Twoja wyszukiwarka

Dział - NAUKI ŚCISŁE
Kategoria - ASTRONOMIA, KOSMOLOGIA
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 grudnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 grudnia o 23:00, 30 grudniao 22:00 i 15 stycznia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - DZIUROWE PRZYCIĄGANIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Co zrobią dwie czarne dziury, gdy znajdą się blisko siebie? Teoria względności jest od strony matematycznej niezwykle skomplikowana. Tylko w najprostszych przypadkach można rozwiązać jej równania za pomocą ołówka i kartki papieru. Chcąc na przykład ...
SYGNAŁY - OBLICZE KOMETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Dzięki pomysłowości i wytrwałości inżynierów z NASA uzyskaliśmy dokładne zdjęcia jądra komety. W nocy z 22 na 23 września do komety Borrelly dotarła sonda Deep Space 1. Jest to pierwsza sonda z programu New Millenium, w ramach którego NASA projektuje ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 listopada o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 listopada o 23:00, 30 listopada o 22:00 i 15 grudnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Zmarł Fred Hoyle, założyciel słynnego Institute of Astronomy w Cambridge (Anglia) i ojciec chrzestny Wielkiego Wybuchu (ang. Big Bang). Termin ten został przez niego użyty w znaczeniu ironicznym, dla zdyskredytowania teorii, w myśl której Wszechświat ...
WARSZAWSKIE GWIAZDY
ARKADIUSZ OLECH Listopad 2001
W 1855 roku astronom brytyjski John Russell Hind znalazł w gwiazdozbiorze Bliźniąt nie opisywaną uprzednio gwiazdę, która po dziewięciu dniach nagle przestała być widoczna. Był to początek historii nowych karłowatych, które z dumą możemy nazywać gwiazdami ...
SYGNAŁY - WSZECHŚWIAT PEŁEN HELU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Obserwacje międzygalaktycznego helu potwierdziły teorię ewolucji struktury Wszechświata. W końcu czerwca 1994 roku NASA umieściła na orbicie satelitę FUSE (Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer badacz widma w dalekim ultrafiolecie), za pomocą którego ...
SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻARŁOK
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Tkwiącą w centrum naszej Galaktyki czarną dziurę po raz pierwszy udało się przyłapać na konsumpcji. Centrum Galaktyki leży w odległości 25 tys. lat świetlnych od nas, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Znajduje się w nim obiekt oznaczany przez astronomów ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 października o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 października o 23:00, 30 październikao 21:00 i 15 listopada o 20:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - CZARNA DZIURA, A BŁYSKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Najdziwniejsze zjawiska i obiekty we Wszechświecie wydają się ściśle ze sobą powiązane. Każdy zapytany o takie obiekty we Wszechświecie bez wahania wskaże czarne dziury. Z najdziwniejszymi zjawiskami sprawa nie jest już tak oczywista, ale ci, którzy ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Pierwszy wspólny projekt zrealizują ESA i chińska agencja kosmiczna CNSA. Double Star, bo tak brzmi jego nazwa, zakłada wystrzelenie dwóch wspólnie zbudowanych satelitów przeznaczonych do badania ziemskiej magnetosfery. Posłużą do tego chińskie rakiety ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA PERŁA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Teleskop Hubble'a pracuje już jedenasty rok, ukazując nam piękno Wszechświata. Dziś pokazujemy opublikowane pod koniec lipca br. zdjęcie przedstawiające mgławicę planetarną NGC 6537, która leży w tle gwiazdozbioru Strzelca ponad 3000 lat świetlnych ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 września o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 września o 23:00, 30 września o 22:00 i 15 października o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Dotknięcie kosmosu umożliwia niewidomym specjalnie dla nich wydany album ze zdjęciami wybranymi z kolekcji Teleskopu Hubble'a. Kolory są w nim zastąpione przez różne rodzaje wzorów tłoczonych na kartach, a każdemu zdjęciu towarzyszy komentarz napisany ...
INNE ŻYCIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Mamy wiele wskazówek świadczących, że Ziemia nie jest jedynym siedliskiem życia w kosmosie. Już w najbliższych latach może dojść do odkrycia prostych organizmów pochodzenia pozaziemskiego. Od niedawna wiemy, że Wszechświat jest niewiarygodnie wielki ...
SYGNAŁY - DRUGI PLUTON?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Za orbitą Neptuna odkryto obiekt o średnicy ponad 1000 km. Na peryferiach Układu Słonecznego krążą liczne planetoidy. Należą one do tzw. Pasa Kuipera, który jest pozostałością po okrążającym młode Słońce dysku protoplanetarnym. Największym ze znajdujących ...
SYGNAŁY - SKĄD SIĘ WZIĘŁY TE PLANETY?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Poszukiwania planet w gromadzie kulistej M22 zakończyły się sukcesem, który okazał się nieco kłopotliwy. Gromada M22 składa się z kilku milionów gwiazd ciasno stłoczonych na kulistym obszarze o średnicy 60 lat świetlnych. W pobliżu jej centrum odległości ...
SYGNAŁY - NIEPRZEWIDZIANY RUCH
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Dinozaury najprawdopodobniej wyginęły 65 mln lat temu wskutek upadku wielkiej planetoidy. Ale skąd się ona wzięła na kursie Ziemi? Astrobiolog Bruce Runnegar wraz z kolegami z University of California w Los Angeles wysunął dość nietypową hipotezę, ...
SYGNAŁY - ZAPÓŹNIONA W ROZWOJU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Wenus wygląda dziś tak samo, jak Ziemia 2.5 mld lat temu. Na przełomie ery archaicznej i proterozoicznej na Ziemi pojawiły się pierwsze stabilne kontynenty i pierwsze bakterie. Epoka ta odznaczała się ponadto intensywną działalnością wulkaniczną. ...
SYGNAŁY - NA KRESACH WSZECHŚWIATA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
NASA wystrzeliła sondę kosmiczną, która zbada promieniowanie sprzed 14 mld lat. Promieniowanie docierające do nas z dużych odległości jest w charakterystyczny sposób zniekształcone (w żargonie astronomów "poczerwienione"). Efekt poczerwienienia ...
SYGNAŁY - ZAGADKA NEUTRIN SŁONECZNYCH WYJAŚNIONA
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Cząstki-widma mają masę. Może to właśnie one stanowią większość masy Wszechświata. Poza "przyzwoitymi" cząstkami elementarnymi: protonem, neutronem i elektronem, które budują otaczający nas świat, fizycy wiedzą o istnieniu kilku innych tajemniczych ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Zmarł Douglas Adams, autor błyskotliwej, ironicznej, a zarazem pełnej humoru serii książek "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy" (wydanie polskie "Autostopem przez galaktykę"). Miał 49 lat. Czysty przypadek zrządził, że w dniu jego ...
SYGNAŁY - CZARNY WIR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Po raz pierwszy (choć tylko pośrednio) zaobserwowano obrót czarnej dziury dookoła jej własnej osi. Nietrudno jest wykryć i prześledzić wirowy ruch gwiazdy lub planety, czyli obiektów, które mają mniej lub bardziej wyraźnie zarysowaną powierzchnię. Co ...
SYGNAŁY - MINERAŁY NA GANIMEDESIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Na księżycu Jowisza może istnieć podpowierzchniowy ocean. Naukowcy z University of Hawaii na podstawie pomiarów wykonanych przez sondę Galileo stwierdzili, że na powierzchni Ganimedesa - jednego z księżyców Jowisza - znajdują się minerały siarczanowe, ...
SYGNAŁY - PRZEZROCZYSTE SŁOŃCE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Postępy heliosejsmologii umożliwiły oglądanie niewidocznej z Ziemi półkuli Słońca. Grupa plam słonecznych, którą obserwowano za pomocą satelity SOHO w marcu i kwietniu br. Heliosejsmologia zajmuje się badaniem wnętrza Słońca poprzez obserwacje drgań ...
SYGNAŁY - W CENTRUM CENTAURA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Międzynarodowy zespół astronomów przeprowadził niezwykle trudne obserwacje olbrzymiej galaktyki. W odległości 11 mln lat świetlnych od Słońca znajduje się galaktyka, która jako obiekt pod wieloma względami nietypowy już od dawna wzbudza zainteresowanie ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 sierpnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 sierpnia o 23:00, 30 sierpnia o 22:00 i 15 września o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001
Rozmyty Mars. Rozległy obszar o nazwie Arabia Terra, który znajduje się na północnej półkuli Marsa, był w odległej przeszłości poddany bardzo wydajnym procesom erozyjnym - twierdzi Roger Phillips, planetolog z Washington University of St. Louis. Czynnikiem ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lipca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 lipca o 23:00, 30 lipcao 22:00 i 15 sierpnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
SYGNAŁY - OSTROŻNIE Z NOWINKAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001
Przewidywania teorii Wielkiego Wybuchu zostały potwierdzone przez dwa niezależne zespoły naukowe. Miesiąc temu przestrzegaliśmy przed zbyt pochopnym przyjmowaniem nowych teorii opisujących pierwsze chwile Wszechświata [patrz: "Sygnały", WiŻ ...
SYGNAŁY - NAPRAWDĘ PRZYSPIESZAMY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Wybuch niezmiernie dalekiej supernowej potwierdza, że Wszechświat rozszerza się coraz szybciej. W 1995 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a sfotografował odległe galaktyki znajdujące się w tzw. Głębokim Polu Hubble'a. Dwa lata później dokonano ponownego ...
SYGNAŁY - WIELKI WYBUCH DO LAMUSA?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Zderzenia płaskich wszechświatów - rewolucja w kosmologii czy przedwczesny entuzjazm mediów? W połowie kwietnia tygodnik New Scientist przedstawił nową, atrakcyjną wizję początku Wszechświata. Jej autorzy przyjmują, że to, co uważamy za Wszechświat, ...
SYGNAŁY - KECK POBIŁ HUBBLE`A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Teleskop Kecka wyposażono w nowy przyrząd, który umożliwia prowadzenie niezwykle dokładnych obserwacji. Po raz pierwszy udało się obejrzeć szczegóły budowy gazowo-pyłowego dysku otaczającego nowo powstałą gwiazdę. Dokonano tego za pomocą nowego przyrządu ...
CORAZ WIĘCEJ PLANET
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Odkryto już ponad 60 pozasłonecznych planet. Nie znaleźliśmy dotąd planet podobnych do Ziemi, ani nawet wskazówek przemawiających za ich istnieniem. Ciągle jest jednak szansa, że gdzieś wokół sąsiednich gwiazd krążą planety podobne do naszej. Niedługo ...
UCZENI W ANEGDOCIE - DOM Z KOMET
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 2001
Edward Emerson Barnard przyszedł na świat w Nashville w stanie Tennessee 10 grudnia 1857 roku. Był wychowywany z bratem przez matkę, ponieważ ojciec zmarł przed jego urodzeniem. Ta kobieta z charakterem, mimo borykania się ze strasznym ubóstwem, dokładała ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 czerwca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 czerwca o 23:00, 30 czerwca o 22:00 i 15 lipca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Bliżej Almy. Na początku kwietnia przedstawiciele Europy, Japonii, Kanady i USA podpisali deklarację, w której wyrazili wolę zbudowania i utrzymywania w ruchu olbrzymiego zestawu radioteleskopów przeznaczonych do obserwacji na falach milimetrowych i ...
SYGNAŁY - ODYSEJA MARSJAŃSKA 2001
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Na początku kwietnia wystartowała kolejna amerykańska sonda przeznaczona do badań Marsa. Po niepowodzeniach misji Mars Climate Orbiter (sonda uległa zniszczeniu w atmosferze Czerwonej Planety) i Mars Polar Lander (sonda najprawdopodobniej rozbiła ...
SYGNAŁY - JAK OBEZWŁADNIĆ CZARNĄ DZIURĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Ślad po wybuchu supernowej naprowadził astrofizyków na trop ważnego procesu. Centrum naszej Galaktyki leży w tle gwiazdozbioru Strzelca, w odległości 25 tys. lat świetlnych od Słońca. Pisaliśmy wielokrotnie [po raz ostatni w sygnale "Czarny środek ...
SYGNAŁY - SŁOŃCE DO GÓRY NOGAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Bieguny pola magnetycznego Słońca zamieniły się miejscami. W zeszłym roku północny biegun magnetyczny Słońca znajdował się na północnej półkuli naszej gwiazdy. W ciągu paru miesięcy słoneczne pole magnetyczne przeorientowało się i "stoi teraz do ...
SYGNAŁY - TRUCHŁA Z MARSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Media podały kolejną wiadomość o odnalezieniu śladów życia na Marsie. Ile jest w niej naukowej rzetelności, a ile sensacji? Znalezienie istot żywych na innych planetach byłoby jedną z największych przygód w historii ludzkości. Prawdopodobnie dlatego ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Hale-Bopp nadal aktywna. Cztery lata po przejściu przez peryhelium kometa Hale-Bopp nadal utrzymuje wysoką aktywność. Wiosną 1997 roku była dobrze widoczna gołym okiem. Dziś można ją ujrzeć tylko przez duży teleskop, ale widok jest niezmiennie imponujący. ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 maja o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 31 maja o 22:00 i 15 czerwca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
SYGNAŁY - KOŚLAWA GALAKTYKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Nasza sąsiadka, galaktyka M31 w gwiazdozbiorze Andromedy, jest... krzywa. Niewiele obiektów we Wszechświecie wydaje się kryć tak mało tajemnic jak galaktyka M31, znana także pod nazwą Mgławicy Andromedy. Dzieli ją od nas odległość zaledwie 2 mln lat ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 kwietnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 kwietnia o 23:00, 30 kwietnia o 22:00 i 15 maja o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - NAJWIĘKSZA WE WSZECHŚWIECIE?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Olbrzymia gromada galaktyk i kwazarów rzuca wyzwanie kosmologom. Nazwą "kwazar" określa się centralną część galaktyki, w której zachodzą niezwykle gwałtowne procesy towarzyszące opadaniu materii na supermasywną czarną dziurę. W tle gwiazdozbioru ...
SYGNAŁY - ŻYCIE JEDNAK Z KOSMOSU?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
W przestrzeni międzygwiazdowej mogą powstawać związki zdolne do organizowania się w struktury przypominające prymitywne komórki. Nowo utworzony amerykański Instytut Astrobiologii zapisał na swym koncie pierwszy sukces. Kierowane przez dr. L. Allamandolę ...
