Wiedza i Życie - www.wiedzaizycie.pl


Dział - NAUKI O ŻYCIU Kategoria - EWOLUCJA
	SYGNAŁY - POWRÓT DO KORZENI PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Czy można cofnąć ewolucję? Biolodzy od lat spierają się, czy zmiany zachodzące podczas ewolucji gatunków są odwracalne. Niektórzy sugerują, że jest to możliwe, jeśli organizm znajdzie się w identycznych warunkach jak jego przodkowie. Potwierdza to ... SYGNAŁY - OKO ZA ZĄB PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Uczeni są już na tropie genetycznych przyczyn powstawania nowych gatunków. Podczas tegorocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Biologii Rozwoju (Society for Developmental Biology) omawiano postępy badań nad rozwojem różnych organizmów. Mówiono m.in. ... MAŁPI PROCES KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2000 Większość Amerykanów wciąż nie jest przekonanych o słuszności teorii Darwina. Władze Kentucky radzą unikać słowa "ewolucja", a w Kansas nauka o pochodzeniu gatunków nie jest już obowiązkowa. Za głoszenie, że "człowiek pochodzi od małpy", ... SYGNAŁY - EKSPRESOWE MYSZY Z MADERY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2000 500 lat wystarczyło, by z jednej populacji myszy domowej powstało na tej wyspie aż sześć ras tych gryzoni. Człowiek różni się od swych najbliższych żyjących krewniaków mniejszą liczbą chromosomów mamy o jedną ich parę mniej niż szympansy (nasz szósty ... PO CO NAM PŁEĆ? JERZY KLAG Listopad 1999 ISTNIENIE DWU PŁCI U LUDZI WYDAJE SIĘ OCZYWISTE. JEDNAK ODPOWIEDŹ NA PYTANIE, JAKĄ ROLĘ W EWOLUCJIODGRYWA ROZMNAŻANIE PŁCIOWE, OD DZIESIĄTKÓW LAT NURTUJE NAUKOWCÓW. Fot. Corel Dla ludzi rozmnażanie płciowe jest jedynym sposobem, aby mieć dzieci, ... BRAKUJĄCE OGNIWO TOMASZ ŁĘSKI Listopad 1999 Niewiele jest miejsc, w które nie próbowaliby zajrzeć uczeni. Kierują oni obiektywy przyrządów zarówno na odległe galaktyki, jak i na najmniejsze struktury organizmów żywych. Zaglądają nawet w tak mało zachęcające miejsca, jak np. wnętrze jelit karalucha. ... PO CO NAM TEN ROZUM? JERZY KOWALSKI-GLIKMAN ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999 CHOĆ KAŻDY Z NAS CZUJE, ŻE TO WŁAŚNIE INTELIGENCJA ZAPEWNIA CZŁOWIEKOWI PRZEWAGĘ NAD INNYMI ISTOTAMI TO JAK DOTYCHCZAS LUDZKI INTELEKT NIE POTRAFI TEGO UDOWODNIĆ. Rys. Filip Kabulski Uczony z Marsa, przybyły na Ziemię w poszukiwaniu rozumnych ... NAGRODA DLA BIOLOGÓW EWOLUCYJNYCH JANUARY WEINER Wrzesień 1999 Szwedzka Akademia Nauk przyznała nagrodę Fundacji Crafoordów za rok 1999 - prestiżowe wyróżnienie w dziedzinach nie objętych Nagrodami Nobla - za osiągnięcia w teoretycznej biologii ewolucyjnej. Laureatami zostali: John Maynard Smith z Uniwersytetu ... PRAWIE ŻYWY DINOZAUR ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1999 Kilka lat temu w Salerno we Włoszech znaleziono doskonale zachowanego skamieniałego dinozaura z rodzaju Scipionyx. Ten kopalny okaz mięsożernego gada mezozoicznego miał nie tylko kompletny szkielet, ale też odciski wątroby, jelita grubego, tchawicy, ... NIE BYŁO KAMBRYJSKIEJ EKSPLOZJI ŻYCIA? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1999 Badania genetyczne, przeprowadzone przez naukowców z Pennsylvania StateUniversity (opublikowane w Proceedings of the Royal Society of London), sugerują, że ewolucja wielu typów królestwa zwierząt rozpoczęła się nie z początkiem okresu kambryjskiego, ... DINOZAURY NA MROZIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998 Najczęściej przytaczana teoria tłumacząca wyginięcie dinozaurów zakłada znaczne ochłodzenie klimatu wskutek upadku na Ziemię dużego meteorytu. Tymczasem odkrycia australijskich i południowoafrykańskich paleontologów wskazują, że nie wszystkie dinozaury ... POŻEGNANIE Z AFRYKĄ MARCIN RYSZKIEWICZ Wrzesień 1998 WYSTAWA W WARSZAWSKIM OGRODZIE ZOOLOGICZNYM UKAZUJE NAJWCZEŚNIEJSZE ETAPY EWOLUCJI RODZAJU LUDZKIEGO. NAUKOWA REKONSTRUKCJA RÓŻNYCH GATUNKÓW HOMINIDÓW W AFRYKAŃSKICH PLENERACH PRZENOSI NAS NA ZIEMIĘ SPRZED MILIONÓW LAT. Zogromnej liczby gatunków, które ... BIORÓŻNORODNOŚĆ MÓRZ I OCEANÓW JAN WĘSŁAWSKI Sierpień 1998 OD SZCZYTU ZIEMI W RIO DE JANEIRO W 1992 ROKU SŁOWO BIODIVERSITY (BIORÓŻNORODNOŚĆ) STAŁO SIĘ CZĘŚCIĄ SŁOWNIKA NIE TYLKO PRZYRODNIKÓW, ALE TAKŻE POLITYKÓW, EKONOMISTÓW I LUDZI BIZNESU. ABY TERMIN TEN NIE ZATRACIŁ SWOJEGO SENSU, JAK SŁOWO EKOLOGIA, TRZEBA ... SAMOZAPYLENIE-SUKCES CZY PORAŻKA HALINA GALERA Lipiec 1998 WIĘKSZOŚĆ ROŚLIN UNIKA ZAPYLENIA KWIATÓW WŁASNYM PYŁKIEM. DLA NIEKTÓRYCH JEDNAK SAMOZAPYLENIE JEST SPOSOBEM NA PRZEŻYCIE. ...Żadna istota organiczna nie może utrzymać się przy życiu przez wiele pokoleń w drodze samozapłodnienia, a do trwałego utrzymania ... DELFIN, KROWA I HIPOPOTAM MAGDALENA PECUL Maj 1998 Od kilku już lat uważa się, że walenie, czyli delfiny i wieloryby, mają wspólnego przodka z parzystokopytnymi, który zarazem nie jest przodkiem innych ssaków. Już to budzi zdziwienie, ponieważ oznacza, że wielbłąd jest bliżej spokrewniony z wielorybem ... ALE ŻYCIA NA NIM RACZEJ NIE MA MAGDALENA PECUL Marzec 1998 Czytelnicy "Wiedzy i Życia" pamiętają zapewne sensację ogłoszoną w 1996 roku przez zespół Davida McKaya z NASA: w marsjańskim meteorycie ALH84001 są prastare ślady życia mikrobiologicznego! [patrz Życie na Marsie, "WiŻ" nr 11/ 1996]. ... PTASZKI, PSZCZÓŁKI I DROŻDŻE MARZENNA NOWAKOWSKA Marzec 1998 Dlaczego pojawiło się rozmnażanie płciowe? Liczne eksperymenty wskazują, że ta forma rozrodu przynosi organizmowi rozmaite korzyści, w zależności od tego, jak trudne i nie sprzyjające staje się dlań środowisko. Rozród płciowy jest dość kosztowny. Oprócz ... CZY KARBOŃSKIE PŁAZY BYŁY DINOZAURAMI? KAROL SABATH Luty 1998 Nowa fala dinomanii związana z wejściem na