRZEZ LAS, WIDZIMY ROZLEGŁE DYWANY WIELOBARWNEGO KWIECIA, KTÓRE CZĘSTO NAGLE SIĘ URYWAJĄ. PRZEZ NASTĘPNE KILKASET METRÓW NIE NAPOTYKAMY ŻADNEJ Z KWITNĄCYCH ROŚLIN. PRZYCZYNY TEGO ZJAWISKA ZOSTAŁY DOPIERO NIEDAWNO WYJAŚNIONE. Wczesną ...
REZONANS NA SALI OPERACYJNEJ
REDAKCJA Marzec 1999
Operacje mózgu wymagają doskonałych umiejętności technicznych, znajomości anatomii i szczególnych predyspozycji. Jednak nawet najlepszy fachowiec niewiele zdziała bez odpowiedniej diagnostyki. To od badania głowy rozpoczęła się kariera tomografii komputerowej, ...
NIEŁATWO BYĆ OTYŁYM
JAN JESZKA Luty 1999
Z dużą przyjemnością przeczytałem artykuł pt. Problem w skali XXL. Zawarto w nim przegląd aktualnej wiedzy nt. możliwości leczenia otyłości, przedstawiony w sposób wyczerpujący i bardzo rzetelny. Chciałbym jednak zasugerować nieznaczne sprostowanie ...
SCHUDNĄĆ, ALE JAK?
JERZY DĄBROWSKI Luty 1999
Fot. PhotoDisc Leptyna, odkryta kilka lat temu, jest białkiem produkowanym przez komórki tłuszczowe. Działając na część mózgu - podwzgórze -reguluje apetyt i w ten sposób masę ciała. Mutacje genu tego hormonu są najprawdopodobniej przyczyną ...
DLACZEGO W OCEANACH NIE MA OWADÓW?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Źródło: Internet Owady są jedną z najbardziej liczebnych grup zwierząt na Ziemi (co najmniej 5 mln gatunków). Zasiedlają niemal każdy typ środowiska, także najgorętsze i najmroźniejsze miejsca naszej planety; są i takie, które żyją w słonych jeziorach. ...
KOMPUTERYZACJA BUSZMENÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Buszmeni wyposażeni w miniaturowe, mieszczące się w dłoni komputery będą tropić zwierzęta na pustyni Kalahari. By uchronić rzadkie gatunki przed wyginięciem, biolodzy muszą znać ich liczebność i miejsca, w których najchętniej przebywają.Stosowana przez ...
HIV PRZED SĄDEM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Ryc. Joanna Murawska Po raz pierwszy w historii sądownictwa Stanów Zjednoczonych dowodem w sprawie o morderstwo stała się analiza materiału genetycznego wirusa HIV. Ostatnio sąd stanowy w Luizjanie orzekł, że gastroenterolog Richard J. Schmidt jest ...
KAWKA ALBINOS
ALOJZY CISZKIEWICZ Luty 1999
Ta dziwnie ubarwiona kawka została sfotografowana przy ruchliwej ulicy w centrum Sandomierza. Zwykle widujemy kawki z czarnymi piórami o niebieskawym połysku, tylko głowa tych ptaków z tyłu i boku jest siwa. Przyczyną powstawania anomalii w ubarwieniu ...
NIEMCY CZY ROSJANIE - ANALIZA PYŁKU UJAWNIA SPRAWCÓW MASOWEGO MORDU
MAGDALENA PECUL Luty 1999
W lutym 1994 roku w centrum Magdeburga robotnicy budowlani odkryli masowy grób ze szkieletami trzydziestu dwóch mężczyzn. Po początkowych gorączkowych spekulacjach niemieckich gazet pojawiły się dwie poważne hipotezy dotyczące tożsamości ofiar i zabójców. ...
ULOTNY NOBEL
JAN KRÓLIKOWSKI Luty 1999
Na tę nagrodę zanosiło się już od dłuższego czasu. Pierwszym sygnałem było uznanie tlenku azotu (NO) za Cząsteczkę Roku 1992 przez prestiżowy tygodnik "Science". Czy ostatecznie zdecydowała Viagra, "pigułka roku 1998" - nie wiadomo. ...
WŁASNY DEFIBRYLATOR
ARKADIUSZ MILLER Luty 1999
Choroby serca i układu krążenia od dawna są główną przyczyną śmierci w wielu krajach rozwiniętych. Jednym z najgroźniejszych schorzeń jest nawracające migotanie przedsionków. Leczy się je farmakologicznie, a jeśli to nie pomaga, stosuje zabieg polegający ...
GADÓW SPOSOBY NA ŻYCIE
PIOTR A. SZCZEPANIAK Luty 1999
PRZED MILIONAMI LAT GADY KRÓLOWAŁY W ZIEMSKIEJ FAUNIE. POTEM Z NIEZNANYCH PRZYCZYN WIELKIE DINOZAURY ZNIKNĘŁY, USTĘPUJĄC MIEJSCA SSAKOM. LICZNI PRZEDSTAWICIELE GADZIEJ GROMADY ZNALEŹLI JEDNAK MIEJSCE WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE. Swój sukces ta pradawna ...
SERCE PROSTO OD ŚWINI
TOMASZ ŁĘSKI Styczeń 1999
ZWIERZĘCE NARZĄDY I TKANKI BĘDĄ JUŻ ZA KILKA LAT RUTYNOWO WSZCZEPIANE DZIESIĄTKOM TYSIĘCY PACJENTÓW ROCZNIE. NAUKOWCY OSTRZEGAJĄ, ŻE GROZI TO WYBUCHEM GLOBALNEJ EPIDEMII. Świnie hodowane w brytyjskiej firmie Imutran tylko z pozoru w niczym nie różnią ...
ATAK BEZPOŚREDNI
RYSZARD NAGLIK Styczeń 1999
SPOŚRÓD WSZYSTKICH CHORÓB NOWOTWOROWYCH CHYBA NAJWIĘKSZY STRACH BUDZĄ GUZY MÓZGU. TYMCZASEM POJAWIA SIĘ CORAZ WIĘCEJ POMYSŁÓW, KTÓRE POZWALAJĄ SKUTECZNIE ZAATAKOWAĆ TAKŻE TE SPOŚRÓD NICH, KTÓRE DO NIEDAWNA WYMYKAŁY SIĘ WSZELKIEJ KONTROLI. Podobnie jak ...
BIOTECHNOLOGIA, GENOMIKA I POLITYKA
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1999
PO RAZ PIERWSZY NA ŚWIECIE BIOTECHNOLOGIA STAŁA SIĘ PRZEDMIOTEM OGÓLNONARODOWYCH DYSKUSJI, SWARÓW, BA, NAWET WIELOTYSIĘCZNYCH DEMONSTRACJI ULICZNYCH, CO DOPROWADZIŁO DO OGÓLNOKRAJOWEGO REFERENDUM. W Szwajcarii zorganizowała się pokaźna grupa lobbistów, ...
POWTÓRKA Z HISTORII?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
JEDNYM Z NAJWIĘKSZYCH OSIĄGNIĘĆ MEDYCYNY XX WIEKU BYŁO OPANOWANIE WIELU GROŹNYCH CHORÓB ZAKAŹNYCH, KTÓRE DZIESIĄTKOWAŁY LUDNOŚĆ ŚWIATA. DZIŚ WŚRÓD NAJPOWAŻNIEJSZYCH ZAGROŻEŃ ZDROWOTNYCH ZNÓW ZNALAZŁY SIĘ BAKTERIE I WIRUSY. Nie chodzi tu tylko o nowe ...
JURAJSKIE ODCHODY
PAWEŁ WERNICKI Styczeń 1999
Na filmie wszystko wygląda romantycznie - znakomity uczony bada DNA dinozaurów dzięki analizie zawartości układu pokarmowego prehistorycznych komarów, zatopionych w bursztynie. Jednak w realnym świecie uczeni uznają za bardziej obiecujące inne znalezisko: ...
AROMATYCZNE, SMACZNE I ZDROWE
TOMASZ ŁĘSKI Grudzień 1998
ROŚLIN O SILNYM SMAKU I AROMACIE UŻYWA SIĘ DO POPRAWIANIA SMAKU POTRAW JUŻ OD TYSIĘCY LAT. OKAZUJE SIĘ, ŻE RÓWNIE WAŻNĄ FUNKCJĄ PRZYPRAW JEST ZAPOBIEGANIE PSUCIU SIĘ ŻYWNOŚCI. Kiedy i gdzie narodził się zwyczaj używania przypraw, nie wiadomo. W średniowiecznej ...
WŚCIEKLIZNA MNIEJ GROŹNA
PAWEŁ WERNICKI Grudzień 1998
Co roku miliony ludzi w krajach rozwijających się szczepi się przeciw wściekliźnie. Niestety, produkcja konwencjonalnych szczepionek, zawierających unieczynnionego wirusa, jest kosztowna. Ostatnio przeprowadzone badania na małpach budzą nadzieję na rozwiązanie ...
WŚCIEKLIZNA MNIEJ GROŹNA
PAWEŁ WERNICKI Grudzień 1998
Co roku miliony ludzi w krajach rozwijających się szczepi się przeciw wściekliźnie. Niestety, produkcja konwencjonalnych szczepionek, zawierających unieczynnionego wirusa, jest kosztowna. Ostatnio przeprowadzone badania na małpach budzą nadzieję na rozwiązanie ...
GROŹNA MUTACJA
ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998
Najnowsze badania przeprowadzone przez grupę naukowców pod kierownictwem Timothy'ego Rebbecka na University of Pennsylvania School of Medicine wykazały, że stopień złośliwości raka prostaty jest ściśle związany z genem o nazwie CYP3A4. Gen ten koduje ...
GROŹNA MUTACJA
ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998
Najnowsze badania przeprowadzone przez grupę naukowców pod kierownictwem Timothy'ego Rebbecka na University of Pennsylvania School of Medicine wykazały, że stopień złośliwości raka prostaty jest ściśle związany z genem o nazwie CYP3A4. Gen ten koduje ...
SELEN DLA WSZYSTKICH PANÓW
ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998
Selen i kilkanaście innych pierwiastków tworzą grupę tzw. mikroelementów, które pełnią w organizmie człowieka różne ważne funkcje. Kazuko Yoshizawa z Harvard School of Public Health ostatnio zaobserwował razem ze swoimi współpracownikami bardzo ciekawą ...
AROMATYCZNE, SMACZNE I ZDROWE
TOMASZ ŁĘSKI Grudzień 1998
ROŚLIN O SILNYM SMAKU I AROMACIE UŻYWA SIĘ DO POPRAWIANIA SMAKU POTRAW JUŻ OD TYSIĘCY LAT. OKAZUJE SIĘ, ŻE RÓWNIE WAŻNĄ FUNKCJĄ PRZYPRAW JEST ZAPOBIEGANIE PSUCIU SIĘ ŻYWNOŚCI. Kiedy i gdzie narodził się zwyczaj używania przypraw, nie wiadomo. W średniowiecznej ...
AROMATYCZNE, SMACZNE I ZDROWE
TOMASZ ŁĘSKI Grudzień 1998
ROŚLIN O SILNYM SMAKU I AROMACIE UŻYWA SIĘ DO POPRAWIANIA SMAKU POTRAW JUŻ OD TYSIĘCY LAT. OKAZUJE SIĘ, ŻE RÓWNIE WAŻNĄ FUNKCJĄ PRZYPRAW JEST ZAPOBIEGANIE PSUCIU SIĘ ŻYWNOŚCI. Kiedy i gdzie narodził się zwyczaj używania przypraw, nie wiadomo. W średniowiecznej ...
AROMATYCZNE, SMACZNE I ZDROWE
TOMASZ ŁĘSKI Grudzień 1998
ROŚLIN O SILNYM SMAKU I AROMACIE UŻYWA SIĘ DO POPRAWIANIA SMAKU POTRAW JUŻ OD TYSIĘCY LAT. OKAZUJE SIĘ, ŻE RÓWNIE WAŻNĄ FUNKCJĄ PRZYPRAW JEST ZAPOBIEGANIE PSUCIU SIĘ ŻYWNOŚCI. Kiedy i gdzie narodził się zwyczaj używania przypraw, nie wiadomo. W średniowiecznej ...
SELEN DLA WSZYSTKICH PANÓW
ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998
Selen i kilkanaście innych pierwiastków tworzą grupę tzw. mikroelementów, które pełnią w organizmie człowieka różne ważne funkcje. Kazuko Yoshizawa z Harvard School of Public Health ostatnio zaobserwował razem ze swoimi współpracownikami bardzo ciekawą ...
WĄGLIK-TERRORYSTA
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
W odróżnieniu od innych bakterii, które "dbają" o to, żeby mogły wykorzystywać zaatakowany organizm możliwie długo, strategia wąglika zakłada jego śmierć. Gdy ciało ulega rozkładowi, pod wpływem tlenu tworzą się odporne na zniszczenie przetrwalniki, ...
MORDERCZE GLONY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. Internet Pierwszy raz zauważono je w 1984 roku w strefie brzegowej księstwa Monako. Zajmowały wówczas powierzchnię mniej więcej 1 m2, więc nie wzbudziły żadnych podejrzeń. Jednak gdy 6 lat później wodorosty z gatunku Caulerpa taxifolia znaleziono ...
KAPSUŁKI Z GENAMI
GRZEGORZ BARTOSZ Listopad 1998
Jak skierować pożądane geny tylko do ściśle określonych komórek organizmu, zapewniając równocześnie dostatecznie wysoką efektywność tego procesu - oto wciąż nierozwiązane problemy terapii genowej. W przyszłości zapewne zostaną rozwiązane, ale na ...
COŚ NA KSZTAŁT ŚWIDRA
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Naczynia krwionośne są zwykle uważane za biologiczny odpowiednik rur wodociągowych, czyli cylindryczne, elastyczne rurki, którymi płynie czerwona ciecz. Badania prowadzone w londyńskim Imperial College dowodzą, że jest to model zbyt uproszczony. Zespół ...
KAPSUŁKI Z GENAMI
GRZEGORZ BARTOSZ Listopad 1998
Jak skierować pożądane geny tylko do ściśle określonych komórek organizmu, zapewniając równocześnie dostatecznie wysoką efektywność tego procesu - oto wciąż nierozwiązane problemy terapii genowej. W przyszłości zapewne zostaną rozwiązane, ale na ...
CZY ZMARŁY MOŻE BYĆ DAWCĄ ŻYCIA
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Wraz z rozwojem technik sztucznego zapładniania pojawiają się nowe problemy prawne i etyczne. Badania przeprowadzone przez dwójkę amerykańskich bioetyków - Arthura Caplana z Filadelfii i Susan Kerr z Houston - ujawniły, że 14 z 273 klinik leczenia ...
IM BLIŻEJ TYM GORZEJ
ARKADIUSZ MILLER Listopad 1998
O SILE BIOLOGICZNEGO ODDZIAŁYWANIA POLA ELEKTROMAGNETYCZNEGO DECYDUJE GŁÓWNIE NATĘŻENIE I ODLEGŁOŚĆ DZIELĄCA CZŁOWIEKA OD JEGO ŹRÓDŁA. Na co dzień najczęściej stykamy się z polem elektromagnetycznym o niskiej częstotliwości. Wytwarzają je urządzenia ...
OSZUSTWO ZA CENĘ ŻYCIA
WAWRZYNIEC KOFTA Listopad 1998
PASOŻYTY, STOSUJĄC RÓŻNEGO RODZAJU STRATEGIE, STARAJĄ SIĘ OSZUKAĆ MECHANIZMY OBRONNE WYKORZYSTYWANYCH ORGANIZMÓW. Zjawisko pasożytnictwa jest bardzo stare. W komputerowych symulacjach procesu ewolucji, w których gatunkom odpowiadają programy komputerowe ...
OSZUSTWO ZA CENĘ ŻYCIA
WAWRZYNIEC KOFTA Listopad 1998
PASOŻYTY, STOSUJĄC RÓŻNEGO RODZAJU STRATEGIE, STARAJĄ SIĘ OSZUKAĆ MECHANIZMY OBRONNE WYKORZYSTYWANYCH ORGANIZMÓW. Zjawisko pasożytnictwa jest bardzo stare. W komputerowych symulacjach procesu ewolucji, w których gatunkom odpowiadają programy komputerowe ...
MOJA, TWOJA, NASZA STAROŚĆ
MAGDALENA FIKUS Listopad 1998
Fot. Photo Disc WŚRÓD RÓŻNYCH WSPÓŁCZESNYCH TABU JEDNO ZADZIWIA: STAROŚĆ. NIE CHCEMY O NIEJ MÓWIĆ, ZA WSZELKĄ CENĘ ZACIERAMY OZNAKI STARZENIA SIĘ: SIWIZNĘ, ZMARSZCZKI... DLACZEGO SIĘ STARZEJEMY? CZY I JAK GENY DECYDUJĄ O STAROŚCI? KTO POWINIEN OTACZAĆ ...
NAUKOWY SZARLATAN
PIOTR STĘPIEŃ Listopad 1998
Z uczuciem niesmaku przeczytałem fragment artykułu mgr Haliny Galery pt. Uczucia na wietrze w nr. 6/1998 "WiŻ", dotyczący Trofima Łysenki. Zupełnie nie rozumiem, jak można napisać o Łysence, że był badaczem, a następnie obszernie i bez żadnego ...
DŻUMA BALSAMEM NA BOLĄCE STAWY
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Dżuma jest wręcz symbolem śmiertelnej choroby zakaźnej i zapracowała na taką opinię. Czarna Śmierć, jak ją nazywano, przenoszona za pośrednictwem szczurzych pcheł, zabiła w średniowieczu miliony ludzi w Azji i Europie. Jednak wyniki prac naukowców z ...
ŻYCIE WŚRÓD PÓL
ARKADIUSZ MILLER Listopad 1998
CORAZ BARDZIEJ OSACZA NAS NIEWIDZIALNE I NIEWYCZUWALNE PROMIENIOWANIE ELEKTROMAGNETYCZNE. CZY, UŻYWAJĄC TELEFONU KOMÓRKOWEGO, KOMPUTERA, SUSZARKI DO WŁOSÓW LUB KUCHENKI MIKROFALOWEJ, NARAŻAMY WŁASNE ZDROWIE? Urządzenia, którymi posługujemy się w pracy ...
CHAOS POMAGA EPILEPTYKOM
JACEK RODZEŃ Październik 1998
Być może już niedługo chorzy na epilepsję zostaną zaopatrzeni w specjalny aparat elektroniczny, który, na podstawie przebiegu prądów mózgowych, będzie ostrzegał przed nadchodzącym atakiem oraz dozował odpowiedni lek. Taką nadzieję mają niemieccy uczeni ...
PIGUŁKI I GENY
ARKADIUSZ MILLER Październik 1998
Współczesne leczenie farmakologiczne opiera się na założeniach statystycznych. Dlaczego? Otóż stosuje się uśrednione dawki leków działające na uśrednione objawy chorobowe u przeciętnego chorego. Problem w tym, że w rzeczywistości nikt i nic nie jest ...
PIGUŁKI I GENY
ARKADIUSZ MILLER Październik 1998
Współczesne leczenie farmakologiczne opiera się na założeniach statystycznych. Dlaczego? Otóż stosuje się uśrednione dawki leków działające na uśrednione objawy chorobowe u przeciętnego chorego. Problem w tym, że w rzeczywistości nikt i nic nie jest ...
Z HODOWLI DO... MÓZGU
BARBARA PRATZER Październik 1998
Nieraz już uczeni próbowali naprawić uszkodzenia mózgu spowodowane ciężkimi chorobami neurodegeneracyjnymi, np. chorobą Parkinsona, zastępując zniszczone fragmenty tkanki nerwowej przeszczepami pobranymi z poronionych płodów. Wyniki, zwłaszcza odległe, ...
CHIRURGIA DŹWIĘKOWA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Wszyscy wiedzą, dlaczego nie wolno zostawiać w lesie pustych butelek. Skupione na nich światło słoneczne jest wystarczająco intensywne, by podpalić zeschnięty liść lub gałąź. Na ostatnim kongresie Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego, który odbył ...
ZANIECZYSZCZANIE A PŁODNOŚĆ
BARBARA PRATZER BARBARA PRATZER Październik 1998
Substancje chemiczne naśladujące estrogeny mogą zmienić normalną drogę rozwojową komórek mózgu, odpowiedzialnych za rozmnażanie i zachowania seksualne - stwierdzili uczeni z Imperial College School of Medicine w Londynie, przeprowadzając doświadczenia ...
JAK URATOWAĆ MÓZG
PAWEŁ WERNICKI Październik 1998
David Holzman z Uniwersytetu w Saint Louis znalazł sposób na ochronę komórek nerwowych przed nieodwracalnym zniszczeniem wywołanym niedotlenieniem mózgu. Unicestwienie często następuje w wyniku zaprogramowanego samobójstwa komórki (apoptozy) - odcięcie ...
PROBLEM W SKALI XXL
JOANNA NURKOWSKA Październik 1998
Problemu otyłości nie uda się rozwiązać bez pomocy farmakologicznej. Otyłość jest chroniczną chorobą przypominającą pod wieloma względami nadciśnienie czy cukrzycę i tak jak one wymaga dożywotniego leczenia.W swej historii człowiek właściwie nigdy nie ...
PROBLEM W SKALI XXL
JOANNA NURKOWSKA Październik 1998
Problemu otyłości nie uda się rozwiązać bez pomocy farmakologicznej. Otyłość jest chroniczną chorobą przypominającą pod wieloma względami nadciśnienie czy cukrzycę i tak jak one wymaga dożywotniego leczenia.W swej historii człowiek właściwie nigdy nie ...
SZYBKO, MOCNO, MĄDRZE
ANDRZEJ PIASEK Październik 1998
DWA LATA TEMU UCZESTNICY XI ŚWIATOWEJ KONFERENCJI NA TEMAT AIDS OPUSZCZALI KANADĘ Z WIARĄ, ŻE PO RAZ PIERWSZY OD POJAWIENIA SIĘ EPIDEMII ZARYSOWAŁA SIĘ SZANSA OPANOWANIA TEJ GROŹNEJ CHOROBY. TEGOROCZNA KONFERENCJA ZAKOŃCZYŁA SIĘ W MNIEJ OPTYMISTYCZNYCH ...
ZARODNIKI ŻYCIA
SŁAWOMIR SWERPEL Październik 1998
AEROZOLE KOJARZĄ SIĘ NAM GŁÓWNIE Z KOSMETYKAMI. TYMCZASEM JESTEŚMY WPROST ZANURZENI W NATURALNYCH AEROZOLACH. Coraz rzadziej traktuje się powierzchnię morza jako granicę rozdzielającą dwa różne środowiska. Jest ona raczej rodzajem gęstego sita, przez ...
NIE TYLKO JĘZYK, ALE I GENY
STANISŁAW DUBISKI Październik 1998
Z wielkim zainteresowaniem przeczytałem w lipcowym numerze "WiŻ" artykuł Bronisława Jakubowskiego pt. Euskera. O tym, że Baskowie są populacją zupełnie odmienną od wszystkich innych populacji europejskich, świadczy nie tylko ich język, ale ...
DINOZAURY NA MROZIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998
Najczęściej przytaczana teoria tłumacząca wyginięcie dinozaurów zakłada znaczne ochłodzenie klimatu wskutek upadku na Ziemię dużego meteorytu. Tymczasem odkrycia australijskich i południowoafrykańskich paleontologów wskazują, że nie wszystkie dinozaury ...
BAKTERIE Z KAMIENIA
TOMASZ ŁĘSKI Październik 1998
Fot. Internet Niedawno odkryte miniaturowe bakterie mogą być przyczyną powstawania kamieni nerkowych, twierdzą fińscy naukowcy. Badacze ci odkryli, że niezwykle małe drobnoustroje, zwane nanobakteriami, budują wokół swych komórek ściany złożone ze ...
AUTOMATYCZNE LEKARSTWA
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Badacze z Massachusetts Institute of Technology (MIT) opatentowali całkowicie nową postać leku. Wszczepiany pod skórę krzemowy układ scalony oprócz elementów elektronicznych zawiera tysiące maleńkich zagłębień, wypełnionych leczniczą substancją i przykrytych ...
PRĄTEK BEZ TAJEMNIC
MAGDALENA KAWALEC Wrzesień 1998
Fot. "Nature" Gdy w 1882 roku Robert Koch zobaczył ją pod mikroskopem po raz pierwszy, wpadł w zachwyt: jasnoniebieska i zgrabna laseczka odcinała się wyraźnie na tle brązowych i bezkształtnych komórek pęcherzyków płucnych. Płuca, z których ...
WILK CHRONIONY W CAŁEJ POLSCE
ROBERT MYSŁAJEK Wrzesień 1998
Fot. Grzegorz Dróżdż W kwietniu br. minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa objął ochroną gatunkową wilka (Canis lupus). Tym samym zwieńczył wieloletnie starania o odpowiedni status tego drapieżnika. Zapis ten uczynił zadość również ...
KONTROWERSYJNY TAMOXIFEN
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Na początku kwietnia zaprezentowano w USA wyniki trwającego 6 lat badania prowadzonego przez National Cancer Institute i National Surgical Adjuvant Breast and Bowel Project nad wpływem leku o nazwie tamoxifen na rozwój raka piersi. Według amerykańskich ...
JAK TO JEST Z ASPIRYNĄ
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Fot. Internet Od dawna wiadomo, że aspiryna jest dobrym lekiem przeciwzapalnym i przeciwbólowym, a także skutecznym narzędziem w profilaktyce zawału serca i udaru mózgu. Z drugiej strony wiadomo, iż podrażnia błonę śluzową żołądka, ułatwiając powstawanie ...
UŁOMNY STRAŻNIK
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Od pewnego czasu wiadomo, że HPV (Human papillomavirus) ma swój udział w rozwoju nowotworów układu moczowo-płciowego, jednak nieznajomość mechanizmu onkogennego działania wirusa nie pozwalała na stworzenie skutecznych metod zapobiegania i leczenia wywołanych ...
UŁOMNY STRAŻNIK
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Od pewnego czasu wiadomo, że HPV (Human papillomavirus) ma swój udział w rozwoju nowotworów układu moczowo-płciowego, jednak nieznajomość mechanizmu onkogennego działania wirusa nie pozwalała na stworzenie skutecznych metod zapobiegania i leczenia wywołanych ...
CZERWONA ŚMIERĆ
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Czasami inspirację do pracy naukowej można znaleźć w damskiej torebce. Prowadzone przez amerykańskie ministerstwo rolnictwa badania nad szminkami zaowocowały intrygującym i potencjalnie praktycznym odkryciem. Okazało się, że zawarty w szmince czerwony ...
CZERWONA ŚMIERĆ
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Czasami inspirację do pracy naukowej można znaleźć w damskiej torebce. Prowadzone przez amerykańskie ministerstwo rolnictwa badania nad szminkami zaowocowały intrygującym i potencjalnie praktycznym odkryciem. Okazało się, że zawarty w szmince czerwony ...
PRĄTEK BEZ TAJEMNIC
MAGDALENA KAWALEC Wrzesień 1998
Fot. "Nature" Gdy w 1882 roku Robert Koch zobaczył ją pod mikroskopem po raz pierwszy, wpadł w zachwyt: jasnoniebieska i zgrabna laseczka odcinała się wyraźnie na tle brązowych i bezkształtnych komórek pęcherzyków płucnych. Płuca, z których ...
WIELE HAŁASU O NIC
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
CHOĆ CZASEM MOGĄ SIĘ ZDARZYĆ POWIKŁANIA PO SZCZEPIENIACH, TO PRZECIEŻ, REZYGNUJĄC Z NICH, ZGADZAMY SIĘ NA ZNACZNIE WIĘKSZE RYZYKO. Kontrowersje związane ze sztucznym nabywaniem odporności są tak stare jak same szczepionki. Pierwszą - przeciw ospie ...
O ZAWALE DOWIEMY SIĘ WCZEŚNIEJ
BARBARA PRATZER Wrzesień 1998
Zawał serca można będzie wykryć wcześniej niż za pomocą standardowych metod, oznaczając we krwi poziom FABP, czyli białka wiążącego kwasy tłuszczowe. Ten nowy biochemiczny marker, który pozwala zyskać nawet trzy godziny, zidentyfikowali naukowcy z University ...
MILCZENIE GRONKOWCÓW
TOMASZ ŁĘSKI Wrzesień 1998
Naukowcy z University of California w Davis opracowali nową metodę walki z zakażeniami wywoływanymi przez gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus). Różni się ona od dotychczas stosowanych tym, że nie zabija się samych bakterii, a jedynie blokuje ...
