Twoja wyszukiwarka

Dział - NAUKI O ŻYCIU
Kategoria - BIOLOGIA MOLEKULARNA
SYGNAŁY - KOPIA NIEDOSKONAŁA
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Jądro komórki klonowanego organizmu po wprowadzeniu do komórki jajowej podlega takim przemianom, by mogło kierować jego dalszym rozwojem. Nie mamy pojęcia, na czym polega ten proces ale już wiemy, że nie jest doskonały. Okazało się, że aktywność kilku ...
SYGNAŁY - MIECZ O DWÓCH OSTRZACH
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Śmierć i powstanie nowego życia? Na pierwszy rzut oka wydaje się, że to dwa przeciwieństwa, ale z punktu widzenia biologii oba zjawiska mogą być bardzo podobne. Okazało się, że kaspazy - enzymy niszczące umierającą komórkę, są również niezbędne do jej ...
SYGNAŁY - STRAŻNIK ROZSZYFROWANY?
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Wiemy już, jak uaktywnia się białko - pogromca nowotworów. W czerwcu tygodnik Science przyniósł sensacyjną wiadomość: wyjaśniono, w jaki sposób aktywowane jest białko p53, chroniące nasze komórki przed przekształceniem się w nowotwory. Dotąd było wiadomo, ...
SYGNAŁY - MITOSZKIELET?
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Struktury wewnątrz komórek także mają swoje "rusztowania". Kształt komórki nie jest dziełem przypadku. Skomplikowana sieć specjalnych włókien białkowych tworzy wewnątrz komórki elastyczne rusztowanie, które nadaje jej kształt i aktywnie uczestniczy ...
SYGNAŁY - DROGOWSKAZY PRZERZUTÓW
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Co decyduje o miejscu powstania nowych ognisk nowotworu? Komórki złośliwych nowotworów często opuszczają pierwotne ognisko raka i płyną z krwią albo chłonką do zdrowych tkanek. Tam osiadają i zaczynają się mnożyć, tworząc nowe guzy nowotworowe, czyli ...
SYGNAŁY - TAM I Z POWROTEM
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2001
Odkryto niezwykłe zjawisko występujące podczas odczytywania genów. Według podręczników biologii molekularnej w pojedynczym genie tylko jedna z dwóch nici DNA zawiera bezpośrednią informację o budowie białka. Drugi komplementarny łańcuch DNA jest potrzebny ...
SYGNAŁY - NA TROPIE PRIONÓW
BARBARA PRATZER Maj 2001
Pojawiła się realna szansa na wczesne i łatwe wykrywanie choroby "szalonych krów". Opracowanie testu wykrywającego chorobotwórcze priony, które chemicznie niczym się nie różnią od zdrowego białka prionowego, okazało się niezwykle trudne. Jednak ...
SYGNAŁY - PROSTO DO JĄDRA
GRZEGORZ NALEPA Maj 2001
W jaki sposób enzymy niszczące białka docierają do swoich "ofiar"? Podczas apoptozy - "samobójstwa komórki" - dochodzi do uruchomienia kaspaz, czyli specjalnych enzymów, które niszczą wybrane cząsteczki białek. Cząsteczki atakowane ...
WITAMY W ERZE POSTGENOMOWEJ
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 2001
Wielu sądziło, że wiedzę o mechanizmach rządzących życiem da nam rozszyfrowanie budowy genów. Tymczasem dopiero znajomość ich produktów - białek może być kluczem do rozwiązania zagadki. Ich poznawanie może jednak zająć dziesiątki lat. Koniec XX wieku ...
SYGNAŁY - CZERNIAK POD ŚCIANĄ
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Poznaliśmy kolejny mechanizm chroniący nowotwory przed układem odpornościowym. Organizm człowieka potrafi zabijać własne komórki poprzez apoptozę molekularne samobójstwo. Apoptoza służy do likwidacji uszkodzonych i niebezpiecznych komórek, na przykład ...
SYGNAŁY - ENERGIA, BÓL I PEŁNY PĘCHERZ
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Naukowcy przekonali się, że wrażenie bólu może być wywoływane przez "energetyczne" cząsteczki ATP. Wszystkie żywe komórki wykorzystują adenozyno-trifosforan (ATP) do przechowywania energii uwolnionej w różnych reakcjach biochemicznych. Taka ...
MIKROSKOPIJNY RAMBO
MARTA KOTON-CZARNECKA Luty 2001
Promieniowanie po eksplozji bomby atomowej powoduje na obszarze setek kilometrów śmierć wszystkiego, co żyje. Wszystkiego, ale nie bakterii Deinococcus radiodurans, która doskonale radzi sobie w ekstremalnych sytuacjach. Jak dowodzą wyniki badań laboratoryjnych, ...
SYGNAŁY - JAK PO SZNURKU
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001
Odkryto kolejny mechanizm, który może pomóc w walce z rakiem. Mikrotubule to sztywne rurki białkowe, które współtworzą "szkielet" komórki. Różne pęcherzyki transportowe przyczepiają się do nich i ślizgają się jak wagoniki kolejki linowej. ...
SYGNAŁY - NAPRAWA DNA I P53
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
O tym, jak białko p53 chroni komórkę przed transformacją nowotworową, napisano tysiące prac naukowych. Wszyscy wiedzą, że p53 wykrywa błędy w DNA i zatrzymuje cykl komórkowy, żeby uszkodzona komórka mogła spokojnie naprawić swój genom, a w przypadku ...
MOLEKULARNE ADRESY
MAGDALENA FIKUS Marzec 2000
Jak to się dzieje, że miliony różnych białek, uczestniczących w procesach komórkowych, trafiają we właściwym czasie tam, gdzie są niezbędne? Odpowiedź na to pytanie warta jest Nagrody Nobla. Gdy w latach sześćdziesiątych analizowano strukturę komórki ...
PIERWSZY CHROMOSOM ROZSZYFROWANY
MAGDALENA FIKUS Luty 2000
Uczeni wiedzą już wszystko o genach kilkuset wirusów, kilkudziesięciu bakterii, jednego mikroskopijnego grzyba i jednego robaka. Ale naprawdę czekali na rozszyfrowanie genów człowieka. Na początku grudnia 1999 roku obiegła świat wiadomość: poznano sekwencję ...
SYGNAŁY - DNA INACZEJ
GRZEGORZ NALEPA Luty 2000
Struktura P - nowy kształt DNA. Podwójna helisa (wyd. Prószyński i S-ka 1995) to opowieść Jamesa Watsona o tym, jak doszło do jednego z największych odkryć naukowych wszechczasów - opisania cząsteczki DNA jako podwójnej helisy, utworzonej przez dwa ...
KSZTAŁT LEKU
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Odkryty 5 lat temu gen BRCA1 znany jest z tego, że zmutowany sprzyja rozwojowiraka piersi i jajnika. W normalnych warunkach kodowane przez ten gen białkosłuży do naprawiania uszkodzeń DNA. Zatem nieprawidłowości w budowie tegogenu, przeszkadzając białku ...
WIELKI GENOM MAŁEGO ROBAKA
MAGDALENA FIKUS WADIM KAPULKIN Sierpień 1999
POD KONIEC ZESZŁEGO ROKU GENETYKOM UDAŁO SIĘ POZNAĆ KOMPLETNY ZAPIS GENETYCZNY PIERWSZEGO ORGANIZMU WIELOKOMÓRKOWEGO. O tym, że nie trzeba być wielkim, aby zawojować świat, biolodzy wiedzą doskonale. Świetnym tego przykładem jest maleńki robaczek, ...