SYGNAŁY - H2 I PLANETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Jeden z problemów teorii powstawania planet jest bliski rozwiązania. W ciągu ostatnich pięciu lat odkryto ponad 50 planet pozasłonecznych (krążących wokół gwiazd innych niż Słońce). Są to obiekty z grupy tzw. gazowych olbrzymów. W Układzie Słonecznym ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Jak wytrzebić dinozaury? Gady te najprawdopodobniej wyginęły w następstwie zderzenia Ziemi z planetoidą o średnicy kilkunastu kilometrów. W miejscu zderzenia (północny Jukatan) powstał olbrzymi krater, który jest dziś całkowicie przykryty skałami osadowymi. ...
ZAJRZEĆ DO SŁOŃCA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Czy można zajrzeć do wnętrza naszej gwiazdy i zbadać panujące tam warunki? Wbrew pozorom zadanie to wcale nie jest niewykonalne. Wystarczy poprosić o pomoc heliosejsmologa. Heliosejsmologia jest jedną z najmłodszych gałęzi astrofizyki. Narodziła się ...
SYGNAŁY - METEORYTY CZY PRÓBY NUKLEARNE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Naukowcy sugerują, że wybuchy meteorytów mogą zakłócać pracę systemu wykrywającego próby jądrowe. W ziemskiej atmosferze eksploduje średnio jeden meteoryt tygodniowo. Większość z tych zdarzeń pozostaje nie zauważona, ponieważ do wybuchu dochodzi na ...
SYGNAŁY - EINSTEIN POMOŻE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Efekt soczewkowania grawitacyjnego przewidziany przez genialnego fizyka umożliwił zaobserwowanie niezwykle odległych galaktyk. Promienie świetlne biegną po krzywych, których kształty można wyliczyć z równań ogólnej teorii względności. Przestrzeń wokół ...
SYGNAŁY - CORAZ ZIMNIEJ WE WSZECHŚWIECIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Zaobserwowano przewidziany przez teorię Wielkiego Wybuchu efekt "stygnięcia" Wszechświata. W połowie lat sześćdziesiątych zostało odkryte promieniowanie reliktowe, które w myśl teorii Wielkiego Wybuchu pochodzi z niezmiernie odległej przeszłości ...
SYGNAŁY - HUBBLE - BUBLE?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2001
Znakomity polimer - teflon słabym punktem w kosmicznym teleskopie. Niedocenianie chemii może drogo kosztować. Przekonali się o tym konstruktorzy teleskopu Hubble'a, zapominając chyba o istnieniu chemii radiacyjnej. Zastosowali bowiem do budowy jego ...
CZY ZAGŁUSZYMY KOSMOS?
LESZEK P. BŁASZKIEWICZ Marzec 2001
Odkrycia dokonywane przez radioastronomów przyczyniły się do rozwoju wielu gałęzi współczesnej astrofizyki. Niestety, postęp techniczny, jaki zainspirowała ta gałąź nauki, obraca się dziś przeciwko niej samej. Początki radioastronomii sięgają 1932 roku, ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 marca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 marca o 23:00, 30 marca o 23:00 i 15 kwietnia o 22:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Worek z księżycami rozwiązał się przy Saturnie. Dzięki odkryciom dokonanym w ostatnim kwartale minionego roku liczba znanych księżyców tej planety powiększyła się aż o 10 i wynosi obecnie 28. Dotychczasowy "księżycowy" rekordzista, Uran, ma ...
SYGNAŁY - WSPARCIE DLA GALILEUSZA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Sondy Galileo i Cassini przez prawie pół roku wspólnie badały Jowisza. Od ponad pięciu lat wokół Jowisza krąży weteran badań kosmicznych sonda Galileo, która rozsławiła się wspaniałymi zdjęciami księżyców planetarnego olbrzyma. O jej osiągnięciach donosiliśmy ...
SYGNAŁY - SPIRALNA REKORDZISTKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Astronomowie z Europejskiego Obserwatorium Południowego odkryli rekordowo dużą galaktykę spiralną. W latach 1995-1998 krążył wokół Ziemi kosmiczny teleskop podczerwony ISO (Infrared Space Observatory). Za jego pomocą zaobserwowano nową klasę obiektów ...
SYGNAŁY - RENTGENOWSKI SZTYLET
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Z okolic gigantycznej czarnej dziury wytryska strumień gazu emitujący nadspodziewanie silne promieniowanie rentgenowskie. Teleskop rentgenowski Chandra (nazwany tak dla upamiętnienia urodzonego w Indiach astrofizyka amerykańskiego, Subrahmanyana Chandrasekhara) ...
Z CZARNEJ DZIURY DROGA MLECZNA
BOŻENA CZERNY Luty 2001
Historia naszej Galaktyki wciąż kryje w sobie wiele zagadek. Nie wiemy, jak wyglądały pierwsze chwile Drogi Mlecznej, ani dlaczego w jej gwiazdach pierwiastki wymieszane są w takich, a nie innych proporcjach. Problemów ubywa, gdy założymy, że na początku ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 30 lutego o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - RZADKI GOŚĆ Z KOSMOSU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Do rąk badaczy trafił świetnie zachowany meteoryt z unikalnego gatunku chondrytów węglowych. 18 stycznia 2000 roku nad północno-zachodnią Kanadą przeleciał bardzo jasny bolid. Jego lot zakończył się serią eksplozji, które zaobserwowano na Alasce oraz ...
SYGNAŁY - TAJEMNICA GORĄCEJ KORONY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Zlokalizowano jedno ze źródeł energii, dzięki którym korona słoneczna utrzymuje bardzo wysoką temperaturę. Temperatura zewnętrznych warstw Słońca osiąga minimum (ok. 4500 K) w tzw. chromosferze, która znajduje się tuż ponad pozorną powierzchnią naszej ...
SYGNAŁY - GWIAZDY-GIGANTY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Pierwsze gwiazdy we Wszechświecie mogły mieć masę kilkaset razy większą od Słońca. Wszystkie znane nam gwiazdy mają masy nie większe niż ok. 100 M (mas Słońca). Powyżej owej granicy są bardzo szybko "rozdmuchiwane" przez ciśnienie własnego ...
SYGNAŁY - SŁONECZNE TRENDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Poznaliśmy ciekawe wyniki długoletnich obserwacji Słońca. Europejska sonda Ulysses okrążyła Słońce, przelatując nad jego biegunami i mierząc prędkość oraz gęstość wiatru słonecznego (nazwą tą określa się strumień emitowanych z powierzchni Słońca cząstek ...
SYGNAŁY - MUSKAJĄC EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Sonda NEAR przeleciała 5.3 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy upamiętnia pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) od 14 lutego ubiegłego roku krąży wokół planetoidy Eros. Prowadzone za jej ...
INTERNET - GWIAZDY PATRZĄ NA NAS...
BOGDAN MIŚ Styczeń 2001
...jak głosi tytuł popularnej niegdyś powieści (pamiętają Państwo - czyjej?). Może to i racja, ale z pewnością bardziej sprawdzalne i prawdziwsze jest zdanie odwrotne: to my patrzymy w gwiazdy. Z coraz większym zapałem, sądząc po Internecie. Astronomowie ...
SYGNAŁY - EUROPA W KOSMOSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Europejska Agencja Kosmiczna ESA wchodzi w nowe tysiąclecie z ambitnym planem badań. W dniach 11-12 października 2000 roku naukowy komitet programowy ESA przyjął plan działania agencji na lata 2008-2013. Na pierwszym miejscu wymieniono w nim badania ...
SYGNAŁY - NASA NA MARSIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Nowy program badań Marsa cechuje duża ostrożność. Po fiasku dwóch zeszłorocznych misji na Marsa [patrz: "Sygnały" WiŻ nr 2/2000] NASA ogłosiło właśnie nowy, 15-letni plan badań Czerwonej Planety. Tym razem planuje się wysyłać na Marsa naprzemiennie ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Podczas gdy amerykańskie wahadłowce zaczynają drugą setkę lotów orbitalnych, ich rosyjski odpowiednik Buran tkwi w hangarze w Bajkonurze, gdzie trafił po jedynym locie, odbytym 15 listopada 1988 roku. Na kontynuację programu Buran zabrakło pieniędzy. Zgodnie ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 stycznia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 stycznia o 23:00, 30 stycznia o 22:00 i 15 lutego o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
W sąsiedztwie źródła jednego z błysków promieniowania gamma znaleziono znaczne ilości żelaza. Jest to duży krok ku wyjaśnieniu natury tych tajemniczych zjawisk. Obserwowane od prawie trzydziestu lat błyski gamma przez długi czas były jedną z największych ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 grudnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 grudnia o 23:00, 30 grudnia o 21:00 i 15 stycznia o 20:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
KOSMICZNY JUBILAT
JOANNA KURASZKIEWICZ Grudzień 2000
Obserwatorium w przestrzeni kosmicznej przez długie lata pozostawało niespełnionym marzeniem astronomów. Udało się je urzeczywistnić dopiero dziesięć lat temu. Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) został umieszczony na orbicie 24 kwietnia 1990 roku przez ...
SYGNAŁY - CZARNY ŚRODEK GALAKTYKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Ruchami gwiazd w centrum naszej Galaktyki rządzi czarna dziura o masie ponad 2 mln mas Słońca. Do takiego wniosku prowadzą wyniki czteroletnich obserwacji centrum Galaktyki, które wykonano w obserwatorium na Mauna Kea (Hawaje) za pomocą dziesięciometrowego ...
SYGNAŁY - BURZLIWA MŁODOŚĆ GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Zaobserwowano kosmiczne fajerwerki wystrzeliwane przez niedawno powstałą parę gwiazd. Najbliższy obszar aktywny gwiazdotwórczo znajduje się w tle dobrze teraz widocznego gwiazdozbioru Byka. Od Słońca dzieli go 500 lat świetlnych, toteż za pomocą nowoczesnych ...
SYGNAŁY - CZARNA DZIURA WAGI ŚREDNIEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Astronomowie odkryli czarną dziurę o niespotykanych dotychczas własnościach. Galaktyka M82, czyli obiekt nr 82 w XVIII-wiecznym katalogu astronomicznym sporządzonym przez Charlesa Messiera, leży w tle gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy i jest od nas ...
SYGNAŁY - RUSZA BUDOWA SALT-A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Na początku września rozpoczęto budowę dziesięciometrowego teleskopu SALT. Konsorcjum złożone z kilkunastu instytucji mieszczących się w kilku krajach przystąpiło do budowy teleskopu SALT (South African Large Telescope), którego najważniejszym zadaniem ...
SYGNAŁY - ANTU I TOWARZYSZE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Europejskie Obserwatorium Południowe kończy montaż największego teleskopu na świecie. VLT (Very Large Telescope), budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe na Cerro Paranal w północnym Chile, składa się z czterech bliźniaczych teleskopów ...
MIŁOŚNIK TEŻ COŚ ZNACZY
WALDEMAR OGŁOZA Listopad 2000
Mało kto wie, że co druga kometa jest odkrywana przez miłośników astronomii. Astronomia to jedna z nielicznych dyscyplin naukowych, w których amatorzy mogą niekiedy dokonać więcej niż zawodowcy. Astronomowie-profesjonaliści posługują się dziś teleskopami ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 listopada o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 listopada o 23:00, 30 listopadao 22:00 i 15 grudnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - NOWY GIGANT DLA ASTRONOMÓW
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
W Stanach Zjednoczonych uruchomiono największy na świecie sterowalny radioteleskop. Amerykańskie Narodowe Obserwatorium Radioastronomiczne (od National Radio Astronomy Observatory znane także jako NRAO) wzbogaciło się o nowy, potężny przyrząd. 22 sierpnia ...
SYGNAŁY - MIĘDZY GWIAZDĄ A PLANETĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Teleskop Hubble'a dostarczył ważnych informacji o brązowych karłach. Obiekt o masie mniejszej niż 0.08 (mas Słońca) nie może w swym wnętrzu produkować helu z wodoru (jak mówią astrofizycy "nie spala wodoru") i w związku z tym nie zasługuje ...
SYGNAŁY - ŚWIETLNY POTOP
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Warunki prowadzenia obserwacji nieba pogarszają się w szybkim tempie. W sierpniu br. w Manchesterze odbył się zjazd Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Jednym z najżywiej dyskutowanych tematów było pojaśnienie tła nieba spowodowane techniczną działalnością ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 października o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 października o 23:00, 30 października o 21:00 i 15 listopada o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - MIESZKANKO NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
Od kilku tygodni na jednej z wysp Arktyki znajduje się prototyp marsjańskiej bazy załogowej. Towarzystwo Marsjańskie jest prywatną organizacją, której statutowa działalność obejmuje inicjowanie, prowadzenie oraz promowanie i wspieranie wszelkich inicjatyw ...
SYGNAŁY - Z POKŁADU ISS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W październiku na międzynarodowej stacji kosmicznej ma zamieszkać pierwsza załoga. Z dwuletnim opóźnieniem Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ISS powiększyła się o kluczowy rosyjski moduł Zwiezda. 12 lipca rakieta Proton wyniosła go na orbitę, a dwa tygodnie ...
SYGNAŁY - ZAGŁADA KOMETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W lipcu na oczach obserwatorów rozpadła się kometa. Kometa Linear S-4 została odkryta 27 września 1999 roku przez automatyczny teleskop poszukujący na niebie planetoid, które niepokojąco blisko zbliżają się do Ziemi. Nazwy komet zazwyczaj upamiętniają ...
SYGNAŁY - NIEBO W PODCZERWIENI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W Internecie udostępniono olbrzymią bazę danych zawierającą obrazy nieba w podczerwieni. Od trzech lat naukowcy z Uniwersytetu Stanu Massachusetts dokonują systematycznego przeglądu nieba w zakresie podczerwieni. W finansowanych przez NASA i National ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA CUKROWNIA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W obłoku międzygwiazdowym blisko centrum naszej Galaktyki znaleziono cząsteczki najprostszego cukru. Odległe od Słońca o 25 tys. lat świetlnych centrum naszej Galaktyki jest dobrze ukryte wśród ciemnych obłoków materii międzygwiazdowej. 1 cm3 takiego ...