PIĘKNE TRUCICIELKI
BARBARA PRATZER Wrzesień 1998
Wśród przyczyn ostrych zatruć szkodliwe substancje pochodzenia roślinnego znajdują się na dalszym miejscu, może z wyjątkiem grzybów, zwłaszcza muchomora sromotnikowego, które co roku zbierają śmiertelne żniwo. Mimo to warto co nieco wiedzieć o trucicielach ...
NA TROPACH SENNEGO SZALEŃSTWA
JOANNA KOMOROWSKA Wrzesień 1998
SEN WCIĄŻ KRYJE WIELE TAJEMNIC. NAJNOWSZE BADANIA SUGERUJĄ, ŻE FANTASTYCZNE PRZYGODY, KTÓRE PRZEŻYWA WE ŚNIE KAŻDY Z NAS, TO DOŚWIADCZENIA RODEM Z KRAINY SZALEŃSTWA. Nie wydaje mi się, żebym teraz śnił, ale nie potrafię tego udowodnić, pisał filozof ...
MILCZENIE GRONKOWCÓW
TOMASZ ŁĘSKI Wrzesień 1998
Naukowcy z University of California w Davis opracowali nową metodę walki z zakażeniami wywoływanymi przez gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus). Różni się ona od dotychczas stosowanych tym, że nie zabija się samych bakterii, a jedynie blokuje ...
KAWA NA DOBRANOC
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Fot. Kalbar Kawę bezkofeinową otrzymuje się, poddając ziarna zwykłej kawy działaniu gorącej wody lub skroplonego dwutlenku węgla w stanie nadkrytycznym. Tak ostre środki usuwają jednak częściowo składniki decydujące o aromacie. Optymalnym rozwiązaniem ...
KAWA NA DOBRANOC
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Fot. Kalbar Kawę bezkofeinową otrzymuje się, poddając ziarna zwykłej kawy działaniu gorącej wody lub skroplonego dwutlenku węgla w stanie nadkrytycznym. Tak ostre środki usuwają jednak częściowo składniki decydujące o aromacie. Optymalnym rozwiązaniem ...
KAWA NA DOBRANOC
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Fot. Kalbar Kawę bezkofeinową otrzymuje się, poddając ziarna zwykłej kawy działaniu gorącej wody lub skroplonego dwutlenku węgla w stanie nadkrytycznym. Tak ostre środki usuwają jednak częściowo składniki decydujące o aromacie. Optymalnym rozwiązaniem ...
W PALUCHACH PRZEZIĘBIENIA
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Choć przeziębienia gnębią ludzi od pradziejów, do tej pory nie ma na nie skutecznego leku. Wiele przypadków tej po- wszechnej przypadłości - niektórzy mikrobiolodzy uważają nawet, że ponad 50% - wywołują rhinowirusy. Ostatnio, dzięki pracom prowadzonym ...
CO DWIE NERKI TO NIE JEDNA
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Zamiast szukać idealnego pod względem genetycznym dawcy nerki, grupa włoskich lekarzy pod kierunkiem Giuseppe Remuzziego proponuje przeszczepiać... dwie nerki nawet od dawców dość odległych, jeśli chodzi o antygeny zgodności tkankowej. Zdaniem pomysłodawców, ...
POŻEGNANIE Z AFRYKĄ
MARCIN RYSZKIEWICZ Wrzesień 1998
WYSTAWA W WARSZAWSKIM OGRODZIE ZOOLOGICZNYM UKAZUJE NAJWCZEŚNIEJSZE ETAPY EWOLUCJI RODZAJU LUDZKIEGO. NAUKOWA REKONSTRUKCJA RÓŻNYCH GATUNKÓW HOMINIDÓW W AFRYKAŃSKICH PLENERACH PRZENOSI NAS NA ZIEMIĘ SPRZED MILIONÓW LAT. Zogromnej liczby gatunków, które ...
ZIARNO I PLEWY
BARBARA PRATZER Sierpień 1998
LEKARZ ZAWSZE UPRZEDZA O MOŻLIWYCH POWIKŁANIACH, UZDRAWIACZ PRZECIWNIE - OBIECUJE ŁATWE ROZWIĄZANIE NAJTRUDNIEJSZYCH PROBLEMÓW. DLACZEGO TAK WIELE OSÓB TAK ŁATWO AKCEPTUJE TE ZŁUDNE OBIETNICE? - "WIEDZA I ŻYCIE" PYTA PROF. WIESŁAWA ...
CO ZA DUŻE TO NIESKUTECZNE
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Choć nowoczesna i błyskotliwa w zamyśle, terapia genowa nowotworów może okazać się nieskuteczna z trywialnego powodu - wykorzystywania zbyt dużych cząsteczek. Wszelkie substancje zawarte we krwi - zarówno odżywcze, jak też np. wstrzyknięte leki ...
LEPSZE PERSPEKTYWY
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Operacje serca są i będą wykonywane coraz częściej. Ich powodzenie zależy nie tylko od właściwego przeprowadzenia zabiegu przez kardiochirurga, ale także od występowania powikłań poope-racyjnych. Wiele z nich jest powodowanych przez reakcje odpornościowe ...
MAGNES W KOLANIE
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Jak naprawić uszkodzony staw? Podstawowe znaczenie ma prawidłowa chrząstka wyściełająca powierzchnię stawów. Jest gładka, śliska i sprężysta, dzięki czemu ruchy są płynne i nie wymagają wysiłku, a ponadto amortyzuje wstrząsy. Zapalenia i urazy mechaniczne ...
ŻÓŁWIE ŁZY OMYWAJĄ ZŁOTE PLAŻE OCEANII
PAWEŁ GAŁKA Sierpień 1998
Oceania, uznawana za raj na Ziemi, od dawna oczarowuje turystów błękitem lagun i złotem piasków plaż, a także życzliwością tubylców żyjących na styku nowoczesności i cywilizacji pierwotnej. Aż trudno uwierzyć, że i w tej oazie spokoju rozgrywa się wytoczona ...
CORAZ TŁOCZNIEJ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1998
Do niedawna przybywało Ziemi co roku 100 mln nowych mieszkańców, od kilku lat tylko 90 mln. Ale demografom daleko jeszcze do optymizmu. To tak jakby jedną z nadmorskich metropolii zalała fala wysokości 2.7 m zamiast 3 m - stwierdził W. Fornos, kierujący ...
BIORÓŻNORODNOŚĆ MÓRZ I OCEANÓW
JAN WĘSŁAWSKI Sierpień 1998
OD SZCZYTU ZIEMI W RIO DE JANEIRO W 1992 ROKU SŁOWO BIODIVERSITY (BIORÓŻNORODNOŚĆ) STAŁO SIĘ CZĘŚCIĄ SŁOWNIKA NIE TYLKO PRZYRODNIKÓW, ALE TAKŻE POLITYKÓW, EKONOMISTÓW I LUDZI BIZNESU. ABY TERMIN TEN NIE ZATRACIŁ SWOJEGO SENSU, JAK SŁOWO EKOLOGIA, TRZEBA ...
LEPSZE PERSPEKTYWY
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Operacje serca są i będą wykonywane coraz częściej. Ich powodzenie zależy nie tylko od właściwego przeprowadzenia zabiegu przez kardiochirurga, ale także od występowania powikłań poope-racyjnych. Wiele z nich jest powodowanych przez reakcje odpornościowe ...
POD PRĄDEM
KLARA SZATKIEWICZ Sierpień 1998
BEZ SPRAWNEGO PRZEKAZYWANIA SYGNAŁÓW ELEKTRYCZNYCH ŻADEN ŻYWY ORGANIZM NIE MÓGŁBY PRAWIDŁOWO DZIAŁAĆ. NIC WIĘC DZIWNEGO, ŻE BIOPRĄDY SĄ CENNYM ŹRÓDŁEM INFORMACJI O ZDROWIU I CHOROBIE. Fot. Bartek Zaranek Sygnały bioelektryczne spełniają w organizmie ...
LOSY POLSKICH PŁAZÓW
PIOTR SURA MARIUSZ RYBACKI Sierpień 1998
Płazy wymierają także w naszym kraju. Trudno jednoznacznie określić skalę tego zjawiska. Badania porównujące liczebność tej grupy zwierząt prowadzone są bardzo rzadko i niestety na niewielkich obszarach. Wiemy jednak, że w Puszczy Niepołomickiej pod ...
PODWODNE ZALOTY
HALINA GALERA Sierpień 1998
KWIATY NIEKTÓRYCH ROŚLIN WODNYCH SĄ NIEPOZORNE I NIEZBYT EFEKTOWNE, ALE ICH MIŁOSNE STRATEGIE BYWAJĄ NIE TYLKO EMOCJONUJĄCE, ALE I BARDZO WYRAFINOWANE. Rośliny nasienne1 to mistrzowie życia na lądzie. Swój sukces zawdzięczają nie tylko budowie korzeni, ...
TAJEMNICZE PRIONY
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1998
W numerze 5/1998 "WiŻ" ukazał się artykuł M. Fikus Niebezpieczna żelatyna? Autorka pisze: świnie i ryby nie chorują na choroby prionowe i dlatego wytwarzana z nich żelatyna jest bezpieczna. Natomiast w "Świecie Nauki" nr 6/1997 podano ...
STARE MUCHY
BARBARA PRATZER Sierpień 1998
Jak zakłócić precyzyjny przebieg procesu starzenia się organizmu, wymyślili uczeni z University of Toronto i natychmiast wykorzystali to do wydłużenia życia aż o 40%. Na razie chodzi o muszki owocowe, ale my, ludzie, też nie jesteśmy bez szans. Trzeba ...
ROBOCHIRURG
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Pomysł sam w sobie nie jest może oryginalny i pojawił się zapewne już w czasach Karela Capka, ale nareszcie doczekał się realizacji. W styczniu br. chirurdzy z Pensylwanii przeprowadzili próby sterowanego głosem robota do wykonywania endoskopowych operacji ...
WIRUSOWA PUŁAPKA
MAGDALENA KAWALEC Lipiec 1998
Wirusy, nie tylko w przekonaniu naukowców, ale i w powszechnym mniemaniu uważane są za groźne czynniki chorobotwórcze, zdolne zakazić praktycznie wszystkie znane organizmy żywe. Nazywane są "pasożytami informacyjnymi", gdyż tak jak celem tasiemca ...
WIELKIE TRUCIE
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Na dorocznej konferencji toksykologów w Seattle w marcu br. zaprezentowano nowe, intrygujące dane dotyczące starej trucizny - rtęci. Gorączka złota na Filipinach, w Afryce i Brazylii sieje spustoszenie w środowisku naturalnym. Prymitywna metoda ...
CO BY TU JESZCZE PRZESZCZEPIĆ
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Uczeni wciąż poszukują tkanek, mogących zastąpić zniszczoną istotę czarną, część śródmózgowia, odpowiedzialną za wydzielanie dopaminy. Wszczepienie do mózgu wytwarzających dopaminę komórek może bowiem znacznie ograniczyć objawy choroby Parkinsona. Przeszczepianie ...
MIĘŚNIE ZE SZPIKU
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Dystrofie mięśniowe to grupa chorób, które polegają na zwyrodnieniu mięśni. Z czasem mogą one doprowadzić nawet do całkowitego unieruchomienia cierpiących na nie osób. Leczenie jak dotąd jest nieskuteczne. A gdyby tak wytworzyć nowe mięśnie? Giuliana ...
UWIĘZIONE GENY
TOMASZ ŁĘSKI Lipiec 1998
Amerykańskim naukowcom udało się wymyślić metodę otrzymywania o wiele bezpieczniejszych zmodyfikowanych genetycznie (transgenicznych) roślin. Opracowana przez nich technika pozwoli na wprowadzanie genów do roślin uprawnych w sposób, który uniemożliwi ...
W ZDROWYM CIELE
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Pisaliśmy już o tym, że iloraz inteligencji zależy nie tylko od predyspozycji genetycznych i wpływów środowiskowych, ale także od warunków panujących w macicy [patrz: Bezpieczny dom, "WiŻ" nr 1/98]. Teraz Victor Denenberg i jego współpracownicy ...
WIRUSOWA PUŁAPKA
MAGDALENA KAWALEC Lipiec 1998
Wirusy, nie tylko w przekonaniu naukowców, ale i w powszechnym mniemaniu uważane są za groźne czynniki chorobotwórcze, zdolne zakazić praktycznie wszystkie znane organizmy żywe. Nazywane są "pasożytami informacyjnymi", gdyż tak jak celem tasiemca ...
PRZECHOWALNIA ŻYCIA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 1998
Dzięki ostatnim doniesieniom naukowców badających próbki głębokiego lodu z Antarktydy wzrosły szanse na istnienie życia poza Ziemią. Richard Hoover z NASA Marshall Space Flight Center oraz S.S. Abyzow z Rosyjskiej Akademii Nauk odkryli bogate ślady mikroskopijnego ...
ELEKTRONICZNE NOSY
MAGDALENA PECUL Lipiec 1998
UMIEJĄ ODRÓŻNIĆ ZAPACH KAWY ROBUSTA OD KAWY ARABICA, WYCZUĆ OBECNOŚĆ GAZU MUSZTARDOWEGO NA POLU BITWY LUB SŁODKAWY ODDECH DIABETYKA. ELEKTRONICZNE NOSY - TAKA NAZWA NA DOBRE JUŻ PRZYLGNĘŁA DO CZUJNIKÓW ANALITYCZNYCH ZDOLNYCH ROZPOZNAWAĆ BARDZO SKOMPLIKOWANE ...
JASKINIA ZBÓJECKA W ŁOPIANIU
WOJCIECH WRÓBLEWSKI Lipiec 1998
W marcowym numerze "Wiedzy i Życia" na s. 6 ukazała się notatka Nowa kolonia podkowców, mówiąca o odkryciu stanowiska nietoperzy w Jaskini Zbójeckiej w Łopieniu (Beskid Wyspowy). Ponieważ tytuł pisma obliguje do rzetelności, pozwalam sobie ...
NIESTRASZNA INŻYNIERIA
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1998
Miłośnikom inżynierii genetycznej i nowoczesnej biotechnologii gorąco polecam książkę Poprawianie natury. Inżynieria genetyczna - nauka i etyka, autorstwa M.J. Reissa i R. Straughana. Nie dość, że niesie wiele ciekawych, czasem trudnych do zdobycia ...
TRZECIA DROGA
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Gdy do operacji serca potrzebne są naczynia, zastępujące niedrożną tętnicę (bypass), wtedy zwykle chirurg przeszczepia pobrane z kończyn fragmenty żył. Stosuje się także - gdy żyły są zbyt uszkodzone - sztuczne materiały (na przykład gore-tex). ...
SAMOZAPYLENIE-SUKCES CZY PORAŻKA
HALINA GALERA Lipiec 1998
WIĘKSZOŚĆ ROŚLIN UNIKA ZAPYLENIA KWIATÓW WŁASNYM PYŁKIEM. DLA NIEKTÓRYCH JEDNAK SAMOZAPYLENIE JEST SPOSOBEM NA PRZEŻYCIE. ...Żadna istota organiczna nie może utrzymać się przy życiu przez wiele pokoleń w drodze samozapłodnienia, a do trwałego utrzymania ...
SAMOZAPYLENIE-SUKCES CZY PORAŻKA
HALINA GALERA Lipiec 1998
WIĘKSZOŚĆ ROŚLIN UNIKA ZAPYLENIA KWIATÓW WŁASNYM PYŁKIEM. DLA NIEKTÓRYCH JEDNAK SAMOZAPYLENIE JEST SPOSOBEM NA PRZEŻYCIE. ...Żadna istota organiczna nie może utrzymać się przy życiu przez wiele pokoleń w drodze samozapłodnienia, a do trwałego utrzymania ...
O ŚWIADOMOŚCI MOLEKULARNIE
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1998
ZALEDWIE STO LAT TEMU WYKAZANO, ŻE MÓZG, TAJEMNICZY I NIEZWYKŁY NARZĄD, ZBUDOWANY JEST TAK, JAK INNE TKANKI CIAŁA, Z KOMÓREK. DZIŚ NAUKOWCY PRÓBUJĄ ZGŁĘBIĆ ISTOTĘ NAJBARDZIEJ SPEKTAKULARNEJ CZYNNOŚCI MÓZGU CZŁOWIEKA, ŚWIADOMOŚCI. CZY MÓZG JEST W PEŁNI ...
O ŚWIADOMOŚCI MOLEKULARNIE
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1998
ZALEDWIE STO LAT TEMU WYKAZANO, ŻE MÓZG, TAJEMNICZY I NIEZWYKŁY NARZĄD, ZBUDOWANY JEST TAK, JAK INNE TKANKI CIAŁA, Z KOMÓREK. DZIŚ NAUKOWCY PRÓBUJĄ ZGŁĘBIĆ ISTOTĘ NAJBARDZIEJ SPEKTAKULARNEJ CZYNNOŚCI MÓZGU CZŁOWIEKA, ŚWIADOMOŚCI. CZY MÓZG JEST W PEŁNI ...
WIELORYBY I WIELORYBNICTWO
LESZEK SOLSKI Lipiec 1998
CZY WIELORYBY MAJĄ SZANSĘ PRZETRWAĆ W KONFRONTACJI Z CZŁOWIEKIEM? PRÓBY ICH OCHRONY NADAL ZAWODZĄ. Wieloryby są jednym z największych osiągnięć ewolucji. To naturalne dzieła sztuki, które przez ponad 50 mln lat panowały w morzach. A potem pojawił się ...
Z VIAGRĄ NA SZCZYTY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1998
NAMIĘTNOŚĆ RODZI SIĘ W GŁOWIE. GDY ZABRAKNIE MOTYWACJI, NAWET VIAGRA NIE POMOŻE. W dobrym towarzystwie nie dyskutuje się na temat polityki i religii. Seks, jako zakazany przedmiot konwersacji, nie znalazł się na tej krótkiej liście charakteryzującej ...
CHOROBA MAMOKOLNO-DEPRESYJNA A GENY
ARKADIUSZ MILLER Czerwiec 1998
Choroba maniakalno-depresyjna charakteryzuje się występowaniem zaburzeń psychicznych w postaci następujących po sobie okresów silnej depresji i euforii. Cykle takie mogą trwać nawet do kilku miesięcy, a pomiędzy nimi występują okresy zupełnego powrotu ...
CHOROBA MAMOKOLNO-DEPRESYJNA A GENY
ARKADIUSZ MILLER Czerwiec 1998
Choroba maniakalno-depresyjna charakteryzuje się występowaniem zaburzeń psychicznych w postaci następujących po sobie okresów silnej depresji i euforii. Cykle takie mogą trwać nawet do kilku miesięcy, a pomiędzy nimi występują okresy zupełnego powrotu ...
MLEKO = ZDROWIE
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1998
Nie chodzi o oklepane hasło propagandy prozdrowotnej, ale o nowy fakt: firma PPL Therapeutics ogłosiła, że otrzymała od transgenicznej owcy mleko zawierające spore ilości ludzkiego czynnika IX. Czynnik IX to białko, którego niedobór wywołuje hemofilię ...
MLEKO = ZDROWIE
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1998
Nie chodzi o oklepane hasło propagandy prozdrowotnej, ale o nowy fakt: firma PPL Therapeutics ogłosiła, że otrzymała od transgenicznej owcy mleko zawierające spore ilości ludzkiego czynnika IX. Czynnik IX to białko, którego niedobór wywołuje hemofilię ...
LEKI SKUTECZNE ALE NIEBEZPIECZNE
ARKADIUSZ MILLER Czerwiec 1998
Blokery kanału wapniowego to grupa leków powszechnie stosowana na całym świecie m.in. w chorobie niedokrwiennej serca i nadciśnieniu tętniczym. Zażywa je dziś ogromna rzesza ludzi. Przeprowadzone wcześniej badania wykazały, że te bardzo skuteczne środki ...
GEN MIGOTANIA KOMÓR
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1998
Co roku ponad 300 tys. Amerykanów umiera nagle z powodu migotania komór. Pojawia się ono wtedy, gdy włókna mięśnia sercowego kurczą się w sposób nie zsynchronizowany, tak że serce przestaje pompować krew; tętno zanika, chory traci przytomność. Jeśli ...
ZAMIAST KŁUCIA
BARBARA PRATZER Czerwiec 1998
Jest szansa, że niebawem zniknie nieuchronność tego, co dziś wprawia dzieci w stan lekkiej histerii, a rodziców zmusza do stosowania przemyślnych strategii "znieczulających", czyli... kłucia igłą. Amerykańscy naukowcy zapowiadają opracowanie ...
SEN CZY JAWA?
ANDRZEJ AUGUSTYNEK Czerwiec 1998
HISTORIA NAUKOWEGO POZNANIA HIPNOZY LICZY JUŻ PONAD STO PIĘĆDZIESIĄT LAT, A MIMO TO NIE UZGODNIONO DOTĄD POWSZECHNIE AKCEPTOWANEJ DEFINICJI TEGO ZJAWISKA. Niebywały rozwój zainteresowania hipnozą nastąpił podczas drugiej wojny światowej, a przyczyny ...
ZAGŁODZIĆ RAKA
JÓZEF DULAK Czerwiec 1998
NOWOTWÓR TO NIE TYLKO KOMÓRKI ZBUNTOWANE, ALE TAKŻE ZDROWE. TWORZĄ ONE NACZYNIA KRWIONOŚNE, DZIĘKI KTÓRYM GUZ OTRZYMUJE TLEN I SUBSTANCJE ODŻYWCZE, MOŻE WIĘC BEZ PRZESZKÓD ROSNĄĆ. A GDYBY TAK ODCIĄĆ ZAOPATRZENIE, POWSTRZYMUJĄC ROZWÓJ NACZYŃ KRWIONOŚNYCH? ...
UWAGA, BUBEL
EWA BARTNIK JANUSZ LIMON ANDRZEJ PASZEWSKI Czerwiec 1998
Prowadzone od wielu lat testowe egzaminy wstępne na akademie medyczne i uniwersyteckie wydziały biologii spowodowały wzrost liczby książek, których autorzy chcą ułatwić kandydatom samodzielne opanowanie wiedzy wymaganej na tych egzaminach. W nr. 4/1997 ...
UCZUCIA NA WIETRZE
HALINA GALERA Czerwiec 1998
Emocje u roślin dostrzegali także dawni uczeni. W pochodzącej prawdopodobnie z X wieku rolniczej rozprawie Geoponika rozważano na przykład, dlaczego rosnąca samotnie palma daktylowa nie wydaje owoców. Zresztą palma kocha inną palmę, i to gorąco... Nie ...
GEN MIGOTANIA KOMÓR
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1998
Co roku ponad 300 tys. Amerykanów umiera nagle z powodu migotania komór. Pojawia się ono wtedy, gdy włókna mięśnia sercowego kurczą się w sposób nie zsynchronizowany, tak że serce przestaje pompować krew; tętno zanika, chory traci przytomność. Jeśli ...
ZAZDROŚĆ W PTASICH PIÓRKACH
PAWEŁ KOZŁOWSKI Maj 1998
Fot. Grzegorz i Tomasz Kłosowscy Zazdrość to problem nie tylko ludzki. Samce trzciniaków (Acrocephalus arundinaceus) - dość pospolitych ptaków z rodziny pokrzewkowatych, zamieszkujących trzcinowiska -- mogą mieć po kilka partnerek gniazdujących ...
MÓZG A ZACHOWANIE
BARBARA PRATZER Maj 1998
Spośród wielu pasjonujących pytań, jakie stawia współczesna nauka, chyba najwięcej emocji wyzwala pytanie, jak działa ludzki mózg. Wiemy przecież, że śmierć mózgu to śmierć człowieka, choćby wszystkie pozostałe narządy nadal zdolne były do wypełniania ...
JAK UNIESZKODLIWIĆ HIV
BARBARA PRATZER Maj 1998
Niezwykłe doświadczenie, które stwarza szansę na powstrzymanie spustoszeń układu odpornościowego przez wirus HIV, przeprowadził Richard Morgan z National Institutes of Health. Jego pomysł polega na wprowadzeniu do komórek CD4 - a są one głównym celem ...
JAK UNIESZKODLIWIĆ HIV
BARBARA PRATZER Maj 1998
Niezwykłe doświadczenie, które stwarza szansę na powstrzymanie spustoszeń układu odpornościowego przez wirus HIV, przeprowadził Richard Morgan z National Institutes of Health. Jego pomysł polega na wprowadzeniu do komórek CD4 - a są one głównym celem ...
DLACZEGO ESTROGENY SZKODZĄ
BARBARA PRATZER Maj 1998
Wiadomo, że wyższy poziom estrogenów idzie w parze ze zwiększonym ryzykiem raka piersi. Przyczyny tej korelacji nie są jednak w pełni wyjaśnione. Równie dobrze szkodliwa może być nadmierna stymulacja receptorów estrogenowych znajdujących się na powierzchni ...
DLACZEGO ESTROGENY SZKODZĄ
BARBARA PRATZER Maj 1998
Wiadomo, że wyższy poziom estrogenów idzie w parze ze zwiększonym ryzykiem raka piersi. Przyczyny tej korelacji nie są jednak w pełni wyjaśnione. Równie dobrze szkodliwa może być nadmierna stymulacja receptorów estrogenowych znajdujących się na powierzchni ...
Z WITAMINĄ C DO MÓZGU
ARKADIUSZ MILLER Maj 1998
Bariera krew-mózg, którą tworzy gęsta sieć naczyń włosowatych, chroni mózg przed niepożądanymi gośćmi. Czasami jednak stanowi przeszkodę także dla związków jak najbardziej pożytecznych. Tak dzieje się na przykład z witaminą C, która wydaje się mieć ...
SERCE OD ŚWINI
BARBARA PRATZER Maj 1998
Australijscy naukowcy odkryli nowy wirus, który swobodnie przemieszcza się między gatunkami - nietoperze przekazały go świniom, one zaś ludziom. Sygnałem do rozpoczęcia poszukiwań było to, że na trzech farmach w Nowej Południowej Walii maciory rodziły ...
DELFIN, KROWA I HIPOPOTAM
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Od kilku już lat uważa się, że walenie, czyli delfiny i wieloryby, mają wspólnego przodka z parzystokopytnymi, który zarazem nie jest przodkiem innych ssaków. Już to budzi zdziwienie, ponieważ oznacza, że wielbłąd jest bliżej spokrewniony z wielorybem ...
DLA KOGO KWITNĄ KWIATY
HALINA GALERA Maj 1998
WRODZONY ANTROPOCENTRYZM KAŻE NAM SĄDZIĆ, ŻE KWIATY ZOSTAŁY STWORZONE KU NASZEJ RADOŚCI. JEDNAK, WBREW TYM MNIEMANIOM, ANI JASKRAWE BARWY KWIATÓW, ANI ICH OSZAŁAMIAJĄCY ZAPACH NIE SĄ PRZEZNACZONE DLA LUDZI. Wszystkie cechy, składające się na szeroko ...
SERCE W RĘKACH GENETYKÓW
JÓZEF DULAK Maj 1998
ZAWAŁY SERCA, NADCIŚNIENIE, SCHORZENIA NACZYŃ OBWODOWYCH ORAZ UDARY MÓZGU CO ROKU POZBAWIAJĄ ŻYCIA PONAD 11 MLN OSÓB NA CAŁYM ŚWIECIE. U ICH PODŁOŻA LEŻY MIAŻDŻYCA, KTÓRA ZWYKLE ROZPOCZYNA SIĘ JUŻ W DZIECIŃSTWIE I ROZWIJA W MIARĘ, JAK ORGANIZM NIE MOŻE ...
SERCE W RĘKACH GENETYKÓW
JÓZEF DULAK Maj 1998
ZAWAŁY SERCA, NADCIŚNIENIE, SCHORZENIA NACZYŃ OBWODOWYCH ORAZ UDARY MÓZGU CO ROKU POZBAWIAJĄ ŻYCIA PONAD 11 MLN OSÓB NA CAŁYM ŚWIECIE. U ICH PODŁOŻA LEŻY MIAŻDŻYCA, KTÓRA ZWYKLE ROZPOCZYNA SIĘ JUŻ W DZIECIŃSTWIE I ROZWIJA W MIARĘ, JAK ORGANIZM NIE MOŻE ...