ŻYCIODAJNY I ZABÓJCZY
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
WCIĄŻ WYDŁUŻA SIĘ LISTA CHORÓB, W KTÓRYCH POWSTANIE I ROZWÓJ ZAANGAŻOWANE SĄ NAJPRAWDOPODOBNIEJ WOLNE RODNIKI. SAMI SOBIE MOŻEMY POMÓC DIETĄ BOGATĄ W WITAMINY A, C I E. O tym, że nadmiar tlenu jest szkodliwy, wiadomo od dawna. Już w latach czterdziestych ...
ŻYWNOŚĆ FRANKENSTEINA?
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Po ujawnieniu rezultatów badań Arpada Pusztaia z Rowett Research Institute w Aberdeen w Szkocji przez europejskie środki masowego przekazu przetoczyła się prawdziwa burza. Przed kamerami brytyjskiej telewizji Pusztai oświadczył, że z jego badań wynika, ...
ŹRÓDŁO MŁODOŚCI I... ŚMIERCI
WITOLD MACIEJEWSKI Kwiecień 1999
CZY NORMALNE, ZDROWE KOMÓRKI LUDZKIEGO CIAŁA MOGĄ BYĆ NIEŚMIERTELNE, TAK, JAK NIEŚMIERTELNE SĄ KOMÓRKI NOWOTWOROWE? A JEŚLI TAK, CZY DAJE TO NADZIEJĘ NAM WSZYSTKIM NA DŁUŻSZE ŻYCIE? Na początku stycznia niemal równocześnie dotarły do opinii publicznej ...
NOWE OBLICZE BIOTECHNOLOGII
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1999
Świat świadomej ingerencji człowieka w geny, który jeszcze kilka lat temu, nawet najwybitniejszym biologom, wydawał się odległą fantazją, świat technologii stwarzających podstawy nowej cywilizacji, jest już w naszym bezpośrednim zasięgu, otacza nas powoli ...
MIĘDZY BADANIAMI A KASĄ
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1999
Islandia. 270 tys. mieszkańców, tysiąc lat prawie zupełnej izolacji od reszty świata, dokładne zapisy stanu zdrowia mieszkańców liczą sobie 100 lat. Nieocenione źródło informacji o wyodrębnionej populacji ludzkiej, której losy genetyczne można by prześledzić ...
ŻYWY DOWÓD EWOLUCJI
MAGDALENA FIKUS Marzec 1999
Nowe osiągnięcie genomiki: w pełni poznany DNA Rickettsia prowazekii (Charles Kurland z zespołem, Uniwersytet w Uppsali) budzi zainteresowanie z dwóch powodów. Chodzi o pasożytnicze bakterie, które mogą żyć i mnożyć się tylko wewnątrz komórki gospodarza, ...
BIOTECHNOLOGIA, GENOMIKA I POLITYKA
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1999
PO RAZ PIERWSZY NA ŚWIECIE BIOTECHNOLOGIA STAŁA SIĘ PRZEDMIOTEM OGÓLNONARODOWYCH DYSKUSJI, SWARÓW, BA, NAWET WIELOTYSIĘCZNYCH DEMONSTRACJI ULICZNYCH, CO DOPROWADZIŁO DO OGÓLNOKRAJOWEGO REFERENDUM. W Szwajcarii zorganizowała się pokaźna grupa lobbistów, ...
POWTÓRKA Z HISTORII?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
JEDNYM Z NAJWIĘKSZYCH OSIĄGNIĘĆ MEDYCYNY XX WIEKU BYŁO OPANOWANIE WIELU GROŹNYCH CHORÓB ZAKAŹNYCH, KTÓRE DZIESIĄTKOWAŁY LUDNOŚĆ ŚWIATA. DZIŚ WŚRÓD NAJPOWAŻNIEJSZYCH ZAGROŻEŃ ZDROWOTNYCH ZNÓW ZNALAZŁY SIĘ BAKTERIE I WIRUSY. Nie chodzi tu tylko o nowe ...
JURAJSKIE ODCHODY
PAWEŁ WERNICKI Styczeń 1999
Na filmie wszystko wygląda romantycznie - znakomity uczony bada DNA dinozaurów dzięki analizie zawartości układu pokarmowego prehistorycznych komarów, zatopionych w bursztynie. Jednak w realnym świecie uczeni uznają za bardziej obiecujące inne znalezisko: ...
W GŁĄB KOSMOSU I... KOMÓRKI
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1998
Szkoła nie musi być nudna. Dostęp do Internetu i programy multimedialne na CD-ROM-ach mogą uatrakcyjnić każdą lekcję, jeśli tylko nauczyciel potrafi i chce je wykorzystać. Już słyszę oburzone głosy, że wiele polskich szkół nie stać na mniej wyrafinowane ...
SELEN DLA WSZYSTKICH PANÓW
ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998
Selen i kilkanaście innych pierwiastków tworzą grupę tzw. mikroelementów, które pełnią w organizmie człowieka różne ważne funkcje. Kazuko Yoshizawa z Harvard School of Public Health ostatnio zaobserwował razem ze swoimi współpracownikami bardzo ciekawą ...
GROŹNA MUTACJA
ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998
Najnowsze badania przeprowadzone przez grupę naukowców pod kierownictwem Timothy'ego Rebbecka na University of Pennsylvania School of Medicine wykazały, że stopień złośliwości raka prostaty jest ściśle związany z genem o nazwie CYP3A4. Gen ten koduje ...
WŚCIEKLIZNA MNIEJ GROŹNA
PAWEŁ WERNICKI Grudzień 1998
Co roku miliony ludzi w krajach rozwijających się szczepi się przeciw wściekliźnie. Niestety, produkcja konwencjonalnych szczepionek, zawierających unieczynnionego wirusa, jest kosztowna. Ostatnio przeprowadzone badania na małpach budzą nadzieję na rozwiązanie ...
DŻUMA BALSAMEM NA BOLĄCE STAWY
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Dżuma jest wręcz symbolem śmiertelnej choroby zakaźnej i zapracowała na taką opinię. Czarna Śmierć, jak ją nazywano, przenoszona za pośrednictwem szczurzych pcheł, zabiła w średniowieczu miliony ludzi w Azji i Europie. Jednak wyniki prac naukowców z ...
KAPSUŁKI Z GENAMI
GRZEGORZ BARTOSZ Listopad 1998
Jak skierować pożądane geny tylko do ściśle określonych komórek organizmu, zapewniając równocześnie dostatecznie wysoką efektywność tego procesu - oto wciąż nierozwiązane problemy terapii genowej. W przyszłości zapewne zostaną rozwiązane, ale na ...
PIGUŁKI I GENY
ARKADIUSZ MILLER Październik 1998
Współczesne leczenie farmakologiczne opiera się na założeniach statystycznych. Dlaczego? Otóż stosuje się uśrednione dawki leków działające na uśrednione objawy chorobowe u przeciętnego chorego. Problem w tym, że w rzeczywistości nikt i nic nie jest ...