CZY NA MARSIE COŚ CIURKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
W końcu czerwca media niemal dosłownie zachłysnęły się wodą, która - jak to ogłoszono - od czasu do czasu wypływa spod powierzchni Marsa. Przez kilka dni zalewała ona szpalty popołudniówek i poważnych tygodników, sączyła się z ekranu telewizora i bulgotała ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 września o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 września o 23:00, 30 wrześniao 22:00 i 15 października o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - GALAKTYKI JAK AMEBY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Teleskop rentgenowski Chandra sfotografował akt pochłaniania małej galaktyki przez olbrzymią galaktykę z czarną dziurą w środku. W tle dobrze u nas widocznego gwiazdozbioru Perseusza, 320 mln lat świetlnych od Słońca, leży olbrzymia gromada galaktyk ...
SYGNAŁY - WYGIĘTY KAPELUSZ ZIEMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Nowy dowód na poparcie hipotezy o powstaniu Księżyca wskutek zderzenia. Tak mógł wyglądać układ Ziemia-Księżyc tuż po uformowaniu się Księżyca Coraz więcej wskazuje na to, iż Księżyc ma około 4.5 mld lat i powstała w wyniku kolizji Ziemi z ciałem ...
UCZENI W ANEGDOCIE - PAJĄKI SĄ SMACZNE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 2000
Joseph Jérôme Lefrancais de La-lande urodził się w Bourg-en-Bresse 11 lipca 1732 roku. Kształcił się w jezuickiej szkole w Lyonie i miał nawet zamiar wstąpić do tego zakonu. Wspaniała kometa, która pojawiła się w 1744 roku, a potem całkowite zaćmienie ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 sierpnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 sierpnia o 23:00, 30 sierpnia o 22:00 i 15 września o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
EPITAFIUM DLA COMPTONA
MICHAŁ RÓŻYCZKA JOANNA KURASZKIEWICZ Sierpień 2000
Po prawie 9 latach owocnej pracy zakończyło w oceanie swój żywot kosmiczne obserwatorium, które podglądało Wszechświat w zakresie promieniowania gamma. Astronomowie od dawna marzyli o umieszczeniu swoich przyrządów poza atmosferą Ziemi utrudniającą ...
SYGNAŁY - JUBILEUSZ RADIOASTRONOMII
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Największy działający przyrząd radioastronomiczny obchodzi swoje dwudziestolecie. W 1980 roku nieopodal miejscowości Socorro w stanie Nowy Meksyk oddano do użytku ogromny zestaw radioteleskopów, znany wśród astronomów pod nazwą VLA (Very Large Array). ...
SYGNAŁY - MOST PRZEZ PLAMĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Sfotografowano podwójny "most świetlny" nad jedną z wielkich plam słonecznych. W obszarze plamy słonecznej temperatura jest znacznie niższa niż w otoczeniu, zaś pole magnetyczne znacznie silniejsze. Stosunkowo niska temperatura sprawia, ...
SYGNAŁY - MARS Z BLISKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
NASA udostępniła ponad 20 tys. nowych zdjęć Marsa, w tym śladów wody na jego powierzchni. Sonda Mars Global Surveyor (MGS) wystartowała 7 listopada 1996 roku i dotarła do Marsa 12 września roku następnego. Jako sztuczny księżyc Czerwonej Planety okrążyła ...
SYGNAŁY - POLOWANIE W KOSMOSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
W drobinach pyłu międzygwiazdowego Stardust znalazł cząsteczki związków organicznych. Sonda Stardust, która opuściła Ziemię 7 lutego 1999 roku, zmierza ku komecie Wild 2. Cel podróży ma osiągnąć dopiero za 4 lata, lecz już teraz realizuje swój program ...
AKTYWNE SŁOŃCE
KRZYSZTOF MAŚLANKA Lipiec 2000
Co przyniesie obecne maksimum aktywności Słońca? Spadek wartości złotówki? Niepokoje społeczne? A może krach na giełdach? Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, by winić o to naszą gwiazdę. Nasze Słońce niewielka, typowa gwiazda barwy żółtej hojnie ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lipca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lipca o 23:00, 30 lipca o 22:00 i 15 sierpnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - CHANDRA W ROLI DALMIERZA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Orbitalny teleskop rentgenowski nową metodą wyznaczył odległość do jednej z galaktycznych czarnych dziur. Wyznaczanie odległości obserwowanych obiektów przysparza astronomom wielu kłopotów. Metodą bezpośrednią za pomocą kosmicznego odpowiednika ziemskiej ...
SYGNAŁY - ZORZA POLARNA W TROPIKACH
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Kwietniowa zorza była widoczna od bieguna północnego niemal po zwrotnik Raka. Bieżący rok jest okresem wzmożonej aktywności Słońca, która właśnie teraz osiąga swe kolejne maksimum. Naszą gwiazdę dzienną pokrywają wyjątkowo liczne i wyjątkowo duże plamy, ...
SYGNAŁY - W MOCNYM USCISKU EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Sonda NEAR krąży obecnie zaledwie 50 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy dodano dla upamiętnienia amerykańskiego pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) została 14 lutego br. pierwszym w historii ...
DZIWNA PRÓŻNIA NASZEGO WSZECHŚWIATA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Wszechświat będzie rozszerzał się wiecznie, a to, co uważamy za próżnię, jest niezwykle pojemnym magazynem energii. Wnioski te płyną z obserwacji przeprowadzonych za pomocą niewielkiego teleskopu, który został umieszczony w gondoli balonu stratosferycznego ...
GLOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 czerwca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 30 czerwca o 22:00 i 15 lipca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - ŻEGLUJĄC MIĘDZY GWIAZDAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Poruszające się z prędkością 25 km/s Słońce wzbudza falę uderzeniową. Łódka płynąca po stawie wzbudza falę o kształcie klina, tym węższego, im szybciej płynie. Podobną, lecz niewidoczną falę wzbudza w powietrzu samolot. Gdy przekroczy prędkość dźwięku, ...
SYGNAŁY - WAŻNY GOŚĆ Z KOSMOSU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2000
Udało się odnaleźć szczątki dużego meteorytu, który spadł na Kanadę. Nocą 18 stycznia, nad terytorium Yukonu w północno-wschodniej Kanadzie pojawiła się kula ognia, ciągnąca za sobą pióropusz dymu. Huk, towarzyszący upadkowi meteorytu, słyszalny był ...
SYGNAŁY - TRĄBA POWIETRZNA NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Wyjaśniono zagadkę ciemnych kresek na powierzchni Czerwonej Planety. Sonda Mars Global Surveyor (MGS), która od września 1997 roku krąży wokół Marsa, wielokrotnie znajdowała na jego powierzchni dziwne, ciemne zygzaki o długości dochodzącej do kilku ...
SYGNAŁY - BEZPAŃSKIE PLANETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
W mgławicy Oriona odkryto planety, które nie krążą wokół żadnej z gwiazd, lecz błądzą w przestrzeni kosmicznej. Gwiazda to obiekt, którego wnętrze jest na tyle gorące, że mogą w nim zachodzić reakcje syntezy helu z wodoru, nazywane też nieściśle "spalaniem" ...
SYGNAŁY - NASZ DRUGI KSIĘŻYC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Niedawno odkryto drugiego naturalnego satelitę Ziemi. Jest to niewielki obiekt, który porusza się po orbicie o kształcie podkowy. Procesy i zjawiska całkowicie sprzeczne z intuicją nie są wyłączną specjalnością teorii względności i mechaniki kwantowej. ...
SYGNAŁY - CHANDRA I CZARNE DZIURY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Teleskop rentgenowski Chandra wpadł na trop nietypowej czarnej dziury. W tle gwiazdozbioru Andromedy, 2 mln lat świetlnych od nas, znajduje się bliźniaczo podobna do naszej galaktyka spiralna, powszechnie nazywana Mgławicą Andromedy. Jest to jedna ...
LĄDOWANIE NA KOMECIE
KRZYSZTOF ZIOŁKOWSKI Maj 2000
Współczesne badania dowiodły, że komety są pozostałościami tworzywa, z którego ponad 4.5 mld lat temu powstał Układ Słoneczny. Co więcej, prawdopodobnie to one dostarczyły na Ziemię materię organiczną, niezbędną dla rozwoju życia. Te urodziwe i rzadko ...
SYGNAŁY - WIOSNA NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Sonda Mars Global Surveyor udokumentowała nadejście wiosny w podbiegunowych obszarach Marsa. W okolicy południowego bieguna Marsa wiosna zaczęła się na początku sierpnia 1999 roku i trwała prawie pół ziemskiego roku. Z jej nadejściem zaczęła sublimować ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
NASA zamierza przedłużyć o rok misję sondy Galileo, która od grudnia 1995 roku jest sztucznym księżycem Jowisza i dostarcza niezwykle ciekawych informacji o księżycach tej olbrzymiej planety. W ciągu owego nadprogramowego roku głównym obiektem badań ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 maja o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 30 maja o 22:00 i 15 czerwca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
SYGNAŁY - ECHA SUPERNOWEJ 1987A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
W Wielkim Obłoku Magellana jeden po drugim rozbłyskują fajerwerki - echa wybuchu supernowej. Zewnętrzne warstwy gwiazdy, która wybucha jako supernowa, rozbiegają się z prędkościami sięgającymi kilkudziesięciu tysięcy km/s. W zderzeniu z niemal nieruchomą ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Głowa do Góry otwiera nową rubrykę, w której będziemy podawać krótkie wiadomości z astronomii i astronautyki. Dłuższe komunikaty będzie można znaleźć, tak jak dawniej w Sygnałach. Budowa największego na świecie teleskopu, znanego jako VLT (Very Large ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 kwietnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 kwietnia o 23:00, 30 kwietnia o 22:00 i 15 maja o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
W OBJĘCIACH EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Od 14 lutego br. amerykańska sonda NEAR krąży wokół Erosa i prowadzi jego badania. Po raz pierwszy zbliżyła się do niego w grudniu 1998 roku. Manewr wejścia na orbitę wokół Erosa nie powiódł się, ale NASA nie dała za wygraną. Wokół nowo powstałego Słońca ...
SYGNAŁY - SŁONECZNE HUMORY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Na krótko przed kolejnym maksimum aktywności Słońce zgotowało nam prawdziwą niespodziankę. Podczas 11-letniego cyklu aktywności słonecznej na przemian rośnie i maleje częstotliwość występowania gwałtownych zjawisk w atmosferze Słońca (m.in. protuberancji ...
SYGNAŁY - SAMOTNA CZARNA DZIURA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
W halo naszej Galaktyki znaleziono pierwszy przykład pojedynczej czarnej dziury o masie porównywalnej z masami gwiazd. Cztery lata temu w Cerro Tololo Interamerican Observatory (Chile) zaobserwowano kolejny przypadek mikrosoczewkowania grawitacyjnego. ...
SYGNAŁY - ŻYCIODAJNE GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
W gwiazdach dokonuje się synteza nie tylko jąder atomowych, lecz także skomplikowanych związków chemicznych. Szczegóły tych procesów ciągle są nieznane. Zdążyliśmy już oswoić się z myślą, że gwiazdy są gigantycznymi reaktorami termojądrowymi, w których ...
SYGNAŁY - HUBBLE ZNÓW SPRAWNY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Kosmiczny Teleskop Hubble'a powrócił do pracy po kilkumiesięcznej przerwie spowodowanej awarią żyroskopów. Tuż przed ostatnimi świętami Bożego Narodzenia załoga promu kosmicznego Discovery dokonała gruntownego remontu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. ...
SYGNAŁY - ZNIKAJĄ OSTATNIE WĄTPLIWOŚCI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Sonda Galileo dostarczyła kolejnego dowodu na to, że jowiszowy księżyc, Europa, jest pokryty grubą warstwą wody w stanie ciekłym lub półpłynnym. W styczniu br. Galileo po raz kolejny zbliżył się do Europy, przelatując zaledwie 351 km nad nią i dokładnie ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 marca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 marca o 23:00, 31 marca o 22:00 i 15 kwietnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - NOWE OBSERWATORIUM NA ORBICIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
ESA zbudowała dużego satelitę do obserwacji promieniowania rentgenowskiego. W grudniu ub.r. rakieta Ariane 5 wyniosła na orbitę skonstruowane przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) obserwatorium rentgenowskie XMM (X-ray Multi-Mirror Telescope). Start ...
SYGNAŁY - FONTANNA LAWY NA IO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Sonda Galileo sfotografowała olbrzymią fontannę lawy wulkanicznej na księżycu Jowisza. 25 listopada ub.r., niemal dokładnie w piątą rocznicę wejścia na orbitę wokół Jowisza, sonda Galileo dokonała ryzykownego zbliżenia do Io - najgorętszego i najbardziej ...
CZY ASTRONOMOWIE POTRZEBUJĄ BOGA?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
W naszym kręgu kulturowym drogi myśli religijnej i myśli naukowej rozeszły się na procesie Galileusza. Od tamtej chwili trwał triumfalny pochód nauki, która w naszych czasach sięgnęła krańców Wszechświata. Sięgnęła - co dalej? Choć nie zawsze sobie z ...
SYGNAŁY - SKŁADANIE OBRAZÓW
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Fale radiowe odbierane przez zestawy radioteleskopów pozwalają odtworzyć bardzo dokładne obrazy odległych obiektów kosmicznych. Technika składania fal, nazywana interferometrią, jest znana w radioastronomii już od kilkudziesięciu lat. Odpowiednio planując ...
SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻAGIEL
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
NASA finansuje prace nad nowym napędem statków kosmicznych. Wiatr słoneczny, czyli strumień cząstek elementarnych wyrzucanych z powierzchni Słońca z prędkością kilkuset km/s, wydmuchuje w gazie międzygwiazdowym bąbel, którego powierzchnia nosi nazwę ...
SYGNAŁY - MARSJAŃSKI OCEAN
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Dokładne zdjęcia Marsa ukazują fragmenty formacji, która w odległej przeszłości mogła być brzegiem olbrzymiego zbiornika wodnego. Na podstawie analizy zdjęć wykonanych przez sondy Viking naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie wysunęli w końcu ...
SYGNAŁY - MARS STRZEŻE SWYCH TAJEMNIC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Misje sond Mars Climate Orbiter i Mars Polar Lander zakończyły się katastrofą. Obie sondy wystartowały w odstępie 3 tygodni na przełomie lat 1998 i 1999. Orbiter miał pełnić rolę stacji meteorologicznej i przekaźnika radiowego, zadaniem Landera było ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 1 marca o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
CZY PRZYRODA BAWI SIĘ ZABAWKAMI?
GRZEGORZ WARDZIŃSKI Luty 2000
Najwyraźniej tak, skoro w naszej Drodze Mlecznej skonstruowała pomniejszone miliony razy modele najodleglejszych i najbardziej tajemniczych obiektów znanych we Wszechświecie - kwazarów. I tak, jak zabawa modelami kolejek elektrycznych dostarcza wiadomości ...