NIEBEZPIECZNA ŻELATYNA
MAGDALENA FIKUS Maj 1998
CZY W ŻELATYNIE MOGĄ ZNAJDOWAĆ SIĘ PRIONY? CZY ZAGRAŻAJĄ ZDROWIU KONSUMENTÓW? WARTO SIĘ NAD TYM ZASTANOWIĆ BEZ POLITYCZNO-GOSPODARCZEGO PODTEKSTU. Żelatyna nie ma koloru, zapachu ani smaku, sprzedawana bywa w formie płatków, proszku, listków. W wodzie ...
SPÓR O HORMEZĘ
JULIAN LINIECKI ZBIGNIEW JAWOROWSKI Maj 1998
W numerze 3/1997 "Wiedzy i Życia" zamieściliśmy artykuł prof. dr. Zbigniewa Jaworowskiego pt. Dobroczynne promieniowanie. Autor przedstawił w nim teorię tzw. hormezy radiacyjnej, w myśl której małe dawki promieniowania jonizującego nie tylko ...
Z WITAMINĄ C DO MÓZGU
ARKADIUSZ MILLER Maj 1998
Bariera krew-mózg, którą tworzy gęsta sieć naczyń włosowatych, chroni mózg przed niepożądanymi gośćmi. Czasami jednak stanowi przeszkodę także dla związków jak najbardziej pożytecznych. Tak dzieje się na przykład z witaminą C, która wydaje się mieć ...
Z CEBULĄ NA BAKTERIE
JOANNA KOMOROWSKA Kwiecień 1998
Im cieplejszy klimat, tym bardziej pikantne potrawy narodowej kuchni. Za sprawą badaczy z Cornell University w Stanach Zjednoczonych stwierdzenie to awansowało właśnie ze zwykłej anegdoty do naukowo udowodnionego faktu. Wygląda też na to, że "ogniste" ...
RADON I RAK
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1998
Polska prasa często pisze, że "radon jest drugą po tytoniu przyczyną nowotworów płuc". Stwierdzenie to daleko odbiega od prawdy. Badania prof. Witolda Zatońskiego z Centrum Onkologii w Warszawie wskazują, że w Polsce wśród mężczyzn chorych ...
KRWINKI W PRZEBRANIU
BARBARA PRATZER Kwiecień 1998
Próby przetaczania krwi mają bardzo długą historię, ale wykorzystanie tej procedury w praktyce medycznej przypadło dopiero na lata dwudzieste bieżącego stulecia, po tym jak odkryto grupy krwi. Choć transfuzje ratują dziś życie wielu chorym, to wciąż ...
NOWA NADZIEJA W WALCE Z RAKIEM
PR PR Kwiecień 1998
Zespół badaczy z Wydziału Medycyny University of Connecticut w Farmington opracował szczepionkę powstrzymującą rozwój nowotworów u myszy. Szczepionkę uzyskano z tzw. białek szoku termicznego (HSP), wyizolowanych z komórek rakowych. Białka te uwalniają ...
IMPLANTY ZĘBÓW STARE JAK ŚWIAT
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Kwiecień 1998
Już starożytni Rzymianie... zwykło się zaczynać porządne wypracowanie z historii czegokolwiek. Nikt nie próbowałby wykorzystać takiej preambuły, opisując historie implantów zębowych, które nawet jeszcze dziś są kontrowersyjne. Tymczasem dowiadujemy się, ...
NO I CO CZYLI DOBROCZYNNE GAZY
JÓZEF DULAK Kwiecień 1998
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) to krótko żyjące cząsteczki pełniące ważne funkcje biologiczne. Gazy te wytwarzane są przez dwie grupy enzymów: trzy syntazy tlenku azotu oraz dwie oksygenazy hemowe. Rola NO jest znacznie lepiej poznana aniżeli ...
Z CEBULĄ NA BAKTERIE
JOANNA KOMOROWSKA Kwiecień 1998
Im cieplejszy klimat, tym bardziej pikantne potrawy narodowej kuchni. Za sprawą badaczy z Cornell University w Stanach Zjednoczonych stwierdzenie to awansowało właśnie ze zwykłej anegdoty do naukowo udowodnionego faktu. Wygląda też na to, że "ogniste" ...
PRZEŁOM W NAPROMIENIOWANIU ŻYWNOŚCI
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1998
Amerykańska Food and Drug Organization (Federalna Administracja Żywności i Leków) zezwoliła w grudniu ub.r. na stosowanie promieniowania jonizującego do niszczenia mikroorganizmów chorobotwórczych w baraninie i wołowinie. Decyzję tę podjęto po dokonanej ...
HIV BRONI SIĘ SAM
BARBARA PRATZER Kwiecień 1998
Mimo intensywnych badań prowadzonych w liczących się ośrodkach naukowych na świecie, nie udało się jeszcze rozwikłać wielu tajemnic związanych z wirusem HIV. Dla przykładu, wciąż nie jest jasne, czy komórki zainfekowane HIV mogą zostać zabite przez cytotoksyczne ...
HIV BRONI SIĘ SAM
BARBARA PRATZER Kwiecień 1998
Mimo intensywnych badań prowadzonych w liczących się ośrodkach naukowych na świecie, nie udało się jeszcze rozwikłać wielu tajemnic związanych z wirusem HIV. Dla przykładu, wciąż nie jest jasne, czy komórki zainfekowane HIV mogą zostać zabite przez cytotoksyczne ...
TAJEMNICE DYSTOMI
ARKADIUSZ MILLER Kwiecień 1998
Dystonia mięśniowa zniekształcająca to choroba, w której pewne mięśnie ulegają silnym, nie podlegającym woli i długo utrzymującym się skurczom. Choroba może dotyczyć właściwie każdej grupy mięśni, a nawet objąć całe ciało. Często są to mięśnie barku ...
GDZIE SZUKAĆ DRAPIEŻNYCH ROŚLIN
DOROTA WROŃSKA Kwiecień 1998
NAJDZIWNIEJSZE, CO MOŻE ZROBIĆ ROŚLINA, TO ZACHOWYWAĆ SIĘ JAK... ZWIERZĘ. W Polsce występuje 13 gatunków takich "odmieńców", należących do czterech rodzajów: rosiczka (Drosera), tłustosz (Pinguicula), pływacz (Utricularia) oraz aldrowanda ...
POCHODZENIE SMOKÓW
JACEK BALERSTET Kwiecień 1998
SMOKI - OBECNIE JUŻ BARDZO RZADKA I WYMIERAJĄCA GRUPA GADÓW - TOWARZYSZYŁY CZŁOWIEKOWI OD NIEPAMIĘTNYCH CZASÓW, A ZE WZGLĘDU NA SWÓJ WYGLĄD I WOJOWNICZE CECHY CHARAKTERU WYWIERAŁY ZAWSZE SILNY WPŁYW NA LUDZKĄ WYOBRAŹNIĘ. STAŁY SIĘ STWORZENIAMI ...
Z CEBULĄ NA BAKTERIE
JOANNA KOMOROWSKA Kwiecień 1998
Im cieplejszy klimat, tym bardziej pikantne potrawy narodowej kuchni. Za sprawą badaczy z Cornell University w Stanach Zjednoczonych stwierdzenie to awansowało właśnie ze zwykłej anegdoty do naukowo udowodnionego faktu. Wygląda też na to, że "ogniste" ...
SZÓSTY ZMYSŁ
JOANNA KOMOROWSKA Kwiecień 1998
Już od lat wiadomo, że pewne organizmy, a wśród nich wiele ptaków oraz niektóre owady, potrafią odczuwać zmiany pola magnetycznego i wykorzystują tę umiejętność podczas nawigacji. Jak dotąd, nikt jednak nie był w stanie wykazać, jak ten proces zachodzi. ...
PTASZKI, PSZCZÓŁKI I DROŻDŻE
MARZENNA NOWAKOWSKA Marzec 1998
Dlaczego pojawiło się rozmnażanie płciowe? Liczne eksperymenty wskazują, że ta forma rozrodu przynosi organizmowi rozmaite korzyści, w zależności od tego, jak trudne i nie sprzyjające staje się dlań środowisko. Rozród płciowy jest dość kosztowny. Oprócz ...
SPARTAŃSKIE WYCHOWANIE
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Fot. Internet Małe pingwiny Adeli mają ciężkie życie. Wykluwają się na Antarktydzie, najbardziej niegościnnym kontynencie świata, w gnieździe, na które składa się kilka ułożonych na śniegu kamieni. Później podrośnięte już pisklęta spędzają długie ...
TROPICIEL PRIONÓW
MAREK DUCZKOWSKI Marzec 1998
Jedno z najpoważniejszych czasopism naukowych "Nature" zasygnalizowało zbliżający się przełom w diagnostyce chorób prionowych (m.in. choroby "szalonych" krów i Creutzfeldta-Jakoba), który będzie możliwy dzięki specjalistom z Prionics ...
TROPICIEL PRIONÓW
MAREK DUCZKOWSKI Marzec 1998
Jedno z najpoważniejszych czasopism naukowych "Nature" zasygnalizowało zbliżający się przełom w diagnostyce chorób prionowych (m.in. choroby "szalonych" krów i Creutzfeldta-Jakoba), który będzie możliwy dzięki specjalistom z Prionics ...
ALE ŻYCIA NA NIM RACZEJ NIE MA
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Czytelnicy "Wiedzy i Życia" pamiętają zapewne sensację ogłoszoną w 1996 roku przez zespół Davida McKaya z NASA: w marsjańskim meteorycie ALH84001 są prastare ślady życia mikrobiologicznego! [patrz Życie na Marsie, "WiŻ" nr 11/ 1996]. ...
GDZIE RODZI SIĘ WSTRĘT
BARBARA PRATZER Marzec 1998
Zrozumienie istoty ludzkich emocji jest bardzo trudnym zadaniem. Najnowsze badania brytyjskich i duńskich naukowców o krok przybliżają nas do tego celu. Eksperymenty przeprowadzono na siedmiu ochotnikach o starannie dobranych cechach. Wszyscy byli praworęczni, ...
NOWA KOLONIA PODKOWCÓW
ROBERT MYSŁAJEK Marzec 1998
Fot. R.W. Mysłajek Spośród 21 gatunków nietoperzy występujących w Polsce jedynie dwie należą do rodziny podkowcowatych (Rhinolophidae), pozostałe to przedstawiciele mroczkowatych (Vespertilionidae). Podkowce można spotkać wyłącznie w południowej części ...
PTASZKI, PSZCZÓŁKI I DROŻDŻE
MARZENNA NOWAKOWSKA Marzec 1998
Dlaczego pojawiło się rozmnażanie płciowe? Liczne eksperymenty wskazują, że ta forma rozrodu przynosi organizmowi rozmaite korzyści, w zależności od tego, jak trudne i nie sprzyjające staje się dlań środowisko. Rozród płciowy jest dość kosztowny. Oprócz ...
PTASZKI, PSZCZÓŁKI I DROŻDŻE
MARZENNA NOWAKOWSKA Marzec 1998
Dlaczego pojawiło się rozmnażanie płciowe? Liczne eksperymenty wskazują, że ta forma rozrodu przynosi organizmowi rozmaite korzyści, w zależności od tego, jak trudne i nie sprzyjające staje się dlań środowisko. Rozród płciowy jest dość kosztowny. Oprócz ...
ROŚLINY PODZIEMIA
WIKTOR PAWŁOWSKI Marzec 1998
CHOĆ W POWIETRZU CZUĆ JESZCZE ZIMĘ I BRAKUJE DNI NAWET DO KALENDARZOWEJ WIOSNY, W LASACH I NA GÓRSKICH ŁĄKACH POJAWIAJĄ SIĘ JEJ PIERWSZE ZWIASTUNY. PRZEZ RESZTKI POKRYWY ŚNIEŻNEJ I ZMARZNIĘTĄ ZIEMIĘ WYGLĄDAJĄ DROBNE I DELIKATNE KWIATY WIOSNY. Wielu ...
W PREZENCIE OD EGOISTY
JOANNA KOMOROWSKA Marzec 1998
W SPOŁECZNOŚCIACH LUDZKICH OFIAROWYWANIU PODARUNKÓW TOWARZYSZY, ZDAWAŁOBY SIĘ, RADOSNA BEZINTERESOWNOŚĆ. WŚRÓD AMERYKAŃSKICH WOJSIŁEK, ANTARKTYCZNYCH PINGWINÓW ADELI ORAZ AFRYKAŃSKICH SZYMPANSÓW SPRAWA MA SIĘ JEDNAK ZGOŁA INACZEJ. Upominki są dla nas ...
W PREZENCIE OD EGOISTY
JOANNA KOMOROWSKA Marzec 1998
W SPOŁECZNOŚCIACH LUDZKICH OFIAROWYWANIU PODARUNKÓW TOWARZYSZY, ZDAWAŁOBY SIĘ, RADOSNA BEZINTERESOWNOŚĆ. WŚRÓD AMERYKAŃSKICH WOJSIŁEK, ANTARKTYCZNYCH PINGWINÓW ADELI ORAZ AFRYKAŃSKICH SZYMPANSÓW SPRAWA MA SIĘ JEDNAK ZGOŁA INACZEJ. Upominki są dla nas ...
LIST OTWARTY DO KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI
REDAKCJA Marzec 1998
W dniu 6 stycznia 1998 roku Telewizja Polska pokazała w programie pierwszym, o godzinie 21:20 film brytyjski pt. Igor - dziecko Czarnobyla. Większość informacji dotyczących skutków zdrowotnych Czarnobyla, przekazanych w tym wzruszającym obrazie, ...
EFEKT GREJPFRUTA WYJAŚNIONY
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Fot. Internet Niektóre lekarstwa zażywane doustnie są bardzo słabo przyswajalne. Należą do nich leki przepisywane na wysokie ciśnienie krwi, choroby serca i uczulenia, a także AIDS. Istnieje jednak substancja, która znacznie zwiększa ich przyswajalność, ...
POŻYTECZNE SZCZEBIOTANIE
MONIKA BETLEY Marzec 1998
W wielu kręgach kulturowych dorośli, mówiąc do niemowlęcia, używają mało urozmaiconego, afektowanego języka. Być może, nie służy to jedynie ukojeniu dziecka. Prawdopodobnie ta odmienność mowy wiąże się z faktem, że dziecko od najwcześniejszych chwil ...
NIE TYLKO PRZECIWKO WAMPIROM
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Fot. Internet Czosnek od wieków uważany był za roślinę czyniącą cuda. Miał odstraszać wampiry, a także chronić przed zranieniami. Dzisiaj przypisuje mu się inne właściwości: działanie przeciwbakteryjne, uodparniające, zapobieganie chorobom serca, ...
P53 NIE JEST JEDYNY
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Naukowcy z Harvard Medical School, współpracujący z zespołem francuskich naukowców, odkryli, że słynny gen p53 - strażnik genomu, krytyczny czynnik w rozwoju raka, zmutowany u 60% ludzi cierpiących na nowotwory, ma sobowtóra. Nowy gen, nazwany p73, ...
A JEDNAK NIE DAJE SIĘ USUNĄĆ
BARBARA PRATZER BARBARA PRATZER Luty 1998
Mijają już prawie dwa lata od czasu, kiedy zastosowano kombinację kilku leków do walki z wirusem HIV [pisaliśmy o tym w artykule Koktajl na HIV, "WiŻ" nr10/ 1996]. Ten nowy sposób leczenia stwarzał uzasadnioną nadzieję na całkowite pozbycia ...
LECZNICZE ANTYSENSY
JÓZEF DULAK Luty 1998
Oligonukleotydy antysensowe to krótkie odcinki jednoniciowego DNA, które potrafią zahamować ekspresję niepożądanego, bo odpowiedzialnego za chorobę genu. Ta metoda lecznicza, aczkolwiek prosta i elegancka w swej idei, nie znalazła jeszcze szerszego zastosowania ...
LECZNICZE ANTYSENSY
JÓZEF DULAK Luty 1998
Oligonukleotydy antysensowe to krótkie odcinki jednoniciowego DNA, które potrafią zahamować ekspresję niepożądanego, bo odpowiedzialnego za chorobę genu. Ta metoda lecznicza, aczkolwiek prosta i elegancka w swej idei, nie znalazła jeszcze szerszego zastosowania ...
UWAGA KOKLUSZ
BARBARA PRATZER Luty 1998
Co najmniej od dwóch lat w wielu krajach europejskich, a także spoza naszego kontynentu małe dzieci coraz częściej chorują na koklusz. Mimo że wszędzie tam od lat prowadzi się szczepienia ochronne, zdarzają się nawet przypadki śmiertelne. Dla przykładu, ...
UWAGA KOKLUSZ
BARBARA PRATZER Luty 1998
Co najmniej od dwóch lat w wielu krajach europejskich, a także spoza naszego kontynentu małe dzieci coraz częściej chorują na koklusz. Mimo że wszędzie tam od lat prowadzi się szczepienia ochronne, zdarzają się nawet przypadki śmiertelne. Dla przykładu, ...
ZAWIEDZIONE NADZIEJE
BARBARA PRATZER Luty 1998
Od czasu, kiedy została odkryta telomeraza, enzym zapewniający komórkom nowotworowym nieśmiertelność, naukowcy mieli nadzieję wykorzystać ją do walki z rakiem. Ostatnie badania niestety bardzo osłabiły ich optymizm. We wszystkich komórkach ludzkiego ...
CZY KARBOŃSKIE PŁAZY BYŁY DINOZAURAMI?
KAROL SABATH Luty 1998
Nowa fala dinomanii związana z wejściem na ekrany kinowe filmu Zaginiony Świat nie zaowocowała u nas wysypem książek na temat dinozaurów. Wyjątkiem jest 31 tom serii Co i jak wrocławskiego wydawnictwa ATLAS, zatytułowany Dinozaury. Barwna szata graficzna, ...
CZY KARBOŃSKIE PŁAZY BYŁY DINOZAURAMI?
KAROL SABATH Luty 1998
Nowa fala dinomanii związana z wejściem na ekrany kinowe filmu Zaginiony Świat nie zaowocowała u nas wysypem książek na temat dinozaurów. Wyjątkiem jest 31 tom serii Co i jak wrocławskiego wydawnictwa ATLAS, zatytułowany Dinozaury. Barwna szata graficzna, ...
ZAWIEDZIONE NADZIEJE
BARBARA PRATZER Luty 1998
Od czasu, kiedy została odkryta telomeraza, enzym zapewniający komórkom nowotworowym nieśmiertelność, naukowcy mieli nadzieję wykorzystać ją do walki z rakiem. Ostatnie badania niestety bardzo osłabiły ich optymizm. We wszystkich komórkach ludzkiego ...
DOKĄD ZMIERZASZ GENETYKO
MAGDALENA FIKUS Luty 1998
DOKĄD ZMIERZA GENETYKA? Z CZYM WEJDZIE W NOWE STULECIE I TYSIĄCLECIE? CZY MOŻNA DZIŚ PRZEWIDZIEĆ KIERUNKI JEJ ROZWOJU? JAKI WPŁYW NA ROZWÓJ GENETYKI MIEĆ BĘDZIE POZNANIE SEKWENCJI DNA CZŁOWIEKA? Sterowane modyfikacje genetyczne niektórzy nazywają "zabawą ...
OPERACJE BEZ SKALPELA
ZYGMUNT KALICIŃSKI Luty 1998
KIEDY W 1953 ROKU PO RAZ PIERWSZY ZASTOSOWANO SZTUCZNE PŁUCO-SERCE, NIKT NIE MIAŁ WĄTPLIWOŚCI, ŻE WŁAŚNIE DOKONUJE SIĘ WIELKI PRZEŁOM W KARDIOCHIRURGII. DZIŚ, KILKADZIESIĄT LAT PÓŹNIEJ, WIELE OPERACJI, KTÓRE STAŁY SIĘ MOŻLIWE DZIĘKI KRĄŻENIU POZAUSTROJOWEMU, ...
ZNISZCZYĆ HEPATITIS B
BARBARA PRATZER Luty 1998
Aż 350 mln osób na świecie cierpi z powodu zakażenia wirusem hepatitis B, który ciężko uszkadza wątrobę. Jest to przede wszystkim problem krajów Dalekiego Wschodu - tylko w Chinach zainfekowanych jest 100 mln osób. Jak dotąd nie ma naprawdę skutecznej ...
CUKRZYCA CHOROBĄ WIRUSOWĄ
JÓZEF DULAK Luty 1998
Cukrzyca insulinozależna, zwana także cukrzycą I typu, stanowi około 10-15% wszystkich przypadków tej choroby. Zawsze wymaga leczenia insuliną, hormonem niezbędnym do utrzymywania stałego poziomu glukozy we krwi. Najczęściej pojawia się już w dzieciństwie ...
MÓZG A SEKS CZY SEKS A MÓZG
JOANNA KOMOROWSKA Luty 1998
Już od kilku lat wiadomo, że informacja o płci oraz preferencjach płciowych jest wyryta nawet w tak, wydawałoby się, "aseksualnym" organie jak mózg. Zaskakujące odkrycie, że przednia część podwzgórza kobiet oraz homoseksualistów jest mniejsza ...
LĘKI DAWCY
MONIKA NOWAKOWSKA Luty 1998
Około 75% wszystkich dzieci, którym rokrocznie przeszczepia się szpik kostny, otrzymuje szpik siostry lub brata. Do tej pory badania nad psychicznymi skutkami zabiegu skupiały się na pacjentach, ale rodzice martwią się również stanem psychicznym swoich ...
CZY NIEPŁODNOŚĆ MOŻE BYĆ DZIEDZICZNA
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Brzmi to jak żart, ale owszem, może - przynajmniej w przypadku mężczyzn. Sprawił to rozwój technik sztucznego zapłodnienia, które pozwalają na posiadanie dzieci przez mężczyzn z niską produkcją plemników, a ustalenie tego wiąże się z ciekawym odkryciem ...
PAN ĆMA SZUKA ŻONY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1998
Co może być ważniejsze od tężyzny fizycznej i długiego życia? Dla ćmy z gatunku Plodia interpunctella jest to niewątpliwie powiększenie szans na rozprzestrzenienie własnego materiału genetycznego. Według Matthew Gage'a z University of Liverpool w Wielkiej ...
GROŹNIEJSZA NIŻ SĄDZONO
BOGDAN MIŚ Styczeń 1998
Najnowsze doniesienia naukowe stawiają pod znakiem zapytania możliwość zalegalizowania marihuany jako stosunkowo łagodnego i mało szkodliwego narkotyku. Przez dziesiątki lat uważano (i był to pogląd głoszony chętnie zarówno przez naukowców, jak i młodzież), ...
GŁODÓWKA DOBRA NA SERCE
PAWEŁ ROKITA Styczeń 1998
Być może, kluczem do długiego życia okaże się... niedojadanie. Stwierdzono to już wcześniej w przypadku szczurów i muszek owocowych, a badania przeprowadzone właśnie na rezusach świadczą, że zredukowanie ilości przyjmowanych kalorii do 30% poniżej poziomu ...
CZY PTAKI TO UPIERZONE DINOZAURY?
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Dziewiętnastowieczna litografia przedstawiająca berliński okaz archeopteryksa Fot. Internet Ewolucja ptaków to jeden z najbardziej kontrowersyjnych tematów w zoologii. Czy współczesne ptaki wywodzą się od latających dinozaurów? A może oddzieliły ...
WIRUS OPRYSZCZKI NIEBEZPIECZNY W PÓŹNEJ CIĄŻY
MAREK DUCZKOWSKI Styczeń 1998
Wirus opryszczki, wywołujący powszechnie znaną opryszczkę wargową i narządów płciowych, może być szczególnie groźny dla noworodka, powodując ciężkie uszkodzenia mózgu, a nawet śmierć. Dr Zane A. Brown, profesor położnictwa i ginekologii z University ...
WIRUS OPRYSZCZKI NIEBEZPIECZNY W PÓŹNEJ CIĄŻY
MAREK DUCZKOWSKI Styczeń 1998
Wirus opryszczki, wywołujący powszechnie znaną opryszczkę wargową i narządów płciowych, może być szczególnie groźny dla noworodka, powodując ciężkie uszkodzenia mózgu, a nawet śmierć. Dr Zane A. Brown, profesor położnictwa i ginekologii z University ...
JEZIORO NA ANKTARTYDZIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1998
Fot. JPL/NASA Naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w NASA przymierzają się do zbadania gigantycznego jeziora, które odkryto w 1996 roku pod lodem Antarktydy. Jezioro Vostok, bo tak się ono nazywa, ma długość kilkuset kilometrów, "głębokość" ...
UCZMY SIĘ OD DROŻDŻY
BARBARA PRATZER Styczeń 1998
Niedawno uczeni poznali pełny genom drożdży. Pozwala to nie tylko rozszyfrować różne mechanizmy biochemiczne funkcjonujące u tych organizmów, ale też ułatwia badanie innych - wiedząc jak to jest u drożdży, łatwiej prześledzić odpowiednie mechanizmy ...
UCZMY SIĘ OD DROŻDŻY
BARBARA PRATZER Styczeń 1998
Niedawno uczeni poznali pełny genom drożdży. Pozwala to nie tylko rozszyfrować różne mechanizmy biochemiczne funkcjonujące u tych organizmów, ale też ułatwia badanie innych - wiedząc jak to jest u drożdży, łatwiej prześledzić odpowiednie mechanizmy ...
WITAJ DOLLY
JACEK MODLIŃSKI Styczeń 1998
WIELU OSOBOM, A Z CAŁĄ PEWNOŚCIĄ BIOLOGOM, ROK 1997 KOJARZYĆ SIĘ BĘDZIE Z DOLLY, NAJSŁYNNIEJSZĄ NIEWĄTPLIWIE PRZEDSTAWICIELKĄ OWCZEGO RODU. Dolly jest pierwszym ssakiem, który powstał dzięki sklonowaniu dorosłego osobnika (patrz: "WiŻ" nr ...
SZTUCZNE PALCE CYNKOWE
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 1998
Odcinek palca cynkowego o konformacji alfa-helisy (kolor czerwony) służy do łączenia się z zasadami DNA. Naprzeciwko tego odcinka znajduje się krótki fragment o budowie beta-harmonijki (kolor niebieski). Atom cynku (ciemnozielona kulka) łączy się z ...
FULLERENY CHRONIĄ NEURONY
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Z badań amerykańskich i tajwańskich lekarzy i chemików wynika, że po raz pierwszy pojawiła się perspektywa zastosowania fullerenów w medycynie. Zmodyfikowane fullereny potencjalnie mogą zmniejszyć, przez osłonę komórek nerwowych, efekty wylewów, urazów ...
HODOWLA LUDZKIEJ TKANKI
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Naukowcy z John Hopkins University wyhodowali ludzkie nie zróżnicowane komórki embrionalne. Mogą się one potencjalnie rozmnożyć, przekształcając w dowolne komórki ciała, w tym na przykład w krew, mięsień sercowy czy neurony. Kierownik projektu, John ...
NEANDERTALCZYK MOLEKULARNY
KAROL SABATH Styczeń 1998
BADANIA GENETYCZNE PRZECZĄ BLISKIEMU POKREWIEŃSTWU DZISIEJSZYCH LUDZI I NEANDERTALCZYKÓW. Odkąd w 1857 roku odkryto grubokościsty szkielet ludzki w dolinie Neandra - Neanderthal (dziś Neandertal) - tożsamość owego człowieka budzi wiele kontrowersji. ...
PAN ĆMA SZUKA ŻONY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1998
Co może być ważniejsze od tężyzny fizycznej i długiego życia? Dla ćmy z gatunku Plodia interpunctella jest to niewątpliwie powiększenie szans na rozprzestrzenienie własnego materiału genetycznego. Według Matthew Gage'a z University of Liverpool w Wielkiej ...
WITAJ DOLLY
JACEK MODLIŃSKI Styczeń 1998
WIELU OSOBOM, A Z CAŁĄ PEWNOŚCIĄ BIOLOGOM, ROK 1997 KOJARZYĆ SIĘ BĘDZIE Z DOLLY, NAJSŁYNNIEJSZĄ NIEWĄTPLIWIE PRZEDSTAWICIELKĄ OWCZEGO RODU. Dolly jest pierwszym ssakiem, który powstał dzięki sklonowaniu dorosłego osobnika (patrz: "WiŻ" nr ...