KAWA NA DOBRANOC
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Fot. Kalbar Kawę bezkofeinową otrzymuje się, poddając ziarna zwykłej kawy działaniu gorącej wody lub skroplonego dwutlenku węgla w stanie nadkrytycznym. Tak ostre środki usuwają jednak częściowo składniki decydujące o aromacie. Optymalnym rozwiązaniem ...
UŁOMNY STRAŻNIK
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Od pewnego czasu wiadomo, że HPV (Human papillomavirus) ma swój udział w rozwoju nowotworów układu moczowo-płciowego, jednak nieznajomość mechanizmu onkogennego działania wirusa nie pozwalała na stworzenie skutecznych metod zapobiegania i leczenia wywołanych ...
LEPSZE PERSPEKTYWY
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Operacje serca są i będą wykonywane coraz częściej. Ich powodzenie zależy nie tylko od właściwego przeprowadzenia zabiegu przez kardiochirurga, ale także od występowania powikłań poope-racyjnych. Wiele z nich jest powodowanych przez reakcje odpornościowe ...
NIESTRASZNA INŻYNIERIA
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1998
Miłośnikom inżynierii genetycznej i nowoczesnej biotechnologii gorąco polecam książkę Poprawianie natury. Inżynieria genetyczna - nauka i etyka, autorstwa M.J. Reissa i R. Straughana. Nie dość, że niesie wiele ciekawych, czasem trudnych do zdobycia ...
JASKINIA ZBÓJECKA W ŁOPIANIU
WOJCIECH WRÓBLEWSKI Lipiec 1998
W marcowym numerze "Wiedzy i Życia" na s. 6 ukazała się notatka Nowa kolonia podkowców, mówiąca o odkryciu stanowiska nietoperzy w Jaskini Zbójeckiej w Łopieniu (Beskid Wyspowy). Ponieważ tytuł pisma obliguje do rzetelności, pozwalam sobie ...
O ŚWIADOMOŚCI MOLEKULARNIE
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1998
ZALEDWIE STO LAT TEMU WYKAZANO, ŻE MÓZG, TAJEMNICZY I NIEZWYKŁY NARZĄD, ZBUDOWANY JEST TAK, JAK INNE TKANKI CIAŁA, Z KOMÓREK. DZIŚ NAUKOWCY PRÓBUJĄ ZGŁĘBIĆ ISTOTĘ NAJBARDZIEJ SPEKTAKULARNEJ CZYNNOŚCI MÓZGU CZŁOWIEKA, ŚWIADOMOŚCI. CZY MÓZG JEST W PEŁNI ...
UWIĘZIONE GENY
TOMASZ ŁĘSKI Lipiec 1998
Amerykańskim naukowcom udało się wymyślić metodę otrzymywania o wiele bezpieczniejszych zmodyfikowanych genetycznie (transgenicznych) roślin. Opracowana przez nich technika pozwoli na wprowadzanie genów do roślin uprawnych w sposób, który uniemożliwi ...
CHOROBA MAMOKOLNO-DEPRESYJNA A GENY
ARKADIUSZ MILLER Czerwiec 1998
Choroba maniakalno-depresyjna charakteryzuje się występowaniem zaburzeń psychicznych w postaci następujących po sobie okresów silnej depresji i euforii. Cykle takie mogą trwać nawet do kilku miesięcy, a pomiędzy nimi występują okresy zupełnego powrotu ...
GEN MIGOTANIA KOMÓR
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1998
Co roku ponad 300 tys. Amerykanów umiera nagle z powodu migotania komór. Pojawia się ono wtedy, gdy włókna mięśnia sercowego kurczą się w sposób nie zsynchronizowany, tak że serce przestaje pompować krew; tętno zanika, chory traci przytomność. Jeśli ...
POSREBRZONY DNA
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Coraz więcej wysiłku inżynierowie poświęcają badaniom nad elektroniką w nanoskali. Zanim jednak powstaną układy elektroniczne ledwie widoczne gołym okiem, trzeba będzie rozwiązać podstawowy problem: jakich użyć przewodników? Kandydatów do tego celu ...
JAK UNIESZKODLIWIĆ HIV
BARBARA PRATZER Maj 1998
Niezwykłe doświadczenie, które stwarza szansę na powstrzymanie spustoszeń układu odpornościowego przez wirus HIV, przeprowadził Richard Morgan z National Institutes of Health. Jego pomysł polega na wprowadzeniu do komórek CD4 - a są one głównym celem ...
SERCE W RĘKACH GENETYKÓW
JÓZEF DULAK Maj 1998
ZAWAŁY SERCA, NADCIŚNIENIE, SCHORZENIA NACZYŃ OBWODOWYCH ORAZ UDARY MÓZGU CO ROKU POZBAWIAJĄ ŻYCIA PONAD 11 MLN OSÓB NA CAŁYM ŚWIECIE. U ICH PODŁOŻA LEŻY MIAŻDŻYCA, KTÓRA ZWYKLE ROZPOCZYNA SIĘ JUŻ W DZIECIŃSTWIE I ROZWIJA W MIARĘ, JAK ORGANIZM NIE MOŻE ...
DLACZEGO ESTROGENY SZKODZĄ
BARBARA PRATZER Maj 1998
Wiadomo, że wyższy poziom estrogenów idzie w parze ze zwiększonym ryzykiem raka piersi. Przyczyny tej korelacji nie są jednak w pełni wyjaśnione. Równie dobrze szkodliwa może być nadmierna stymulacja receptorów estrogenowych znajdujących się na powierzchni ...
HIV BRONI SIĘ SAM
BARBARA PRATZER Kwiecień 1998
Mimo intensywnych badań prowadzonych w liczących się ośrodkach naukowych na świecie, nie udało się jeszcze rozwikłać wielu tajemnic związanych z wirusem HIV. Dla przykładu, wciąż nie jest jasne, czy komórki zainfekowane HIV mogą zostać zabite przez cytotoksyczne ...
EFEKT GREJPFRUTA WYJAŚNIONY
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Fot. Internet Niektóre lekarstwa zażywane doustnie są bardzo słabo przyswajalne. Należą do nich leki przepisywane na wysokie ciśnienie krwi, choroby serca i uczulenia, a także AIDS. Istnieje jednak substancja, która znacznie zwiększa ich przyswajalność, ...
TROPICIEL PRIONÓW
MAREK DUCZKOWSKI Marzec 1998
Jedno z najpoważniejszych czasopism naukowych "Nature" zasygnalizowało zbliżający się przełom w diagnostyce chorób prionowych (m.in. choroby "szalonych" krów i Creutzfeldta-Jakoba), który będzie możliwy dzięki specjalistom z Prionics ...
DOKĄD ZMIERZASZ GENETYKO
MAGDALENA FIKUS Luty 1998
DOKĄD ZMIERZA GENETYKA? Z CZYM WEJDZIE W NOWE STULECIE I TYSIĄCLECIE? CZY MOŻNA DZIŚ PRZEWIDZIEĆ KIERUNKI JEJ ROZWOJU? JAKI WPŁYW NA ROZWÓJ GENETYKI MIEĆ BĘDZIE POZNANIE SEKWENCJI DNA CZŁOWIEKA? Sterowane modyfikacje genetyczne niektórzy nazywają "zabawą ...
ZAWIEDZIONE NADZIEJE
BARBARA PRATZER Luty 1998
Od czasu, kiedy została odkryta telomeraza, enzym zapewniający komórkom nowotworowym nieśmiertelność, naukowcy mieli nadzieję wykorzystać ją do walki z rakiem. Ostatnie badania niestety bardzo osłabiły ich optymizm. We wszystkich komórkach ludzkiego ...