SYGNAŁY - KSIĘŻYCOWA WODA NIE DO POWĄCHANIA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Styczeń 2000
Jeśli na Księżycu istnieje woda, to prawdopodobnie nie będziemy mieli z niej pożytku. Nadal nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czy na Księżycu jest woda. Na razie wiadomo, że jest tam wodór, co stwierdzono pośrednio na podstawie pomiarów neutronowych ...
NA FALACH WSZECHŚWIATA
MAREK BIESIADA Styczeń 2000
Choć o falach grawitacyjnych mówi się od osiemdziesięciu lat, nigdy jeszcze nie udało się ich zaobserwować. Wkrótce zostaną jednak uruchomione urządzenia umożliwiające ich bezpośrednią detekcję. W połowie XX wieku astronomia przeżyła wielką rewolucję: ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - ASTRONOMIA
REDAKCJA Styczeń 2000
Zarejestrowano kolejny błysk promieniowania gamma. W trakcie trwania błysku udało się zaobserwować jego źródło w świetle widzialnym. Była to pierwsza tego typu detekcja w niemal trzydziestoletniej już historii tych zjawisk. Mimo to przyczyny wybuchów ...
KOSMOS NA ŻYCZENIE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
Gdyby chcieć lapidarnie scharakteryzować nasz Wszechświat, można by powiedzieć, iż jest on jednocześnie skomplikowany i prosty. Skomplikowany dlatego, że gdy rozglądamy się po naszym najbliższym otoczeniu lub za pomocą potężnych teleskopów, patrzymy ...
SYGNAŁY - WIDOKI NEPTUNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Dzięki optyce adaptywnej teleskopy naziemne zaczynają dorównywać teleskopom orbitalnym. Dobry teleskop musi dawać ostre obrazy, na których widać dużo drobnych szczegółów. Temu wymogowi staje na przeszkodzie falowa natura światła, która powoduje, że ...
SYGNAŁY - LUNAR PROSPECTOR ROZCZAROWAŁ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Sonda kosmiczna Lunar Prospector, która od stycznia 1998 roku do lipca 1999 roku krążyła wokół Księżyca, poszukując m.in. dowodów istnienia na nim wody, zawiodła oczekiwania naukowców. Lunar Prospector zakończył swój pracowity żywot, rozbijając się ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA STACJA NA KOSMICZNYM ŚMIETNIKU
REDAKCJA Styczeń 2000
Aby uniknąć zderzenia z fragmentem starej rakiety nośnej, międzynarodowa stacja kosmiczna ISS (International Space Station) została zmuszona do niezaplanowanej zmiany orbity. W przestrzeni wokółziemskiej robi się tłoczno. Oprócz użytecznych satelitów ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 stycznia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 stycznia o 23:00, 30 stycznia o 22:00 i 15 lutego o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
DESZCZ Z KOSMOSU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Ku wielkiemu zaskoczeniu specjalistów z NASA, w meteorycie, który kilkanaście miesięcy temu spadł w Teksasie, znaleziono kryształy soli i wodę. W pierwszym dniu wiosny 1998 roku, w położonym w zachodnim Teksasie miasteczku Monahans, spadł meteoryt. ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej(4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektachliczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
WYNIKI SZÓSTEGO KONKURSU ASTRONOMICZNEGO "WIEDZY I ŻYCIA"
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Częściowe zaćmienie Słońca przy iglicy ratusza w Krotoszynie Fot. M. Pawlik I nagroda (teleskop Cassegraina o średnicy 25 cm): Łowcy Zaćmień - Grupa Przyjacielska "Dzwon" za pięknie opracowane fotoreportaże z kilku zaćmień Księżyca ...
URAN REKORDZISTĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
W lipcu br. odkryto trzy dalsze księżyce Urana. Dzięki temu planeta boga niebios okazała się posiadaczką rekordowo licznej rodziny satelitów. Uran w obiektywie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a Fot. E. Karkoschka, University of Arizona/STScI/NASA Jeszcze ...
SŁOŃCE NA ORBICIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Po raz pierwszy udało się zaobserwować ruch Słońca po orbicie wokół centrum Galaktyki. Centrum naszej Galaktyki znajduje się w odległości około 25 tys. lat świetlnych od Słońca, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Już od dawna wiedziano, że Słońce okrąża ...
CHANDRA JUŻ PRACUJE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999
Obraz Cas A uzyskany przez Chandrę Fot. NASA/ChSC Miesiąc temu pisaliśmy o udanym starcie kosmicznego teleskopu rentgenowskiego Chandra (wym. Czandra). Przygotowania przyrządu do podjęcia pracy poszły równie gładko i w końcu sierpnia opublikowano ...
IO W ZBLIŻENIU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999
Fot. NASA/University of Arizona Od grudnia 1995 roku krąży wokół Jowisza sonda Galileo, dzięki której poznaliśmy bardzo ciekawe szczegóły rzeźby powierzchni jowiszowych księżyców. Ostatnio Galileo nadesłał nowe fascynujące zdjęcia. Tym razem jego ...
TO ILE W KOŃCU LAT MA ŚWIAT?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Jednym z najważniejszych problemów astrofizyki jest określenie wieku Wszechświata, a ściślej czasu, który upłynął od momentu zwanego Wielkim Wybuchem - odtąd znana nam fizyka opisuje ewolucję kosmosu. O skomplikowaniu zagadnienia świadczy fakt, że ...
CIEMNOŚCI NA KONIEC STULECIA
MAREK DEMIAŃSKI Listopad 1999
OSTATNIE ZAĆMIENIE SŁOŃCA UZNANO JUŻ ZA NAJBARDZIEJ POPULARNE NATURALNE ZJAWISKO KOŃCZĄCEGO SIĘ WIEKU. PAS ZAĆMIENIA PRZECHODZIŁ PRZEZ GĘSTO ZAMIESZKANE OBSZARY EUROPY I AZJI, TOTEŻ MOGŁO JE OBSERWOWAĆ KILKASET MILIONÓW LUDZI. NAJWIĘCEJ EMOCJI PRZEŻYLI ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej(4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektachliczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
ZNOWU LEONIDY
ARKADIUSZ OLECH Listopad 1999
W ZESZŁYM ROKU LEONIDY TROCHĘ NAS ZAWIODŁY. NIE DAJMY ZA WYGRANĄ. TEGOROCZNY POWRÓT ROJU MOŻE BYĆ ZNACZNIE BARDZIEJ EFEKTOWNY. Fot. AO MFF UK Modra W połowie listopada ub.r. w mediach było głośno o spodziewanym deszczu meteorów z roju Leonidów. Informowała ...
HIPERPRZESTRZEŃ I INNE BAJERY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999
FILM GWIEZDNE WOJNY TO OWOC LUDZKIEJ WYOBRAŹNI. ROI SIĘ W NIM OD MIECZY ŚWIETLNYCH, STATKÓW PODRÓŻUJĄCYCH W HIPERPRZESTRZENI I INTELIGENTNYCH ROBOTÓW. ILE JEST PRAWDY W TEJ FILMOWEJ BAŚNI? Model 3D: José Gonzalés Twórcy fantastyki naukowej nieraz ...
CHANDRA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Nie, nie chodzi o żadną przypadłość duchową, która z jakichś tam powodów mogłaby gnębić astronomów. Chandra (wym. czandra) to zdrobnienie, jakim powszechnie nazywano nieżyjącego już laureata Nagrody Nobla z 1983 roku Subrahmanyana Chandrasekhara. Ten ...
CHIŃCZYCY W KOSMOSIE?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Od pewnego czasu rozchodziły się pogłoski o rozwijanym przez Chiny programie załogowych lotów kosmicznych. W połowie lipca potwierdził je były rosyjski kosmonauta Witalij Siewastianow, który udzielił na ten temat wywiadu japońskiej gazecie "Sankei ...
KOSMICZNA SKALA RICHTERA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Stopień zagrożenia zderzeniami drobnych ciał Układu Słonecznego z Ziemiąbędzie mierzony z użyciem obiektywnej skali, która jest kosmicznym odpowiednikiemstosowanej w sejsmologii skali Richtera. Usprawni to wymianę danych międzyzespołami poszukującymi ...
WIELKI KONIEC MAŁEJ SONDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
CZY NA KSIĘŻYCU JEST WODA? LUNAR PROSPECTOR WYPATRYWAŁ JEJ PRZEZ PÓŁTORA ROKU, A MIMO TO PRZED ZAKOŃCZENIEM SWOJEGO ŻYWOTA NIE DAŁ JEDNO ZNACZNEJ ODPOWIEDZI NA TO PYTANIE. Ryc. NASA/AMES Sonda Lunar Prospector (Księżycowy Poszukiwacz) krążyła przez ...
CO JEST PLANETĄ?
PAWEŁ P. ZAGOŻDŻON KAROL PANKOWSKI Październik 1999
Przeczytanie artykułu Jana Oko W poszukiwaniu dziesiątej planety ["WiŻ" nr 5/1999] zaowocowało niniejszym listem polemicznym, w którym chcę zaprezentować nieco bardziej konserwatywne stanowisko w sprawie definiowania pojęcia i liczby planet ...
CO JEST PLANETĄ?
PAWEŁ P. ZAGOŻDŻON KAROL PANKOWSKI Październik 1999
Przeczytanie artykułu Jana Oko W poszukiwaniu dziesiątej planety ["WiŻ" nr 5/1999] zaowocowało niniejszym listem polemicznym, w którym chcę zaprezentować nieco bardziej konserwatywne stanowisko w sprawie definiowania pojęcia i liczby planet ...
GŁOWA DO GÓRY - PAŹDZIERNIK
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
NA MAPCE ZNAJDUJĄ SIĘ GWIAZDY JAŚNIEJSZE OD 4.5 WIELKOŚCI GWIAZDOWEJ (4.5M),SCHEMATYCZNIE UKAZANA WSTĘGA DROGI MLECZNEJ ORAZ NAJJAŚNIEJSZE MGŁAWICE,GROMADY GWIAZDOWE I GALAKTYKI (UMIESZCZONE PRZY TYCH OBIEKTACH LICZBY BEZOZNACZEŃ LITEROWYCH SĄ NUMERAMI ...
KOSMICZNA SKALA RICHTERA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Stopień zagrożenia zderzeniami drobnych ciał Układu Słonecznego z Ziemiąbędzie mierzony z użyciem obiektywnej skali, która jest kosmicznym odpowiednikiemstosowanej w sejsmologii skali Richtera. Usprawni to wymianę danych międzyzespołami poszukującymi ...
WIELKI KONIEC MAŁEJ SONDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
CZY NA KSIĘŻYCU JEST WODA? LUNAR PROSPECTOR WYPATRYWAŁ JEJ PRZEZ PÓŁTORA ROKU, A MIMO TO PRZED ZAKOŃCZENIEM SWOJEGO ŻYWOTA NIE DAŁ JEDNO ZNACZNEJ ODPOWIEDZI NA TO PYTANIE. Ryc. NASA/AMES Sonda Lunar Prospector (Księżycowy Poszukiwacz) krążyła przez ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
WĘDRÓWKI SŁONECZNE
GRZEGORZ DERFEL Wrzesień 1999
ŚWIECI NAM CODZIENNIE, ALE RZADKO ZASTANAWIAMY SIĘ NAD PRAWAMI, KTÓRE RZĄDZĄ JEGO RUCHEM PO NIEBIE. Przewrót kopernikański można lapidarnie określić jako zmianę układu odniesienia używanego do opisu ruchu ciał w Układzie Słonecznym. Związany z Ziemią ...
NOWE WIELKIE TELESKOPY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
W pierwszej połowie br. ukończono kolejne wielkie inwestycje astronomiczne.Na szczycie wygasłego wulkanu Mauna Kea na wyspie Hawaii stanęły dwa teleskopyo średnicy ponad 8 m. Pierwszy z nich został zbudowany przez Japończyków,którzy nadali mu nazwę Subaru ...
ŚLAD SUPERNOWEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
Na Ziemi znaleziono pierwiastki wytworzone kilka milionów lat temu we wnętrzu masywnej gwiazdy, która zakończyła życie, wybuchając jako supernowa. Wybuchy supernowych obserwowano dotychczas niemal wyłącznie jako silne rozbłyski (najjaśniejsze z supernowych ...
RYTMY SŁOŃCA
SZYMON GBUREK Sierpień 1999
SŁOŃCE WPŁYWA NA ZIEMIĘ W STOPNIU O WIELE WIĘKSZYM, NIŻ TO SOBIE POWSZECHNIE WYOBRAŻAMY. ZBLIŻAJĄCE SIĘ MAKSIMUM AKTYWNOŚCI SŁONECZNEJ JEST OKAZJĄ DO ZBADANIA TYCH SKOMPLIKOWANYCH ZWIĄZKÓW. Fot. PhotoDisc Naszą gwiazdę dzienną oglądamy pod postacią ...
I TY MOŻESZ ODKRYĆ POZAZIEMSKĄ CYWILIZACJĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1999
Jeżeli tylko masz komputer podłączony do Internetu, a chciałbyś zostać odkrywcą obcych cywilizacji, zajrzyj do witryny http://setiathome.ss.berkeley.edu/home_polish.asp.Znajdziesz tam opisany w języku polskim program przeznaczony do analizysygnałów ...
GDY SŁOŃCE UMARŁO
MAREK ZAWILSKI WIESŁAW SŁOTWIŃSKI Sierpień 1999
ZAĆMIENIE SŁOŃCA ZAWSZE FASCYNOWAŁO LUDZI. DLA WIĘKSZOŚCI BYŁ TO INTRYGUJĄCY OMEN, ALE ISTNIAŁY TEŻ OSOBY, KTÓRE STARAŁY SIĘ ZROZUMIEĆ TO ZJAWISKO, A NAWET WYKORZYSTAĆ JE DO UNIKALNYCH OBSERWACJI NAUKOWYCH. JEDNAK BEZ WZGLĘDU NA TO, JAK JE ODBIERANO, ...
GŁOWA DO GÓRY - SIERPIEŃ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1999
NA MAPCE ZNAJDUJĄ SIĘ GWIAZDY JAŚNIEJSZE OD 4.5 WIELKOŚCI GWIAZDOWEJ (4.5M), SCHEMATYCZNIE UKAZANA WSTĘGA DROGI MLECZNEJ ORAZ NAJJAŚNIEJSZE MGŁAWICE, GROMADY GWIAZDOWE I GALAKTYKI (UMIESZCZONE PRZY TYCH OBIEKTACH LICZBY BEZ OZNACZEŃ LITEROWYCH SĄ NUMERAMI ...