CZY EKSPERYMENTOWAĆ NA ZWIERZĘTACH
MAGDALENA FIKUS JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1998
DOŚWIADCZENIA NA ZWIERZĘTACH NIGDY NIE WZBUDZAŁY TAK WIELKICH EMOCJI JAK DZISIAJ. NIEZALEŻNIE OD OGRANICZEŃ PRAWNYCH I DOBREJ WOLI NAUKOWCÓW, NIE DA SIĘ UNIKNĄĆ TAKICH PRAKTYK. CO ZROBIĆ, BY JAK NAJMNIEJ ZWIERZĄT SKŁADAŁO OFIARĘ ŻYCIA NA OŁTARZU NAUKI, ...
NEANDERTALCZYK MOLEKULARNY
KAROL SABATH Styczeń 1998
BADANIA GENETYCZNE PRZECZĄ BLISKIEMU POKREWIEŃSTWU DZISIEJSZYCH LUDZI I NEANDERTALCZYKÓW. Odkąd w 1857 roku odkryto grubokościsty szkielet ludzki w dolinie Neandra - Neanderthal (dziś Neandertal) - tożsamość owego człowieka budzi wiele kontrowersji. ...
BEZPIECZNY DOM
BARBARA PRATZER Styczeń 1998
CHOĆ OSTATNIO CORAZ CZĘŚCIEJ MÓWI SIĘ O ZBAWIENNYM WPŁYWIE LEKKIEGO NIEDOJADANIA NA NASZE ZDROWIE, Z CAŁĄ PEWNOŚCIĄ NIE DOTYCZY TO OKRESU PRENATALNEGO. NIEDOSTATEK SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, KIEDY MIESZKA SIĘ JESZCZE W MATCZYNYM BRZUCHU, WRÓŻY POWAŻNE KŁOPOTY ...
CO NAS TRUJE W PAPIEROSACH
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
POLSKIE PRZEPISY STANOWIĄ, ŻE NA KAŻDYM PUDEŁKU PAPIEROSÓW POWINNO ZNAJDOWAĆ SIĘ WYRAŹNE OSTRZEŻENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ O SZKODLIWOŚCI PALENIA. PALACZE, CHCĄC USPOKOIĆ EWENTUALNE WYRZUTY SUMIENIA, SIĘGAJĄ PO "LEKKIE" GATUNKI ...
NERWY NA WODZY
BARBARA PRATZER Styczeń 1998
PARALIŻ, CHOROBA ALZHEIMERA, CHOROBA PARKINSONA TO TYLKO PRZYKŁADY CIĘŻKICH NIEDOMAGAŃ OŚRODKOWEGO UKŁADU NERWOWEGO, KTÓRYCH WCIĄŻ NIE UMIEMY WYLECZYĆ. OSTATNIE OSIĄGNIĘCIA NEUROFIZJOLOGII BUDZĄ UZASADNIONE NADZIEJE NA PRZEŁOM W TEJ DZIEDZINIE. Kiedy ...
GENETYCZNE KORALIKI
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1998
PO DWUDZIESTU LATACH BADAŃ UJAWNIONO INTYMNĄ STRUKTURĘ NUKLEOSOMU. Przez kilkadziesiąt lat, które upłynęły od odkrycia struktury podwójnej helisy DNA (1952), pozostawało zagadką, w jaki sposób DNA, który na przykład w naszych komórkach mierzy około ...
WITAJ DOLLY
JACEK MODLIŃSKI Styczeń 1998
WIELU OSOBOM, A Z CAŁĄ PEWNOŚCIĄ BIOLOGOM, ROK 1997 KOJARZYĆ SIĘ BĘDZIE Z DOLLY, NAJSŁYNNIEJSZĄ NIEWĄTPLIWIE PRZEDSTAWICIELKĄ OWCZEGO RODU. Dolly jest pierwszym ssakiem, który powstał dzięki sklonowaniu dorosłego osobnika (patrz: "WiŻ" nr ...
GENETYCZNE KORALIKI
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1998
PO DWUDZIESTU LATACH BADAŃ UJAWNIONO INTYMNĄ STRUKTURĘ NUKLEOSOMU. Przez kilkadziesiąt lat, które upłynęły od odkrycia struktury podwójnej helisy DNA (1952), pozostawało zagadką, w jaki sposób DNA, który na przykład w naszych komórkach mierzy około ...
RAFLEZJA JAK DZIWIDŁO
JANUSZ MRZIGOD JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1998
W numerze 10/97 "WiŻ" zaskoczył mnie list opublikowany pod tytułem Botaniczne peregrynacje. Czytelniczka opisuje w nim pewną niezwykłą roślinę. Fotografia oraz wszystkie dokładne i jak najbardziej prawdziwe informacje dotyczą wymienionego z ...
UMIERAĆ DLA INNYCH
BARBARA PRATZER Styczeń 1998
Fot. EAST NEWS Właśnie umiera komórka nowotworowa (różowa), która pod wpływem sygnałów płynących z układu odpornościowego, a konkretnie od limfocytu T (żółty), zdecydowała się na samobójstwo, by ratować przed zagładą cały organizm. Na pierwszy rzut ...
GENETYCZNE KORALIKI
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1998
PO DWUDZIESTU LATACH BADAŃ UJAWNIONO INTYMNĄ STRUKTURĘ NUKLEOSOMU. Przez kilkadziesiąt lat, które upłynęły od odkrycia struktury podwójnej helisy DNA (1952), pozostawało zagadką, w jaki sposób DNA, który na przykład w naszych komórkach mierzy około ...
WIĄZANIE WODOROWE NIE TAK WAŻNE
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Od czasów odkrycia trójwymiarowej budowy białek i kwasów nukleinowych uważano, że to wiązanie wodorowe trzyma razem nici DNA i umożliwia przyjmowanie przez białka skomplikowanych przestrzennych struktur. Dwa niedawne wydarzenia wydają się poważnie podważać ...
Z ANTYBIOTYKAMI NA MIAŻDŻYCĘ?
JÓZEF DULAK Grudzień 1997
Dieta bogata w tłuszcze, prowadząca do nadmiernego wzrostu poziomu cholesterolu we krwi, palenie tytoniu, brak ruchu, a także otyłość to powszechnie znane czynniki przyczyniające się do rozwoju miażdżycy. Dodatkowo, wszechobecny stres sprawia, że choroby ...
KOŃ TROJAŃSKI A... HIV
BARBARA PRATZER Grudzień 1997
Pomysł, który świetnie sprawdził się pod Troją, ma właśnie zamiar wykorzystać John Rose z Yale University do walki z HIV. Rolę konia przydzielił wirusowi pryszczycy (VSV), który atakuje bydło i niekiedy przenosi się na ludzi, na przykład za pośrednictwem ...
BRAĆ CZY NIE BRAĆ
JOANNA NURKOWSKA Grudzień 1997
Jak wydatnie przedłużyć życie w dobrym zdrowiu? Jednym ze sposobów jest hormonalna terapia zastępcza proponowana kobietom w wieku menopauzalnym i postmenopauzalnym, polegająca, najogólniej mówiąc, na podawaniu estrogenów, a ostatnio także progesteronu, ...
RYZYKOWNA OZNAKA ZDROWIA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Długie ciosy spotykane u samców słoni azjatyckich świadczą o ich dobrym zdrowiu. Niestety, one właśnie są łakomym kąskiem dla kłusowników, którzy tym samym eliminują osobniki o najwartościowszych genach. Przeprowadzone przez hinduskich naukowców badania ...
ZAPACH KOBIETY
JOANNA NURKOWSKA Grudzień 1997
O zasadach wyboru partnera seksualnego napisano już tomy, a mimo to ciągle do końca nie wiemy, co decyduje o naszych decyzjach matrymonialnych. Naukowcy z wiedeńskiego Instytutu Miejskiej Etologii, zajmujący się tym problemem, przeprowadzili ciekawy ...
Z CHOINKĄ CZY BEZ?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 1997
CO ROKU SETKI TYSIĘCY CHOINEK IDĄ POD TOPÓR. JEDNAK PRZYRODA NIE MUSI Z TEGO POWODU CIERPIEĆ. Dawno minęły te czasy, gdy tuż przed Bożym Narodzeniem gospodarz szedł do lasu i wracał do domu z drzewkiem. Obecnie choinkę wybieramy wśród dziesiątków mniej ...
CO ŻYJE W METANIE?
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Głęboko pod powierzchnią oceanów występują ogromne złoża gazu ziemnego, metanu, w postaci klatratów wodnych. Głęboko - z wyjątkiem Zatoki Meksykańskiej, gdzie odsłonięte klatraty wodne od pewnego czasu budzą wielkie zainteresowanie naukowców. Tam też ...
DENTYSTA RATUJE ŻYCIE?
MAREK DUCZKOWSKI Grudzień 1997
Według wyników badań opublikowanych w lipcowym wydaniu "Journal of American Dental Association", na podstawie zdjęcia rentgenowskiego uzębienia można wykryć pacjentów zagrożonych udarem mózgu. Świadczy o tym obserwacja zarówno kobiet, jak i ...
DRINK NASZ POWSZEDNI
BARBARA PRATZER Grudzień 1997
Oto kolejna wiadomość dla pań, które lubią drinki. Pisaliśmy już o tym, że pod wpływem alkoholu u kobiet, które stosują hormonalną terapię zastępczą, wyraźnie wzrasta poziom estrogenów we krwi (Sygnały, "WiŻ" nr 3/1997). Teraz David Torgerson ...
KTO NA OCHOTNIKA?
JERZY DĄBROWSKI Grudzień 1997
Wszelkie eksperymenty z zastosowaniem terapii genowej wykonywane były dotychczas u ludzi chorych, często, jak w przypadku nowotworów, znajdujących się w fazie terminalnej choroby. Badania na terapią genową wkraczają jednak obecnie w nową fazę. Ostatnio ...
INTELEKT WYŁONIONY
JACEK KNIAŹ Grudzień 1997
Kiedy w połowie XIX wieku angielski przyrodnik Sir Francis Galton zastanawiał się nad podłożem różnic w ludzkich zdolnościach intelektualnych, do głowy mu pewnie nie przyszło, że zapoczątkowany przez niego spór toczyć się będzie nieprzerwanie przez ponad ...
ŚLEPI ROGACZE A EWOLUCJA
JACEK KNIAŹ Grudzień 1997
Naukowcy już od lat zastanawiają się nad prawdopodobnymi przyczynami wymarcia jelenia olbrzymiego - plejstoceńskiego przeżuwacza o gigantycznym porożu osiągającym rozpiętość ponad 3 m. Jedna z hipotez skupia się na obniżonej przeżywalności właścicieli ...
IN VINO SANITAS
ANDRZEJ SOBKOWIAK Grudzień 1997
STAROŻYTNI MAWIALI "IN VINO VERITAS", JEDNAK OSTATNIE WYNIKI BADAŃ POKAZUJĄ, ŻE W WINIE NIE TYLKO PRAWDA, ALE I ZDROWIE. CORAZ CZĘŚCIEJ SŁYCHAĆ GŁOSY, I TO ZE ŚWIATA NAUKOWEGO, ŻE ALKOHOL SPOŻYWANY W NIEWIELKICH ILOŚCIACH MOŻE ZAPOBIEGAĆ CHOROBOM ...
ŚWIĄTECZNE GRZYBOBRANIE
WIKTOR PAWŁOWSKI Grudzień 1997
TRUDNO O BARDZIEJ GRZYBOWY MIESIĄC W KULINARNEJ TRADYCJI NIŻ GRUDZIEŃ. TE WIGILIJNE ZUPY, PIEROŻKI, USZKA, ŚWIĄTECZNE BIGOSY...KU ZDUMIENIU WIELU, GRUDZIEŃ MOŻE BYĆ JEDNAK NIE TYLKO MIESIĄCEM JEDZENIA, ALE I ZBIERANIA GRZYBÓW. Nadejście klimatycznej ...
SAMOBÓJSTWO GOŚCIA
BARBARA PRATZER Grudzień 1997
SZANSĘ NA PRZEŻYCIE MA DZIŚ CO DRUGI CHORY PO PRZESZCZEPIENIU SZPIKU KOSTNEGO. CZY CHYTRA SZTUCZKA GENETYCZNA, ZMUSZAJĄCA DO SAMOBÓJSTWA KOMÓRKI, KTÓRE NISZCZĄ ORGANIZM BIORCY, DA SZANSĘ WIĘKSZOŚCI CHORYCH? Decyzja o przeszczepieniu szpiku zawsze jest ...
NIEWINNE ZŁEGO POCZĄTKI
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1997
ESCHERICHIA COLI - NAJPIERW MALEŃKI REZYDENT NASZYCH JELIT, POTEM OBYWATEL LABORATORIÓW BADAWCZYCH, STAŁA SIĘ WYTRYCHEM W RĘKACH NAUKOWCÓW, POZWALAJĄCYM WŁAMAĆ SIĘ DO ZAMKNIĘTEGO DO NIEDAWNA ŚWIATA GENÓW. Od paru miesięcy w telewizji, radiu, gazetach ...
ZAMROŻONE ZOO
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Coraz więcej gatunków zwierząt zagrożonych jest wyginięciem. Dla wielu z nich jedyną szansą przetrwania są ogrody zoologiczne. Niektóre zwierzęta jednak nie rozmnażają się w niewoli i wtedy na pomoc przychodzą techniki sztucznego zapłodnienia, wykorzystujące ...
MAŁPA POTRAFI
MARZENNA NOWAKOWSKA Listopad 1997
Fot. Tim Knight, Amsterdam, Internet Wygląda na to, że coraz mniej różni nas od zwierząt. Wiemy już, że inni przedstawiciele naczelnych używają narzędzi, stosują rośliny jako środki lecznicze i prawdopodobnie posługują się jakąś formą języka. Obecnie ...
PANOWIE, ODDAWAJCIE KREW!
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
Miażdżyca i choroby serca to typowo męskie schorzenia. Mężczyźni umierają na atak serca dwa razy częściej niż kobiety. Podejrzewa się, że kobiety chroni przed stwardnieniem tętnic utrata żelaza podczas krwawienia miesięcznego. Pierwiastek ten ma stymulować ...
NOWOŚCI Z PRZESZŁOŚCI
KAROL SABATH Listopad 1997
Uczestnicy kwietniowego zjazdu American Society of Physical Antropology w St. Louis mieli okazję zapoznać się z nowymi danymi genetycznymi, dotyczącymi zróżnicowania regionu YAP męskiego chromosomu płci (Y), zaprezentowanymi przez Michaela Hammera z ...
NASA I OSTEOPOROZA
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
W laboratorium NASA skonstruowano mały, przenośny przyrząd, który może pomóc w walce z osteoporozą. Schorzenie to, polegające na osłabieniu i rozluźnieniu tkanki kostnej, trapi znaczną część ludzi powyżej sześćdziesiątki, zwłaszcza kobiet ("WiŻ" ...
STRES MOŻE ZABIĆ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
Ciężki stres może skrócić życie nosiciela HIV. Z najnowszych amerykańskich badań wynika, że nawet pojedyncze stresujące przeżycie, jeśli jest naprawdę ciężkie, dwukrotnie zwiększa niebezpieczeństwo wystąpienia objawów AIDS, czyli zespołu nabytego upośledzenia ...
JEDZ RYBY - POŻYJESZ DŁUŻEJ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
Fot. Archiwum Nie od dziś naukowcy i lekarze przekonują nas, że sposób odżywiania ma ogromny wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie. I znów przybył poważny argument, który zachęca do wzbogacenia jadłospisu o smaczne przecież i lekkostrawne ryby. Aż ...
WALKA O PRZETRWANIE
GRZEGORZ BARTOSZ Listopad 1997
AŻ 95% NIEPOWODZEŃ W LECZENIU NOWOTWORÓW ZWIĄZANYCH JEST Z TAJEMNICZYM WCIĄŻ ZJAWISKIEM OPORNOŚCI NA LEKI. W SKALI ŚWIATA OZNACZA TO CO ROKU KILKA MILIONÓW ISTNIEŃ LUDZKICH. Przyczyny oporności na leki przeciwnowotworowe są różnorodne, jednak u podłoża ...
NOSOROŻCE NA SPRZEDAŻ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 1997
DO KOGO NALEŻĄ ŚWIATOWE BOGACTWA PRZYRODY? KTO POWINIEN ROZSTRZYGAĆ SPORY WYNIKAJĄCE Z, CZĘSTO SPRZECZNYCH, INTERESÓW ŻYJĄCYCH NA TYM SAMYM TERENIE LUDZI I DZIKICH ZWIERZĄT? Czarny Ląd dawno przestał być bezkresną ostoją dzikiej przyrody. Olbrzymie ...
PTASI INTELEKTUALIŚCI
JOANNA KOMOROWSKA Listopad 1997
POZOSTAWIONA U WETERYNARZA PAPUGA KRZYCZY ROZDZIERAJĄCO DO ODCHODZĄCEJ OPIEKUNKI: CHODŹ TU, KOCHAM CIĘ, PRZEPRASZAM, CHCĘ WRACAĆ! MYŚLICIE, ŻE TO PRZYPADEK? NIE! PTAKI SĄ INTELIGENTNIEJSZE NIŻ POWSZECHNIE SIĘ SĄDZI... Człowiek współczesny uwielbia wszelakie ...
POLLY PO DOLLY
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
Naukowcy z PPL Therapeutics klonowali już zwyczajne owce, w tym, w lutym br., słynną Dolly. Tworzyli też zwierzęta transgeniczne - noszące geny innego gatunku. Teraz po raz pierwszy połączyli te techniki, dając życie Polly i jej czterem siostrom, jagniętom ...
ODGRZEWANY POMYSŁ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
W National Institutes of Health powrócono właśnie do badań nad szczepionką przeciw AIDS zawierającą żywe, choć osłabione wirusy HIV. Prace przerwano dwa lata temu, kiedy eksperymenty przeprowadzone na małpach wykazały, że nawet osłabione wirusy mogą ...
WODNE EPIDEMIE
JOANNA NURKOWSKA MAGDALENA KAWALEC Październik 1997
PO POWODZI MOŻNA SPODZIEWAĆ SIĘ NA PEWNO WIĘKSZEJ LICZBY ZATRUĆ POKARMOWYCH. NIE GROŻĄ NAM NATOMIAST EPIDEMIE CHORÓB OD DAWNA W POLSCE NIE WYSTĘPUJĄCYCH, NA PRZYKŁAD CHOLERY. Medyczne konsekwencje powodzi ujawniają się zazwyczaj z pewnym opóźnieniem, ...
PTASI WĘCH
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Brytyjscy badacze odkryli, że zapach wydzielany przez trujące owady może być środkiem zniechęcającym ptaki do pożywienia się nimi. A niegroźne insekty mogą wykorzystywać przezorność napastników, wytwarzając podobne ostrzegawcze zapachy. Już od jakiegoś ...
ODMŁADZAJĄCA KURACJA PETUNII
MAGDALENA FIKUS Październik 1997
Fot. Paweł Słomczyński Rynek zbytu na ozdobne kwiaty doniczkowe, balkonowe i cięte jest ogromny, ale trwałość wielu z nich pozostawia sporo do życzenia. Jak wie każdy, kto posadził sobie petunie czy surfinie na balkonie, kwitną one długo i obficie, ...
WAKACJE I STRES?
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Za nami kolejny sezon urlopowy. Mieliśmy odpocząć od codziennych kłopotów, zrywania się o świcie, uciążliwych dojazdów do pracy, znużenia. Oczekiwaliśmy słońca i egzotycznych rozrywek. Tymczasem, oczywiście, dopadła nas grypa, rozłożyło przeziębienie, ...
NIE MA WYMÓWEK
JOANNA NURKOWSKA Październik 1997
Nikogo już chyba dziś nie trzeba przekonywać o zbawiennym wpływie ćwiczeń fizycznych na nasze zdrowie. Coraz częściej zaleca się je nie tylko osobom w pełni sprawnym (dla zachowania kondycji i figury), ale i cierpiącym na rozmaite schorzenia. Nie każdy ...
PRAWDZIWA "BOMBA E"
SŁAWOMIR SWERPEL Październik 1997
W BEZPOŚREDNIM "POLU RAŻENIA" BYLI NIE TYLKO LUDZIE I ZWIERZĘTA. PODMYWANE WYSYPISKA ŚMIECI I ODPADÓW PRZEMYSŁOWYCH, SZAMBA I OCZYSZCZALNIE ŚCIEKÓW ZAMIENIŁY SIĘ W EKOLOGICZNĄ BOMBĘ, KTÓREJ SKUTKI ODCZUWAĆ BĘDZIEMY PRZEZ WIELE LAT. Aby zdać ...
AFRYKAŃSKIE WYPIEKANIE
ZENON MARIAK Październik 1997
JEDNĄ Z PRZYCZYN POJAWIENIA SIĘ NA ŚWIECIE CZŁOWIEKA MOGŁO BYĆ TERMOREGULACYJNE PRZYSTOSOWANIE NASZYCH MAŁPICH PRZODKÓW DO SUCHEGO I GORĄCEGO KLIMATU, W JAKIM PRZYSZŁO IM ŻYĆ. Choć dla niektórych zabrzmi to obrazoburczo, człowiek przestał być uważany ...
ZBZIKOWANY ARCHITEKT
ANDRZEJ JOACHIMIAK Październik 1997
CZYŻBY ŻYWY ORGANIZM - BĘDĄCY ZESPOŁEM ZNAKOMICIE WSPÓŁPRACUJĄCYCH ZE SOBĄ ELEMENTÓW - W RZECZYWISTOŚCI BYŁ JEDYNIE ZLEPKIEM PASOŻYTÓW DBAJĄCYCH WYŁĄCZNIE O WŁASNE INTERESY? CHOĆ TEZA TA WYDAJE SIĘ ABSURDALNA, ZOSTAŁA JEDNAK SFORMUŁOWANA DWADZIEŚCIA ...
WPAŚĆ W REZONANS
PAWEŁ GRIEB LESZEK KRÓLICKI Październik 1997
W CHWILI ODKRYCIA ZJAWISKO REZONANSU MAGNETYCZNEGO WYDAWAŁO SIĘ NAUKOWĄ CIEKAWOSTKĄ. WYKORZYSTANE W MEDYCYNIE, UMOŻLIWIŁO NIE TYLKO PRECYZYJNE DIAGNOZOWANIE CIĘŻKICH CHORÓB, TAKICH JAK NOWOTWORY CZY STWARDNIENIE ROZSIANE, ALE TAKŻE ŚLEDZENIE POSTĘPÓW ...
BOTANICZNE PEREGRYNACJE
MAGDALENA KRZYŻAK Październik 1997
Zwiedzając podczas zeszłorocznych wakacji Królewskie Ogrody - Royal Botanic Kew Gardens w Surrey pod Londynem - natrafiłam na bardzo rzadkie zjawisko: kwitnienie największego i najbardziej śmierdzącego kwiatu na świecie - raflezji Amorphophallus titanum. ...
ALKOHOL WSPOMAGA PAMIĘĆ?
MAGDALENA PECUL Październik 1997
Każdy rozsądny człowiek wie, iż alkohol, zwłaszcza wypity w większych ilościach, fatalnie wpływa na zdolność kojarzenia i zapamiętywania. Japońscy naukowcy pod kierunkiem Yoshiyuki Saito odkryli jednak, że jest jeden napój alkoholowy, który może mieć ...
MOCNE KOŚCI WEGETARIANINA
KLARA TRYJARSKA JADWIGA CHARZEWSKA Wrzesień 1997
Po przeczytaniu w "Wiedzy i Życiu" nr 4/1997 artykułu p. Joanny Nurkowskiej, która gorąco namawia, by pić duże ilości mleka i w ten sposób zabezpieczyć się przed osteoporozą, nasuwa mi się parę uwag: 1. Jak to się dzieje, że Chińczycy zapadają ...
RATUNEK DLA POPARZONYCH
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Oparzenia są nie tylko bolesne, ale i bardzo niebezpieczne. Niewiele osób z oparzeniami ponad 40% powierzchni ciała ma szansę przeżycia, głównie z powodu infekcji. Dzięki sztucznej skórze zwanej Integra, stosowanej w amerykańskich szpitalach już od około ...
PRZYBYŁO ŻÓŁWI
PIOTR A. SZCZEPANIAK Wrzesień 1997
Fot. Internet/Diputació de Girona 12 czerwca br. na terenie nadleśnictwa Sobibór w województwie chełmskim wypuszczono do środowiska naturalnego 20 młodych żółwi błotnych (Emys orbicularis). Zwierzęta przyszły na świat dzięki herpetologom z wrocławskiej ...
JAK NARODZIŁO SIĘ ŻYCIE?
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Nasza planeta powstała około 4.6 mld lat temu. Najstarsze, prymitywne jednokomórkowce pojawiły się na niej niespełna miliard lat później, gdy na wystudzonej już Ziemi powstała atmosfera i oceany. Na dobrą sprawę nie wiadomo, skąd się tam wzięły. Jak ...
OTYŁOŚĆ NIEWĄTPLIWIE GENETYCZNA
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Po odkryciu u myszy słynnego genu Ob, którego defekty powodują ich otyłość, naukowcy przez długi czas usiłowali znaleźć związek między ludzkim genem Ob a nadwagą ("Sygnały", "WiŻ" nr 1/1997). Udało się to dopiero w tym roku, gdy u ...
SŁODKO, A BEZ GRZECHU
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1997
Wiele roślin tropikalnych wytwarza pewne słodkie w smaku białka. Należą do nich taumatyna (3000), jedyne białko znajdujące się już w sprzedaży jako środek słodzący, kurkulina (550), manibilina (100), pentadyna (500) i monellina (3000). Liczby w nawiasach ...
SKLONUJEMY DINOZAURA?
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1997
Ryc. Karol Sabath Rewelacyjne dokonania embriologów (sklonowanie owcy) i biologów molekularnych (współczesne metody inżynierii genetycznej itp.) pozwalają coraz śmielej snuć marzenia rodem z powieści science fiction, takie choćby jak ożywienie dinozaurów. ...
NAJSTARSZY PRZYJACIEL
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1997
Fot. Internet Zdaniem genetyków, przyjaźń człowieka z psem ma znacznie dłuższą historię niż można by sądzić na podstawie badań archeologicznych. Najstarszy dowód na nasze partnerstwo - psiopodobny szkielet znaleziony w miejscu pochówkowym - pochodzi ...
EWOLUCJA A LA ANOLIS
JACEK KNIAŹ Wrzesień 1997
Fot. Internet/J&G Nie trzeba mieć nóg jak Cindy Crawford, żeby zbierać pochwały na ich temat - wystarczy do tego być skromną jaszczurką z gatunku Anolis sagrei. Jonathan Losos i współpracownicy z Washington State University w St. Louis właśnie ...
SUPERBROŃ XX WIEKU
ANDRZEJ ZIMNIAK Wrzesień 1997
NA UMYTYM DO CZYSTA SZKLE JESZCZE NIKT NIC CIEKAWEGO NIE ZAUWAŻYŁ - MAWIAŁ ALEKSANDER FLEMING. PEWNEGO WRZEŚNIOWEGO DNIA ROKU 1928 Z ZAPLEŚNIAŁEJ HODOWLI GRONKOWCÓW WYIZOLOWAŁ PENICYLINĘ. Mikroskopijny zarodnik pędzlaka Penicillium notatum przypadkowo ...
GENETYCZNI KOLONIZATORZY
TOMASZ ŁĘSKI Wrzesień 1997
MIKROORGANIZMY WYWOŁUJĄCE CHOROBĘ NISZCZĄCĄ UPRAWY SŁUŻĄ DZIŚ CZŁOWIEKOWI DO PRODUKCJI ULEPSZONYCH GENETYCZNIE ROŚLIN. Drobnoustroje z rodzaju Agrobacterium do perfekcji opanowały sztukę "kolonizacji genetycznej" - wprowadzania własnych genów ...
KLON CZY NIE KLON?
RAFAŁ FALIŃSKI PAWEŁ PLUCIŃSKI ROBERT NOWAK Wrzesień 1997
Artykuł pań Magdaleny Fikus i Joanny Nurkowskiej Sukces w owczej skórze ("WiŻ" nr 5/1997) wzbudził nasze zainteresowanie. Chodzi o to, czy Dolly rzeczywiście jest klonem, jeżeli przyjąć, jak definiują autorki, że klon to zbiór genetycznie identycznych ...
KRWINKI W SIECI
BARBARA PRATZER Wrzesień 1997
Tak wygląda skrzep krwi powstający wewnątrz uszkodzonego naczynia krwionośnego. Krwinki czerwone schwytane w sieć utkaną z nitek fibryny (żółte) nie mają żadnych szans wydostać się na zewnątrz. A to jest równoznaczne z powstrzymaniem krwawienia. Nierozpuszczalne ...