UWAGA KOKLUSZ
BARBARA PRATZER Luty 1998
Co najmniej od dwóch lat w wielu krajach europejskich, a także spoza naszego kontynentu małe dzieci coraz częściej chorują na koklusz. Mimo że wszędzie tam od lat prowadzi się szczepienia ochronne, zdarzają się nawet przypadki śmiertelne. Dla przykładu, ...
LECZNICZE ANTYSENSY
JÓZEF DULAK Luty 1998
Oligonukleotydy antysensowe to krótkie odcinki jednoniciowego DNA, które potrafią zahamować ekspresję niepożądanego, bo odpowiedzialnego za chorobę genu. Ta metoda lecznicza, aczkolwiek prosta i elegancka w swej idei, nie znalazła jeszcze szerszego zastosowania ...
P53 NIE JEST JEDYNY
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Naukowcy z Harvard Medical School, współpracujący z zespołem francuskich naukowców, odkryli, że słynny gen p53 - strażnik genomu, krytyczny czynnik w rozwoju raka, zmutowany u 60% ludzi cierpiących na nowotwory, ma sobowtóra. Nowy gen, nazwany p73, ...
HODOWLA LUDZKIEJ TKANKI
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Naukowcy z John Hopkins University wyhodowali ludzkie nie zróżnicowane komórki embrionalne. Mogą się one potencjalnie rozmnożyć, przekształcając w dowolne komórki ciała, w tym na przykład w krew, mięsień sercowy czy neurony. Kierownik projektu, John ...
SZTUCZNE PALCE CYNKOWE
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 1998
Odcinek palca cynkowego o konformacji alfa-helisy (kolor czerwony) służy do łączenia się z zasadami DNA. Naprzeciwko tego odcinka znajduje się krótki fragment o budowie beta-harmonijki (kolor niebieski). Atom cynku (ciemnozielona kulka) łączy się z ...
UCZMY SIĘ OD DROŻDŻY
BARBARA PRATZER Styczeń 1998
Niedawno uczeni poznali pełny genom drożdży. Pozwala to nie tylko rozszyfrować różne mechanizmy biochemiczne funkcjonujące u tych organizmów, ale też ułatwia badanie innych - wiedząc jak to jest u drożdży, łatwiej prześledzić odpowiednie mechanizmy ...
WITAJ DOLLY
JACEK MODLIŃSKI Styczeń 1998
WIELU OSOBOM, A Z CAŁĄ PEWNOŚCIĄ BIOLOGOM, ROK 1997 KOJARZYĆ SIĘ BĘDZIE Z DOLLY, NAJSŁYNNIEJSZĄ NIEWĄTPLIWIE PRZEDSTAWICIELKĄ OWCZEGO RODU. Dolly jest pierwszym ssakiem, który powstał dzięki sklonowaniu dorosłego osobnika (patrz: "WiŻ" nr ...
GENETYCZNE KORALIKI
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1998
PO DWUDZIESTU LATACH BADAŃ UJAWNIONO INTYMNĄ STRUKTURĘ NUKLEOSOMU. Przez kilkadziesiąt lat, które upłynęły od odkrycia struktury podwójnej helisy DNA (1952), pozostawało zagadką, w jaki sposób DNA, który na przykład w naszych komórkach mierzy około ...
NERWY NA WODZY
BARBARA PRATZER Styczeń 1998
PARALIŻ, CHOROBA ALZHEIMERA, CHOROBA PARKINSONA TO TYLKO PRZYKŁADY CIĘŻKICH NIEDOMAGAŃ OŚRODKOWEGO UKŁADU NERWOWEGO, KTÓRYCH WCIĄŻ NIE UMIEMY WYLECZYĆ. OSTATNIE OSIĄGNIĘCIA NEUROFIZJOLOGII BUDZĄ UZASADNIONE NADZIEJE NA PRZEŁOM W TEJ DZIEDZINIE. Kiedy ...
NEANDERTALCZYK MOLEKULARNY
KAROL SABATH Styczeń 1998
BADANIA GENETYCZNE PRZECZĄ BLISKIEMU POKREWIEŃSTWU DZISIEJSZYCH LUDZI I NEANDERTALCZYKÓW. Odkąd w 1857 roku odkryto grubokościsty szkielet ludzki w dolinie Neandra - Neanderthal (dziś Neandertal) - tożsamość owego człowieka budzi wiele kontrowersji. ...
SAMOBÓJSTWO GOŚCIA
BARBARA PRATZER Grudzień 1997
SZANSĘ NA PRZEŻYCIE MA DZIŚ CO DRUGI CHORY PO PRZESZCZEPIENIU SZPIKU KOSTNEGO. CZY CHYTRA SZTUCZKA GENETYCZNA, ZMUSZAJĄCA DO SAMOBÓJSTWA KOMÓRKI, KTÓRE NISZCZĄ ORGANIZM BIORCY, DA SZANSĘ WIĘKSZOŚCI CHORYCH? Decyzja o przeszczepieniu szpiku zawsze jest ...
KOŃ TROJAŃSKI A... HIV
BARBARA PRATZER Grudzień 1997
Pomysł, który świetnie sprawdził się pod Troją, ma właśnie zamiar wykorzystać John Rose z Yale University do walki z HIV. Rolę konia przydzielił wirusowi pryszczycy (VSV), który atakuje bydło i niekiedy przenosi się na ludzi, na przykład za pośrednictwem ...
WIĄZANIE WODOROWE NIE TAK WAŻNE
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Od czasów odkrycia trójwymiarowej budowy białek i kwasów nukleinowych uważano, że to wiązanie wodorowe trzyma razem nici DNA i umożliwia przyjmowanie przez białka skomplikowanych przestrzennych struktur. Dwa niedawne wydarzenia wydają się poważnie podważać ...
CO ŻYJE W METANIE?
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Głęboko pod powierzchnią oceanów występują ogromne złoża gazu ziemnego, metanu, w postaci klatratów wodnych. Głęboko - z wyjątkiem Zatoki Meksykańskiej, gdzie odsłonięte klatraty wodne od pewnego czasu budzą wielkie zainteresowanie naukowców. Tam też ...
NIEWINNE ZŁEGO POCZĄTKI
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1997
ESCHERICHIA COLI - NAJPIERW MALEŃKI REZYDENT NASZYCH JELIT, POTEM OBYWATEL LABORATORIÓW BADAWCZYCH, STAŁA SIĘ WYTRYCHEM W RĘKACH NAUKOWCÓW, POZWALAJĄCYM WŁAMAĆ SIĘ DO ZAMKNIĘTEGO DO NIEDAWNA ŚWIATA GENÓW. Od paru miesięcy w telewizji, radiu, gazetach ...
ODGRZEWANY POMYSŁ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
W National Institutes of Health powrócono właśnie do badań nad szczepionką przeciw AIDS zawierającą żywe, choć osłabione wirusy HIV. Prace przerwano dwa lata temu, kiedy eksperymenty przeprowadzone na małpach wykazały, że nawet osłabione wirusy mogą ...