OBSERWUJEMY ZAĆMIENIE
MAREK ZAWILSKI Sierpień 1999
W ŚRODĘ, 11 SIERPNIA BR., CZEKA NAS EFEKTOWNY SPEKTAKL NA NIEBIE. W NASZYM KRAJU NIE DOJDZIE WPRAWDZIE DO ZAĆMIENIA CAŁKOWITEGO, ALE STOPIEŃ ZAKRYCIA TARCZY SŁONECZNEJ BĘDZIE NAJWIĘKSZY OD 38LAT. Rano nic nie będzie wskazywać, że na niebie może się ...
GŁOWA DO GÓRY - LIPIEC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
PODZIWIAJMY ZAĆMIENIE
ROBERT BODZOŃ Lipiec 1999
W "WiŻ" nr 2/1999 ukazał się artykuł pt. Szykujmy się na zaćmienie, opisujący przebieg zaćmienia Słońca na terenie Europy 11 sierpnia br. Zjawisko to będzie niewątpliwie astronomicznym przebojem roku i dlatego do jego obserwacji przygotowują ...
W POSZUKIWANIU NIEWIDZIALNEGO
JANUSZ OSARCZUK Lipiec 1999
CZY W CIEMNYM POKOJU MOŻNA ZOBACZYĆ CZARNEGO KOTA? WYDAJE SIĘ, ŻE ODPOWIEDŹ NA TO PYTANIE JEST JEDNOZNACZNIE NEGATYWNA. W ASTRONOMII ZDARZAJĄ SIĘ JEDNAKWYJĄTKI... Kiedy 21 września 1993 roku w Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika w Warszawie ...
NOWY SPOSÓB DETEKCJI GWIAZD BOZONOWYCH
JANUSZ OSARCZUK Lipiec 1999
Gwiazdy bozonowe narodziły się w umysłach astrofizyków ponad 30 lat temu. Ich ciągle jeszcze hipotetyczne istnienie wynika z teorii opisujących wczesne etapy ewolucji Wszechświata. Możliwe, iż - ukrywając się pod postacią ciemnej materii - stanowią ...
NA GRZYBKI...
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1999
Radioastronomowie z Dominion Radio Astrophysical Observatory w Kanadzie, którzy prowadzą systematyczny przegląd nieba na falach emitowanych przez wodór międzygwiazdowy, zaobserwowali chmurę materii w kształcie grzyba. Przypomnijmy, że Słońce jest jedną ...
LEPSZE PROMY KOSMICZNE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Współczesne promy kosmiczne mają ociężałe, uskrzydlone cielska. Ich kształt nie może spełniać wymogów aerodynamiki. Końce nosa i skrzydeł statku muszą być grube, aby mogła uformować się przed nimi fala uderzeniowa, która częściowo chroni przed tarciem, ...
GŁOWA DO GÓRY - CZERWIEC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
NOWY, WSPANIAŁY WSZECHŚWIAT
MAREK DEMIAŃSKI Czerwiec 1999
WSZECHŚWIAT - NAJWIĘKSZY OBIEKT FIZYCZNY, JAKI MOŻEMY OBSERWOWAĆ I BADAĆ - OKAZAŁ SIĘ ZNACZNIE WIĘKSZY I CIEKAWSZY NIŻ PRZYPUSZCZANO. W XX wiek wkraczano, wyobrażając sobie, że cały Wszechświat to ogromne skupisko słońc - Droga Mleczna, ...
PIERWSZY UKŁĄD PLANETARNY PODOBNY DO NASZEGO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1999
Pierwszy pozasłoneczny układ planetarny z prawdziwego zdarzenia odkryli dwaj wytrwali "łowcy planet", Paul Butler (Anglo-Australian Observatory) i Geoffrey Marcy (San Francisco State University). Jego centralnym ciałem jest znajdująca się w ...
W POSZUKIWANIU DZIESIĄTEJ PLANETY
JAN OKO Maj 1999
Czy Pluton jest planetą? A jeżeli nie jest - to jakim obiektom w Układzie Słonecznym należy się ten zaszczytny tytuł? Zawsze było dla mnie oczywiste, że w Układzie Słonecznym jest dziewięć planet: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, ...
GŁOWA DO GÓRY - KWIECIEŃ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
CZY JESTEŚMY SAMI W KOSMOSIE?
WITOLD MACIEJEWSKI Kwiecień 1999
GDZIE GASNĄ TAJEMNICZE BŁYSKI GAMMA, TAM ROZKWITAJĄ CYWILIZACJE. W nieprzewidywalnym momencie, w zupełnie przypadkowym miejscu na niebie, "otwiera się" źródło promieni gamma. Błysk trwa od ułamka sekundy do kilkuset sekund i gaśnie, nigdy ...
SWAS: PIERWSZE OBSERWACJE I PIERWSZE NIESPODZIANKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
W końcu ub.r. rozpoczął pracę nowy teleskop orbitalny o nazwie SWAS (Submillimeter Wave Astronomy Satellite). Jego zadaniem jest obserwacja gęstych obłoków międzygwiazdowych, w których rodzą się gwiazdy [patrz: SWAS, "WiŻ" nr 3/1999]. Pierwsze ...
LODOWY BIEGUN MARSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Ta sama sonda, o której wspominamy w sygnale Zakurzone planetoidy, zebrała w ub.r. dane umożliwiające rekonstrukcję wyglądu północnego bieguna Marsa w trzech wymiarach. Fot: G. Shirah/MOLA/MGS/NASA Okolice bieguna pokrywa lodowa skorupa o średnicy ...
LODOWY BIEGUN MARSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Ta sama sonda, o której wspominamy w sygnale Zakurzone planetoidy, zebrała w ub.r. dane umożliwiające rekonstrukcję wyglądu północnego bieguna Marsa w trzech wymiarach. Fot: G. Shirah/MOLA/MGS/NASA Okolice bieguna pokrywa lodowa skorupa o średnicy ...
ZAKURZONE PLANETOIDY; SKĄD SIĘ BIERZE PYŁ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Sonda Mars Global Surveyor (MGS) krąży wokół Marsa od września 1997 roku, zbierając materiały potrzebne do sporządzenia dokładnej mapy Czerwonej Planety. Oddaje się przy tym różnym "zajęciom ubocznym", które już niejednokrotnie zaowocowały ...
ZAKURZONE PLANETOIDY; SKĄD SIĘ BIERZE PYŁ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Sonda Mars Global Surveyor (MGS) krąży wokół Marsa od września 1997 roku, zbierając materiały potrzebne do sporządzenia dokładnej mapy Czerwonej Planety. Oddaje się przy tym różnym "zajęciom ubocznym", które już niejednokrotnie zaowocowały ...
TAJEMNICE KWAZARÓW
RAFAŁ MODERSKI Marzec 1999
OD PRAWIE CZTERDZIESTU LAT KWAZARY FASCYNUJĄ ASTROFIZYKÓW. MIMO INTENSYWNYCH BADAŃ NADAL KRYJĄ W SOBIE WIELE ZAGADEK. Przez wiele stuleci astronomia rozwijała się głównie dzięki obserwacjom optycznym, dokonywanym początkowo po prostu nieuzbrojonym okiem, ...
CZY JEDNAK METEORYT
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Frank Kyte, geochemik z University of California w Los Angeles, twierdzi, że udało mu się znaleźć fragment pozaziemskiego obiektu, który obarcza winą za spowodowanie zagłady dinozaurów około 65 mln lat temu. Źródło: NASA W 1980 roku Luis Alvarez, ...
NEAR NIE ZBLIŻYŁ SIĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Sonda NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) miała 10 stycznia wejść na orbitę wokół planetoidy Eros [patrz: Sygnały, NEAR, "WiŻ" nr 1/1999]. W grudniu ub.r. doganiała Erosa z prędkością około 3100 km/godz. 20 grudnia rozpoczęła pierwszą fazę ...
JUBILEUSZOWY PULSAR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Pierwszy pulsar został odkryty w listopadzie 1967 roku w Mullard Radio Astronomy Observatory w Cambridge (Anglia). Przypomnijmy, że mianem tym określa się w astronomii szybko wirującą gwiazdę neutronową obdarzoną silnym polem magnetycznym, która jest ...
SWAS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Start satelity SWAS, pierwotnie zaplanowany na 3 grudnia, odkładano dwukrotnie. Za trzecim razem całą sprawę wziął w swe ręce sam św. Mikołaj i w nocy z 5 na 6 grudnia 1998 roku Submillimeter Wave Astronomy Satellite (bo tak brzmi pełna nazwa SWAS-a) ...
TELESKOPY WZIĘTE
REDAKCJA Marzec 1999
W ostatnich dniach grudnia 1998 roku gościliśmy w redakcji laureatów naszego Piątego Konkursu Astronomicznego. Teleskopy firmy Uniwersał, ufundowane przez naszą redakcję, trafiły zgodnie z informacją zamieszczoną w "WiŻ" nr 12/1998 w ręce członków ...
PRZEGAPIONA SUPERNOWA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Astronomowie z Max-Planck-Institut für Extraterrestrische Physik (MPE) w Garching koło Monachium odkryli ślady wybuchu supernowej, która rozbłysła około 700 lat temu w gwiazdozbiorze Żagli. W kronikach historycznych nie ma o niej wzmianki prawdopodobnie ...
GŁOWA DO GÓRY - MARZEC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
SŁOŃCE INACZEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Detektor Superkamiokande jest powszechnie znany jako urządzenie, które dostarczyło dowodów na to, że neutrina mają niezerową masę spoczynkową [patrz: Sygnały, Neutrina mają masę!, "WiŻ" nr 8/1998]. Mało kto wie jednak, że za jego pomocą można ...
STARDUST
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Na 6 lutego przewidziano start sondy Stardust, która ma dotrzeć do komety Wild 2 i - po raz pierwszy w historii - powrócić na Ziemię z próbkami materii kometarnej oraz pyłu międzyplanetarnego. Stardust jest czwartą misją z serii Discovery, na ...
PIERŚCIEŃ EINSTEINA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Zgodnie z przewidywaniami teorii względności tory promieni świetlnych biegnących w polu grawitacyjnym są zakrzywione. Gdy źródło światła, źródło pola grawitacyjnegoi obserwator znajdują się niemal na jednej linii, występuje efekt soczewkowania grawitacyjnego: ...
TELESKOP MISTRZEM TECHNIKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Massimo Tarenghi (z lewej) podczas ceremonii wręczania nagrody Fot. European Southern Observatory Budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) teleskop VLT, który po ukończeniu w 2001 roku stanie się największym teleskopem świata [patrz: ...
"MOKRE" KSIĘŻYCE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Fot. JPL/NASA/CalTech W pierwszych miesiącach ub.r. odkryto ogromne ilości wody na jowiszowym księżycu - Europie. Bardzo interesujące ślady tego życiodajnego płynu znaleziono też na naturalnym satelicie Ziemi [patrz: Galileo, Europa i woda, "WiŻ"nr ...
"MOKRE" KSIĘŻYCE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Fot. JPL/NASA/CalTech W pierwszych miesiącach ub.r. odkryto ogromne ilości wody na jowiszowym księżycu - Europie. Bardzo interesujące ślady tego życiodajnego płynu znaleziono też na naturalnym satelicie Ziemi [patrz: Galileo, Europa i woda, "WiŻ"nr ...
OD AŁMAZA DO ALFY
JACEK KRUK Luty 1999
Nakładem Wydawnictw Naukowo-Technicznych ukazała się książka Andrzeja Marksapt. Baza satelitarna Alfa, traktująca o wielkim międzynarodowym projekcie astronautycznym, którego realizacja miała się rozpocząć w 1997 roku, a jednak ciągle się opóźnia. Autor ...
SZYKUJMY SIĘ NA ZAĆMIENIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
BĘDZIE TO OSTATNIE CAŁKOWITE ZAĆMIENIE SŁOŃCA W TYM TYSIĄCLECIU. 11 SIERPNIA PAS CAŁKOWITEGO ZAĆMIENIA PRZETNIE ZACHODNIĄ I ŚRODKOWĄ EUROPĘ. POLSKĘ NIESTETY OMi nie, ALE POŁUDNIOWEJ CZĘŚCI KRAJU KSIĘŻYC ZAKRYJE PONAD 90% TARCZY SŁONECZNEJ. Zaćmienia ...
GŁOWA DO GÓRY - LUTY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 1 marca o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
NIE TYLKO DLA ASTRONOMÓW
KRZYSZTOF KOLSUT MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
DLA ASTRONOMÓW Mam pewne uwagi dotyczące rubryki Obiekt Miesiąca. Popieram jej kontynuację lecz mam propozycję, by były w niej opisywane obiekty, które można obserwować za pomocą amatorskich teleskopów. Obiekty, które były opisywane (np. biegun ekliptyki), ...
NEAR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Sonda NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) opuściła Ziemię 17 lutego 1996 roku na pokładzie rakiety Delta II. Półtora roku później (27.06.1997) przeleciała w odległości zaledwie 1200 km od planetoidy 253 Mathilde i dokładnie ją obfotografowała [patrz: ...
SERYJNE KRATERY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999
Upadek komety Shoemaker-Levy 9 na powierzchnię Jowisza w 1994 roku był uważnie śledzony przez naukowców z całego świata. Na kolejnych ujęciach wydarzenia widać było, jak kometa rozpada się na części w polu grawitacyjnym planety, po czym spada w postaci ...
UKŁAD SŁONECZNY W SZWECJI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Czy można zwiedzić Układ Słoneczny, nie ruszając się z Ziemi? Tak, już niedługo będzie można wybrać się na taką wycieczkę... do Szwecji. Powstaje tam największy na świecie model Układu Słonecznego - w skali 1:20 milionów. Środkiem modelu jest znajdujący ...
JURAJSKIE ODCHODY
PAWEŁ WERNICKI Styczeń 1999
Na filmie wszystko wygląda romantycznie - znakomity uczony bada DNA dinozaurów dzięki analizie zawartości układu pokarmowego prehistorycznych komarów, zatopionych w bursztynie. Jednak w realnym świecie uczeni uznają za bardziej obiecujące inne znalezisko: ...