SYN CZY CÓRKA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1997
NIEMAL W TYM SAMYM CZASIE, KIEDY ŚWIATOWĄ OPINIĘ PUBLICZNĄ ZELEKTRYZOWAŁA WIADOMOŚĆ O SKLONOWANIU OWCY DOLLY, PRZEMKNĘŁO PRAWIE NIEZAUWAŻONE PRZEZ MEDIA DONIESIENIE O ZAŁOŻENIU PRYWATNEJ KLINIKI, KTÓRA BĘDZIE ŚWIADCZYĆ USŁUGI W ZAKRESIE WYBORU PŁCI PRZYSZŁEGO ...
WĄŻ MORSKI Z NOGAMI
KAROL SABATH Sierpień 1997
Tradycyjnie wyprowadza się węże z beznogich, ryjących w ziemi jaszczurek, pokroju naszego padalca. Paleontolodzy Michael Caldwell z Kanady i Michael Lee z Australii wysunęli jednak hipotezę, że węże wywodzą się z morskich gadów łuskoskórych, spokrewnionych ...
STRZEŻ SIĘ KLESZCZA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Ani jego wygląd, ani obyczaje nie budzą sympatii. Żyje na cudzy koszt, żywiąc się krwią, głównie ssaków. Cierpliwością niewielu może mu dorównać - czekając na żywiciela, potrafi trwać w stanie odrętwienia nawet dwa lata. Wytrzymałość na głód zwiększa ...
ARGENTYŃSKIE DINOZAURY
KAROL SABATH Sierpień 1997
Argentyna może się poszczycić znaleziskami najstarszych dinozaurów (Eoraptor, Herrerasaurus), największych zwierząt lądowych wszech czasów (zauropod Argentinosaurus), a ostatnio także największych lądowych mięsożerców (teropod Giganotosaurus carolinii). ...
PIERZASTY DINOZAUR?
KAROL SABATH Sierpień 1997
Tak mogły wyglądać wczesnojurajskie upierzone teropody Ryc. Gerard Gierliński Pierwszy odcisk ptasiego pióra opisano w roku 1861. Pochodził z Bawarii. Nadana mu przez Hermanna von Meyera nazwa Archeo-pteryx (stare pióro) stała się wkrótce głośna ...
KTO PIERWSZY TEN LEPSZY?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Fot. Grzegorz i Tomasz Kłosowscy Z pomocą człowieka bobry powoli wracają tam, gdzie dawno temu zostały przezeń wytępione. Żyją już na coraz większych obszarach Europy i w coraz większej liczbie krajów. W Holandii zoolodzy prowadzący akcję osiedlania ...
CHINY I AIDS
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Sierpień 1997
Doradcy rządowi w Pekinie ostrzegają, że Chiny mogą niebawem stanąć w obliczu wielkiej epidemii AIDS. Jeśli władze nie chcą dopuścić do rozprzestrzenienia się wirusa wśród 1.1 mld mieszkańców tego kraju, powinny jak najszybciej podjąć działania zapobiegawcze. Liczba ...
WINO GENETYKÓW
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1997
Fot. H. Kuglarz Smak i aromat wina zależą m.in. od rodzaju kwasów organicznych, powstałych w wyniku fermentacji alkoholowej. Na skład kwasów z kolei niebagatelny wpływ ma gatunek winorośli i klimat, w jakim rosła. Smak kwaśny warunkują głównie kwasy ...
SŁONECZNE ZŁEGO POCZĄTKI
JOANNA NURKOWSKA Sierpień 1997
ZA MIARĘ UDANYCH WAKACJI, PRZYNOSZĄCYCH WYPOCZYNEK ORAZ SIŁY, POWSZECHNIE PRZYJMUJEMY PIĘKNIE ZABRĄZOWIONĄ SKÓRĘ. TYMCZASEM LEKARZE PRZESTRZEGAJĄ - NIE ISTNIEJE ZDROWA OPALENIZNA. Większość z nas jest wielbicielami słońca. Niegdyś uznawaliśmy je za ...
JAK LATAJĄ ZWIERZĘTA?
JANUSZ PIECHNA Sierpień 1997
SZYBUJĄCE WYSOKO PTAKI FASCYNOWAŁY LUDZI JUŻ OD ZARANIA DZIEJÓW. ALE TYLKO NIELICZNI PRÓBOWALI DOWIEDZIEĆ SIĘ, NA CZYM POLEGA FENOMEN UNOSZENIA SIĘ ZWIERZĄT W POWIETRZU. Jednym z pierwszych, który przyglądał się racjonalnie lataniu zwierząt, był Leonardo ...
OSTROŻNIEJ Z AZOTEM!
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
CZY "NAWOŻENIE" PRZYRODY ZWIĄZKAMI AZOTU SPOWODUJE, ŻE BUJNIEJSZA ROŚLINNOŚĆ BĘDZIE POCHŁANIAĆ WIĘCEJ DWUTLENKU WĘGLA I DZIĘKI TEMU ŁAGODZIĆ OCIEPLENIE KLIMATU? Spośród 70 tys. różnych substancji chemicznych wprowadzanych przez człowieka do ...
JAK ZIMNE, TO NIEBEZPIECZNE
KRZYSZTOF TOTH Sierpień 1997
PODCZAS BADANIA SCYNTYGRAFICZNEGO PACJENT OTRZYMUJE PRZECIĘTNIE DZIESIĘĆ RAZY MNIEJSZĄ DAWKĘ PROMIENIOWANIA NIŻ W TRAKCIE BADANIA RADIOLOGICZNEGO. Aby zobrazować możliwości współczesnych badań izotopowych, wystarczy posłużyć się prostym podziałem ...
ŚWIECĄCE OGNISKA
KLARA SZATKIEWICZ Sierpień 1997
PIERWSZE ZASTOSOWANIA RADIOIZOTOPÓW W MEDYCYNIE BYŁY ODZWIERCIEDLENIEM ZUPEŁNEGO BRAKU WIEDZY O NIEPOŻĄDANYCH SKUTKACH NAPROMIENIENIA. Rad 226 już w roku 1915 stosowany był jako lek wzmacniający, a także - w postaci kremów - jako środek odmładzający ...
POPIOŁY NA ZGLISZCZACH
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Fot. Agnieszka i Włodek Bilińscy Ogień w lesie to jedna z najbardziej niszczących i zarazem najbardziej twórczych sił przyrody. Pożar usuwa zgromadzoną przez lata grubą warstwę ściółki. Pogorzelisko szybko pokrywa świeża zieleń, gdyż nasiona, mając ...
PTAKI BEZ "PTASZKÓW"
JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997
Przed milionami lat prącie było atrybutem wszystkich ptasich samców, dziś występuje ono jedynie u męskich przedstawicieli 3% gatunków tych zwierząt. Tak powszechna utrata męskości musi mieć jakieś ewolucyjne uzasadnienie, dawać przewagę w grze o pozostawienie ...
A JEDNAK NAJSZYBSZY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1997
Fot. Internet Jak się niedawno okazało, gepard został okrzyknięty najszybszym zwierzęciem lądowym na podstawie błędnego pomiaru. Po raz pierwszy oceniano jego sprinterskie możliwości w roku 1965. Miał biec z prędkością 114 km/h. Wkrótce jednak wyszło ...
AZBEST GROŹNIEJSZY DLA PALACZY
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Lipiec 1997
Od dłuższego czasu wiadomo, że na choroby płuc, szczególnie na raka płuc, zapadają przede wszystkim ci nie stosujący masek pracownicy kopalń i przemysłu azbestowego, którzy palą papierosy. Niepalącym zdarza się to znacznie rzadziej. Lecz choć obserwacje ...
NOWOTWORY - NIEUSTAJĄCA ZAGADKA
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1997
Nie ulega dziś wątpliwości, że nowotwory stanowią wielką, różnorodną grupę chorób. Mają one jednak pewne cechy wspólne: u ich podłoża leży nagromadzenie wielu kolejnych zmian genetycznych rozpoczynających się od zmiany w pojedynczej komórce, a komórka ...
NAJLEPSZY Z MOŻLIWYCH
JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997
Zdaje się, że wszelkie wizje człowieka przyszłości jako istoty o nieproporcjonalnie wielkiej głowie nigdy się nie spełnią. Zdaniem angielskich naukowców osiągnęliśmy co najmniej 80% naszych możliwości intelektualnych i dalsze ich radykalne usprawnienie ...
ILE MLEKA W MLEKU?
KLARA SZATKIEWICZ Lipiec 1997
Fot. Archiwum Zachowanie należytej czystości mleka i jego składu niepokoi wiele mleczarni. Dolewanie wody do mleka przeznaczonego do skupu ma negatywny wpływ na jakość produktów mlecznych oraz podraża koszty ich produkcji. Problemowi temu zaradziła ...
MINIMALISTA Z GŁĘBIN
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1997
Załoga batyskafu Alvin badająca atlantyckie głębiny na południowy wschód od Azorów odkryła w wodach hydrotermalnych nieznany nauce organizm. Wydawałoby się, że życie w tak ekstremalnym środowisku: 3650 m pod powierzchnią oceanu oraz w temperaturze 90-113o ...
W OBCYM CIELE ...
ANNA JAGIELSKA WOJCIECH JAGIELSKI Lipiec 1997
PAMIĘTAJĄ PAŃSTWO ROBERTĘ MURDOON, JEDNĄ Z POSTACI ŚWIATA WEDŁUG GARPA JOHNA IRVINGA? MIMO POSTURY OLBRZYMKI I DŁONI JAK BOCHNY CHLEBA BYŁA ONA NIEZWYKLE CIEPŁA I KOBIECA. W PRZESZŁOŚCI, JAKO MĘŻCZYZNA, NALEŻAŁA DO NAJLEPSZYCH OBROŃCÓW DRUŻYNY FUTBOLU ...
SEKS ZAPISANY W GENACH
MAŁGORZATA SIERADZKA-FLEITUCH Lipiec 1997
SPÓR O TO, KTÓRE ZACHOWANIA SĄ WRODZONE, A KTÓRE POWSTAJĄ W PROCESIE WYCHOWANIA, TRWA OD DAWNA I NIC NIE WSKAZUJE NA TO, ABY MIAŁ SIĘ SZYBKO ZAKOŃCZYĆ. OSTATNIO NAUKOWCY PRÓBUJĄ DOCIEC, W JAKIM STOPNIU GENY DECYDUJĄ O SKŁONNOŚCIACH HOMOSEKSUALNYCH. Zhang ...
LIŚCIE
ALINA DAWIDOWICZ-GRZEGORZEWSKA Lipiec 1997
Liście to organy roślinne będące niezwykle wydajnymi kolektorami i konwertorami energii słonecznej, której przekształcanie w energię chemiczną wiązań związków organicznych odbywa się w procesie fotosyntezy. Liść zbudowany jest z kilku rodzajów tkanek, ...
GORZKI SMAK TONIKU
ZBIGNIEW KOTER Lipiec 1997
JEŚLI PO WYPICIU WIĘKSZYCH ILOŚCI TONIKU WYSTĄPIĄ BÓLE GŁOWY I ZABURZENIA RÓWNOWAGI, TO ZNACZY, ŻE CHARAKTERYSTYCZNY GORZKAWY SMAK NADAŁA NAPOJOWI CHININA. Chinina to biały proszek o silnie gorzkim smaku, stosowany głównie w leczeniu zimnicy, ale także ...
ZDROWY CHUCH
JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997
Fot. W. Pawłowski Już od dawna czosnek cieszy się zasłużoną sławą leku z Bożej apteki. Jednak choć naukowo potwierdzono, że m.in. obniża poziom cholesterolu we krwi, ciągle nie wiadomo, co właściwie dzieje się w organizmie po spożyciu czosnku. Być ...
ZALETY TŁOKU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. Internet W upalny dzień sama myśl o tym, że istnieją zwierzęta, które - nie tłocząc się - nie mogłyby przetrwać jako gatunek, jest trudna do zniesienia. A jednak. Największy z pingwinów - pingwin cesarski - dokonuje heroicznych wysiłków, by ...
BIOCHEMICZNY NOS
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Jak to się dzieje, że potrafimy odróżnić zapach zgnilizny od aromatu róży herbacianej? Neurofizjolodzy przypuszczali dotąd, że jedną z przyczyn wysokiej "zdolności rozdzielczej" powonienia, nawet u tak kiepskiego węchowca, jakim jest człowiek, ...
ABORCJA A RAK PIERSI
BARBARA PRATZER Czerwiec 1997
Duńscy naukowcy postanowili sprawdzić, czy rzeczywiście sztuczne poronienie zwiększa ryzyko rozwoju raka piersi, którą to hipotezę wysunięto już jakiś czas temu. Na jej potwierdzenie przytaczano wyniki analizy ponad 20 wcześniejszych badań, opublikowanej ...
ZJADLIWY OBIADEK
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Ichneumony (zwane inaczej mangustami) - niewielkie ssaki należące do rodziny łaszowatych - są w stanie połakomić się nawet na tak niebezpieczny kąsek jak okularnik. Ci osławieni pogromcy węży polegają przy tym nie tylko na swej bystrości oraz szybkości ...
UWAGA! WIRUS
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. A. i W. Bilińscy Do tej pory salicylan metylu- olejek eteryczny otrzymywany z rosnącej na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej gauterii - stosowany na różnego rodzaju dolegliwości, znany był głównie pod nazwą handlową wintergreen oil. Najnowsze ...
Z FRONTU WALKI Z SALMONELLĄ
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Czerwiec 1997
Fot. Z. P. Zagórski Każdy, kto przechodził zatrucie pokarmowe salmonellą, wie, jakie to przykre. Wiadomo, że głównym zagrożeniem jest drób i nabiał, zwłaszcza gdy sprowadza się z zagranicy zakażoną paszę i bez sterylizacji termicznej skarmia się ...
CO NOWEGO W BIOTECHNOLOGII?
MAGDALENA FIKUS Czerwiec 1997
Firma PPL Therapeutics, ta sama, która współpracowała z Roslin Institute w klonowaniu owcy Dolly, doniosła o urodzeniu i dojrzałości transgenicznej krowy, tym razem nazwanej Rosie, w której mleku znajduje się 2.4 g/l ludzkiej a-laktoglobuliny (litr ludzkiego ...
PRZESZCZEP... RAKA
BARBARA PRATZER Czerwiec 1997
Pierwszy przypadek przeszczepienia komórek nowotworowych ciężko choremu człowiekowi przy okazji transplantacji serca opisali na łamach "Journal of the American Medical Associaton" naukowcy z Pennsylvania School of Medicine w Filadelfii. Operacja ...
PRZESZCZEPIONA ODPORNOŚĆ
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Czerwiec 1997
PRZESZCZEPIENIE SZPIKU TO CZĘSTO JEDYNY SPOSÓB LECZENIA ŚMIERTELNYCH CHORÓB UKŁADU KRWIOTWÓRCZEGO I NOWOTWORÓW. JEST NIEZWYKLE BRUTALNĄ INGERENCJĄ W FUNKCJONOWANIE ORGANIZMU. DAJE NADZIEJĘ POKONANIA CHOROBY, CHOĆ RYZYKO NIEPOWODZENIA JEST BARDZO WYSOKIE. Kiedy ...
NIEŚMIERTELNE KOMÓRKI KRWI
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Czerwiec 1997
KOMÓRKI TWORZĄCE ZŁOŻONY ORGANIZM NIE MOGŁYBY ZE SOBĄ WSPÓŁDZIAŁAĆ BEZ SPOIWA WIĄŻĄCEGO JE W JEDNĄ CAŁOŚĆ. TAKIM ŁĄCZNIKIEM JEST KREW, POWSTAJĄCA NIEUSTANNIE W CIĄGU CAŁEGO ŻYCIA ORGANIZMU. Krew także odżywia, natlenia oraz oczyszcza tkanki, przenosi ...
SZPIK JAKO LEK
WIESŁAW JĘDRZEJCZAK Czerwiec 1997
PIERWSZE PRÓBY LECZNICZEGO WYKORZYSTANIA SZPIKU ODNOTOWANO POD KONIEC XIX WIEKU - NIEKTÓRZY LEKARZE ZALECALI WÓWCZAS SPOŻYWANIE SUROWEGO SZPIKU ZWIERZĘCEGO W PEWNYCH TYPACH NIEDOKRWISTOŚCI. Próby przeszczepiania szpiku bardziej zbliżone do współczesnych ...
ZABÓJSTWO NIEDOSKONAŁE
BARBARA PRATZER Czerwiec 1997
Natural killer (NK), czyli naturalny zabójca, ma wyjątkową właściwość - spontanicznie atakuje i niszczy komórki nowotworowe. Kiedy na początku lat siedemdziesiątych odkryto ten nowy rodzaj komórek układu odpornościowego, zaświtała nadzieja na pokonanie ...
UCZŁOWIECZANIE MAŁPY
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
ZDOLNOŚĆ DO POSŁUGIWANIA SIĘ MOWĄ MIAŁA BYĆ WEDŁUG KARTEZJUSZA TYM, CO NADAJE CZŁOWIEKOWI JEGO UNIKATOWY STATUS WŚRÓD MIESZKAŃCÓW ZIEMI. NAJNOWSZE BADANIA NAD ZDOLNOŚCIAMI JĘZYKOWYMI MAŁP CZŁEKOKSZTAŁTNYCH WYDAJĄ SIĘ JEDNAK PRZECZYĆ TEMU HOMOCENTRYCZNEMU ...
POCHODZĄCE OD BOGA
DIMITRIJ STRELNIKOFF Czerwiec 1997
DLA OCZAROWANYCH NIMI GREKÓW TYLKO TAKI MOGŁY MIEĆ RODOWÓD. STĄD ICH GRECKA I ŁACIŃSKA NAZWA - ORCHIDEE. ROŚLINY TE MAJĄ NIE TYLKO BOSKI WYGLĄD, ALE I WYRAFINOWANE OBYCZAJE. Storczyki, bo tak brzmi ich polska nazwa, choć kojarzą nam się najczęściej ...
CZY BAĆ SIĘ BIOTECHNOLOGII?
MAGDALENA FIKUS Czerwiec 1997
Jeżeli ciekawy jesteś, czym różni się biotechnologia od inżynierii genetycznej, czyją własnością są zasoby genetyczne występujące na danym terytorium, czy można opatentować człowieka i jego "części", czy właścicielem patentu jest ten, kto pierwszy ...
KRAB KWIATOŻERCA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. Archiwum Codziennie rano kraby Metasesarma rubripes z rodziny Grapsidae mozolnie wspinają się w górę pni drzew tropikalnego, brazylijskiego lasu. Gnane głodem docierają na wysokość nawet 4 m. Trudy tej wspinaczki nagradzają kwiaty epifitów z ...
NASZ CZTERDZESTY SIÓDMY
MAGDALENA FIKUS Czerwiec 1997
NATURA WYPOSAŻYŁA NASZ GATUNEK W 46 CHROMOSOMÓW, ZAŚ AMERYKAŃSCY BIOLODZY SKONSTRUOWALI CZTERDZIESTY SIÓDMY. W 1983 roku Andrew Murrayi Jack Szostak z Massachusetts General Hospital w Bostonie skonstruowali pierwszy na świecie sztuczny chromosom drożdżowy, ...
OSTROŻNIE Z BRANIEM LEKÓW
JACEK SYPKO Maj 1997
Od wielu lat jestem gorącym wielbicielem Państwa pisma, a od kilku lat jego prenumeratorem. Moim zdaniem jest to chyba jedyne w swoim rodzaju wydawnictwo popularyzujące szeroko pojętą wiedzę w bardzo przystępny i fachowy sposób. Z racji mojego zawodu ...
SUKCES W OWCZEJ SKÓRZE
MAGDALENA FIKUS JOANNA NURKOWSKA Maj 1997
KTO DZIŚ NIE SŁYSZAŁ O SKLONOWANIU OWCY? WYDARZENIE TO PORÓWNYWANO DO ZŁAMANIA KODU GENETYCZNEGO, PIERWSZEGO LOTU W KOSMOS, CZY WYNALEZIENIA KOMPUTERA OSOBISTEGO. CO NAPRAWDĘ STAŁO SIĘ W SZKOCJI? JAKIE JEST RZECZYWISTE ZNACZENIE TEGO FAKTU? Zawsze wiedziałem, ...
UCIECZKA PRZED AIDS
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Maj 1997
WIRUS NABYTEGO NIEDOBORU ODPORNOŚCI WIELOKROTNIE BYŁ BOHATEREM PIERWSZYCH STRON GAZET, ALE DOPIERO NIEDAWNO ZACZĘTO GŁOŚNO MÓWIĆ O NADZIEI NA JEGO POKONANIE. Najnowsze relacje na temat skuteczności nowych leków, tzw. inhibitorów proteazy, oraz odkrycie ...
SKAZANI NA STAROŚĆ
GRZEGORZ BARTOSZ Maj 1997
ALEŻ TEN REDFORD SIĘ ZESTARZAŁ - STWIERDZA MELANCHOLIJNIE WIELE PAŃ PO OBEJRZENIU FILMU "NAMIĘTNOŚCI". NIESTETY... PROCES STARZENIA SIĘ NIE OSZCZĘDZA NIKOGO. Dobrze znanym zewnętrznym oznakom starzenia się, takim jak siwienie włosów i zmarszczki ...
CO DECYDUJE O DOBORZE PŁCIOWYM?
PAWEŁ BRZĘK MARCIN CZARNOŁĘSKI Maj 1997
W numerze "WiŻ" 1/97 ukazał się list Łukasza Michalczyka, będący komentarzem do artykułu Pawła Grieba Teoria ewolucji dla zakochanych ("WiŻ" nr 5/96). Autor listu podaje w wątpliwość teorię, że samica może wybierać partnera, kierując ...
PO LEKTURZE "PRZEPEŁNIONEJ ARKI"
EUGENIUSZ FILIPOWICZ Maj 1997
Lektura artykułu Przepełniona arka ("WiŻ" nr 12/96) napełnia smutkiem. Trzykrotne podwojenie grożące ludzkiej populacji w okresie najbliższego stulecia (wzrost z obecnych 6 mld osobników do 12, 25 i 50 mld w ciągu trzech trzydziestokilkuletnich ...
PTASIE DZIECIŃSTWO
WIKTOR PAWŁOWSKI Maj 1997
DOOKOŁA WIOSNA W PEŁNI. WŁAŚNIE TERAZ W WIĘKSZOŚCI PTASICH GNIAZD POJAWIAJĄ SIĘ PISKLĘTA. JEDNE ZARAZ PO WYKLUCIU OPUSZCZAJĄ GNIAZDO, INNE POZOSTAJĄ W NIM I Z OTWARTYMI DZIOBAMI, WZNIESIONYMI NA DŁUGICH, CHWIEJNYCH SZYJACH, NATARCZYWIE WOŁAJĄ O POKARM. Narodziny ...
O CZEKOLADZIE RAZ JESZCZE
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Fot. Internet-MIT Czekolada ma ostatnio wyraźnie dobrą passę w nauce. Dopiero co w lutowych "Sygnałach" pisaliśmy, że poprawia nam nastrój, a tu brytyjscy psycholodzy ujawniają kolejną jej niezwykłą właściwość. Okazuje się, że samo wąchanie ...
KENIJSKI MALARZ DZIKICH ZWIERZĄT ...
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 1997
* Kenijski malarz dzikich zwierząt wybrał oryginalny sposób na uświadomienie swym krajanom wartości rodzimej przyrody. Wytwarza papier ze słoniowego łajna. Wzorując się na sposobach produkcji papirusu w starożytnym Egipcie, opracował szybką i nieskomplikowaną ...
BIUST NIE LUBI PAPIEROSÓW
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Oto kolejny argument przeciwko paleniu papierosów. Tym razem amerykańscy naukowcy wykazali, że istnieje niewątpliwy związek między paleniem a jednym z największych zabójców kobiet - rakiem piersi. Do niedawna za rozwój tego nowotworu obwiniano przede ...
PIWO RAZ!
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1997
Trudno byłoby przekonać browarnika, że współczesna biotechnologia może jeszcze coś istotnego wnieść, aby polepszyć produkt jego pracy - piwo. Bądź co bądź metody te opracowywano ponad 5 tys. lat. A jednak dwóch badaczy zatrudnionych w duńskiej firmie ...
UWAGA, REKLAMA!
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Już od wielu lat, nie tylko w Polsce, najlepszym przyjacielem wielu dzieci jest telewizor. Spędzają przed nim godziny, oglądając nie tylko filmy i rozmaite programy, ale także liczne reklamy. Międzynarodowe badania przeprowadzone ostatnio na zlecenie ...
POWSTRZYMAĆ RAKA SKÓRY
BARBARA PRATZER Kwiecień 1997
Najczęściej na raka skóry chorują Australijczycy, ale problem jest poważny także w wielu innych krajach. Nic więc dziwnego, że wciąż poszukuje się innych niż tylko promieniowanie ultrafioletowe czynników, sprzyjających powstawaniu tej postaci choroby ...
TOM SOROHAN ...
BARBARA PRATZER Kwiecień 1997
* Tom Sorohan ze współpracownikami z University of Birmingham zainteresował się paleniem papierosów przez te osoby, których dzieci zmarły na raka. Po przebadaniu matek i ojców 1549 zmarłych dzieci i porównaniu ich z grupą kontrolną odpowiednio dobraną ...
PODEJRZANE W AMAZONII
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 1997
Wśród ptaków i ssaków samce i samice często łączą się w pary, by wspólnie sprawować opiekę nad swym potomstwem. Do grona troskliwych rodziców można także zaliczyć małe, jaskrawo ubarwione żabki drzewołazy zamieszkujące wilgotne lasy równikowe oraz mgielne ...
POMIDOR PRZECIW WŚCIEKLIŹNIE, BANAN PRZECIW MALARII
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1997
Szczepimy się przeciw różnym chorobom już ponad 100 lat, a idealnych szczepionek wciąż nie ma. Brakuje przede wszystkim szczepionek tanich i nie wymagających utrzymywania reżimu temperaturowego - czekają na nie wszystkie kraje rozwijające się, niemal ...
UWAGA! BUBEL!
EWA BARTNIK JANUSZ LIMON Kwiecień 1997
Jest rzeczą oczywistą, że od wielu lat konsekwentnie stosowane testy, szczególnie na egzaminie wstępnym na akademie medyczne, spowodowały rozwój różnego rodzaju wydawnictw mających przygotować kandydatów do takiego sprawdzianu wiadomości. Tym bardziej, ...
GDZIE CI MĘŻCZYŹNI?
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Coraz więcej mężczyzn i to już w średnim wieku popada w rozrodczą niemoc, mówiąc wprost - nie może dać swym partnerkom dziecka. Doniesienia o tych narastających męskich kłopotach gromadzono już od półwiecza. Dotyczyły one pogarszającej się w kolejnych ...
LUDZIE I BESTIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1997
NAUKA WYRAŹNIE UŚWIADAMIA NAM, ŻE ZWIERZĘTA NIE SĄ JEDYNIE SKOMPLIKOWANYMI MASZYNAMI BIOLOGICZNYMI. NATURA WYPOSAŻYŁA JE BOWIEM W INTELIGENCJĘ, A MOŻE I ŚWIADOMOŚĆ. CORAZ TRUDNIEJ WIĘC UZASADNIĆ TEZĘ O WYJĄTKOWEJ ODRĘBNOŚCI NASZEGO GATUNKU. W ciągu ...
WIOSENNE GRZYBOBRANIE
WIKTOR PAWŁOWSKI Kwiecień 1997
PRAWIE WSZYSCY LUBIMY ZBIERAĆ GRZYBY.NIESTETY, CORAZ RZADZIEJ WRACAMY Z LASU, NIOSĄC PEŁNE KOSZE. JAK WIĘC POZOSTAĆ ZAPALONYM GRZYBIARZEM, NIE DOŚWIADCZAJĄC ZAWODU MIERNYCH ZBIORÓW? Jest na to prosta rada. Zamiast jesienią, wybierzmy się na grzyby wiosną ...
MLEKO PONAD WSZYSTKO!
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
ŻYWIENIOWCY I LEKARZE BIJĄ NA ALARM: PIJEMY ZA MAŁO MLEKA! TYM SAMYM FUNDUJEMY SOBIE NA JESIEŃ ŻYCIA OSTEOPOROZĘ. Pij mleko i tęp muchy - tymi słowami codziennie rano witał mnie tata, wręczając kubek ciepłego, białego płynu, znielubionego przeze mnie ...