NOWOŚCI Z PRZESZŁOŚCI
KAROL SABATH Listopad 1997
Uczestnicy kwietniowego zjazdu American Society of Physical Antropology w St. Louis mieli okazję zapoznać się z nowymi danymi genetycznymi, dotyczącymi zróżnicowania regionu YAP męskiego chromosomu płci (Y), zaprezentowanymi przez Michaela Hammera z ...
POLLY PO DOLLY
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
Naukowcy z PPL Therapeutics klonowali już zwyczajne owce, w tym, w lutym br., słynną Dolly. Tworzyli też zwierzęta transgeniczne - noszące geny innego gatunku. Teraz po raz pierwszy połączyli te techniki, dając życie Polly i jej czterem siostrom, jagniętom ...
WALKA O PRZETRWANIE
GRZEGORZ BARTOSZ Listopad 1997
AŻ 95% NIEPOWODZEŃ W LECZENIU NOWOTWORÓW ZWIĄZANYCH JEST Z TAJEMNICZYM WCIĄŻ ZJAWISKIEM OPORNOŚCI NA LEKI. W SKALI ŚWIATA OZNACZA TO CO ROKU KILKA MILIONÓW ISTNIEŃ LUDZKICH. Przyczyny oporności na leki przeciwnowotworowe są różnorodne, jednak u podłoża ...
ZBZIKOWANY ARCHITEKT
ANDRZEJ JOACHIMIAK Październik 1997
CZYŻBY ŻYWY ORGANIZM - BĘDĄCY ZESPOŁEM ZNAKOMICIE WSPÓŁPRACUJĄCYCH ZE SOBĄ ELEMENTÓW - W RZECZYWISTOŚCI BYŁ JEDYNIE ZLEPKIEM PASOŻYTÓW DBAJĄCYCH WYŁĄCZNIE O WŁASNE INTERESY? CHOĆ TEZA TA WYDAJE SIĘ ABSURDALNA, ZOSTAŁA JEDNAK SFORMUŁOWANA DWADZIEŚCIA ...
ODMŁADZAJĄCA KURACJA PETUNII
MAGDALENA FIKUS Październik 1997
Fot. Paweł Słomczyński Rynek zbytu na ozdobne kwiaty doniczkowe, balkonowe i cięte jest ogromny, ale trwałość wielu z nich pozostawia sporo do życzenia. Jak wie każdy, kto posadził sobie petunie czy surfinie na balkonie, kwitną one długo i obficie, ...
NAJSTARSZY PRZYJACIEL
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1997
Fot. Internet Zdaniem genetyków, przyjaźń człowieka z psem ma znacznie dłuższą historię niż można by sądzić na podstawie badań archeologicznych. Najstarszy dowód na nasze partnerstwo - psiopodobny szkielet znaleziony w miejscu pochówkowym - pochodzi ...
OTYŁOŚĆ NIEWĄTPLIWIE GENETYCZNA
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Po odkryciu u myszy słynnego genu Ob, którego defekty powodują ich otyłość, naukowcy przez długi czas usiłowali znaleźć związek między ludzkim genem Ob a nadwagą ("Sygnały", "WiŻ" nr 1/1997). Udało się to dopiero w tym roku, gdy u ...
SKLONUJEMY DINOZAURA?
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1997
Ryc. Karol Sabath Rewelacyjne dokonania embriologów (sklonowanie owcy) i biologów molekularnych (współczesne metody inżynierii genetycznej itp.) pozwalają coraz śmielej snuć marzenia rodem z powieści science fiction, takie choćby jak ożywienie dinozaurów. ...
SUPERBROŃ XX WIEKU
ANDRZEJ ZIMNIAK Wrzesień 1997
NA UMYTYM DO CZYSTA SZKLE JESZCZE NIKT NIC CIEKAWEGO NIE ZAUWAŻYŁ - MAWIAŁ ALEKSANDER FLEMING. PEWNEGO WRZEŚNIOWEGO DNIA ROKU 1928 Z ZAPLEŚNIAŁEJ HODOWLI GRONKOWCÓW WYIZOLOWAŁ PENICYLINĘ. Mikroskopijny zarodnik pędzlaka Penicillium notatum przypadkowo ...
GENETYCZNI KOLONIZATORZY
TOMASZ ŁĘSKI Wrzesień 1997
MIKROORGANIZMY WYWOŁUJĄCE CHOROBĘ NISZCZĄCĄ UPRAWY SŁUŻĄ DZIŚ CZŁOWIEKOWI DO PRODUKCJI ULEPSZONYCH GENETYCZNIE ROŚLIN. Drobnoustroje z rodzaju Agrobacterium do perfekcji opanowały sztukę "kolonizacji genetycznej" - wprowadzania własnych genów ...
KLON CZY NIE KLON?
RAFAŁ FALIŃSKI PAWEŁ PLUCIŃSKI ROBERT NOWAK Wrzesień 1997
Artykuł pań Magdaleny Fikus i Joanny Nurkowskiej Sukces w owczej skórze ("WiŻ" nr 5/1997) wzbudził nasze zainteresowanie. Chodzi o to, czy Dolly rzeczywiście jest klonem, jeżeli przyjąć, jak definiują autorki, że klon to zbiór genetycznie identycznych ...
SŁODKO, A BEZ GRZECHU
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1997
Wiele roślin tropikalnych wytwarza pewne słodkie w smaku białka. Należą do nich taumatyna (3000), jedyne białko znajdujące się już w sprzedaży jako środek słodzący, kurkulina (550), manibilina (100), pentadyna (500) i monellina (3000). Liczby w nawiasach ...
WINO GENETYKÓW
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1997
Fot. H. Kuglarz Smak i aromat wina zależą m.in. od rodzaju kwasów organicznych, powstałych w wyniku fermentacji alkoholowej. Na skład kwasów z kolei niebagatelny wpływ ma gatunek winorośli i klimat, w jakim rosła. Smak kwaśny warunkują głównie kwasy ...
SEKS ZAPISANY W GENACH
MAŁGORZATA SIERADZKA-FLEITUCH Lipiec 1997
SPÓR O TO, KTÓRE ZACHOWANIA SĄ WRODZONE, A KTÓRE POWSTAJĄ W PROCESIE WYCHOWANIA, TRWA OD DAWNA I NIC NIE WSKAZUJE NA TO, ABY MIAŁ SIĘ SZYBKO ZAKOŃCZYĆ. OSTATNIO NAUKOWCY PRÓBUJĄ DOCIEC, W JAKIM STOPNIU GENY DECYDUJĄ O SKŁONNOŚCIACH HOMOSEKSUALNYCH. Zhang ...
NOWOTWORY - NIEUSTAJĄCA ZAGADKA
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1997
Nie ulega dziś wątpliwości, że nowotwory stanowią wielką, różnorodną grupę chorób. Mają one jednak pewne cechy wspólne: u ich podłoża leży nagromadzenie wielu kolejnych zmian genetycznych rozpoczynających się od zmiany w pojedynczej komórce, a komórka ...
CO NOWEGO W BIOTECHNOLOGII?
MAGDALENA FIKUS Czerwiec 1997
Firma PPL Therapeutics, ta sama, która współpracowała z Roslin Institute w klonowaniu owcy Dolly, doniosła o urodzeniu i dojrzałości transgenicznej krowy, tym razem nazwanej Rosie, w której mleku znajduje się 2.4 g/l ludzkiej a-laktoglobuliny (litr ludzkiego ...