DYSKI I UKŁADY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Październik minionego roku był wyjątkowo dobrym miesiącem dla badaczy układów planetarnych i dysków protoplanetarnych. Oprócz odkrycia kolejnych planet krążących wokół bliskich gwiazd, którego szczegóły nie zainteresują już chyba nikogo (nowa planeta ...
HIPERNOWE I MAGNETARY
STANISŁAW BAJTLIK Styczeń 1999
POTĘŻNE BŁYSKI PROMIENIOWANIA GAMMA FASCYNOWAŁY ASTRONOMÓW JUŻ OD 30 LAT. ZAGADKA ICH POCHODZENIA JEST DZIŚ BLISKA ROZWIĄZANIA. Jednym z najważniejszych dokonań astronomii, opisanych w ubiegłorocznym przeglądzie [patrz: Wszechświat jak nowy, "WiŻ" ...
GALERIA PIĄTEGO KONKURSU ASTRONOMICZNEGO "WIEDZY I ŻYCIA"
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Obraz Moniki Łyko (bez tytułu) Zgodnie z pięcioletnią już tradycją przedstawiamy najciekawsze i najpiękniejsze fotografie wykonane przez uczestników Piątego Konkursu. Do fotografii dołączamy reprodukcję kolejnego obrazu Moniki Łyko. Sprawozdanie ...
GŁOWA DO GÓRY - STYCZEŃ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Z nowym rokiem zwiększamy objętość działu astronomicznego. Zgodnie z życzeniami Czytelników będziemy zamieszczać większą liczbę szczegółowych mapek nieba. Zmieni się też nieco szata graficzna wszystkich mapek (łącznie z okrągłą) i wzrośnie liczba oznaczonych ...
W MAŁYM OBŁOKU MAGELLANA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Mały Obłok Magellana jest niewielką, nieregularną galaktyką leżącą w odległości 200 tys. lat świetlnych od Słońca (a więc tylko nieco dalej niż jego imiennik, Wielki Obłok Magellana). Oba obiekty znajdują się w pobliżu południowego bieguna nieba i z ...
W GŁĄB KOSMOSU I... KOMÓRKI
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1998
Szkoła nie musi być nudna. Dostęp do Internetu i programy multimedialne na CD-ROM-ach mogą uatrakcyjnić każdą lekcję, jeśli tylko nauczyciel potrafi i chce je wykorzystać. Już słyszę oburzone głosy, że wiele polskich szkół nie stać na mniej wyrafinowane ...
NOWA MISJA MARSJAŃSKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Fot. NASA/Jet Propulsion Laboratory W grudniu br. rozpoczyna się kolejna wyprawa amerykańskiej agencji kosmicznej NASA na Marsa. W odstępie około 3 tygodni w kierunku Czerwonej Planety polecą dwie sondy realizujące misję o kryptonimie Mars Surveyor ...
SUKCES VLT
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Fot. ESO Unit 1, pierwsza z czterech autonomicznych jednostek składających się na teleskop VLT (patrz: Wielkie oczy XX wieku) została we wrześniu wyposażona w wielozadaniowy zestaw urządzeń do badania odległych, słabo świecących galaktyk. Nosi on ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 GRUDNIA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 GRUDNIA O 23:00, 30 GRUDNIA O 22:00 I 15 STYCZNIA O 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
WIELKIE OCZY XX WIEKU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
W WIEK XX WKROCZYLIŚMY Z JEDNYM TELESKOPEM O METROWEJ ŚREDNICY. WYCHODZIMY ZEŃ Z PLEJADĄ TELESKOPÓW O ŚREDNICY CO NAJMNIEJ 8 M. Nie ma ostatnio roku, w którym nie oddano by do użytku lub nie rozpoczęto budowy kolejnego wielkiego teleskopu. Wpatrujemy ...
WYNIKI PIĄTEGO KONKURSU ASTRONOMICZNEGO WIEDZY I ŻYCIA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
I nagroda (teleskop Cassegraina o średnicy 25 cm): Koło Astronomiczne "Pulsar" przy II LO we Włodawie za imponujące wyniki we wszystkim, do czego się zabierali jego członkowie (konstruowanie sprzętu astronomicznego - od zegarów słonecznych ...
TRACE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Zimową porą miło jest czasem pomyśleć o letnim słonecznym cieple. Pomyślmy więc o nim, ale w sposób nieco niekonwencjonalny. Tarcza naszej gwiazdy dziennej pokrywa się właśnie coraz większą liczbą plam, a powierzchnia staje się coraz bardziej niespokojna. ...
MAMUCIA GROMADA GALAKTYK OTWIERA WSZECHŚWIAT
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Obserwując odległe rejony Wszechświata, natrafiono niedawno na olbrzymią gromadę galaktyk. Znajduje się ona na granicy gwiazdozbiorów Lwa i Sekstansu, w odległości około 8 mld lat świetlnych od Słońca. Mimo swej wyjątkowości nie doczekała się własnej ...
MARS STRACIŁ TWARZ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Fot. NASA/JPL/CALTECH, opr. Shigemi Numazawa W 1976 roku sonda Viking sfotografowała region o nazwie Cydonia, który leży na 40° marsjańskiej szerokości północnej, między rozległą równiną Acidalia Planitia i pokrytą kraterami wyżyną Arabia Terra. Na ...
GORĄCY KSIĘŻYC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Fot. NASA - Jet Propulsion Laboratory Niezmordowany Galileo wciąż krąży wokół Jowisza i pomimo swej telekomunikacyjnej ułomności [Galileo, Europa i woda, "WiŻ" nr 5/1998] przesyła bardzo ciekawe zdjęcia jego księżyców. Latem br. zakończono ...
GORĄCY KSIĘŻYC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Fot. NASA - Jet Propulsion Laboratory Niezmordowany Galileo wciąż krąży wokół Jowisza i pomimo swej telekomunikacyjnej ułomności [Galileo, Europa i woda, "WiŻ" nr 5/1998] przesyła bardzo ciekawe zdjęcia jego księżyców. Latem br. zakończono ...
WYTRYSKI PROMIENI GAMMA ZWIASTUJĄ ŚMIERĆ Z KOSMOSU
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998
Sześćdziesiąt milionów lat temu zderzenie planetoidy z Ziemią spowodowało wymarcie dinozaurów. Zjawiska takie są jednak na tyle rzadkie, że nie mogą być odpowiedzialne za powtarzające się wielokrotnie w historii życia na Ziemi krótkotrwałe okresy gwałtownego ...
PIERWSZE ZŁOŻE NA MARSIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. JPL/NASA Zespół geologów z Arizona State University, opracowujący wyniki przesyłane przez sondę Mars Global Surveyor, doniósł o odkryciu dużego złoża hematytu na powierzchni Marsa (na zdjęciu). To kolejny silny argument na korzyść hipotezy, że ...
BIZNES GÓRĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
W połowie września miał znaleźć się na orbicie podczerwony teleskop WIRE [Sygnały, "WiŻ" nr 9/1998]. Do startu był całkowicie gotów już miesiąc wcześniej. Za wyniesienie WIRE na orbitę odpowiadała renomowana prywatna firma o nazwie Orbital ...
KOSMICZNY DESZCZ CZY MŻAWKA
ARKADIUSZ OLECH Listopad 1998
17 LISTOPADA - JEŚLI DOPISZE POGODA - MOŻEMY BYĆ ŚWIADKAMI NIEZWYKŁEGO WIDOWISKA. Większość ludzi, którzy w nocy z 12 na 13 listopada 1833 roku spoglądali w niebo, była przekonana, że rozpoczął się Sąd Ostateczny. Trudno się temu dziwić, bowiem ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 LISTOPADA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 LISTOPADA O 23:00, 30 LISTOPADA O 22:00 I 15 LISTOPADA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
PIERWSZE ZŁOŻE NA MARSIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. JPL/NASA Zespół geologów z Arizona State University, opracowujący wyniki przesyłane przez sondę Mars Global Surveyor, doniósł o odkryciu dużego złoża hematytu na powierzchni Marsa (na zdjęciu). To kolejny silny argument na korzyść hipotezy, że ...
Z ŻYCIA SOND PLANETARNYCH: DEEP SPACE 1
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
W"programie na nowe tysiąclecie" (New Millenium Program) NASA stawia na miniaturyzację próbników, zwiększanie ich samodzielności i obniżanie kosztów badań Układu Słonecznego. 15 października wystartuje pierwsza ze spełniających te wymogi ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 PAŹDZIERNIKA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 PAŹDZIERNIKA O 23:00, 30 PAŹDZIERNIKA O 21:00 I 15 LISTOPADA O 20:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), ...
ZOBACZYĆ CZAS
JAN BANASIAK Październik 1998
W ostatnią niedzielę października przesuwamy zegarki o godzinę do tyłu. Czas więc nieco nam się wydłuży i będzie to dobra okazja do sprawdzenia tego, czego być może o nim nie wiemy. Zaczniemy od przypomnienia, co o czasie wiedzieli nasi przodkowie. ...
CIEMNA MATERIA WE WSZECHŚWIECIE
EWA ŁOKAS Październik 1998
Z CZEGO SKŁADA SIĘ WSZECHŚWIAT? ASTRONOMOWIE I KOSMOLODZY SĄ PRZEKONANI, ŻE OPRÓCZ WIDOCZNYCH GWIAZD I GALAKTYK ISTNIEJE NIEWIDOCZNA "CIEMNA MATERIA". Za ciemną materię można uznać wszystko, co oddziałuje grawitacyjnie z otoczeniem, nie produkuje ...
DRAKONIDY 1998
ARKADIUSZ OLECH Październik 1998
Co roku w dniach 6-10 października możemy obserwować meteory z roju Drakonidów. Zwykle nie są one spektakularnym widowiskiem, w maksimum bowiem, występującym około 8 października, obserwujemy tylko około trzech meteorów na godzinę. Wyjątkiem są ...
POŻAR GALAKTYKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Na wiosennym niebie, nisko nad południowym horyzontem, widać niepozorny czworokąt złożony z niezbyt jasnych gwiazd. Jest to gwiazdozbiór Kruka. W jego tle, w odległości 63 mln lat świetlnych od naszej Galaktyki, leży para galaktyk noszących oznaczenia ...
MARIA CURIE NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Długofalowy amerykański program badań Marsa, którego ukoronowaniem miało być sprowadzenie na Ziemię próbki gruntu z Czerwonej Planety, stanął wobec konieczności cięć budżetowych pod znakiem zapytania. Skierowane do Senatu USA protesty Mars Society i ...
SZYBKO I TANIO W GŁĄB WSZECHŚWIATA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
Piętnastego września na orbicie zostanie umieszczony podczerwony teleskop WIRE (Wide-Field Infrared Explorer). Ten niewielki instrument, którego główne zwierciadło ma średnicę zaledwie 30 cm, z kilku względów zasługuje na szczególną uwagę. Po pierwsze ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 WRZEŚNIA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 WRZEŚNIA O 23:00, 30 WRZEŚNIA O 22:00 I 15 PAŹDZIERNIKA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m ), schematycznie ...
ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
Błyski gamma obserwujemy od prawie trzydziestu lat. W ciągu tych lat przedstawiono dziesiątki hipotez dotyczących ich pochodzenia, stoczono setki dysput na ich temat i zapisano tony papieru poświęconymi im opracowaniami [patrz: Wszechświat jak nowy, ...
MARSJAŃSKIE JEZIORO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Fot. Malin Space Science Systems/NASA Krążąca wokół Marsa sonda Mars Global Surveyor [Sygnały, lipiec 1998] wykonała w ostatnich dniach grudnia ub.r. bardzo ciekawe zdjęcie, które opublikowano dopiero w końcu maja. Daleko mu wprawdzie do walorów artystycznych ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 SIERPNIA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 SIERPNIA O 23:00, 30 SIERPNIA O 22:00 I 15 WRZEŚNIA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
PROSPECTOR
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 1998
W artykule pana Andrzeja Pieńkowskiego pt. Kęs Srebrnego Globu, czyli Księżyc w zasięgu ręki ["WiŻ" nr 6/98] podana została błędna informacja o długości trwania misji Lunar Prospector (w artykule podano 30 lat). W rzeczywistości sonda ta pozostanie ...
NIECHCIANA PLANETA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
W końcu br. maja na specjalnie zwołanej konferencji prasowej powiadomiono o odkryciu, które według przedstawicieli NASA może być najważniejszym z dokonanych dotychczas przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Podczas systematycznego przeglądu młodych gwiazd ...
UKŁADY PLANETARNE W PODCZERWIENI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Niemal każdej gwieździe można przypisać jednoznaczną temperaturę powierzchniową. Znając ją, można przewidzieć, ile energii opuszcza powierzchnię gwiazdy w postaci światła o danej długości fali. Młode gwiazdy w bliskim otoczeniu Słońca, które są wystarczająco ...
OPÓŹNIENIE W BUDOWIE ISS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Fot. NASA 30 maja na posiedzeniu przedstawicieli wszystkich państw zaangażowanych w budowę międzynarodowej stacji orbitalnej ISS uzgodniono nowy harmonogram prac konstrukcyjnych. Pierwszy moduł trafi na orbitę z pięciomiesięcznym opóźnieniem w stosunku ...
MARSJAŃSKIE JEZIORO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Fot. Malin Space Science Systems/NASA Krążąca wokół Marsa sonda Mars Global Surveyor [Sygnały, lipiec 1998] wykonała w ostatnich dniach grudnia ub.r. bardzo ciekawe zdjęcie, które opublikowano dopiero w końcu maja. Daleko mu wprawdzie do walorów artystycznych ...
NAJMŁODSZA MGŁAWICA PLANETARNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
Fot. Orbital Sciences Corp./NASA Kosmiczny Teleskop Hubble'a sfotografował najmłodszą ze znanych mgławic planetarnych [ogólne informacje o tej klasie obiektów można znaleźć w bieżącym numerze "Wiedzy i Życia", w dziale Niebo za oknem]. Nosi ...
Z ŻYCIA SOND PLANETARNYCH
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
Od 11 września ub.r. wokół Marsa krąży amerykańska sonda Mars Global Surveyor [Sygnały, grudzień 1997]. Plan jej misji zakładał stopniowe zacieśnianie orbity poprzez wykorzystanie siły oporu aerodynamicznego, z jaką górne warstwy atmosfery Marsa działają ...