ekrany kinowe filmu Zaginiony Świat nie zaowocowała u nas wysypem książek na temat dinozaurów. Wyjątkiem jest 31 tom serii Co i jak wrocławskiego wydawnictwa ATLAS, zatytułowany Dinozaury. Barwna szata graficzna, ... NEANDERTALCZYK MOLEKULARNY KAROL SABATH Styczeń 1998 BADANIA GENETYCZNE PRZECZĄ BLISKIEMU POKREWIEŃSTWU DZISIEJSZYCH LUDZI I NEANDERTALCZYKÓW. Odkąd w 1857 roku odkryto grubokościsty szkielet ludzki w dolinie Neandra - Neanderthal (dziś Neandertal) - tożsamość owego człowieka budzi wiele kontrowersji. ... CZY PTAKI TO UPIERZONE DINOZAURY? MAGDALENA PECUL Styczeń 1998 Dziewiętnastowieczna litografia przedstawiająca berliński okaz archeopteryksa Fot. Internet Ewolucja ptaków to jeden z najbardziej kontrowersyjnych tematów w zoologii. Czy współczesne ptaki wywodzą się od latających dinozaurów? A może oddzieliły ... PAN ĆMA SZUKA ŻONY JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1998 Co może być ważniejsze od tężyzny fizycznej i długiego życia? Dla ćmy z gatunku Plodia interpunctella jest to niewątpliwie powiększenie szans na rozprzestrzenienie własnego materiału genetycznego. Według Matthew Gage'a z University of Liverpool w Wielkiej ... JEZIORO NA ANKTARTYDZIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1998 Fot. JPL/NASA Naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w NASA przymierzają się do zbadania gigantycznego jeziora, które odkryto w 1996 roku pod lodem Antarktydy. Jezioro Vostok, bo tak się ono nazywa, ma długość kilkuset kilometrów, "głębokość" ... ŚLEPI ROGACZE A EWOLUCJA JACEK KNIAŹ Grudzień 1997 Naukowcy już od lat zastanawiają się nad prawdopodobnymi przyczynami wymarcia jelenia olbrzymiego - plejstoceńskiego przeżuwacza o gigantycznym porożu osiągającym rozpiętość ponad 3 m. Jedna z hipotez skupia się na obniżonej przeżywalności właścicieli ... MAŁPA POTRAFI MARZENNA NOWAKOWSKA Listopad 1997 Fot. Tim Knight, Amsterdam, Internet Wygląda na to, że coraz mniej różni nas od zwierząt. Wiemy już, że inni przedstawiciele naczelnych używają narzędzi, stosują rośliny jako środki lecznicze i prawdopodobnie posługują się jakąś formą języka. Obecnie ... NOWOŚCI Z PRZESZŁOŚCI KAROL SABATH Listopad 1997 Uczestnicy kwietniowego zjazdu American Society of Physical Antropology w St. Louis mieli okazję zapoznać się z nowymi danymi genetycznymi, dotyczącymi zróżnicowania regionu YAP męskiego chromosomu płci (Y), zaprezentowanymi przez Michaela Hammera z ... AFRYKAŃSKIE WYPIEKANIE ZENON MARIAK Październik 1997 JEDNĄ Z PRZYCZYN POJAWIENIA SIĘ NA ŚWIECIE CZŁOWIEKA MOGŁO BYĆ TERMOREGULACYJNE PRZYSTOSOWANIE NASZYCH MAŁPICH PRZODKÓW DO SUCHEGO I GORĄCEGO KLIMATU, W JAKIM PRZYSZŁO IM ŻYĆ. Choć dla niektórych zabrzmi to obrazoburczo, człowiek przestał być uważany ... SKLONUJEMY DINOZAURA? JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1997 Ryc. Karol