ZJADLIWY OBIADEK
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Ichneumony (zwane inaczej mangustami) - niewielkie ssaki należące do rodziny łaszowatych - są w stanie połakomić się nawet na tak niebezpieczny kąsek jak okularnik. Ci osławieni pogromcy węży polegają przy tym nie tylko na swej bystrości oraz szybkości ...
NASZ CZTERDZESTY SIÓDMY
MAGDALENA FIKUS Czerwiec 1997
NATURA WYPOSAŻYŁA NASZ GATUNEK W 46 CHROMOSOMÓW, ZAŚ AMERYKAŃSCY BIOLODZY SKONSTRUOWALI CZTERDZIESTY SIÓDMY. W 1983 roku Andrew Murrayi Jack Szostak z Massachusetts General Hospital w Bostonie skonstruowali pierwszy na świecie sztuczny chromosom drożdżowy, ...
CZY BAĆ SIĘ BIOTECHNOLOGII?
MAGDALENA FIKUS Czerwiec 1997
Jeżeli ciekawy jesteś, czym różni się biotechnologia od inżynierii genetycznej, czyją własnością są zasoby genetyczne występujące na danym terytorium, czy można opatentować człowieka i jego "części", czy właścicielem patentu jest ten, kto pierwszy ...
BIOCHEMICZNY NOS
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Jak to się dzieje, że potrafimy odróżnić zapach zgnilizny od aromatu róży herbacianej? Neurofizjolodzy przypuszczali dotąd, że jedną z przyczyn wysokiej "zdolności rozdzielczej" powonienia, nawet u tak kiepskiego węchowca, jakim jest człowiek, ...
SKAZANI NA STAROŚĆ
GRZEGORZ BARTOSZ Maj 1997
ALEŻ TEN REDFORD SIĘ ZESTARZAŁ - STWIERDZA MELANCHOLIJNIE WIELE PAŃ PO OBEJRZENIU FILMU "NAMIĘTNOŚCI". NIESTETY... PROCES STARZENIA SIĘ NIE OSZCZĘDZA NIKOGO. Dobrze znanym zewnętrznym oznakom starzenia się, takim jak siwienie włosów i zmarszczki ...
UCIECZKA PRZED AIDS
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Maj 1997
WIRUS NABYTEGO NIEDOBORU ODPORNOŚCI WIELOKROTNIE BYŁ BOHATEREM PIERWSZYCH STRON GAZET, ALE DOPIERO NIEDAWNO ZACZĘTO GŁOŚNO MÓWIĆ O NADZIEI NA JEGO POKONANIE. Najnowsze relacje na temat skuteczności nowych leków, tzw. inhibitorów proteazy, oraz odkrycie ...
PIWO RAZ!
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1997
Trudno byłoby przekonać browarnika, że współczesna biotechnologia może jeszcze coś istotnego wnieść, aby polepszyć produkt jego pracy - piwo. Bądź co bądź metody te opracowywano ponad 5 tys. lat. A jednak dwóch badaczy zatrudnionych w duńskiej firmie ...
UWAGA! BUBEL!
EWA BARTNIK JANUSZ LIMON Kwiecień 1997
Jest rzeczą oczywistą, że od wielu lat konsekwentnie stosowane testy, szczególnie na egzaminie wstępnym na akademie medyczne, spowodowały rozwój różnego rodzaju wydawnictw mających przygotować kandydatów do takiego sprawdzianu wiadomości. Tym bardziej, ...
TRANSGENICZNE STRACHY
ROMAN HOŁYŃSKI MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1997
Do redakcji wpłynął od pana Romana B. Hołyńskiego list, którego ze względu na objętość nie możemy zamieścić w całości. Jest to polemika z artykułem M. Fikus, "WiŻ" nr 9 /1996 pt. Transgeniczne strachy, dotyka on również problemów poruszonych ...
POMIDOR PRZECIW WŚCIEKLIŹNIE, BANAN PRZECIW MALARII
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1997
Szczepimy się przeciw różnym chorobom już ponad 100 lat, a idealnych szczepionek wciąż nie ma. Brakuje przede wszystkim szczepionek tanich i nie wymagających utrzymywania reżimu temperaturowego - czekają na nie wszystkie kraje rozwijające się, niemal ...
ODPORNOŚĆ KONTROLOWANA
MAGDALENA FIKUS Marzec 1997
Od ponad pół wieku znane są białka wytwarzane w komórkach kręgowców w odpowiedzi na inwazję wirusa, które nazwano interferonami. Interferony wydzielane poza zakażoną komórkę, "uprzedzają" otoczenie o obecności wirusa w tkance. Zaalarmowane ...
STRAŻNIK I ANARCHISTA
BARBARA PRATZER Luty 1997
Garth Anderson z Roswell Park Cancer Institute w Bufallo twierdzi, że rola genu p53, zwanego strażnikiem genomu, w rozwoju nowotworów nie jest tak duża, jak się obecnie sądzi, a podstawą tej opinii jest dokładne przebadanie 58 chorych na raka jelita ...
LOSY WŁADCÓW ZIEMI
HANNA DOBROWOLSKA Luty 1997
LUTY 1967 ROKU Niegdyś potężni mieszkańcy naszej planety, jedyni władcy tej Ziemi - dzisiaj nieliczne egzemplarze. Jedynie w ludowych pogwarkach żyją jako postrach lub przezwisko. "Zła jak żmija", "przebiegły jak wąż", "chytry ...
CO NOWEGO W PROJEKCIE SEKWENCJONOWANIA GENOMU LUDZKIEGO?
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1997
Liczbę ludzkich genów, w zależności od sposobów liczenia, ocenia się na 50 do 100 tys. Zanim cała sekwencja nukleotydów w ludzkim genomie zostanie rozszyfrowana (przewidywany dziś termin zakończenia Projektu - 2005 rok), trwa opracowywanie coraz dokładniejszych ...
ŻYJĄCE WYKOPALISKA I ICH ANALIZA MOLEKULARNA
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1997
Do końca października 1996 roku poznano poza genomem drożdżowym sekwencje 141 wirusów, 51 organelli, 2 eubakterii i jednej archebakterii. Sekwencjonowanie tej ostatniej - metanogennej bakterii Methanococcus jannaschii, organizmu niezwykle ważnego dla ...
DROŻDŻE W KOMPUTERZE
JACEK SKAŁA Styczeń 1997
BIOLOGICZNYM WYDARZENIEM ROKU 1996 BYŁO NIEWĄTPLIWIE ZAKOŃCZENIE PROGRAMU SEKWENCJONOWANIA GENOMU DROŻDŻY. POZNALIŚMY W TEN SPOSÓB PIERWSZY PEŁNY "PRZEPIS" NA ORGANIZM EUKARIOTYCZNY. Fot. INTERNET Kto z nas nie widział, jak rośnie ciasto, ...
MORFINOWE DYLEMATY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1997
Morfina, w XVIII wieku okrzyczana cudownym lekiem z Bożej apteki, traktowana jest przez współczesną medycynę z mieszanymi uczuciami. Choć jej silne działanie przeciwbólowe przynosi ulgę wielu beznadziejnie chorym, to właściwości uzależniające utrudniają ...
TRANSGENICZNE ROŚLINY NA CENZUROWANYM
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1997
Tego, co myślą tzw. zwyczajni ludzie na temat zagrożeń, które niesie ze sobą inżynieria genetyczna, nie należy oceniać w kategoriach racjonalnych. Trudno jest bowiem wytłumaczyć laikom, na czym polega inżynieria genetyczna, zwłaszcza że każde nadmierne ...