NOWE OBLICZE RENTGENA
BOGDAN PRUSZYŃSKI Kwiecień 1997
WSPÓŁCZESNA RADIOGRAFIA UKAZUJE NAM WNĘTRZE LUDZKIEGO CIAŁA Z DOKŁADNOŚCIĄ ZBLIŻONĄ DO ATLASÓW ANATOMICZNYCH. Diagnostyka obrazowa wykorzystuje różne rodzaje fal do uwidaczniania wnętrza ciała ludzkiego. Promienie rentgenowskie czy fale ultradźwiękowe ...
TRANSGENICZNE STRACHY
ROMAN HOŁYŃSKI MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1997
Do redakcji wpłynął od pana Romana B. Hołyńskiego list, którego ze względu na objętość nie możemy zamieścić w całości. Jest to polemika z artykułem M. Fikus, "WiŻ" nr 9 /1996 pt. Transgeniczne strachy, dotyka on również problemów poruszonych ...
KŁOPOTY Z KOSZERNOŚCIĄ
PIOTR DASZKIEWICZ Kwiecień 1997
Koszerna żywność, czyli żywność przygotowana zgodnie z zasadami tradycji żydowskiej, staje się coraz bardziej popularna na całym świecie. Przyczyną jej powodzenia jest chęć uniknięcia zatruć pokarmowych oraz rosnące zainteresowanie judaizmem. Obecnie ...
COŚ DLA TRĄBALSKIEGO
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Wdychanie czystego tlenu znakomicie poprawia pamięć. Tak przynajmniej utrzymują naukowcy z University of Northumbria w Newcastle. Nie jest to nowością przynajmniej dla pilotów samolotów, którzy ponoć już od dawna zabawiają się w zapamiętywanie listy ...
ALKOHOL I ESTROGENY
BARBARA PRATZER Marzec 1997
Pod wpływem alkoholu wzrasta poziom estrogenów we krwi u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą - do takiego wniosku doszli lekarze z Brigham Women's Hospital w Bostonie. Poddali oni szczególnej kontroli estradiol, jeden z najważniejszych hormonów ...
ANTYKONCEPCJA DLA SŁONI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 1997
Rezerwaty i parki narodowe RPA trzeszczą w szwach. Dużym problemem są szybko rozmnażające się słonie, obdarzone stosownym do swych rozmiarów apetytem. Dorosły samiec potrzebuje dziennie około 300 kg pokarmu, samica zaś 170 kg. W porze deszczowej gustują ...
OWOCNYCH SNÓW
JOANNA NURKOWSKA Marzec 1997
Choć badania snu niejednemu uczonemu spędziły sen z powiek daleko jeszcze do rozwikłania tajemnic tego zjawiska. Sen podzielono na dwie zasadnicze, przeplatające się fazy - REM oraz non-REM, których nazwa związana jest z jednym z jego charakterystycznych ...
JESZCZE RAZ O SZALONYCH KROWACH
BARBARA PRATZER Marzec 1997
W marcu ub. r. po raz pierwszy publicznie ujawniono, że tzw. nowy wariant choroby Creutzfeldta-Jakoba (vCJD) atakującej osoby znacznie młodsze niż poprzednio opisywane jej formy, może być spowodowany przez ten sam czynnik zakaźny, który wywołuje chorobę ...
OPIEKUŃCZOŚĆ POPŁACA
JOANNA NURKOWSKA Marzec 1997
Opiekuńczość matki odciska trwałe piętno na fizjologii jej potomstwa. Przynajmniej u szczurów. Do takich wniosków doszli kanadyjscy naukowcy, którzy badali 9 szczurzych rodzin. Kiedy na świat przyszły młode, okazało się, że matka matce nierówna. Te najbardziej ...
ODPORNOŚĆ KONTROLOWANA
MAGDALENA FIKUS Marzec 1997
Od ponad pół wieku znane są białka wytwarzane w komórkach kręgowców w odpowiedzi na inwazję wirusa, które nazwano interferonami. Interferony wydzielane poza zakażoną komórkę, "uprzedzają" otoczenie o obecności wirusa w tkance. Zaalarmowane ...
REHABILITACJA NERWÓW
JOANNA KOMOROWSKA Marzec 1997
Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci. Badacze z Salk Institute w Kalifornii wykazali, że przysłowie to sprawdza się również na poziomie tkankowym. "Młodociane" komórki nerwowe z mózgu szczura, w normalnych warunkach dojrzewające ...
DOBROCZYNNE PROMIENIOWANIE
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Marzec 1997
CHOĆ BRZMI TO NIEPRAWDOPODOBNIE - MAŁE DAWKI PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO NIE TYLKO NIE SZKODZĄ ZDROWIU, ALE WRĘCZ POMAGAJĄ. Odkąd Wilhem K. Roentgen 28 gru-dnia 1895 roku ogłosił swoją pracę o niewidzialnych promieniach X, a dwa miesiące później Antoine ...
UWOLNIĆ ORKI
LESZEK SOLSKI Marzec 1997
TE WIELKIE MORSKIE DRAPIEŻNIKI UWAŻANO KIEDYŚ ZA OKRUTNE BESTIE, BEZWZGLĘDNYCH I PRZERAŻAJĄCYCH MYŚLIWYCH. BLIŻSZE KONTAKTY, A NAWET PRZYJAŹNIE MIĘDZY LUDŹMI I ORKAMI ROZBUDZIŁY ZAINTERESOWANIE TYMI ZWIERZĘTAMI. STRACH I NIECHĘĆ ZASTĄPIŁ PODZIW DLA ICH ...
MAGAZYN KANCEROGENÓW
BARBARA PRATZER Marzec 1997
Łatwość, z jaką tkanka gruczołu piersiowego absorbuje substancje rakotwórcze, może wyjaśnić wiele spośród pół miliona nowych przypadków raka piersi notowanych co roku na świecie - twierdzą brytyjscy naukowcy. David Phillips z londyńskiego Institute of ...
CZY OCEANY ZAWIODĄ?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 1997
Na szczęście natura łagodzi skutki naszych poczynań. Każdego roku w oceanach "topi się" znaczna ilość dwutlenku węgla. Ten oczyszczający atmosferę proces może jednak osłabnąć. W dotychczasowych modelach klimatycznych naukowcy zakładali, że ...
PO CO NAM RECEPTOR HASZYSZOWY?
BARBARA PRATZER JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Nie od dziś wiadomo, że aktywny składnik marihuany oznaczony symbolem THC łączy się ze specyficznym receptorem w komórkach mózgu, w wyniku czego powstaje stan narkotycznego uniesienia. Fizjologiczna rola tych receptorów nie była dotąd wyjaśniona. Ponieważ ...
MINUTA MINUCIE NIE RÓWNA
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Okazuje się, że subiektywna długość zegarowej minuty zależy od... wieku osoby ją przeżywającej. Inaczej mówiąc, starzy i młodzi ludzie rzeczywiście różnie odbierają czas; na starość ucieka on nam znacznie szybciej. Ostatnio to dość powszechne przekonanie ...
BRAĆ CZY NIE BRAĆ
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Beta karoten, związek o własnościach antyutleniających, występuje w wielu owocach i warzywach. Jego dobroczynne dla nas działanie polega na neutralizacji powstających w organizmie wolnych rodników. Właśnie dlatego kilka lat temu zyskał sławę cudownego ...
PAMIĘĆ WSPOMAGANA
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Może już wkrótce ziści się odwieczne marzenie studentów o bezbolesnym przyswajaniu materiału wymaganego do egzaminu. Neurofarmakolodzy z University of California w Irvine obwieścili bowiem, że dysponują pigułką wyraźnie poprawiającą pamięć. Twierdzą ...
KONIEC NIEPEWNOŚCI
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Choroba Alzheimera to jedna z najtragiczniejszych i coraz częściej rozpoznawanych dolegliwości podeszłego wieku. Prowadzi do śmierci chorego, uprzednio pozbawiajac go wszystkiego co ludzkie - pamięci, osobowości, godności. Nikt nie wymyślił jeszcze ...
STRAŻNIK I ANARCHISTA
BARBARA PRATZER Luty 1997
Garth Anderson z Roswell Park Cancer Institute w Bufallo twierdzi, że rola genu p53, zwanego strażnikiem genomu, w rozwoju nowotworów nie jest tak duża, jak się obecnie sądzi, a podstawą tej opinii jest dokładne przebadanie 58 chorych na raka jelita ...
TAJEMNICA ŚMIERCI POETY
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Fot. Internet Czy wiedzą państwo na co zmarł Edgar Allan Poe? Jego biografowie powiedzą pewnie z lekkim zażenowaniem, że "zapił się na śmierć". Nic z tych rzeczy. Być może poeta nadużywał napoi wyskokowych, nie one jednak były bezpośrednią ...
ELIKSIR DŁUGOWIECZNOŚCI
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Amerykańska firma Deprenyl Animal Health of Lawrence ma pomysł jak przedłużyć ludzkie życie i nawet zamierza go opatentować. Dobrodziejstwa ich metody doświadczyły jak dotąd jedynie szczury. Trudno też powiedzieć, jak właściwie ona działa, wiadomo jedynie, ...
TRANSGENICZNA ŻYWNOŚĆ
MAGDALENA FIKUS Luty 1997
STRACH PRZED NIEZNANYM I NIEZROZUMIAŁYM PARALIŻUJE. CZŁOWIEK PIERWOTNY, SŁYSZĄC GRZMOT, OŚLEPIONY PRZEZ BŁYSKAWICE, KULIŁ SIĘ W JASKINI.TEN STRACH POZOSTAŁ W NAS. PRZEŻYŁ GO KAŻDY, KOGO BURZA ZŁAPAŁA W WYSOKICH GÓRACH CZY W KAJAKU NA ŚRODKU JEZIORA. ...
STRAŻNIK I ANARCHISTA
BARBARA PRATZER Luty 1997
Garth Anderson z Roswell Park Cancer Institute w Bufallo twierdzi, że rola genu p53, zwanego strażnikiem genomu, w rozwoju nowotworów nie jest tak duża, jak się obecnie sądzi, a podstawą tej opinii jest dokładne przebadanie 58 chorych na raka jelita ...
LOSY WŁADCÓW ZIEMI
HANNA DOBROWOLSKA Luty 1997
LUTY 1967 ROKU Niegdyś potężni mieszkańcy naszej planety, jedyni władcy tej Ziemi - dzisiaj nieliczne egzemplarze. Jedynie w ludowych pogwarkach żyją jako postrach lub przezwisko. "Zła jak żmija", "przebiegły jak wąż", "chytry ...
SWÓJ CZY OBCY
MAŁGORZATA HUMPREY-MURAWSKA Luty 1997
PRACE ROLFA ZINKERNAGELA I PETERA DOHERTY'EGO DOTYCZĄCE CYTOTOKSYCZNOŚCI KOMÓRKOWEJ OTWORZYŁY DROGĘ DO MODYFIKOWANIA ODPOWIEDZI IMMUNOLOGICZNEJ NIE TYLKO NA INFEKCJE, ALE TAKŻE NA NIEKTÓRE POSTACI NOWOTWORÓW I CHORÓB Z AUTOAGRESJI. NA TO MIĘDZY INNYMI ...
PRZESTROGA DLA PALACZY
BARBARA PRATZER Luty 1997
Ta piękna, barwna forma graficzna kryje w sobie złowrogą treść - zdjęcie przedstawia raka płuca, najczęściej występującą formę nowotworu złośliwego wywołanego paleniem papierosów. Drogi oddechowe człowieka zarówno górne, jak i dolne, wyścieła nabłonek ...
TAJEMNICE CIAŁA
BARBARA PRATZER BARBARA PRATZER Luty 1997
LUTY 1927 ROKU (...) Sprawa pochodzenia i przyczyn powstawania kształtów organicznych stanowi odwieczną zagadkę ewolucji, której nikt dotąd rozwiązać nie zdołał. Wszystko, co otacza organizmy, jest proste i jednolite. Skąd więc wziął się ten ...
JAK ZACHOWAĆ CHŁODNĄ GŁOWĘ?
MICHAŁ CAPUTA ZENON MARIAK Luty 1997
Trudno mi zaiste zachować chłodną głowę po przeczytaniu artykułu dr hab. Z. Mariaka Jak zachować chłodną głowę? ("WiŻ" nr 8/1996). Przyczyną mej irytacji nie jest jednak treść tego artykułu, lecz jego forma. Tak się bowiem składa, że to ja ...
NA BEZSENNOŚĆ MELATONINA
BRONISŁAW CYMBOROWSKI Luty 1997
W numerze wrześniowym "WiŻ" ukazał się artykuł pt. Cud domniemany poświęcony melatoninie. Ponieważ już od przeszło ćwierć wieku, a więc od czasu, kiedy zaczęły mnie interesować rytmy biologiczne, zwracałem uwagę na rolę melatoniny w mechanizmie ...
ZŁAPAĆ ECHO
KLARA SZATKIEWICZ Luty 1997
ULTRASONOGRAFIA - ŁATWA, TANIA I BEZPIECZNA. POZWALA OBEJRZEĆ WNĘTRZE SERCA, PRZEPŁYW KRWI, ROZWIJAJĄCY SIĘ PŁÓD. WPROWADZONA DO PRAKTYKI MEDYCZNEJ DOPIERO W LATACH SIEDEMDZIESIĄTYCH XX WIEKU JEST DZIŚ NAJCZĘŚCIEJ WYKONYWANYM BADANIEM. Świat jest pełen ...
TAJEMNICE CIAŁA
BARBARA PRATZER Luty 1997
"Cierpienie" jednego narządu pociąga za sobą niedomaganie innych, twierdził Hipokrates i dlatego zawsze skrupulatnie badał chorego. Zwracał uwagę na wiek, stan umysłu, postawę, oddech, ciepłotę ciała, tętno, wygląd skóry, owłosienie, język, ...
GDZIE PTAKI ZIMUJĄ
WIKTOR PAWŁOWSKI Luty 1997
KTÓREŻ ZE ZWIERZĄT MOŻE WIEŚĆ SWOBODNIEJSZY ŻYWOT NIŻ PTAK? WIOSNĘ ŚPIEWEM OBWIESZCZA, LATO Z WIATREM PRZEFRUWA, BY WRAZ Z NADEJŚCIEM CHŁODÓW ODLECIEĆ ZA SŁOŃCEM GDZIEŚ NA POŁUDNIE, DO CIEPŁYCH KRAJÓW. Takie idylliczne wyobrażenie ptasiego losu niezupełnie ...
LOSY WŁADCÓW ZIEMI
HANNA DOBROWOLSKA Luty 1997
LUTY 1967 ROKU Niegdyś potężni mieszkańcy naszej planety, jedyni władcy tej Ziemi - dzisiaj nieliczne egzemplarze. Jedynie w ludowych pogwarkach żyją jako postrach lub przezwisko. "Zła jak żmija", "przebiegły jak wąż", "chytry ...
ŻYJĄCE WYKOPALISKA I ICH ANALIZA MOLEKULARNA
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1997
Do końca października 1996 roku poznano poza genomem drożdżowym sekwencje 141 wirusów, 51 organelli, 2 eubakterii i jednej archebakterii. Sekwencjonowanie tej ostatniej - metanogennej bakterii Methanococcus jannaschii, organizmu niezwykle ważnego dla ...
MORFINOWE DYLEMATY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1997
Morfina, w XVIII wieku okrzyczana cudownym lekiem z Bożej apteki, traktowana jest przez współczesną medycynę z mieszanymi uczuciami. Choć jej silne działanie przeciwbólowe przynosi ulgę wielu beznadziejnie chorym, to właściwości uzależniające utrudniają ...
TRANSGENICZNE ROŚLINY NA CENZUROWANYM
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1997
Tego, co myślą tzw. zwyczajni ludzie na temat zagrożeń, które niesie ze sobą inżynieria genetyczna, nie należy oceniać w kategoriach racjonalnych. Trudno jest bowiem wytłumaczyć laikom, na czym polega inżynieria genetyczna, zwłaszcza że każde nadmierne ...
WYSTARCZY POSMAROWAĆ
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1997
Cierpiący na impotencję mężczyźni, by zwalczyć swą słabość muszą uciekać się do bardzo kłopotliwych praktyk. Wspomnijmy tylko wszywane w prącie implanty napełniane płynem, protezy i zastrzyki aplikowane we wspomniany narząd tuż przed stosunkiem. Powinna ...
SEKS, ZAPACHY...
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1997
Feromony to substancje swoiste dla danego gatunku zwierzęcia. Wydzielane do otoczenia oddziałują na innego przedstawiciela tego samego gatunku, prowokując jego określone zachowanie. Feromony stosowane są powszechnie w świecie zwierząt zwłaszcza w praktykach ...
CIĄŻA I ALKOHOL
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1997
Nadmierne picie, czy nazywając rzecz po imieniu - alkoholizm ciężarnej kobiety - odciska tragiczne piętno na dziecku rosnącym w jej łonie. Nałóg matki zagraża mu licznymi zaburzeniami zarówno fizycznymi (np. deformacjami twarzy) jak i ośrodkowego układu ...
GRUBY, WIĘC SMUTNY
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1997
W naszej kulturze należy być szczupłym, otyłość jest zdecydowanie niemodna. Nic więc dziwnego, że nieszczęsne grubasy popadają często w depresję. Zdaniem amerykańskich genetyków związek między otyłością a depresją może być jednak bardziej bezpośredni ...
DROŻDŻE W KOMPUTERZE
JACEK SKAŁA Styczeń 1997
BIOLOGICZNYM WYDARZENIEM ROKU 1996 BYŁO NIEWĄTPLIWIE ZAKOŃCZENIE PROGRAMU SEKWENCJONOWANIA GENOMU DROŻDŻY. POZNALIŚMY W TEN SPOSÓB PIERWSZY PEŁNY "PRZEPIS" NA ORGANIZM EUKARIOTYCZNY. Fot. INTERNET Kto z nas nie widział, jak rośnie ciasto, ...
CO NOWEGO W PROJEKCIE SEKWENCJONOWANIA GENOMU LUDZKIEGO?
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1997
Liczbę ludzkich genów, w zależności od sposobów liczenia, ocenia się na 50 do 100 tys. Zanim cała sekwencja nukleotydów w ludzkim genomie zostanie rozszyfrowana (przewidywany dziś termin zakończenia Projektu - 2005 rok), trwa opracowywanie coraz dokładniejszych ...
NOWY POCZĄTEK
MAŁGORZATA HUMPREY-MURAWSKA Styczeń 1997
POTRZEBA LAT PRACY TYSIĘCY LUDZI, KOLOSALNYCH FUNDUSZY I TON PAPIERU, ŻEBY STWORZYĆ WARUNKI DO DOKONANIA PRZEŁOMU W JAKIEJŚ DYSCYPLINIE NAUKOWEJ. WYGLĄDA NA TO, ŻE NA NASZYCH OCZACH ZBLIŻA SIĘ DO TAKIEGO PUNKTU IMMUNOLOGIA. Trzy artykuły opublikowane ...
OCEANY ZIMNE, OCEANY CIEPŁE
JAN WĘSŁAWSKI Styczeń 1997
SKAMIENIAŁOŚCI NA GRENLANDII DOWODZĄ, ŻE W CZASIE, GDY WYSPA TA ZAJMOWAŁA JUŻ OBECNE POŁOŻENIE, PORASTAŁY JĄ BUJNE, TROPIKALNE LASY. JAK BYŁO TO MOŻLIWE W WARUNKACH TRWAJĄCEJ PÓŁ ROKU NOCY POLARNEJ? Fot. Archiwum Wiele osób sądzi, że morza tropikalne ...
TEORIA EWOLUCJI DLA ZAKOCHANYCH?
ŁUKASZ MICHALCZYK Styczeń 1997
W "Wiedzy i Życiu" nr 5/1996 został zamieszczony artykuł Pana doc. dr hab. Pawła Grieba pt. Teria ewolucji dla zakochanych, który mnie bardzo zainteresował. Pisze w nim m.in.: Uczeni (...) wykazali, że kolorowe, rzucające się w oczy upierzenie ...
PO DRINKU JOGGING
BARBARA PRATZER Styczeń 1997
Regularne bieganie może uchronić przed rakiem, po części dlatego, że eliminuje ujemne skutki picia alkoholu - twierdzi Murray Ardies z Northeastern Illinois University w Chicago. Skąd taki wniosek? Otóż Ardies skłonił 12 szczurów do biegania po bieżni ...
CUDZE JAK WŁASNE
BARBARA PRATZER Grudzień 1996
Jeśli potwierdzą się w praktyce idee Davida Sachsa z Massachusetts General Hospital w Bostonie, przestanie być wreszcie problemem odrzucanie przeszczepów przez organizm biorcy. Istotą jego pomysłu jest takie "przeprogramowanie" układu odpornościowego ...
ZŁAPAĆ NADCIŚNIENIE
BARBARA PRATZER Grudzień 1996
Nadciśnienie jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób serca i układu krążenia. Jak podają statystyki cierpi na nie 30-40%. ludzi na świecie, choć różnice regionalne są tu dość znaczne. Tylko u co dziesiątej osoby z nadciśnieniem tętniczym udaje ...
CHOLERNE BAKTERIE
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1996
Naukowców od lat nurtuje zagadka: co sprawia, że zazwyczaj nieszkodliwi mieszkańcy wód, bakterie Vibrio cholerae, nagle nabierają cech chorobotwórczych, powodując jedną z przysłowiowych plag trapiących ludzkość. Od 1870 roku naliczono już 7 światowych ...
BRCA 1 WCIĄŻ TAJEMNICZY
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1996
Dwa lata temu znaleziono pierwszy gen związany z dziedzicznymi predyspozycjami do raka piersi i nazwano go BRCA1. Wydawało się wówczas, że uczeni szybko poznają jego funkcję, a może i zaproponują jakiś sposób leczenia tego poważnego schorzenia. Nie jest ...
BEZ GORYCZY NIE MA SŁODYCZY
BARBARA PRATZER Grudzień 1996
Choć gustducinę, białko obecne na powierzchni komórek smakowych, wyizolowano już kilka lat temu, to jej rola w przenoszeniu wrażeń smakowych była dotąd nie wyjaśniona. Ale oto Gwendolyn Wong, Kimberley Gannan i Robert Margolskee z Moun Sinai School of ...
AKCJA PODCZAS AKCJI
JOANNA NURKOWSKA Grudzień 1996
Na świecie przeprowadza się rocznie ponad 600 tys. pomostów wieńcowo-aortalnych, czyli by-passów. Te precyzyjne operacje wykonuje się na "wyłączonym" z pracy sercu, gdyż jego skurcze są zbyt gwałtowne. Funkcje poddawanego zabiegowi narządu ...
MĘSKIE CIAŁO W INTERNECIE
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1996
Głowa Użytkownicy Internetu dobrze znają "widzialnego mężczyznę", atlas anatomiczny męskiego ciała, dostępny w sieci od ponad 2 lat. Nie wszyscy jednak wiedzą, że uzyskane ze skrawków tkanek szczegółowe obrazy pochodzą z analizy ciała skazanego ...
PRZEPEŁNIONA ARKA
LESZEK SOLSKI Grudzień 1996
W czasie, jaki poświęcisz Czytelniku na przeczytanie tego artykułu, zostanie wycięte 500 ha lasu tropikalnego, a przynajmniej dwa gatunki zwierząt bezpowrotnie znikną z powierzchni Ziemi. Ile zwierząt zachować?Specjalność gepardPolskie śladyDurrell ...
O NAŁOGACH BEZ EMOCJI
JERZY VETULANI Grudzień 1996
Lęk przed narkomanią powoduje, że budzi ona agresję w szerokich kręgach społecznych, co utrudnia spokojną i obiektywną analizę biologicznych podstaw uzależnienia. Bez tego zaś nie ma mowy o skutecznym zapobieganiu. O pijanych...osach sto lat temuEfekt ...
NAUKOWA TEORIA SZCZĘŚCIA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1996
Życie pełne szczęścia! Żaden żywy człowiek nie mógłby go znieść. Byłoby to piekło na Ziemi. George Bernard Shaw W poważnym brytyjskim czasopiśmie naukowym "Journal of Medical Ethics" w czerwcu 1992 roku ukazał się artykuł Richarda Bentalla, ...
SMUTEK POCHMURNEGO DNIA
BRONISŁAW CYMBOROWSKI Grudzień 1996
Światło jest nie tylko nośnikiem informacji o kształtach i barwach otaczającego nas świata. Wyznacza ono także rytmy biologiczne wszystkich żywych organizmów. Od światła do gazuMózgowe "oko" Człowiek współczesny cierpi na brak światła. Coraz ...
CZY WIECIE ŻE...
WŁADYSŁAWA ORLIKOWSKA Grudzień 1996
GRUDZIEŃ 1966 ROKU W roku 1965 pekińscy biochemicy, z uczonym C. Tsou na czele, osiągnęli niezwykły sukces naukowy, uzyskując pierwsi na świecie substancję białkową na drodze sztucznej syntezy. Osiągnięcie to otwiera przed nauką zupełnie nowe perspektywy ...
EKSTREMOFILE
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1996
Jednym z cudów życia są setki, ba, tysiące reakcji zachodzących stale i jednocześnie w każdej żywej komórce. Co więcej, ku zdumieniu i zazdrości technologów odbywa się to w temperaturze bliskiej otoczeniu i pod atmosferycznym ciśnieniem. Niewiele procesów ...
AFRYKAŃSKIE DINOZAURY
KAROL SABATH Grudzień 1996
Na przełomie stuleci ogromnym rozgłosem cieszyły się wyprawy do Afryki po olbrzymie szkielety jurajskich dinozaurów. Największego, wysokiego na 12 metrów brachiozaura - przywieziono do Berlina z ówczesnej Niemieckiej Afryki Wschodniej. Późniejsze, równie ...
DLACZEGO STRES ODCHUDZA
BARBARA PRATZER Grudzień 1996
Wielu z nas przekonało się na własnej skórze, że stres wywołany trudną sytuacją życiową zmniejsza apetyt. Wydawało się, że mechanizm ten jest dobrze poznany, jednak badacze ze Scripps Research Institute w La Jolla właśnie zburzyli precyzyjną konstrukcję ...
JAK WYTRZYMAĆ Z WŁASNYM DZIECKIEM
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Pierwszym, a równocześnie podstawowym pokarmem młodych ssaków jest mleko, wytwarzane wyłącznie przez organizm ich matek. Naukowcy poznali już dość dobrze mechanizm tej mlecznej produkcji. Uczestniczy w niej wiele czynników, m.in. prolaktyna. Hormon ten ...
TYLKO SPOKÓJ
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Jeśli chcemy zachować pamięć, zdolność uczenia się i zapamiętywania, nie wolno nam poddawać się długotrwałym stresom. O tym, że utrzymujący się stres nie jest obojętny dla naszego zdrowia, wiadomo już od dawna. Teraz jednak zaczynamy poznawać, co właściwie ...
ZAGROŻONE MACIERZYŃSTWO
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Radość z pokonania białaczki u małej dziewczynki przyćmiewa fakt, że zastosowana chemioterapia najczęściej niszczy jajniki, co skazuje ją na bezpłodność. Brytyjscy naukowcy z Roslin Institute w Edynburgu i tamtejszego uniwersytetu, a także University ...
ŚLADY PO WALCE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 1996
Przeważa opinia, że duet roślina - owad współgra od 125 mln lat, odkąd na Ziemi pojawiły się rośliny kwiatowe. Najprawdopodobniej poszukujące pokarmu owady przyspieszyły powstanie kwiatów oferujących im w nagrodę za przeniesienie pyłku słodki nektar. ...
PH A INTELIGENCJA
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Brytyjscy naukowcy sądzą, że odkryli biochemiczny wyznacznik tak złożonej i podstawowej cechy naszej psychiki jak inteligencja, stwierdzili bowiem zależność między pH kory mózgowej a IQ. Im środowisko bardziej zasadowe tym większy iloraz inteligencji. Takie ...
WIRUS EBOLA W STAROŻYTNEJ GRECJI
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Czy zarazy współczesnej cywilizacji nękały również starożytnych Greków? Epidemiolodzy z Naval Medical Center w San Diego sądzą, że tajemniczą epidemię, szalejącą w Atenach w latach 430-425 p.n.e. spowodował dobrze znany nam wirus Ebola, który w zeszłym ...