FOTOGRAFOWANIE NIEBA
PIOTR BAROŃSKI Lipiec 1998
WSZYSCY LUBIMY PATRZEĆ W NIEBO, NIEWIELU POTRAFI JE JEDNAK UTRWALIĆ NA KLISZY. LATEM, PODCZAS URLOPU I CIEPŁYCH NOCY, GDY JESTEŚMY Z DALA OD MIAST, WARTO TEGO SPRÓBOWAĆ. Pierwsze próby fotografowania nieba mogą zniechęcić, a nawet załamać bardziej zapalonych ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 LIPCA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 LIPCA O 23:00, 30 LIPCA O 22:00 I 15 SIERPNIA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m ), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki. Zaznaczono na niej również opisany na sąsiedniej stronie Obiekt miesiąca, ...
MIĘDZYNARODOWA STACJA KOSMICZNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
NAJWIĘKSZA W HISTORII STACJA ORBITALNA OTWORZY NOWE PERSPEKTYWY BADAWCZE I UMOŻLIWI OBCOWANIE Z KOSMOSEM NIEMAL KAŻDEMU MIESZKAŃCOWI ZIEMI. Na początku kwietnia, kiedy piszę ten artykuł, oficjalnym terminem umieszczenia pierwszego modułu międzynarodowej ...
KĘS SREBNEGO GLOBU, CZYLI KSIĘŻYC W ZASIĘGU RĘKI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1998
PODCZAS CZERWCOWEGO PIKNIKU NAUKOWEGO MOŻNA BĘDZIE ZOBACZYĆ NAJPRAWDZIWSZY KAWAŁEK KSIĘŻYCA. Jest drugim po Słońcu najjaśniejszym obiektem kosmicznym na naszym niebie. Od zawsze rozświetla ziemskie noce swoim zimnym blaskiem, fascynując ludzkie umysły. ...
ILE LAT MA WSZECHŚWIAT
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1998
Cztery lata temu astrofizyka i kosmologia stanęły wobec jednego z największych kryzysów w swojej współczesnej historii. Najpierw grupa kosmologów kierowana przez Wendy Freedman z Carnegie Observatory w Pasadenie opublikowała wyniki badań dotyczących ...
ZACZADZONA DROGA MLECZNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
W 1951 roku odkryto w przestrzeni międzygwiazdowej znaczne ilości wodoru atomowego. Obserwacje przeprowadzono za pomocą radioteleskopów pracujących na częstotliwościach z pogranicza UKF i zakresu mikrofalowego, a więc w paśmie wykorzystywanym dziś przez ...
ZA NEPTUNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
W 1950 roku holenderski astronom Jan Oort przedstawił hipotezę, w myśl której Układ Słoneczny jest otoczony sferycznym rojem komet. Ów rój, nazywany obecnie obłokiem Oorta, miał znajdować się w odległości 50 000 j.a. od Słońca (j.a., czyli jednostka ...
GALILEO, EUROPA I WODA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 1998
W grudniu zeszłego roku rozpoczęła się ostatnia misja sondy Galileo, poświęcona badaniu dwóch wewnętrznych galileuszowych księżyców Jowisza - Europy i Io. O wyborze jej celu przesądziły uzyskane 19 lat temu przez sondy Voyager i potwierdzone w ciągu ...
BEZPAŃSKIE GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 1998
Typowe odległości między gwiazdami w galaktyce są setki milionów razy większe od rozmiarów przeciętnych gwiazd. Dzięki temu zderzenia gwiazd są niesłychanie mało prawdopodobne: można powiedzieć, że z punktu widzenia gwiazdy przestrzeń międzygwiazdowa ...
GALILEO, EUROPA I WODA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 1998
W grudniu zeszłego roku rozpoczęła się ostatnia misja sondy Galileo, poświęcona badaniu dwóch wewnętrznych galileuszowych księżyców Jowisza - Europy i Io. O wyborze jej celu przesądziły uzyskane 19 lat temu przez sondy Voyager i potwierdzone w ciągu ...
GDZIE WZROK NIE SIĘGA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
CZARNA DZIURA Z DYSKIEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1998
Obserwacje centrum galaktyki aktywnej NGC 6251, wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a przez Philippe'a Crane'a i Joela Verneta z ESO (Europejskie Obserwatorium Południowe), ujawniły niezwykły kształt gazowo-pyłowego dysku wirującego wokół ...
ZNOWU ALDEBARAN
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
CZARNA DZIURA MOCNO ŚPI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1998
Jest już niemal pewne, że w centrach wielu galaktyk znajdują się supermasywne czarne dziury. Przymiotnik "supermasywne" należy rozumieć jak najbardziej dosłownie: szacowane różnymi metodami masy tych tajemniczych obiektów plasują się w przedziale ...
PLANETY SIĘ BRONIĄ
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Dwa lata temu Szwajcarzy Michel Mayor i Didier Queloz z Observatoire de Genève odkryli pierwszy pozasłoneczny układ planetarny z gwiazdą centralną podobną do Słońca. Była nią 51 Pegasi (oznaczona numerem 51 w gwiazdozbiorze Pegaza). Następne miesiące ...
POWRÓT SUPERNOWEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1998
W końcu lutego 1987 roku wybuchła supernowa, która przeszła do historii pod nazwą Supernowej 1987A (SN1987A). Zdarzyło się to w pobliskiej galaktyce, znanej jako Wielki Obłok Magellana i położonej około 160 tys. lat świetlnych od Słońca. W maksimum blasku ...
ALE ŻYCIA NA NIM RACZEJ NIE MA
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Czytelnicy "Wiedzy i Życia" pamiętają zapewne sensację ogłoszoną w 1996 roku przez zespół Davida McKaya z NASA: w marsjańskim meteorycie ALH84001 są prastare ślady życia mikrobiologicznego! [patrz Życie na Marsie, "WiŻ" nr 11/ 1996]. ...
MARS PODOBNY DO ZIEMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Zakończona misja Pathfindera nie przyniosła sensacji. W dużej mierze potwierdziła to, czego spodziewali się naukowcy na podstawie wcześniejszych danych z sond Mariner i Viking: Mars kilka miliardów lat temu nie był tą pustynną, niegościnną planetą, co ...
GIGANTYCZNA GWIAZDA
MAREK BIELEWICZ Marzec 1998
Po raz kolejny okazało się, że Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) jest narzędziem niezwykłym i niezastąpionym. W październiku ub.r. amerykańscy astronomowie odkryli dzięki niemu prawdopodobnie najjaśniejszą znaną do tej pory gwiazdę. Ten gigant - ...
ALE ŻYCIA NA NIM RACZEJ NIE MA
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Czytelnicy "Wiedzy i Życia" pamiętają zapewne sensację ogłoszoną w 1996 roku przez zespół Davida McKaya z NASA: w marsjańskim meteorycie ALH84001 są prastare ślady życia mikrobiologicznego! [patrz Życie na Marsie, "WiŻ" nr 11/ 1996]. ...
NIEBO W KADRZE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1998
Zgodnie z obietnicą, daną w artykule, który omawiał wyniki czwartego Wielkiego Konkursu Astronomicznego "Wiedzy i Życia", przedstawiamy galerię nadesłanych na konkurs zdjęć nieba i ciał niebieskich. Gros prezentowanych fotografii zostało wykonanych ...
NA ZACHODZIE RUCH
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
MARS PODOBNY DO ZIEMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Zakończona misja Pathfindera nie przyniosła sensacji. W dużej mierze potwierdziła to, czego spodziewali się naukowcy na podstawie wcześniejszych danych z sond Mariner i Viking: Mars kilka miliardów lat temu nie był tą pustynną, niegościnną planetą, co ...
KSIĘŻYCOWY POSZUKIWACZ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1998
Fot. B. Rabin/NASA Siódmego stycznia br. ku Księżycowi pomknął kolejny statek kosmiczny: Lunar Prospector, czyli Księżycowy poszukiwacz. Sonda nie będzie jednak tropiła metali szlachetnych na Srebrnym Globie - amerykańska agencja kosmiczna NASA ...
GWIAZDA POLARNA - NA DŁUGO
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lutym i marcu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
NOWE KSIĘŻYCE URANA
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Fot. NASA Jeszcze do 1986 roku uważano, że Uran ma pięć księżyców. Misja Voyagera potroiła tę liczbę. Ostatnio zaś zespół astronomów pod kierunkiem Kanadyjczyka Bretta Gladmana odkrył dwa kolejne. Nowo odkryte księżyce Urana wyraźnie różnią się od ...
ASTRONOMIA EPOKI KAMIENNEJ
PAWEŁ GAŁKA Luty 1998
Archeoastronomia to nowa gałąź nauki, która być może każe nam inaczej spojrzeć na historię cywilizacji. Archeoastronomia zajmuje się badaniem wpływu zjawisk i procesów przyrodniczych pochodzenia kosmicznego na kształtowanie się i rozwój ludzkości w jej ...
JAK JOWISZ Z MARSEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w styczniu i lutym 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
CHEMIA NA MARSIE
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
WYPRAWA PATHFINDERA NA MARSA JEST OSIĄGNIĘCIEM WIELU DZIEDZIN NAUKI, TAKŻE CHEMII. Wskazanie jednego, przełomowego wydarzenia roku w chemii, dziedzinie nauki bardzo obszernej i zróżnicowanej, nie jest sprawą łatwą. Zwróciłam się więc do kilku znanych ...
WSZECHŚWIAT JAK NOWY
STANISŁAW BAJTLIK Styczeń 1998
W UBIEGŁYM ROKU ASTRONOMIA KOJARZYŁA SIĘ NAM Z PIĘKNĄ KOMETĄ HALE-BOPP, KTÓRA ZAJAŚNIAŁA NA NIEBIE NA POCZĄTKU ROKU, I POKAZYWANYM LATEM W TV MALUTKIM ROBOCIKIEM SOJOURNER - PRZYPOMINAJĄCYM ZABAWKĘ Z KLOCKÓW LEGO - KTÓRY MOCOWAŁ SIĘ Z MARSJAŃSKĄ ...
KONKURS ASTRONOMICZNY ROZSTRZYGNIĘTY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1997
TEGOROCZNY CZWARTY WIELKI KONKURS ASTRONOMICZNY "WIEDZY I ŻYCIA", KTÓRY TRWAŁ OD POCZĄTKU MAJA DO KOŃCA WRZEŚNIA, CIESZYŁ SIĘ WŚRÓD CZYTELNIKÓW NASZEGO PISMA WIELKĄ POPULARNOŚCIĄ. Zaćmienie Księżyca 16 września 1997 roku. Fot. Dorota i ...
NA ORBICIE WOKÓŁ MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1997
Kolejna sonda NASA szczęśliwie dotarła do Czerwonej Planety: 12 września, po dziesięciomiesięcznym locie z Ziemi, Mars Global Surveyor rozpoczął manewr wchodzenia na orbitę okołomarsjańską. Już kilka dni później sonda przekazała zdjęcia powierzchni planety ...
WIGILIJNA WENUS
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w grudniu 1997 i styczniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
ENERGIA I MY
ŁUKASZ A. TURSKI Grudzień 1997
POWTARZANA CZĘSTO W MEDIACH OPINIA, ZE SŁOŃCE JUŻ DZIŚ MOŻE BYĆ WYSTARCZAJĄCYM ŹRÓDŁEM ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA, NIEZBĘDNYCH DO ROZWOJU CYWILIZACJI, JEST ZWYKŁYM NADUŻYCIEM. Tegoroczne lato było długie i upalne. Zaczęło się jednak od tragicznej ...
WIELKA CZWÓRKA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w listopadzie i grudniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
ZOBACZYĆ WŁASNE PLECY
JANUSZ OSARCZUK Listopad 1997
NIE TRZEBA BYĆ ŚWIATOWIDEM, ABY WIDZIEĆ JEDNOCZEŚNIE WSZYSTKIE STRONY ŚWIATA. WYSTARCZY WYBRAĆ SIĘ NA WYCIECZKĘ W OKOLICE GWIAZDY NEUTRONOWEJ LUB CZARNEJ DZIURY... Kiedy Albert Einstein podczas jednej z konferencji prasowych wkrótce po ogłoszeniu ogólnej ...
MARS I KOMPUTERY
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Fot. Internet W sukcesie marsjańskiej misji Pathfindera mają swój udział komputery. Głównym dostawcą technologii komputerowych do tego projektu jest słynna firma Silicon Graphics (z którą związany jest znany naszym Czytelnikom ze swoich artykułów ...
USZCZKNĄĆ KAWAŁEK PLANETOIDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Koniec naszego stulecia to z całą pewnością początek złotego wieku badań planetoid. Nie tak dawno dzięki sondzie Galileo mieliśmy okazję po raz pierwszy zobaczyć zdjęcia powierzchni dwóch planetoid:Gaspry i Idy. Obecnie ku innej planetoidzie - Erosowi ...
TELESKOPY KOSMICZNE: NOWA GENERACJA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Wystrzelony w kwietniu 1990 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) wchodzi już w wiek średni - jego konstruktorzy przyjęli bowiem, że powinien funkcjonować 15 lat. Wprawdzie dwie udane misje naprawcze do HST (w grudniu 1993 i lutym 1997), a także dwie ...
KSIĘŻYC PRZESŁONI SATURNA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Październik 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w październiku i listopadzie 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką ...
WYSTAWA METEORYTÓW
TERESA HANCZKE Październik 1997
5 października 1997 roku minie 170 lat od upadku meteorytu Białystok. Jest to najstarszy meteoryt na ziemiach Polski, którego spadek zaobserwowali oraz zrelacjonowali naoczni świadkowie i którego fragmenty zachowały się do dzisiaj. Odłamek meteorytu ...
KRWAWY KSIĘŻYC
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) we wrześniu i październiku 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
ZNOWU NA MARSIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1997
Po 21 latach przerwy sonda kosmiczna zbudowana ręką człowieka ponownie dotknęła powierzchni Czerwonej Planety. Dla jednych jest to kontynuacja badań Układu Słonecznego za pomocą automatycznych aparatów - kolejna, i zapewne nie ostatnia, okazja, by zebrać ...
GWIAZDY BŁĄDZĄCE I SPADAJĄCE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Sierpień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w sierpniu i wrześniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
JOWISZ DETRONIZUJE MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lipcu i sierpniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
KOLONIZACJA MARSA
LESZEK KALLAS Lipiec 1997
JEDEN Z PROJEKTÓW KOLONIZACJI MARSA PRZEWIDUJE WYSŁANIE ZAŁOGOWEJ WYPRAWY NA TĘ PLANETĘ JUŻ ZA 10 LAT! Przyzwyczailiśmy się już do lotów kosmicznych, zdjęć z kosmosu i sond opuszczających granice Układu Słonecznego. Podróże kosmiczne - w przeciwieństwie ...