BRCA 1 WCIĄŻ TAJEMNICZY
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1996
Dwa lata temu znaleziono pierwszy gen związany z dziedzicznymi predyspozycjami do raka piersi i nazwano go BRCA1. Wydawało się wówczas, że uczeni szybko poznają jego funkcję, a może i zaproponują jakiś sposób leczenia tego poważnego schorzenia. Nie jest ...
CHOLERNE BAKTERIE
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1996
Naukowców od lat nurtuje zagadka: co sprawia, że zazwyczaj nieszkodliwi mieszkańcy wód, bakterie Vibrio cholerae, nagle nabierają cech chorobotwórczych, powodując jedną z przysłowiowych plag trapiących ludzkość. Od 1870 roku naliczono już 7 światowych ...
EKSTREMOFILE
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1996
Jednym z cudów życia są setki, ba, tysiące reakcji zachodzących stale i jednocześnie w każdej żywej komórce. Co więcej, ku zdumieniu i zazdrości technologów odbywa się to w temperaturze bliskiej otoczeniu i pod atmosferycznym ciśnieniem. Niewiele procesów ...
PALENIE ALBO ZDROWIE
KRZYSZTOF SZYFTER Listopad 1996
Przeciętny Polak powyżej piętnastego roku życia wypala średnio 3620 papierosów rocznie. Dzięki temu Polska po raz pierwszy w swojej historii przewodzi światowemu klubowi palaczy, wyprzedzając takie potęgi, jak Japonia i Stany Zjednoczone. Amerykanie ...
W POSZUKIWANIU GENU AGRESJI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1996
O tym, że nie rodzimy siętacy sami, nie trzebanikogo przekonywać.Czy jednak otrzymaneod rodziców genyskazują niektórych z nasna zostanie przestępcami? Niewiele brakowało, aby Stephen "Tony" Mobley przeszedł do historii kryminalistyki genetycznej ...
BIAŁKOWE PANACEUM
BARBARA PRATZER Październik 1996
Miliony ludzi na świecie żyje tylko dzięki dializom, zniszczonej nerki nie można bowiem w żaden sposób zregenerować. Ale oto zaświtała dla nich iskierka nadziei - szczurom z poważnym uszkodzeniem tego narządu udało się przywrócić zdrowie, a to za sprawą ...
WILK W OWCZEJ SKÓRZE
BARBARA PRATZER Październik 1996
Rak jelita grubego u myszy został zmuszony do samounicestwienia - taka wiadomość nadeszła z Cancer Reasarch Campaign, która wespół z Glaxo Wellcome opracowała terapię genową skierowaną przeciw tej formie nowotworu i ma nadzieję zastosować ją eksperymentalnie ...
KOMÓRKI, STRES I ELEKTRONY
MAGDALENA FIKUS Październik 1996
O tym, że w komórkach poddanych jakiemukolwiek zewnętrznemu stresowi pojawia się specjalna klasa białek, wiadomo już od kilkunastu lat. Białka te nazwano białkami szoku termicznego, ponieważ pierwszym wykrytym czynnikiem środowiskowym wywołującym tego ...
CORAZ WIĘCEJ GENÓW ...
MAGDALENA FIKUS Październik 1996
Sekwenatorzy - ludzie, których pasją jest poznawanie sekwencji nukleotydów w DNA, mają istotne powody do zadowolenia. W prywatnej firmie biotechnologicznej Human Genome Sciences (HGS) zakończono oznaczanie całkowitej sekwencji DNA coraz groźniejszej ...
LECZENIE GENAMI
ELŻBIETA SMOGORZEWSKA Wrzesień 1996
Dzieci z wrodzonym niedoborem odporności zwykle umierają wcześnie. Czy terapia genowa da im szansę na długie życie? Jak wprowadzić gen?Nie wyrzucać krwi pępowinowej Wiosną 1993 roku w Zakładzie Immunologii Doświadczalnej i Przeszczepiania Szpiku Szpitala ...
WOLNIEJ JEŚĆ I DŁUŻEJ ŻYĆ
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1996
Kilkumilimetrowy robak, nicień Ceanorabditis elegans, który żyje tylko 9 dni, jest wybrańcem genetyków - jednym z kilku organizmów, którego genom postanowiono poznać w całości. Grupa biologów kanadyjskich odkryła ostatnio cztery geny C. elegans, których ...
KAWIOR NA CENZUROWANYM
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1996
Dwaj naukowcy z nowojorskiego Museum of Natural History kupili w ekskluzywnym sklepie dla smakoszy na Manhattanie 23 słoiczki kawioru, a dwa inne sprowadzili z Rosji. Zamiast jednak zasiąść przy szampanie do uczty, poddali swe zakupy analizie za pomocą ...
PODEJRZEĆ GENY W AKCJI
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Pozytonowa tomografia emisyjna (PET), ujawniając rozprzestrzenianie się w mózgu radioaktywnych znaczników, na przykład glukozy, umożliwia pośredni wgląd w jego pracę. Naukowcy z University of California poinformowali, że przystosowali technikę PET do ...
SZCZEPIONKA PRZECIW BRUCELOZIE?
BARBARA PRATZER Wrzesień 1996
Pałeczką Brucelli można się zakazić, pijąc niepasteryzowane mleko, jedząc surowe mięso, sery itp., ale przede wszystkim przez kontakt z chorym zwierzęciem. Wysoka temperatura, skrajne osłabienie, zlewne poty, uporczywe bóle głowy, mięśni i stawów, często ...
TRANSGENICZNE STRACHY
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1996
Eksperymenty inżynierii genetycznej nadal wywołują gorące dyskusje. Czy nauka ta rzeczywiście zagraża ludziom lub środowisku? Pierwszego dnia Nowego (1996) Roku z "Gazety Wyborczej" powiało grozą, co zapowiadał tytuł artykułu rodem z horroru: ...
SZCZĘŚCIE I DNA
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Szczęście nosimy w sobie, a właściwie w swoich genach. Do takiego wniosku prowadzą badania naukowców z University of Minnesota. Twierdzą oni, że nasz podstawowy poziom dobrostanu określają geny, a wydarzenia życiowe jedynie na krótko zmieniają osobiste, ...
GUPIKI DAJĄ ODPOWIEDŹ
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1996
Ustalenie wzajemnych relacji pomiędzy czynnikami genetycznymi a społeczno-kulturowymi w formowaniu się określonych zachowań jest jednym z ważnych wyzwań zarówno dla współczesnej biologii jak i socjologii. Ilustracją tego problemu mogą być zasady rządzące ...
HELIKAZA I STAROŚĆ
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1996
Starość nieodparcie kojarzy się z zaawansowanym wiekiem i obniżeniem sprawności wielu czynności życiowych. Żyją jednak na świecie ludzie, obciążeni wrodzonym zespołem Wernera, którzy starzeją się szybciej niż reszta populacji: w wieku dwudziestu lat ...
O RADIOLOGII LEKARSKIEJ
W. ZAWADOWSKI Lipiec 1996
Lipiec 1966 rok Na ziemiach polskich pierwsze zdjęcie rentgenowskie zostało wykonane w Krakowie - w lutym 1896 r. Było to zdjęcie łokcia, na podstawie którego prof. Wszechnicy Jagiellońskiej Obaliński rozpoznał zwichnięcie. A więc nie było to próbne ...