PRZEDWCZESNA RADOŚĆ
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Już od kilku lat w wielu wiodących europejskich i amerykańskich klinikach stosuje się rewolucyjną technikę zapładniania. Polega ona na wprowadzeniu pojedynczego plemnika bezpośrednio do komórki jajowej. Dzięki temu nawet niedojrzały plemnik, na przykład ...
PALENIE ALBO ZDROWIE
KRZYSZTOF SZYFTER Listopad 1996
Przeciętny Polak powyżej piętnastego roku życia wypala średnio 3620 papierosów rocznie. Dzięki temu Polska po raz pierwszy w swojej historii przewodzi światowemu klubowi palaczy, wyprzedzając takie potęgi, jak Japonia i Stany Zjednoczone. Amerykanie ...
GALIMATIAS Z TARANTULAMI
WOJCIECH STARĘGA Listopad 1996
Niewiele jest równie znanych i otoczonychzłą sławą pająków,co ten oto ptasznik często mylnienazywany tarantulą.Tymczasem gdzietarantulom do niego... Prawdziwe tarantule są dość dużymi (25-35 mm długości ciała) pająkami-pogońcami (Lycosidae) występującymi ...
BIOCHEMIA MIŁOŚCI
SZCZEPAN KUNKA Listopad 1996
W majowym numerze "Wiedzy i Życia" ukazał się artykuł pt. Miłość jak narkotyk. Jestem pełen uznania dla pani Barbary Pratzer za podjęcie tego tematu. Jego trudność wiąże się nie tylko ze złożonością wiedzy neurofizjologicznej, ale również z ...
LEPSZY NIŻ CELSUS
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 1996
Jego pełne imię i nazwisko brzmiało Philippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim. Na szczęście jednak przybrał sobie krótki, chociaż nieskromny przydomek Paracelsus, chcąc podkreślić, że przewyższa Celsusa, sławnego uczonego z czasów rzymskich. ...
ANALGETYKI A BÓL GŁOWY
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Któż z nas nie doświadczył bólu głowy? Skala doznań jest ogromna - ból może tylko nieznacznie ćmić, ale i "rozłupywać" czaszkę, całkowicie wyłączając nas z jakiegokolwiek działania. Zdarza się sporadycznie i na krótko, może również towarzyszyć ...
WILK W OWCZEJ SKÓRZE
BARBARA PRATZER Październik 1996
Rak jelita grubego u myszy został zmuszony do samounicestwienia - taka wiadomość nadeszła z Cancer Reasarch Campaign, która wespół z Glaxo Wellcome opracowała terapię genową skierowaną przeciw tej formie nowotworu i ma nadzieję zastosować ją eksperymentalnie ...
MAŁE, ALE SWÓJ ROZUM MA
DOROTA KUCZYŃSKA Październik 1996
Rozwielitka (Daphnia) to planktonowy skorupiak z rzędu wioślarek, dobrze znany akwarystom jako pokarm dla ryb. Rozwielitki pospolite w naszych wodach stojących żywią się głównie odfiltrowanymi z wody glonami. Apetyt mają niemały: jeśli są liczne, mogą ...
STAROŚĆ W JAPONII
MAGDALENA FIKUS Październik 1996
Niezbyt optymistycznie rysuje się przyszłość ludzi starych w Japonii, w kraju, który przewodzi na światowej liście długowieczności obywateli. Przychodząca dziś na świat Japonka może liczyć na 83 lata życia, a Japończyk na 76.6 lat. Do niedawna jednej ...
SZKODZI NAWET SAMO ŻUCIE
JOANNA NURKOWSKA Październik 1996
Smutna wiadomość dla miłośników chrupek, frytek i innych tłustych pyszności - nawet sam ich smak może nam zaszkodzić. Na to w każdym razie wskazują badania naukowców z Uniwersytetu Purdue w Indiach. Otóż poprosili oni ochotników o połknięcie kapsułek ...
CORAZ WIĘCEJ GENÓW ...
MAGDALENA FIKUS Październik 1996
Sekwenatorzy - ludzie, których pasją jest poznawanie sekwencji nukleotydów w DNA, mają istotne powody do zadowolenia. W prywatnej firmie biotechnologicznej Human Genome Sciences (HGS) zakończono oznaczanie całkowitej sekwencji DNA coraz groźniejszej ...
KOMÓRKI, STRES I ELEKTRONY
MAGDALENA FIKUS Październik 1996
O tym, że w komórkach poddanych jakiemukolwiek zewnętrznemu stresowi pojawia się specjalna klasa białek, wiadomo już od kilkunastu lat. Białka te nazwano białkami szoku termicznego, ponieważ pierwszym wykrytym czynnikiem środowiskowym wywołującym tego ...
OGLĄDAĆ I DOBRZE SŁYSZEĆ
JACEK KNIAŹ Październik 1996
Ludzie niedosłyszący cierpią zazwyczaj na zaburzenia zdolności analizowania dźwięków docierających z otoczenia i selekcjonowania z nich tych użytecznych. Indywidualne aparaty słuchowe niewiele mogą im w tym pomóc, bo też nie mają takich właściwości. ...
KOKTAJL NA HIV
BARBARA PRATZER Październik 1996
Po raz pierwszy zaświtała nadzieja, że uda się usunąć HIV z organizmu zakażonych osób. Działanie inwirazyPolskie realia Stało się już zwyczajem, że światowe konferencje dotyczące AIDS gromadzą nie tylko naukowców i lekarzy bezpośrednio pracujących ...
W POSZUKIWANIU GENU AGRESJI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1996
O tym, że nie rodzimy siętacy sami, nie trzebanikogo przekonywać.Czy jednak otrzymaneod rodziców genyskazują niektórych z nasna zostanie przestępcami? Niewiele brakowało, aby Stephen "Tony" Mobley przeszedł do historii kryminalistyki genetycznej ...
BIAŁKOWE PANACEUM
BARBARA PRATZER Październik 1996
Miliony ludzi na świecie żyje tylko dzięki dializom, zniszczonej nerki nie można bowiem w żaden sposób zregenerować. Ale oto zaświtała dla nich iskierka nadziei - szczurom z poważnym uszkodzeniem tego narządu udało się przywrócić zdrowie, a to za sprawą ...
SZCZYPTA MYKOGASTRONOMII
PIOTR DASZKIEWICZ Październik 1996
Lubimy grzyby zbierać, lubimy je jeść. Istnieje nawet dziedzina wiedzy zwana mykogastronomią, zajmująca się stosowaniem ich w kuchni. NajsmaczniejszeNiektórzy próbują negować naukowy status mykogastronomii, mimo że zajmowali się nią niemal wszyscy mykolodzy ...
DZIAŁKOWICZE W ŁASKACH
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1996
Pogląd, że miasta są dla przemysłu a wsie dla rolnictwa, można odłożyć do lamusa. W skali świata mieszczuchy bardzo często zajmują się uprawą ziemi! Z ogłoszonych niedawno danych Programu Rozwoju ONZ wynika, że co trzeci mieszkaniec miasta uzupełnia ...
SZCZĘŚCIE I DNA
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Szczęście nosimy w sobie, a właściwie w swoich genach. Do takiego wniosku prowadzą badania naukowców z University of Minnesota. Twierdzą oni, że nasz podstawowy poziom dobrostanu określają geny, a wydarzenia życiowe jedynie na krótko zmieniają osobiste, ...
SZCZEPIONKA PRZECIW BRUCELOZIE?
BARBARA PRATZER Wrzesień 1996
Pałeczką Brucelli można się zakazić, pijąc niepasteryzowane mleko, jedząc surowe mięso, sery itp., ale przede wszystkim przez kontakt z chorym zwierzęciem. Wysoka temperatura, skrajne osłabienie, zlewne poty, uporczywe bóle głowy, mięśni i stawów, często ...
SZCZEPIONKA PRZECIW BRUCELOZIE?
BARBARA PRATZER Wrzesień 1996
Pałeczką Brucelli można się zakazić, pijąc niepasteryzowane mleko, jedząc surowe mięso, sery itp., ale przede wszystkim przez kontakt z chorym zwierzęciem. Wysoka temperatura, skrajne osłabienie, zlewne poty, uporczywe bóle głowy, mięśni i stawów, często ...
PODEJRZEĆ GENY W AKCJI
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Pozytonowa tomografia emisyjna (PET), ujawniając rozprzestrzenianie się w mózgu radioaktywnych znaczników, na przykład glukozy, umożliwia pośredni wgląd w jego pracę. Naukowcy z University of California poinformowali, że przystosowali technikę PET do ...
WOLNIEJ JEŚĆ I DŁUŻEJ ŻYĆ
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1996
Kilkumilimetrowy robak, nicień Ceanorabditis elegans, który żyje tylko 9 dni, jest wybrańcem genetyków - jednym z kilku organizmów, którego genom postanowiono poznać w całości. Grupa biologów kanadyjskich odkryła ostatnio cztery geny C. elegans, których ...
PODEJRZEĆ GENY W AKCJI
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Pozytonowa tomografia emisyjna (PET), ujawniając rozprzestrzenianie się w mózgu radioaktywnych znaczników, na przykład glukozy, umożliwia pośredni wgląd w jego pracę. Naukowcy z University of California poinformowali, że przystosowali technikę PET do ...
KAWIOR NA CENZUROWANYM
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1996
Dwaj naukowcy z nowojorskiego Museum of Natural History kupili w ekskluzywnym sklepie dla smakoszy na Manhattanie 23 słoiczki kawioru, a dwa inne sprowadzili z Rosji. Zamiast jednak zasiąść przy szampanie do uczty, poddali swe zakupy analizie za pomocą ...
ZNERWICOWANIE PRZED NARODZINAMI
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Naukowcy już dawno dowiedli, że przychodzimy na świat z bagażem cech ograniczających różne możliwe scenariusze naszego życia. Decydują o tym nie tylko otrzymane geny, ale także przeżycia z okresu płodowego; zarówno u ludzi, jak i zwierząt te wczesne ...
SZANSA NA LEPSZĄ WODĘ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1996
Wody powierzchniowe, a czasami także głębinowe strefy umiarkowanej zawierają duże ilości związków organicznych - naturalnej pożywki mikroorganizmów. Jeśli taka woda ma być używana do picia, powinna zostać poddana chlorowaniu lub ozonowaniu. W wyniku ...
POMIMO NOCY I CHŁODU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1996
Wydawałoby się, że utrzymująca się prawie pół roku całkowita ciemność musi hamować wzrost roślin. A jednak w wodach otaczających Orkady Południowe, wyspy leżące w sąsiedztwie południowego koła podbiegunowego, znaleziono gatunek glonu rosnący nieprzerwanie ...
OWADY JAKO ROZNOSICIELE ZARAZKÓW
ZYGMUNT SZYMANOWSKI Wrzesień 1996
WRZESIEŃ 1926 ROKU (...) Dawno minęły te czasy, gdy wyobrażano sobie bakterje, bujające stale w powietrzu i przenoszące w ten sposob zarazek, dziś wiemy, że tak nie jest. (...) Wszyscy wiemy, jaką rolę w życiu codziennem odgrywają muchy, jak trudno ...
LECZENIE GENAMI
ELŻBIETA SMOGORZEWSKA Wrzesień 1996
Dzieci z wrodzonym niedoborem odporności zwykle umierają wcześnie. Czy terapia genowa da im szansę na długie życie? Jak wprowadzić gen?Nie wyrzucać krwi pępowinowej Wiosną 1993 roku w Zakładzie Immunologii Doświadczalnej i Przeszczepiania Szpiku Szpitala ...
SROMOTNIK LUBI CYWILIZACJĘ
WIKTOR PAWŁOWSKI Wrzesień 1996
Zwykło się uważać, że człowiek zmienia środowisko niekorzystnie dla przyrody. Tymczasem zdarza się, iż w warunkach wydawałoby się skrajnie nieprzychylnych pojawiają się żywe organizmy. Przykładem jest sromotnik fiołkowy Phallus hadriani Vent.: Pers. ...
PORADŻ SOBIE ZE STRESEM
JAN TYLKA Wrzesień 1996
Naturalnym pragnieniem każdego człowieka jest życie w dobrym zdrowiu i samopoczuciu. Tymczasem zewsząd poddawani jesteśmy różnego rodzaju stresom. Jak sobie z nimi radzić? Dzięki postępom w medycynie żyjemy coraz dłużej i łatwiej pokonujemy choroby, ...
LECZENIE GENAMI
ELŻBIETA SMOGORZEWSKA Wrzesień 1996
Dzieci z wrodzonym niedoborem odporności zwykle umierają wcześnie. Czy terapia genowa da im szansę na długie życie? Jak wprowadzić gen?Nie wyrzucać krwi pępowinowej Wiosną 1993 roku w Zakładzie Immunologii Doświadczalnej i Przeszczepiania Szpiku Szpitala ...
OWADY JAKO ROZNOSICIELE ZARAZKÓW
ZYGMUNT SZYMANOWSKI Wrzesień 1996
WRZESIEŃ 1926 ROKU (...) Dawno minęły te czasy, gdy wyobrażano sobie bakterje, bujające stale w powietrzu i przenoszące w ten sposob zarazek, dziś wiemy, że tak nie jest. (...) Wszyscy wiemy, jaką rolę w życiu codziennem odgrywają muchy, jak trudno ...
Z ŻYCIA LWÓW
TADEUSZ KALETA Wrzesień 1996
Są w tym królewskim rodzie osobniki,które narażają skórę i takie, które chowają się za "plecami" innych. Naukowcy próbują znaleźć biologiczne wytłumaczenietakich zachowań. Lew to jedyny gatunek z rodziny kotów, który prowadzi złożone życie ...
TRANSGENICZNE STRACHY
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1996
Eksperymenty inżynierii genetycznej nadal wywołują gorące dyskusje. Czy nauka ta rzeczywiście zagraża ludziom lub środowisku? Pierwszego dnia Nowego (1996) Roku z "Gazety Wyborczej" powiało grozą, co zapowiadał tytuł artykułu rodem z horroru: ...
TRANSGENICZNE STRACHY
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1996
Eksperymenty inżynierii genetycznej nadal wywołują gorące dyskusje. Czy nauka ta rzeczywiście zagraża ludziom lub środowisku? Pierwszego dnia Nowego (1996) Roku z "Gazety Wyborczej" powiało grozą, co zapowiadał tytuł artykułu rodem z horroru: ...
CZYM SMAROWAĆ?
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
W latach osiemdziesiątych w świadomości konsumentów margaryna była substytutem masła dla ubogich. W ostatnim czasie sytuacja zmieniła się diametralnie. Za margaryną opowiedzieli się nie tylko konsumenci, przekonani reklamami, ale i wielu uczonych. Czyżby ...
CZYM SMAROWAĆ?
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
W latach osiemdziesiątych w świadomości konsumentów margaryna była substytutem masła dla ubogich. W ostatnim czasie sytuacja zmieniła się diametralnie. Za margaryną opowiedzieli się nie tylko konsumenci, przekonani reklamami, ale i wielu uczonych. Czyżby ...
CUD DOMNIEMANY
PAWEŁ OLSZEWSKI ZBIGNIEW KOTER Wrzesień 1996
Wzmacnia układodpornościowy, chroni przed rakiem,przeciwdziała procesom starzenia, leczybezsenność i objawy "długu czasowego", może pomóc w walce z AIDS - twierdząentuzjaści melatoniny. Nie ma dziś na tożadnych dowodów- przekonująich adwersarze. Od ...
POLSKA REPREZENTACJA NA EUROPEJSKI KONKURS PRAC MŁODYCH NAUKOWCÓW
JAN MOSTOWSKI Sierpień 1996
Regulamin polskich eliminacji IX Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej Od 1989 roku Komisja Unii Europejskiej organizuje doroczny Konkurs Prac Młodych Naukowców obejmujący nauki ścisłe, przyrodnicze oraz technikę. Jego celem jest popularyzacja ...
DZIECIŃSTWO OTYŁYCH
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1996
Grupa naukowców z Harvard School of Public Health w Cambridge w Stanach Zjednoczonych postanowiła sprawdzić, czy istnieje zależność między otyłością nastolatków a czasem, który poświęcali w dzieciństwie na oglądanie telewizji. Badaniem prowadzonym w ...
GADAJĄCE MRÓWKI?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1996
Mrówki porozumiewają się za pomocą substancji chemicznych zwanych feromonami lub przez dotyk, ale czy jakiekolwiek znaczenie w tej wymianie informacji ma odgłos "ćwierkania", który wydają, poruszając w górę i w dół końcową częścią odwłoka - ...
DESZCZ I... KOLANA
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1996
Korelacji między pogodą a bólami stawów związanymi ze stanami zapalnymi doszukiwano się już tysiące lat temu. Wzmianki na ten temat znajdujemy u Hipokratesa. Także dziś przekonanie o ich istnieniu dzielą zgodnie pacjenci i lekarze, którzy czasem zalecają ...
HELIKAZA I STAROŚĆ
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1996
Starość nieodparcie kojarzy się z zaawansowanym wiekiem i obniżeniem sprawności wielu czynności życiowych. Żyją jednak na świecie ludzie, obciążeni wrodzonym zespołem Wernera, którzy starzeją się szybciej niż reszta populacji: w wieku dwudziestu lat ...
GUPIKI DAJĄ ODPOWIEDŹ
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1996
Ustalenie wzajemnych relacji pomiędzy czynnikami genetycznymi a społeczno-kulturowymi w formowaniu się określonych zachowań jest jednym z ważnych wyzwań zarówno dla współczesnej biologii jak i socjologii. Ilustracją tego problemu mogą być zasady rządzące ...
WSZYSTKIEMU WINNE BAKTERIE?
JOANNA NURKOWSKA Sierpień 1996
Jednym z problemów trawiących współczesny sport jest doping, czyli sztuczne zwiększanie możliwości organizmu za pomocą rozmaitych środków chemicznych. Choć wszyscy wiedzą o zgubnych skutkach takiego procederu pokusa jest zbyt silna, aby zaufać rozsądkowi. ...
JAK ZACHOWAĆ CHŁODNĄ GŁOWĘ?
ZENON MARIAK Sierpień 1996
Mózg człowieka jest energochłonną i bardzo intensywnie pracującą maszyną bioelektryczną. Jego komórki są jednocześnie szczególnie wrażliwe na temperaturę, toteż do sprawnego działania narząd ten wymaga bardzo wydajnej chłodnicy. Rozszyfrowanie tajemnic ...
ŻABIA SZKOŁA PRZETRWANIA
PRZEMYSŁAW SUJAK Sierpień 1996
Choć natura nie wyposażyła płazów w kły i pazury, zwierzęta te nie są całkowicie bezbronne. Piekąca i gorzka wydzielina, ostrzegawcze barwy skóry oraz różne strategie ucieczki często ratują im życie. Polskie płazy Chmury rozstępują się, odsłaniając ...
ŻYCIE W MROKU JASKINI
KRZYSZTOF GOŃCZOWSKI Sierpień 1996
Autor artykułu, jeszcze jako uczeń krakowskiego liceum, udowodnił, że dociekliwy badacz może nadal znaleźć coś ciekawego w faunie jaskiniowej naszego kraju. Etapy ewolucji regresywnejFauna jaskiń Do bardzo charakterystycznych form krasowych na terenach ...
PIASKOWNICA LUBI PIASEK
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1996
Są takie gatunki roślin, które rosną lepiej w gorszych warunkach. Na bałtyckimwybrzeżu bez trudu znajdziemy jedną z nich. Sztywne pióropusze trawy, piaskownicyzwyczajnej, zdobią nadmorskie wydmy. Na świecie istnieją tylko dwa gatunki piaskownicy: ...
CO MOŻNA ZOBACZYĆ W GLINIE
JAN KOZUBOWSKI Sierpień 1996
Bardzo wiele, jeśli użyć mikroskopu. Ukazuje on szczątki mikroorganizmów żyjących wiele milionów lat temu. Niektóre z nich są zadziwiająco regularne. To fragmenty szkielecików okrzemek żyjących niegdyś w wodach mórz, rzek i jezior. Po śmierci opadają ...
O GRZYBIE-DZIWAKU
FELIKS TEODOROWICZ Sierpień 1996
SIERPIEŃ 1926 ROK Jest to, pospolity u nas (zresztą wszędzie, niejadalny prawie), ale i niejadowity: smardz cuchnący (Phallus impudicus), wyobrażony tu na rys. I teraz - t.j. w okresie dojrzewania (...) porowaty trzon, zgnieciony dotąd w wewnętrznem ...
ZABÓJCA W KAPELUSZU
RYSZARD FELDMAN Sierpień 1996
Nadszedł już czas grzybobrania. Wkrótce wyruszą do lasu tłumy grzybiarzy, szukając prawdziwków, gąsek, maślaków, a nawet rydzów. Niebawem pojawią się pierwsze doniesienia o zatruciach grzybami. Jak truje muchomor sromotnikowy?Jak pozbyć się trucizny?Sromotnik ...
LABORATORIUM NA STADIONIE
ZENON WAŻNY Lipiec 1996
Sport dla współczesnej nauki jest niezwykłym poligonem badawczym. Trening i zawody sportowe stawiają organizmowi ludzkiemu najbardziej ekstremalne wymagania, które powinien spełnić. Fizjologiczny kalejdoskopTłuściochy i chudzielcyEnergetyka wysiłkuModelowy ...
PASAŻEROWIE NA GAPĘ
MARIUSZ LEWANDOWSKI Lipiec 1996
Niejednemu z nas zdarzyło się, z różnych przyczyn, jechać pociągiem, autobusem czy choćby tramwajem bez ważnego biletu. Taką metodę podróżowania stosuje wiele małych organizmów. Do szybkiego przemieszczania się na dalsze odległości wystarczy im znaleźć ...
JESZCZE O LEPTYNIE
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1996
Odkąd parę miesięcy temu naukowcy z Rockefeller University znaleźli gen ob, którego mutacje powodują (delikatnie mówiąc) nadwagę myszy, informacje o nim oraz o kodowanym przezeń białku - leptynie - uwalnianym do krwiobiegu nie znikają ze szpalt pism ...
PRIONY UJAWNIAJĄ SWOJE TAJEMNICE
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Lipiec 1996
Zagadka prionów powodujących chorobę szalonych krów (pisaliśmy o niej szerzej w czerwcowym numerze "WiŻ") - wydaje się coraz bliższa rozwiązania. Najnowsze badania wykazują, że wbrew wcześniejszym doniesieniom priony są dla funkcjonowania organizmu ...
ZAWIŁOŚCI PSZCZELEGO JĘZYKA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1996
Pszczeli ul może pomieścić nawet 100 tys. mieszkańców. Mimo tłoku panuje w nim wzorowy porządek. Każdy owad zna swoją rolę i wykonuje swoje obowiązki we właściwym czasie. Sprawność funkcjonowania pszczelej rodziny porównywana jest do działania organizmu; ...
PO SUKCES WE DWOJE
ANNA HENDLER Lipiec 1996
Na czarnej liście antydopingowej znajdują się także hormony wydzielane przez organizm każdej brzemiennej kobiety. Czy to oznacza, że wczesną ciążę można wykorzystać jako swoisty doping, z którym nie poradzą sobie żadne komisje dyscyplinarne? Matki w ...
SERCE WYCZYNOWCA
ANNA HENDLER Lipiec 1996
Zdarza się, że zarówno młodzi, jak i doświadczeni sportowcy umierają nagle w trakcie zawodów lub treningu. Dlaczego nikt w porę nie dostrzegł zagrożenia? Dlaczego nie udało sięuniknąćtragedii? Jak powstają zaburzenia rytmu?Pierwszy maratończyk Poczynając ...
NIEKTÓRE ZAGADNIENIA TRANSPLANTACJI
JAN DEMBOWSKI Lipiec 1996
Lipiec 1926 rok Od wielu lat pracują różni badacze nad zjawiskami, zachodzącemi w ustroju hydry na skutek tzw. transplantacji lub przeszczepiania części ciała z jednego osobnika na drugi. Przykład wykaże, o jakie zjawiska tu chodzi. Bierzemy dwie jednakowe ...
O RADIOLOGII LEKARSKIEJ
W. ZAWADOWSKI Lipiec 1996
Lipiec 1966 rok Na ziemiach polskich pierwsze zdjęcie rentgenowskie zostało wykonane w Krakowie - w lutym 1896 r. Było to zdjęcie łokcia, na podstawie którego prof. Wszechnicy Jagiellońskiej Obaliński rozpoznał zwichnięcie. A więc nie było to próbne ...
DOM CZY KOLEBKA?
WIKTOR PAWŁOWSKI Lipiec 1996
Gniazdo rycyka Często mówimy o powrocie do rodzinnego gniazda. Powiedzenie to dobrze oddaje nasze przekonanie o statusie ptasiego gniazda jako domu całej rodziny. W czasie letniego spaceru możemy natknąć się na opuszczone już ptasie domostwa. Wokół ...
JAK DŁUGO ZYJĄ SPORTOWCY
ANTONI GAJEWSKI Lipiec 1996
Gdyby przeprowadzić na ten temat sondaż opinii publicznej, prawdopodobnie większość Polaków, podobnie jak przedstawicieleinnych narodów, odpowiedziałoby,że krócej niż reszta populacji. Utwierdzająw tym przekonaniu choćby nagłaśnianeprzez media przypadki ...
ODNALEŹĆ SZALONĄ KROWĘ
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Czerwiec 1996
Ciężka choroba bydła wzbudziła wielkie emocje nie tylko na Wyspach Brytyjskich. Postulat wybicia angielskich stad zgłaszały znacznie poważniejsze gremia niż sami przerażeni amatorzy krwistych befsztyków. Niebawem okaże się, czy zginąć muszą wszystkie ...
ROŚLINY W KUCHNI NASZYCH PRZODKÓW
ZBIGNIEW PODBIELKOWSKI Czerwiec 1996
DZIEJE POŻYWIENIA ROŚLINNEGO OBEJMUJĄ OGROMNY ODCINEK CZASU. EKSPANSJA CZŁOWIEKA I JEGO OBECNOŚĆ WE WSZYSTKICH ZAKĄTKACH ZIEMI, ZE WZGLĘDU NA WIELKIE BOGACTWO FLOR POSZCZEGÓLNYCH KONTYNENTÓW, NIESŁYCHANIE UTRUDNIA OKREŚLENIE GATUNKÓW ROŚLIN, Z JAKICH ...
CZYM SKORUPKA ZA MŁODU...
JOANNA NURKOWSKA Czerwiec 1996
Jeśli chcemy wykorzystać w pełni potencjał intelektualny i uzdolnienia, z jakimi przychodzimy na świat, intensywną edukację powinniśmy rozpocząć już w niemowlęctwie. Przy tym najważniejsze dla naszych późniejszych osiągnięć jest pierwsze pięć lat życia. ...
CUKIER I SERCE SZERPY
JOANNA NURKOWSKA Czerwiec 1996
Jednym z poważnych problemów himalaistów jest niedostatek tlenu na penetrowanych przez nich wysokościach. Kolejne ekipy górskich wyczynowców zazdrościły zawsze Szerpom, najmowanym tradycyjnie jako tragarze, zdolności do znoszenia tych niesprzyjających ...
HIV W SZACHU
MAŁGORZATA MUROWSKA-HUMPHREY Czerwiec 1996
Po prawie 10 latach poszukiwań pod koniec ub.r. znaleziono aż cztery czynniki zdolne do zahamowania namnażania się wirusa HIV. Wszystkie są produktami limfocytów CD8, komórek odpornościowych, których zadaniem jest zabijanie komórek zakażonych lub nowotworowych ...
NARODZINY W TERMINIE
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Czerwiec 1996
Prawdopodobieństwo szczęśliwego przetrwania jest dla wcześniaków 120-krotnie niższe niż dla dzieci urodzonych w terminie. Ciągle nie wiadomo, co jest przyczyną wcześniejszego rozwiązania - dotychczasowe badania dowodzą, że mają w tym swój udział m.in. ...
CZYTANIE W MYŚLACH
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Czerwiec 1996
To przecież niemożliwe. Czysta fantazja! A jednak - japońscy naukowcy opracowują komputer, który potrafiłby, analizując fale mózgowe, odgadnąć co ma na myśli badany człowiek. Urządzenie takie byłoby prawdziwym zbawieniem dla osób cierpiących na choroby ...