Sabath Rewelacyjne dokonania embriologów (sklonowanie owcy) i biologów molekularnych (współczesne metody inżynierii genetycznej itp.) pozwalają coraz śmielej snuć marzenia rodem z powieści science fiction, takie choćby jak ożywienie dinozaurów. ... JAK NARODZIŁO SIĘ ŻYCIE? MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997 Nasza planeta powstała około 4.6 mld lat temu. Najstarsze, prymitywne jednokomórkowce pojawiły się na niej niespełna miliard lat później, gdy na wystudzonej już Ziemi powstała atmosfera i oceany. Na dobrą sprawę nie wiadomo, skąd się tam wzięły. Jak ... EWOLUCJA A LA ANOLIS JACEK KNIAŹ Wrzesień 1997 Fot. Internet/J&G Nie trzeba mieć nóg jak Cindy Crawford, żeby zbierać pochwały na ich temat - wystarczy do tego być skromną jaszczurką z gatunku Anolis sagrei. Jonathan Losos i współpracownicy z Washington State University w St. Louis właśnie ... SYN CZY CÓRKA? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1997 NIEMAL W TYM SAMYM CZASIE, KIEDY ŚWIATOWĄ OPINIĘ PUBLICZNĄ ZELEKTRYZOWAŁA WIADOMOŚĆ O SKLONOWANIU OWCY DOLLY, PRZEMKNĘŁO PRAWIE NIEZAUWAŻONE PRZEZ MEDIA DONIESIENIE O ZAŁOŻENIU PRYWATNEJ KLINIKI, KTÓRA BĘDZIE ŚWIADCZYĆ USŁUGI W ZAKRESIE WYBORU PŁCI PRZYSZŁEGO ... NAJSTARSZY PRZYJACIEL JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1997 Fot. Internet Zdaniem genetyków, przyjaźń człowieka z psem ma znacznie dłuższą historię niż można by sądzić na podstawie badań archeologicznych. Najstarszy dowód na nasze partnerstwo - psiopodobny szkielet znaleziony w miejscu pochówkowym - pochodzi ... WĄŻ MORSKI Z NOGAMI KAROL SABATH Sierpień 1997 Tradycyjnie wyprowadza się węże z beznogich, ryjących w ziemi jaszczurek, pokroju naszego padalca. Paleontolodzy Michael Caldwell z Kanady i Michael Lee z Australii wysunęli jednak hipotezę, że węże wywodzą się z morskich gadów łuskoskórych, spokrewnionych ... ARGENTYŃSKIE DINOZAURY KAROL SABATH Sierpień 1997 Argentyna może się poszczycić znaleziskami najstarszych dinozaurów (Eoraptor, Herrerasaurus), największych zwierząt lądowych wszech czasów (zauropod Argentinosaurus), a ostatnio także największych lądowych mięsożerców (teropod Giganotosaurus carolinii). ... PIERZASTY DINOZAUR? KAROL SABATH Sierpień 1997 Tak mogły wyglądać wczesnojurajskie upierzone teropody Ryc. Gerard Gierliński Pierwszy odcisk ptasiego pióra opisano w roku 1861. Pochodził z Bawarii. Nadana mu przez Hermanna von Meyera nazwa Archeo-pteryx (stare pióro) stała się wkrótce głośna ... PTAKI BEZ "PTASZKÓW" JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997 Przed milionami lat prącie było atrybutem wszystkich ptasich samców, dziś występuje ono jedynie u męskich przedstawicieli 3% gatunków tych zwierząt. Tak powszechna utrata męskości musi mieć jakieś ewolucyjne uzasadnienie, dawać przewagę w grze o pozostawienie ... NAJLEPSZY Z MOŻLIWYCH JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997 Zdaje się, że wszelkie wizje człowieka przyszłości jako istoty o nieproporcjonalnie wielkiej głowie nigdy się nie spełnią. Zdaniem angielskich naukowców osiągnęliśmy co najmniej 80% naszych możliwości intelektualnych i dalsze ich radykalne usprawnienie ... CO DECYDUJE O DOBORZE PŁCIOWYM? PAWEŁ BRZĘK MARCIN CZARNOŁĘSKI Maj 1997 W numerze "WiŻ" 1/97 ukazał się list Łukasza Michalczyka, będący komentarzem do artykułu Pawła Grieba Teoria ewolucji dla zakochanych ("WiŻ" nr 5/96). Autor listu podaje w wątpliwość teorię, że samica może wybierać partnera, kierując ... UWAGA! BUBEL! EWA BARTNIK JANUSZ LIMON Kwiecień 1997 Jest rzeczą oczywistą, że od wielu lat konsekwentnie stosowane testy, szczególnie na egzaminie wstępnym na akademie medyczne, spowodowały rozwój różnego rodzaju wydawnictw mających przygotować kandydatów do takiego sprawdzianu wiadomości. Tym bardziej, ... LUDZIE I BESTIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1997 NAUKA WYRAŹNIE UŚWIADAMIA NAM, ŻE ZWIERZĘTA NIE SĄ JEDYNIE SKOMPLIKOWANYMI MASZYNAMI BIOLOGICZNYMI. NATURA WYPOSAŻYŁA JE BOWIEM W INTELIGENCJĘ, A MOŻE I ŚWIADOMOŚĆ. CORAZ TRUDNIEJ WIĘC UZASADNIĆ TEZĘ O WYJĄTKOWEJ ODRĘBNOŚCI NASZEGO GATUNKU. W ciągu ... LOSY WŁADCÓW ZIEMI HANNA DOBROWOLSKA Luty 1997 LUTY 1967 ROKU Niegdyś potężni mieszkańcy naszej planety, jedyni władcy tej Ziemi - dzisiaj nieliczne egzemplarze. Jedynie w ludowych pogwarkach żyją jako postrach lub przezwisko. "Zła jak żmija", "przebiegły jak wąż", "chytry ... JAK ZACHOWAĆ CHŁODNĄ GŁOWĘ? MICHAŁ CAPUTA ZENON MARIAK Luty 1997 Trudno mi zaiste zachować chłodną głowę po przeczytaniu artykułu dr hab. Z. Mariaka Jak zachować chłodną głowę? ("WiŻ" nr 8/1996). Przyczyną mej irytacji nie jest jednak treść tego artykułu, lecz jego forma. Tak się bowiem składa, że to ja ... OCEANY ZIMNE, OCEANY CIEPŁE JAN WĘSŁAWSKI Styczeń 1997 SKAMIENIAŁOŚCI NA GRENLANDII DOWODZĄ, ŻE W CZASIE, GDY WYSPA TA ZAJMOWAŁA JUŻ OBECNE POŁOŻENIE, PORASTAŁY JĄ BUJNE, TROPIKALNE LASY. JAK BYŁO TO MOŻLIWE W WARUNKACH TRWAJĄCEJ PÓŁ ROKU NOCY POLARNEJ? Fot. Archiwum Wiele osób sądzi, że morza tropikalne ... TEORIA EWOLUCJI DLA ZAKOCHANYCH? ŁUKASZ MICHALCZYK Styczeń 1997 W "Wiedzy i Życiu" nr 5/1996 został zamieszczony artykuł Pana doc. dr hab. Pawła Grieba pt. Teria ewolucji dla zakochanych, który mnie bardzo zainteresował. Pisze w nim m.in.: Uczeni (...) wykazali, że kolorowe, rzucające się w oczy upierzenie ... NAUKOWA TEORIA SZCZĘŚCIA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1996 Życie pełne szczęścia! Żaden żywy człowiek nie mógłby go znieść. Byłoby to piekło na Ziemi. George Bernard Shaw W poważnym brytyjskim czasopiśmie naukowym "Journal of Medical Ethics" w czerwcu 1992 roku ukazał się artykuł Richarda Bentalla, ... AFRYKAŃSKIE DINOZAURY KAROL SABATH Grudzień 1996 