NIEKTÓRE ZAGADNIENIA TRANSPLANTACJI
JAN DEMBOWSKI Lipiec 1996
Lipiec 1926 rok Od wielu lat pracują różni badacze nad zjawiskami, zachodzącemi w ustroju hydry na skutek tzw. transplantacji lub przeszczepiania części ciała z jednego osobnika na drugi. Przykład wykaże, o jakie zjawiska tu chodzi. Bierzemy dwie jednakowe ...
JESZCZE O LEPTYNIE
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1996
Odkąd parę miesięcy temu naukowcy z Rockefeller University znaleźli gen ob, którego mutacje powodują (delikatnie mówiąc) nadwagę myszy, informacje o nim oraz o kodowanym przezeń białku - leptynie - uwalnianym do krwiobiegu nie znikają ze szpalt pism ...
MOLEKULARNI ARCHITEKCI
EWA BARTNIK Maj 1996
Nagrodę Nobla z fizjologii i medycyny w 1995 roku przyznano trojgu uczonym- Niemce Christiane Nuesslein-Volhardi Amerykanom Ericowi F. Wieschausowioraz Edwardowi B. Lewisowi. W komunikacie dla prasy przedstawiającym laureatównapisano, że nagrodzono ich ...
CHROMOSOM 18 A NOWOTWORY
MAGDALENA FIKUS Maj 1996
O raku trzustki nie mówi się tak często jak o raku piersi czy prostaty;zapadają na niego nieliczni, ale niestety, śmiertelność jest bardzo wysoka.W większości przypadków w momencie rozpoznania stwierdza się już przerzuty,a 5 lat od diagnozy przeżywa ...
PRZETASOWANIA W SYSTEMATYCE SSAKÓW
KAROL SABATH Maj 1996
Linneusz, twórca nowożytnej systematyki biologicznej, zaklasyfikował zające i króliki do jednej z rodzin w obrębie rzędu gryzoni (Rodentia). Z czasem zajęczaki (zwane też zającokształtnymi - Lagomorpha) awansowały do rangi podrzędu, a następnie samodzielnego ...
DZIEWORÓDZTWO
ANDRZEJ JOACHIMIAK ALEKSANDRA GRABOWSKA-JOACHIMIAK Kwiecień 1996
Natura wciąż pozostaje dla nas nieobliczalna, wdając się w zadziwiającebiologiczneeksperymenty. Jednym z niedawno ujawnionych są narodziny na poły dzieworodnegosamca z gatunku nie stosującego tej formy rozrodu. Biologiczny feminizmByle mieć potomstwo ...
CZARNE CHMURY NAD TERAPIĄ GENOWĄ
MAGDALENA FIKUS Marzec 1996
Badania dotyczące leczenia metodami terapii genowej pochłaniają znacznefundusze. National Institutes of Health, stanowiące grupę amerykańskichinstytutów finansowanych z zasobów federalnych, wydają co roku na ten celaż 200 mln dolarów (drugie tyle pochodzi ...
PODWÓJNA HELISA I SOWY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Przeczytałem przed laty "Podwójną spiralę" J.D. Watsona ­ historięodkrycia struktury DNA i mechanizmu procesów dziedziczenia. Książka zrobiłana mnie ogromne wrażenie. Kończyłem właśnie studia, podejmowałem pierwszepróby samodzielnej działalności ...
BURZLIWE DZIEJE PODWÓJNEJ HELISY
MAGDALENA FIKUS Marzec 1996
Genetyka, choć korzeniami sięga XIX wieku, jest nauką obecnego stulecia. Zmienianasz sposób widzenia i rozumienia świataożywionego właściwie tak długo,jak długo istnieje "Wiedza i Życie". Być może w czasie, w którym pierwsze numery "Wiedzy ...
KOLEJNY GEN-MORDERCA
MAGDALENA FIKUS Marzec 1996
Obraz histologiczny raka piersi Zlokalizowano kolejny gen warunkujący powstawanie raka piersi. Jest nimBRCA2 (BReast CAncer - rak piersi). Wraz z genem BRCA1, odkrytym rok wcześniej,odpowiada za 10% wszystkich, wykrywanych w Stanach Zjednoczonych, ...
BIOCHEMICZNA RÓWNOŚĆ PŁCI
JOANNA NURKOWSKA Luty 1996
Brzmi to paradoksalnie, ale takie są fakty - ciąża upodabnia kobietę domężczyzny, w każdym razie pod względem biochemicznym. Naukowcy z NationalCancer Institute odkryli ostatnio, że po ciąży w organizmie kobiety zmieniasię trwale aktywność jednego ...
SMACZNE I...ZDROWE!
JOANNA NURKOWSKA Luty 1996
Czy to jedzenie kiedyś będzie zdrowe? Wiadomo od lat, że to co zdrowe nie zawsze jest smaczne. Ale może wcale tak nie musi być. Naukowcy z Institute of Food Science w Wielkiej Brytanii opracowali bowiem sposób na pozbawienie produktu spożywczego szkodliwych ...
PŁODNY JAK KRÓLIK?
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Wydawałoby się, że tzw. problem australijskich królików został już rozwiązywany. Okazuje się jednak, że nadal nie wiadomo, jak opanować plagę mnożących się szybko kłapouchów. W Australii żyje obecnie około 300 mln królików, zjadających rocznie trawę ...
DROŻDŻE JAKO PACJENCI
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Pląsawica Huntingtona jest ciężką chorobą dziedziczną, która prowadzi do degeneracji tkanki nerwowej. Objawia się późno, zazwyczaj około czterdziestego roku życia, trwa niemal 20 lat, jest nieuleczalna i śmiertelna. W 1993 roku, po wielu latach poszukiwań, ...
UMRZEĆ, BY PRZETRWAĆ
JOANNA NURKOWSKA Luty 1996
Skłonności samobójcze są w świecie bardziej rozpowszechnione niż przypuszczaliśmy. Jak wskazują najnowsze badania mechanizm programowanej śmierci, czyli apoptoza, wykorzystywany jest nie tylko przez organizmy wielokomórkowe. Także jednokomórkowe pasożyty ...
PYŁEK NA WIETRZE
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Zanim obsiejemy pola uprawne transgenicznymi roślinami należy upewnić się, czy wprowadzone do nich obce geny nie przeniosą się do innych roślin. Mogło by się to na przykład stać za pośrednictwem mszyc, czy też wiatru roznoszącego pyłek rośliny transgenicznej. ...
NOWE SPOJRZENIE NA EWOLUCJĘ OCZU
KAROL SABATH Styczeń 1996
Jesteśmy wzrokowcami. Oczy dostarczają nam więcej informacji o świecie niż pozostałe narządy zmysłów. Szybkie ruchy oczu Narządy zdolne do tworzenia obrazu otoczenia, a nie tylko odróżniania światła od ciemności, występują u jamochłonów, pierścienic, ...
JAK ŻYĆ Z 470 GENAMI?
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1996
W 1995 roku genetyka molekularnaprzekroczyła kolejną granicę: po raz pierwszy oznaczono pełną sekwencjęnukleotydowągenomów dwu mikroorganizmów: Haemophilus influenzae i Mycoplasma genitalium. Oznaczenie sekwencji nukleotydowej genomu, to innymi słowami ...