Z ANTYBIOTYKIEM NA WRZODY
STANISŁAW KONTUREK Czerwiec 1996
PRZEZ KILKADZIESIĄT LAT LEKARZE ZGODNIE TWIERDZILI, ŻE PRZYCZYNĄ WRZODÓW TRAWIENNYCH SĄ STRESY I KWAŚNA WYDZIELINA ŻOŁĄDKA. W LATACH OSIEMDZIESIĄTYCH OKAZAŁO SIĘ JEDNAK, ŻE WINĘ PONOSZĄ SPIRALNE BAKTERIE. Jak wykryć Helicobacter pylori? Dlaczego Helicobacter ...
MOTYLE NOCY
MAREK W. KOZŁOWSKI Czerwiec 1996
Jesteśmyprzez naturę przysposobieni do oglądania świata w świetle dnia.Ciemność wydaje się nam pełna tajemnic i grozy. I może dlatego nie lubimy motyli nocy. Błyszczka kostrzewica (Plusia festucae) Rozpraszamy mrok światłem świec i lamp. Sztuczna ...
DUSZA DZIECKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1996
Zachowanie infantylnych cech aż do podeszłego wieku, zwane neotenią, jest specyficznym typem ewolucyjnego przystosowania występującym, zdaniem niektórych biologów, nie tylko wśród salamander, ptaków, psów, ale i ludzi. Neotenia jest ewolucyjnym mechanizmem ...
WRÓG CZY PRZYJACIEL
ANDRZEJ KRUSZEWICZ Czerwiec 1996
Przywykliśmy sądzić, że drapieżniki są pożyteczne, gdyż eliminują zwierzęta chore, słabe i kalekie, a trzebiąc populację swoich ofiar, nie zagrażają jednak jej istnieniu. Wyniki badań przeprowadzonych na ptakach podają w wątpliwość te przekonania. Drapieżnik ...
SALMONELLA WALCZY Z DŻUMĄ
AH Czerwiec 1996
Bakterię salmonelli zazwyczaj kojarzymy z poważnymi dolegliwościami układu pokarmowego. Tymczasem badania przeprowadzane na myszach wykazują, iż bakteria ta przekształcona dzięki inżynierii genetycznej może być użyta do przygotowania szczepionki, która ...
CHROMOSOM 18 A NOWOTWORY
MAGDALENA FIKUS Maj 1996
O raku trzustki nie mówi się tak często jak o raku piersi czy prostaty;zapadają na niego nieliczni, ale niestety, śmiertelność jest bardzo wysoka.W większości przypadków w momencie rozpoznania stwierdza się już przerzuty,a 5 lat od diagnozy przeżywa ...
MIĘDZY NAMI SĄSIADAMI
INGEBORGA JARZYNA Maj 1996
Konkurencja, w jednym ze swoich znaczeń, kojarzy się ze zwierzętami. To onewspółzawodniczą o pokarm, terytoriumdo życia, miejsce w hierarchii społecznejczy samicę. Tymczasem konkurencjaistnieje także wśród roślin. I może zabrzmito paradoksalnie, ale ...
NIE TYLKO CZŁOWIEK
PAWEŁ KOZŁOWSKI Maj 1996
Zwykliśmy uważać, że stosowanie narzędzi, a w szczególności ich celowy wyrób jest cechą właściwą wyłącznie człowiekowi. Znane są wprawdzie fakty wyciągania kaktusowym kolcem larw z kryjówek przez ziębę dzięciołową z Galapagos, rozbijania kamieniem strusich ...
NA CUDZY KOSZT
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1996
Tajemnicę mikoryzy - związku roślin wyższych i grzybów - skrywa ziemia.Dopiero pod jej powierzchnią można obejrzeć korzenie pokryte mufką - grubymkołnierzem splątanych strzępek grzybni. Wiele leśnych drzew nie mogłobyżyć bez mikoryzy. Polega ...
NA CUDZY KOSZT
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1996
Tajemnicę mikoryzy - związku roślin wyższych i grzybów - skrywa ziemia.Dopiero pod jej powierzchnią można obejrzeć korzenie pokryte mufką - grubymkołnierzem splątanych strzępek grzybni. Wiele leśnych drzew nie mogłobyżyć bez mikoryzy. Polega ...
Z CUDZYM SERCEM
BARBARA PRATZER Maj 1996
Rośnie liczba osób noszących w piersi cudze serce. Ogromnym zagrożeniem jest choroba wieńcowa, która u 20-40% z nich rozpoczyna się w ciągu trzech lat po transplantacji. Proces chorobowy jest tak rozległy, że nie można zastosować by-passów, dziś już ...
TEORIA EWOLUCJI DLA ZAKOCHANYCH
PAWEŁ GRIEB Maj 1996
Nie bezinteresowne poczucie piękna,lecz biologiczna użyteczność decydujeo wyborze partnera. Mężczyzna i kobieta zakochują się w sobie, łączą w parę, tworzą rodzinę, wychowują dzieci. Ten wieloetapowy proces, powtarzany miliony i miliardy razy w dziejach ...
BEZKARNE ROZKOSZE STOŁU
JOANNA NURKOWSKA Maj 1996
Olestra, sztuczny tłuszcz firmy Procter & Gamble, po 25 latach jej zmagań z amerykańskim Departamentem Kontroli Żywności i Leków (FDA), wkracza na rynek dietetycznej żywności. Czy ten niestrawialny olej, o naturalnym smaku, zaspokoi gusta nałogowych ...
PRZETASOWANIA W SYSTEMATYCE SSAKÓW
KAROL SABATH Maj 1996
Linneusz, twórca nowożytnej systematyki biologicznej, zaklasyfikował zające i króliki do jednej z rodzin w obrębie rzędu gryzoni (Rodentia). Z czasem zajęczaki (zwane też zającokształtnymi - Lagomorpha) awansowały do rangi podrzędu, a następnie samodzielnego ...
MLEKO KONTRA HIV
BARBARA PRATZER Maj 1996
Poszukiwania sposobu pokonania wirusa HIV zmierzają w różnych kierunkach. Próbuje się opracować szczepionkę, testuje coraz to nowe leki, ale także bada możliwość farmakologicznego zablokowania wnikania wirusa do komórki. Wiadomo, że celem wirusa dostającego ...
MOLEKULARNI ARCHITEKCI
EWA BARTNIK Maj 1996
Nagrodę Nobla z fizjologii i medycyny w 1995 roku przyznano trojgu uczonym- Niemce Christiane Nuesslein-Volhardi Amerykanom Ericowi F. Wieschausowioraz Edwardowi B. Lewisowi. W komunikacie dla prasy przedstawiającym laureatównapisano, że nagrodzono ich ...
MIŁOŚĆ JAK NARKOTYK
BARBARA PRATZER Maj 1996
Romantyczna,szalona, występna...Miłość niejednoma imię.Dla fizjologajest grą substancji chemicznych,które - niczymnarkotyki - najpierw wyzwalają euforię,a potem uzależniają. Twoja miłość przenika mi ciało - wyznał egipski poeta w Pieśniach rozweselających ...
ZEGAR ROŚLINNY
PIOTR DASZKIEWICZ Maj 1996
Śniedek baldaszkowaty Nagietek lekarski Lilia wodna Cykoria podróżnik Regularność zjawisk w przyrodzie od dawna zadziwiała przyrodników. W wieku osiemnastym zapanowała moda na kalendarze florystyczno-faunistyczne. Sporządzano je niemal w ...
STRAŻNIK GENOMU A RAK
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Kwiecień 1996
Białko p53 być może stanie się wskaźnikiem stopnia złośliwości nowotworu. O tym, iż gen kodujący białko p53 ma zasadnicze znaczenie w eliminowaniukomórek o takich uszkodzeniach materiału genetycznego, które powodują ichniekontrolowany rozrost, wiadomo ...
POLSKA BOCIANIM RAJEM
JERZY PTASZYK Kwiecień 1996
Dlaczego spośród europejskich państwwłaśnie w Polsce żyje najwięcejbocianów białych? Czy ptak tenzdoła przystosować się do zmianzachodzących w przyrodzie? Liczebność bocianów w PolsceMigracjeDieta bocianaGniazdo Po krótkich, szarych, zimowych dniach ...
DZIEWORÓDZTWO
ANDRZEJ JOACHIMIAK ALEKSANDRA GRABOWSKA-JOACHIMIAK Kwiecień 1996
Natura wciąż pozostaje dla nas nieobliczalna, wdając się w zadziwiającebiologiczneeksperymenty. Jednym z niedawno ujawnionych są narodziny na poły dzieworodnegosamca z gatunku nie stosującego tej formy rozrodu. Biologiczny feminizmByle mieć potomstwo ...
PAZUR ŚWIERGOTKA
WIKTOR PAWŁOWSKI Kwiecień 1996
Jak ptaki poruszają się po ziemi? To chyba zauważył każdy - jedne skaczą,inne chodzą i biegają. Te pierwsze to mieszkańcy koron drzew i krzewów,przeskakujący z gałęzi na gałąź. Te drugie żyją przy powierzchni ziemi.Gatunki nadrzewne mają tylni palec ...
POMYSŁ NA LECZENIE CHOROBY ALZHEIMERA
MAŁGORZATA MUROWSKA-HUMPHREY Kwiecień 1996
Nie od dziś wiadomo (na podstawie badań przeprowadzonych na zwierzętach), że tzw. czynnik uwalniania kortykotropiny (CRF) wzmacnia funkcje poznawcze, takie jak zdolność uczenia się czy zapamiętywania. Być może wyrwanie go z kompleksu z wiążącym go białkiem ...
WITAMINA A-BRAĆ CZY NIE?
BARBARA PRATZER Kwiecień 1996
Już dawno zauważono, że nadmiar witaminy A w pożywieniu ciężarnych myszy, szczurów i innych zwierząt powoduje uszkodzenia płodów. Stwierdzono także przypadki wad wrodzonych u dzieci spowodowane używaniem przez ich matki w czasie ciąży leku przeciwtrądzikowego, ...
POKONAĆ PARALIŻ
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Kwiecień 1996
Uszkodzenia rdzenia kręgowego mają katastrofalne skutki. Przerwanie połączeń nerwowych, przekazujących informacje do mózgu oraz sygnały wysyłane przez mózg, jest najczęściej równoznaczne z utratą kontroli nad rejonem ciała, pozostającym poniżej miejsca ...
WYKAPANY TATA
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1996
Badacze z University of California w San Diego (La Jolla) postanowili rozstrzygnąć dylematy rodzinne, do kogo maleństwo jest podobne, w obiektywny, bo naukowy sposób. Zgromadzono kolekcję zdjęć rodziców i dzieci (zarówno chłopców, jak dziewczynek) z ...
JAK WYBRAĆ KOTA?
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1996
Każdy, kto choć trochę zna koty wie, że są one dużymi indywidualistami i tak jak ludzie mają swoje charaktery. Niektóre koty są przymilne i przyjacielskie w stosunku do każdego, inne niesforne i dzikie, jeszcze inne bojaźliwe i nieufne. Zdarza się więc, ...
PODWÓJNA HELISA I SOWY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Przeczytałem przed laty "Podwójną spiralę" J.D. Watsona ­ historięodkrycia struktury DNA i mechanizmu procesów dziedziczenia. Książka zrobiłana mnie ogromne wrażenie. Kończyłem właśnie studia, podejmowałem pierwszepróby samodzielnej działalności ...
CZARNE CHMURY NAD TERAPIĄ GENOWĄ
MAGDALENA FIKUS Marzec 1996
Badania dotyczące leczenia metodami terapii genowej pochłaniają znacznefundusze. National Institutes of Health, stanowiące grupę amerykańskichinstytutów finansowanych z zasobów federalnych, wydają co roku na ten celaż 200 mln dolarów (drugie tyle pochodzi ...
SZCZEPIONKA PRZECIW KOKAINIE?
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Marzec 1996
Leczenie osób uzależnionych od kokainy jest niezwykle trudne. W przypadku alkoholu czy heroiny stosuje się środki farmakologiczne i zabiegi psychoterapeutyczne, które często przynoszą efekty. Skutecznych metod leczenia uzależnień od kokainy ciągle brak. ...
KOLEJNY GEN-MORDERCA
MAGDALENA FIKUS Marzec 1996
Obraz histologiczny raka piersi Zlokalizowano kolejny gen warunkujący powstawanie raka piersi. Jest nimBRCA2 (BReast CAncer - rak piersi). Wraz z genem BRCA1, odkrytym rok wcześniej,odpowiada za 10% wszystkich, wykrywanych w Stanach Zjednoczonych, ...
BURZLIWE DZIEJE PODWÓJNEJ HELISY
MAGDALENA FIKUS Marzec 1996
Genetyka, choć korzeniami sięga XIX wieku, jest nauką obecnego stulecia. Zmienianasz sposób widzenia i rozumienia świataożywionego właściwie tak długo,jak długo istnieje "Wiedza i Życie". Być może w czasie, w którym pierwsze numery "Wiedzy ...
ROZMYŚLANIA O ROZUMIE
WITOLD KARCZEWSKI Marzec 1996
Czy zwierzęta mają rozum? - pytał 70 lat temu w pierwszym numerze "Wiedzy i Życia" prof. Jan Dembowski. Wówczas kwestię tę miały rozstrzygnąć obserwacje dotyczącezachowania się zwierząt. Dziś staramy się zajrzeć w głąb mózgu. Wielki Profesornie ...
KILKA PYTAŃ
MAREK W. KOZŁOWSKI Marzec 1996
Chciałbym zadać kilka pytań, choć mogą one brzmieć niepoważnie: Dlaczegoowady, takie jak muchy zaczynają krążyć pod lampą kreśląc kręgi i różnezawijasy? Czy obierają sobie żyrandol jako punkt odniesienia, albo wyczuwają,że jest to obiekt równo oddalony ...
ŚWIATŁA W MORSKICH GŁĘBINACH
MAŁGORZATA KŁOSZEWSKA Marzec 1996
Przypuszczalnie zjawisko bioluminescencji pojawiło się, kiedy pierwotna, beztlenowa atmosfera Ziemi zaczęła zmieniać skład, upodobniając się do tej, którą mamy obecnie. Dla ówczesnych organizmów tlen był śmiertelną trucizną, a luminescencja sposobem ...
ŚWIATEŁKA ŻYCIA I ŚMIERCI/ROBACZKI ŚWIĘTOJAŃSKIE
MACIEJ PSZCZÓŁKOWSKI Marzec 1996
Biochemia luminescencji Noc świętego Jana to, wbrew nazwie, czas pogańskich wróżb, ognisk i szukających samotności zakochanych par. Niektórzy wybierający się do lasu w poszukiwaniu kwiatu paproci, przy odrobinie szczęścia, mogą spotkać małego owada, ...
ŚWIATEŁKA ŻYCIA I ŚMIERCI\LUMINESCENCJA GRZYBÓW
MARTA BEBŁOWSKA-WRZOSEK Marzec 1996
Grzyby i UV Co czeka nas w lesie po wieczornej ulewie? Jakich przeżyć może dostarczyćnam puszcza po zmroku, gdy wokół ciemność "choć oko wykol"? Może się zdarzyć, że błądząc po lesie w środku nocy, zobaczymy nagle intensywniezielonkawo-niebieskie ...
ZAGADKA ŚWIECĄCYCH BAKTERII
MARTA BEBŁOWSKA-WRZOSEK MAŁGORZATA KŁOSZEWSKA Marzec 1996
Większość bakterii luminescencyjnych żyje w oceanach. Występują tam jako symbionty, pływają swobodnie w toni wodnej, bądź rosną jako saprofity na ciałach martwych ryb i skorupiaków. Na przykład można je zaobserwować, jeśli zostawimy do zaśmiardnięcia ...
KRAJOBRAZ Z GENEM W TLE
BARBARA PRATZER Marzec 1996
Operacje na otwartym sercu i przeszczepianie narządów, tomografia komputerowa i jądrowy rezonans magnetyczny, antybiotyki i cytostatyki, sztuczna nerka i stymulatory serca, diagnostyka prenatalna i ratowanie chorych w stanie śmierci klinicznej- to tylko ...
SŁAWNI, MAŁO ZNANI...
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 1996
Nazwisko Aleksandra Borodina (1833- 1887) kojarzy się nam z jego znanymi kompozycjami: z poematem symfonicznym W stepach Azji Środkowej, albo z operą Kniaź Igor ze słynnymi Tańcami połowieckimi. Zapewne nikomu nie przyjdzie do głowy upatrywać w tym kompozytorze ...
HIPPOKRATES I POCZĄTKI MEDYCYNY NAUKOWEJ
JERZY CIECHANOWICZ Luty 1996
Nazywa się go ojcem medycyny. Prawdopodobnie to on jest autorem Przysięgi, która dała początek etyce lekarskiej. Z całą pewnością stworzył podwaliny medycyny naukowej i stał się najsłynniejszym lekarzem starożytności. Przysięga Hippokratesa Hippokrates1, ...
IM WCZEŚNIEJ, TYM LEPIEJ
BARBARA PRATZER Luty 1996
Wiadomo, że im rak wcześniej zostanie wykryty, tym większe są szanse na wyleczenie. Problem jednak w tym, że aparatura diagnostyczna nie jest aż tak czuła, żeby zmiany nowotworowe ujawniła zaraz po ich pojawieniu się. Właśnie dlatego od dawna poszukuje ...
SMACZNE I...ZDROWE!
JOANNA NURKOWSKA Luty 1996
Czy to jedzenie kiedyś będzie zdrowe? Wiadomo od lat, że to co zdrowe nie zawsze jest smaczne. Ale może wcale tak nie musi być. Naukowcy z Institute of Food Science w Wielkiej Brytanii opracowali bowiem sposób na pozbawienie produktu spożywczego szkodliwych ...
PŁODNY JAK KRÓLIK?
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Wydawałoby się, że tzw. problem australijskich królików został już rozwiązywany. Okazuje się jednak, że nadal nie wiadomo, jak opanować plagę mnożących się szybko kłapouchów. W Australii żyje obecnie około 300 mln królików, zjadających rocznie trawę ...
DROŻDŻE JAKO PACJENCI
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Pląsawica Huntingtona jest ciężką chorobą dziedziczną, która prowadzi do degeneracji tkanki nerwowej. Objawia się późno, zazwyczaj około czterdziestego roku życia, trwa niemal 20 lat, jest nieuleczalna i śmiertelna. W 1993 roku, po wielu latach poszukiwań, ...
PYŁEK NA WIETRZE
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Zanim obsiejemy pola uprawne transgenicznymi roślinami należy upewnić się, czy wprowadzone do nich obce geny nie przeniosą się do innych roślin. Mogło by się to na przykład stać za pośrednictwem mszyc, czy też wiatru roznoszącego pyłek rośliny transgenicznej. ...
PROMIENIE X ZABIŁY MARIĘ SKŁODOWSKĄ-CURIE?
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Do niedawna panowało przekonanie, że przyczyną choroby i śmierci Marii Skłodowskiej-Curie była nadmierna dawka wchłoniętego przez jej organizm radu. Teza ta może ulec skorygowaniu. Zastrzeżenia wysunęli naukowcy asystujący przy przeniesieniu szczątków ...
UMRZEĆ, BY PRZETRWAĆ
JOANNA NURKOWSKA Luty 1996
Skłonności samobójcze są w świecie bardziej rozpowszechnione niż przypuszczaliśmy. Jak wskazują najnowsze badania mechanizm programowanej śmierci, czyli apoptoza, wykorzystywany jest nie tylko przez organizmy wielokomórkowe. Także jednokomórkowe pasożyty ...
TARCZYCA TEŻ NIE LUBI PAPIEROSÓW
BARBARA PRATZER Luty 1996
Oto kolejny argument przeciw paleniu papierosów. Szwajcarsko-brytyjski zespół badaczy przyjrzał się dokładnie kobietom z niedoczynnością tarczycy oraz - dla porównania - grupie kobiet bez żadnych kłopotów tarczycowych i stwierdził, że palenie papierosów ...
SPOSOBY NA DEPRESIĘ
JOANNA NURKOWSKA Luty 1996
Co roku prawie milion ludzi na świecie umiera z powodu depresji najtragiczniejszą, bo samobójczą śmiercią. Rzesze innych dolegliwość ta pozbawia radości i sensu życia. Czy można im pomóc?StatystykaPrzeciwdepresyjny arsenałLeki a płeć pacjenta Codzienność ...
PRZODKOWIE
MARCIN RYSZKIEWICZ Luty 1996
Jeśli jesteś, Czytelniku, białym Polakiem, jesteś bliskim krewnym królowej brytyjskiej, z którą dzieliłeś wspólnych przodkówprzed kilkunastoma pokoleniami.Twoje pokrewieństwo z byłym cesarzemHajle Selassje jest nieco odleglejsze,ale też sięga w stosunkowo ...
GADAJĄCE DELFINY
JERZY OSIŃSKI Luty 1996
Delfiny to jedne z najbardziej inteligentnych zwierząt.Czy można je nauczyć ludzkiej mowy?A może mają swój własny język? - O, my, papugi znamy dwa języki: mowę ludzką i mowę ptasią - odparła Polinezja dumnie. - Gdy mówię: Poly chce biszkopta, to ...
ZADZIWIAJĄCA HISTORIA KOKI
PIOTR DASZKIEWICZ Luty 1996
Niewiele roślin odegrało w historii tak znaczącą rolę, jak kokainowy krzew. Uważano, że jest darem boskim i diabelskim wynalazkiem, lekiem skutecznym na wszystkie dolegliwości i zemstą ostatnich Inków na białych kolonizatorach. Kokainowa botanikaKokainowy ...
ŻRÓDŁA PUSTYNI
BOŻENA DUBIELECKA Luty 1996
Kaktusy - roślinyniepodobne do innych,odporne na upałi długotrwały brak wody- mogą żyć tam,gdzie nic nie chce rosnąć. Z prawej - grupa kaktusów z rodzaju Ariocarpus Królestwem kaktusów są suche obszary Ameryki Północnej i Południowej. Dla botaników ...
SUSEŁ MORĘGOWANY W POLSCE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1996
Od pewnego czasu jestem stałą czytelniczką "Wiedzy i Życia". Chciałabym uzyskać od Was informacje na temat susła moręgowanego. Wiem tylko, że prawdopodobnie pojedyncze rodziny tych zwierząt przetrwały w okolicach Góry Świętej Anny. Agnieszka ...
BIOCHEMICZNA RÓWNOŚĆ PŁCI
JOANNA NURKOWSKA Luty 1996
Brzmi to paradoksalnie, ale takie są fakty - ciąża upodabnia kobietę domężczyzny, w każdym razie pod względem biochemicznym. Naukowcy z NationalCancer Institute odkryli ostatnio, że po ciąży w organizmie kobiety zmieniasię trwale aktywność jednego ...
DAR ŻYCIA
TADEUSZ ŚLIPKO Styczeń 1996
"Mój moment prawdy - moment, w którym niezwykłość tego, co się wydarzyło, rzeczywiście mną wstrząsnęła - przeżyłem w chwili wyjęcia serca Washkansky'ego. Spojrzałem w dół i ujrzałem pustkę wgłębienia... Świadomość, że oto leży przede mną człowiek ...
RYZYKO BYCIA NA SZCZYCIE
TADEUSZ KALETA Styczeń 1996
Pawian (Papio cynocephalus) jest zwierzęciem o bardzo złożonym życiu społecznym. Niedawno naukowcy amerykańscy pod przewodnictwem C. Packera z Uniwersytetu Minnesota badając te zwierzęta w Rezerwacie Gombe doszli do wniosku, że wysoki status społeczny ...
NIE MA JAK SEKS
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1996
Niby wszyscy wiedzą, że rozmnażanie płciowe jest korzystne dla gatunku, ale właściwie brak na to bezpośrednich dowodów. Kanadyjscy naukowcy z Memorial University of Newfoundland w St. John postanowili więc poddać to przekonanie eksperymentalnej weryfikacji. Wiadomo, ...
HORMONY I MENOPAUZA
BARBARA PRATZER Styczeń 1996
Bóle i zawroty głowy, zlewne poty, skoki ciśnienia, stany depresyjne - na to najczęściej skarżą się kobiety w okresie menopauzy. Do tych subiektywnych, przykrych odczuć dochodzi obiektywne zagrożenie chorobami serca i układu krążenia, niektórymi ...
TUSZA NIE POPŁACA
PAWEŁ KOZŁOWSKI Styczeń 1996
Sikorka bogatka (Parus major) Od dawna wiadomo, że zimą drobne ptaki są cięższe, gdyż gromadzą zapasy tłuszczu, jako rezerwę na wypadek niedostatku pożywienia. Pokarm zbierany w ciągu dnia jest "przerabiany" na tłuszcz, który organizm zużywa ...
WSTRZYMAĆ ODDECH
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1996
Rozbitkowie, których statek zatonął w lodowatych wodach giną prawie natychmiast po wypadnięciu za burtę. Naukowcy z angielskiego Instytutu Marynarki Wojennej w Gosport zbadali dlaczego tak się dzieje. Okazało się, że przyczyną śmierci nie jest zamarznięcie ...
MEDYCZNE NIECHLUJE
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1996
Ciekawą ankietę przeprowadzono wśród personelu medycznego szpitala w Michigan (USA). Przepytano 150 pracowników używających stetoskopów, jak często je myją. Okazało się, że choć mycie rąk przed badaniem chorego jest rutynową czynnością, odkażanie stetoskopu ...
TAK TO SIĘ ZACZĘŁO
JAN NIELUBOWICZ Styczeń 1996
Trzydzieści lat temu wykonano pierwsze w Polsce udane przeszczepienie nerki Kiedy po raz pierwszy w Polsce zdecydowaliśmy się na przeszczepienie nerki, na świecie przeprowadzono już ponad 800 tego typu operacji. Kilka lat wcześniej opracowano test zgodności ...
ŚMIERĆ MÓZGU, ŚMIERĆ CZŁOWIEKA
ANDRZEJ NESTOROWICZ Styczeń 1996
Śmierć, zwłaszcza osoby bliskiej, każdy z nas postrzega jako niezwykle dramatyczne zdarzenie. Tymczasem w świetle praw biologii śmierć, czy raczej umieranie, jest procesem rozciągniętym w czasie. Trwa zwykle dłużej, gdy poprzedzone jest przewlekłą, ...
NIE MA JAK RODZINA
WOJCIECH ROWIŃSKI Styczeń 1996
Stosunkowo niewielkie ryzyko operacji pobrania nerki usprawiedliwia wielką psychiczną i duchową korzyść, jaką odnosi człowiek ofiarowując swój narząd do przeszczepu, zaś pozbawienie go prawa do takiej decyzji może narazić na psychiczny uraz. Tak orzekł ...
NADZIEJE I ZWĄTPIENIA
BARBARA PRATZER Styczeń 1996
Nowotwory, AIDS, choroba Alzheimerato tylko kilka przykładów z długiej listyproblemów medycznych, które od lat czekają na rozwiązanie. Czy odkrycia roku 1995 spełnią oczekiwania, które rozbudziły, czy teżposzerzając naszą wiedzę nie rozwiążą żadnego ...
JAK ŻYĆ Z 470 GENAMI?
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1996
W 1995 roku genetyka molekularnaprzekroczyła kolejną granicę: po raz pierwszy oznaczono pełną sekwencjęnukleotydowągenomów dwu mikroorganizmów: Haemophilus influenzae i Mycoplasma genitalium. Oznaczenie sekwencji nukleotydowej genomu, to innymi słowami ...
NOWE SPOJRZENIE NA EWOLUCJĘ OCZU
KAROL SABATH Styczeń 1996
Jesteśmy wzrokowcami. Oczy dostarczają nam więcej informacji o świecie niż pozostałe narządy zmysłów. Szybkie ruchy oczu Narządy zdolne do tworzenia obrazu otoczenia, a nie tylko odróżniania światła od ciemności, występują u jamochłonów, pierścienic, ...
LNIANE KULINARIA
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1996
Piszę po lekturze artykułu "Jak to ze lnem jest" ("WiŻ"nr 8/1995), na który, muszę przyznać, długo czekałem. Dotychczas nasionalnu, które miałem w swej kuchni obdarzałem sympatią i zaufaniem intuicyjnie.Najczęściej parzyłem je jak ...
SERCE NA DŁONI
BARBARA PRATZER Styczeń 1996
Z cudzym sercem lub nerką żyje się niemal tak samo, jak z własną. Wprawdzie ani na chwilę nie można zapomnieć o lekach zapobiegających odrzuceniu przeszczepu, ale nie jest to chyba cena zbyt wygórowana za uratowanie życia. Transplantacyjne NobleAntygeny ...