Na przełomie stuleci ogromnym rozgłosem cieszyły się wyprawy do Afryki po olbrzymie szkielety jurajskich dinozaurów. Największego, wysokiego na 12 metrów brachiozaura - przywieziono do Berlina z ówczesnej Niemieckiej Afryki Wschodniej. Późniejsze, równie ... ŻYCIE W MROKU JASKINI KRZYSZTOF GOŃCZOWSKI Sierpień 1996 Autor artykułu, jeszcze jako uczeń krakowskiego liceum, udowodnił, że dociekliwy badacz może nadal znaleźć coś ciekawego w faunie jaskiniowej naszego kraju. Etapy ewolucji regresywnejFauna jaskiń Do bardzo charakterystycznych form krasowych na terenach ... DUSZA DZIECKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1996 Zachowanie infantylnych cech aż do podeszłego wieku, zwane neotenią, jest specyficznym typem ewolucyjnego przystosowania występującym, zdaniem niektórych biologów, nie tylko wśród salamander, ptaków, psów, ale i ludzi. Neotenia jest ewolucyjnym mechanizmem ... TEORIA EWOLUCJI DLA ZAKOCHANYCH PAWEŁ GRIEB Maj 1996 Nie bezinteresowne poczucie piękna,lecz biologiczna użyteczność decydujeo wyborze partnera. Mężczyzna i kobieta zakochują się w sobie, łączą w parę, tworzą rodzinę, wychowują dzieci. Ten wieloetapowy proces, powtarzany miliony i miliardy razy w dziejach ... PRZETASOWANIA W SYSTEMATYCE SSAKÓW KAROL SABATH Maj 1996 Linneusz, twórca nowożytnej systematyki biologicznej, zaklasyfikował zające i króliki do jednej z rodzin w obrębie rzędu gryzoni (Rodentia). Z czasem zajęczaki (zwane też zającokształtnymi - Lagomorpha) awansowały do rangi podrzędu, a następnie samodzielnego ... NIE TYLKO CZŁOWIEK PAWEŁ KOZŁOWSKI Maj 1996 Zwykliśmy uważać, że stosowanie narzędzi, a w szczególności ich celowy wyrób jest cechą właściwą wyłącznie człowiekowi. Znane są wprawdzie fakty wyciągania kaktusowym kolcem larw z kryjówek przez ziębę dzięciołową z Galapagos, rozbijania kamieniem strusich ... DZIEWORÓDZTWO ANDRZEJ JOACHIMIAK ALEKSANDRA GRABOWSKA-JOACHIMIAK Kwiecień 1996 Natura wciąż pozostaje dla nas nieobliczalna, wdając się w zadziwiającebiologiczneeksperymenty. Jednym z niedawno ujawnionych są narodziny na poły dzieworodnegosamca z gatunku nie stosującego tej formy rozrodu. Biologiczny feminizmByle mieć potomstwo ... NOWE SPOJRZENIE NA EWOLUCJĘ OCZU KAROL SABATH Styczeń 1996 Jesteśmy wzrokowcami. Oczy dostarczają nam więcej informacji o świecie niż pozostałe narządy zmysłów. Szybkie ruchy oczu Narządy zdolne do tworzenia obrazu otoczenia, a nie tylko odróżniania światła od ciemności, występują u jamochłonów, pierścienic, ... NIE MA JAK SEKS JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1996 Niby wszyscy wiedzą, że rozmnażanie płciowe jest korzystne dla gatunku, ale właściwie brak na to bezpośrednich dowodów. Kanadyjscy naukowcy z Memorial University of Newfoundland w St. John postanowili więc poddać to przekonanie eksperymentalnej weryfikacji. Wiadomo, ...