LETNIE PLANETY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w czerwcu i lipcu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
ZAUROCZENI NIEBEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
BEZ MIŁOŚNIKÓW NIEBA GWIAŹDZISTEGO ASTRONOMIA BYŁABY AKADEMICKĄ DZIEDZINĄ WIEDZY, ODKRYWAJĄCĄ PRZEDE WSZYSTKIM RZECZY PRZEWIDYWALNE, CZYLI (NUDNIEJSZĄ) POŁOWĘ WSZECHŚWIATA. Zawodowy astronom systematyzuje obiekty, weryfikuje hipotezy i próbuje skonstruować ...
GDY ZNIKAJĄ CIENIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Fot. NASA Kilka godzin przed pełnią jasność tarczy Księżyca wzrasta. Wiedziano o tym od dawna, by nie rzec - od zawsze, ale nie potrafiono podać powszechnie akceptowanego wyjaśnienia tego zjawiska. Przez długi czas popularnością cieszyła się hipoteza, ...
ILE KOSZTUJE KAWAŁEK MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Naukowcy wciąż się spierają, czy struktury, wykryte w marsjańskim meteorycie ALH 84001, świadczą o tym, że miliardy lat temu na Czerwonej Planecie pojawiło się życie (patrz: "Sygnały", "WiŻ" nr 10/1996 oraz Życie na Marsie? w "WiŻ" ...
TO BYŁA KOMETA!
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Fot. Janusz Wiland Jeszcze długo będzie się mówiło o wizycie komety Hale-Bopp, i to zarówno w kręgach zawodowych astronomów, jak i zwykłych miłośników nieba gwiaździstego. Jedno jest pewne: od roku 1986, kiedy sondy kosmiczne z bliska przyjrzały ...
ZAPROSZENIE DO KONKURSU
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w maju i czerwcu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
POŻEGNANIE Z KOMETĄ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w kwietniu i maju 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
CARL SAGAN NIE ŻYJE
BOGDAN MIŚ Marzec 1997
Prasa codzienna niewiele pisała o śmierci jednego z najwybitniejszych pisarzy i popularyzatorów nauki, wybitnego astronoma amerykańskiego, profesora Carla Sagana. Zmarł on 20 grudnia ub. r. na zapalenie płuc w wieku 62 lat w Ośrodku Badawczym Raka imienia ...
KLĘSKA OBFITOŚCI?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
BARDZO KRÓTKA HISTORIA KOMET
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1997
Gdy kona żebrak, nie ujrzysz komety;Tym znakiem niebo obwieszcza śmierć władcy. William Shakespeare: Juliusz Cezar, II, 2(przekład S. Barańczaka) [...] młoda Ziemia nie była zamkniętym pojemnikiem; wprost przeciwnie: była otwarta i zanieczyszczana ...
GWIAZDA JEST, GWIAZDY NIE MA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lutym i marcu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
SŁONECZNY SIERP
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1997
DWUNASTEGO PAŹDZIERNIKA 1996 ROKU DOSZŁO NAD POLSKĄ DO CZĘŚCIOWEGO ZAĆMIENIA SŁOŃCA. POGODA DOPISAŁA I NIEMAL W KAŻDYM ZAKĄTKU NASZEGO KRAJU MIŁOŚNICY NIEZWYKŁYCH ZJAWISK NIEBIESKICH MOGLI PODZIWIAĆ, JAK SŁONECZNA TARCZA STOPNIOWO ZAMIENIA SIĘ W SIERP. ...
OSCYLUJĄCE WSZECHŚWIATY
MARIUSZ DĄBROWSKI Luty 1997
NOWE HIPOTEZY Z DZIEDZINY FIZYKI WYSOKICH ENERGII I CZĄSTEK ELEMENTARNYCH PODWAŻAJĄ DOMINUJĄCY WSPÓŁCZEŚNIE POGLĄD, ŻE WSZECHŚWIAT ROZPOCZĄŁ SIĘ OD STANU O NIESKOŃCZONEJ GĘSTOŚCI. WIELOMA GŁOSAMI POWRACA DO ŻYCIA STAROŻYTNA IDEA WSZECHŚWIATA TRWAJĄCEGO ...
CO WYDARZYŁO SIĘ PRZED WIELKIM WYBUCHEM?
MICHIO KAKU Luty 1997
WEDŁUG NAJNOWSZYCH TEORII NASZ WSZECHŚWIAT JEST TYLKO JEDNYM Z WIELU, KTÓRE TWORZĄ WIĘKSZY WIELOŚWIAT. Podczas wykładów, które wygłaszałem, promując w Wielkiej Brytanii moją książkę Hiperprzestrzeń, często zadawano mi pytanie: JAKI JEST NAJDALSZY OBIEKT ...
NIEZWYKŁE DZIEJE STWORZENIA
ANDRZEJ GORZYM Luty 1997
Jeszcze niedawno pytania: "co było przed Wielkim Wybuchem?" i "czy istnieją inne wszechświaty?" lokowały się poza obszarem zainteresowań kosmologii. Magiczną granicą nauki o Wszechświecie była era Plancka, 10-44 s, niewyobrażalnie ...
KOMETA, CHEMIA, ŻYCIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1997
Fot. Jarosław Sobczak Kometę Hyakutake - najjaśniejszą w 1996 roku "gwiazdę z ogonem" - podziwialiśmy na wiele sposobów: gołym okiem, używając lornetki lub za pomocą lunety (fotoreportaż z tych łowów zamieściliśmy w lipcowym numerze "WiŻ"). ...
SZUKAJĄC KRATERU NA MARSIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1997
Fot. NASA W sierpniu ub.r. meteoryt ALH84001 zyskał niezwykłą sławę: nie dość, że okazał się kawałkiem marsjańskiej skały, to jeszcze doszukano się w nim śladów mikroskamieniałości organizmów, które miliardy lat temu mogły żyć na Czerwonej Planecie ...
PLANETA FILMOWA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Zespół astronomów kierowany przez Lawrence'a Sromovsky'ego ze State University w Wisconsin wykorzystał zdjęcia wykonane przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a do sporządzenia filmu, ukazującego pełen 16-godzinny obrót Neptuna wokół osi. Dzięki temu naukowcy ...
BURZE NIE Z TEJ ZIEMI
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Mars jest znany z potężnych burz pyłowych, które mogą trwać nawet miesiącami i obejmować niemal całą planetę, co w roku 1977 zaobserwowały sondy Viking. Podczas takiego kataklizmu mikronowe cząsteczki pyłu unoszą się wysoko w marsjańską atmosferę. ...
GWIAZDA Z OGONEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w styczniu i lutym 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
IO RZUCA CIEŃ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Pod koniec lipca ub. r. Kosmiczny Teleskop Hubble'a wykonał niezwykłe zdjęcie, ukazujące księżyc Jowisza - Io, rzucający cień na tarczę planety. Io znajdował się wówczas blisko 420 tys. km nad powierzchnią chmur spowijających planetę (Księżyc krąży ...
PLANETY WE WSZECHŚWIECIE
STANISŁAW BAJTLIK Styczeń 1997
CZY ROK 1996 PRZEJDZIE DO PODRĘCZNIKÓW HISTORII LUDZKOŚCI? Z PEWNOŚCIĄ - JEŚLI POTWIERDZI SIĘ DONIESIENIE DAVIDA MCKAYA I JEGO OŚMIU WSPÓŁPRACOWNIKÓW, KTÓRZY W SIERPNIU UBIEGŁEGO ROKU POINFORMOWALI O ODKRYCIU ŚLADÓW PRYMITYWNEGO ŻYCIA W METEORYCIE POCHODZĄCYM ...
PIERWSZA GWIAZDKA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w grudniu 1996 i styczniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
MARS I LEONIDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w listopadzie i grudniu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
WIELKI KONKURS ASTRONOMICZNY 96 ROZSTRZYGNIĘTY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1996
Koniunkcja Wenus z Księżycem sfotografowana przez Dariusza Śliwowskiego z Warszawy 10 sierpnia 1996 roku Tegoroczny, trzeci już konkurs "Wiedzy i Życia", zorganizowany dla miłośników nieba gwiaździstego, pokazał, że czytelników chętnych ...
OKNO NA MARSA
ANDRZEJ JUREWICZ Listopad 1996
Powrót na czerwoną planetęPolski akcent Obecnej jesieni po raz kolejny otwiera się okno na Marsa: wzajemne położenie Ziemi, Marsa i Słońca stwarza optymalne warunki balistyczne do wysłania statku kosmicznego w stronę Czerwonej Planety. Sytuację tę wykorzystają ...
W OCEANIE PALEONTOLOGA
JÓZEF KAŹMIERCZAK Listopad 1996
Przedstawienie wiarygodnego dowodu na obecność życia poza Ziemią byłoby z pewnością jednym z największych, a może i największym odkryciem w dziejach ludzkości. Zadanie to jest na tyle pasjonujące i poznawczo istotne, że w jego rozwiązanie były i są nadal ...
ŻYCIE NA MARSIE?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1996
Planetę spowija mgiełka atmosfery. Na powierzchni widać nie tylko ślady aktywności wulkanicznej i tektonicznej, lecz także wyschnięte koryta rzek. Dziś oblicze planety kształtują wiatry i lód. Tak podobna do Ziemi i tak inna. Czy na niej również mogło ...
ŚLADY ŻYCIA NA MARSIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Październik 1996
Kiedy w 1976 roku na powierzchni Marsa osiadły lądowniki sond Viking, jednym z ich zadań było zbadanie, czy na tej planecie istnieją ślady aktywności żywych organizmów. Spektrometr masowy nie zarejestrował jednak obecności żadnych związków organicznych. ...
ZNOWU ZAĆMIENIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Październik 1996
Po wrześniowym całkowitym zaćmieniu Księżyca październik przyniesie jeszcze bardziej ekscytujące wydarzenie: 12 X dojdzie do zaćmienia Słońca. Choć tylko częściowe, zaćmienie to będzie można łatwo obserwować: w początkowej i maksymalnej fazie - wyposażywszy ...
FIZYKA PODRÓŻY MIĘDZYGWIEZDNYCH
LAWRENCE KRAUSS Październik 1996
Flotylle statków kosmicznych od dawna przemierzają kosmos na kartach książek fantastycznonaukowych i w filmach science fiction. Czy istnieje jednak szansa, by przyszłe pokolenia Ziemian spenetrowały chociażby naszą Galaktykę, jeśli nie najodleglejsze ...
GALAKTYKI, SOCZEWKI, GRAWITACJA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1996
Już Albert Einstein przewidział, że potężna koncentracja masy może działać jak soczewka, wzmacniając i zmieniając bieg światła wysyłanego przez leżące za nią obiekty. Zjawisko to astronomowie obserwują od pewnego czasu, badając obrazy odległych galaktyk. ...
GROMADA KULISTA ANDROMEDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1996
Jeśli obiekt na zamieszczonym obok zdjęciu przypomina Ci, drogi Czytelniku, gromadę kulistą gwiazd, jesteś na dobrym tropie. Ale w tym przypadku nie mamy do czynienia z kolejną gromadą kulistą związaną z Drogą Mleczną. Oto dzięki Kosmicznemu Teleskopowi ...
NARESZCIE ZAĆMIENIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1996
Jeśli tylko pogoda dopisze, astronomicznym wydarzeniem września będzie z pewnością całkowite zaćmienie Księżyca w nocy 26/27 września. Maksymalna faza zaćmienia przypadnie na godz. 4:54 (uwaga: wszystkie momenty są podane jeszcze w czasie letnim; w tym ...
GALAKTYKI AKTYWNE
KRZYSZTOF CHYŻY Wrzesień 1996
Astronomowie są obecnie bliscy wyjaśnienia zagadkowej natury najjaśniejszych obiektów Wszechświata - galaktyk aktywnych. Linie absorpcyjne, linie emisyjne Mapa jasności radiowej Cygnusa A - silnej radiogalaktyki oddalonej o 700 mln lat świetlnych od ...
PLANETY, KONIUNKCJE I PERSEIDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Sierpień 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w sierpniu i wrześniu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje podane są u góry obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką ...
PLANETARNY LIPIEC
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lipcu i sierpniu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
OBLICZA KOMETY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1996
Jedno z pierwszych zdjęć (kolory fałszywe) komety Hyakutake, wykonane 9 lutego br. za pomocą teleskopu o średnicy 1.54 m w Obserwatorium La Silla (ESO). Dwudziestominutowa ekspozycja ujawniła zaczątki warkocza; średnica fioletowej otoczki wynosiła ...
POLSKIE ZEGARY SŁONECZNE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1996
Katalog polskich zegarów słonecznych Dzięki temu, że czytelnikom "Wiedzy i Życia" spodobał się pomysł poświęcenia części ubiegłorocznych wakacji na tropienie zegarów słonecznych, możemy dzisiaj zaprezentować pierwszą w Polsce mapę cieniowych ...
WARSZAWSKI TELESKOP W CHILE
BARBARA PRATZER Lipiec 1996
W końcu lutego br. zakończona została budowa polskiego teleskopu o średnicy 1.3 m w amerykańskim obserwatorium astronomicznym Las Campanas w Chile. Obserwatorium to, należące do prywatnej fundacji Carnegie Institution of Washington, położone jest około ...
NIE ZAPOMINAJMY O OLBRZYMACH
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1996
Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) uzyskał niezwykle ciekawe zdjęcia dwóch planet olbrzymów: Saturna i Urana. Oba ciała niebieskie wciąż przyciągają uwagę astronomów z powodu swych pierścieni. Kiedy 6 sierpnia ub.r. wykonywano pierwsze zdjęcie Saturna ...
W OCZEKIWANIU NA POTRÓJNĄ OPOZYCJĘ, PRZEKĄSZAJĄC KOMETĄ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w czerwcu i lipcu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
GWIEZDNE KOŁYSKI
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
Przez lornetkę mgławica M16 w gwiazdozbiorze Węża przypomina niepozorną, mglistą plamkę. Za pomocą niedużej lunety można dostrzec w tym miejscu jakieś dwadzieścia gwiazd. Nieco większy teleskop, o średnicy 15-20 cm, ujawni już jednak, że M16 to również ...
PLUTON PO RAZ PIERWSZY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
W marcu br. amerykańscy astronomowie przedstawili pierwsze obrazy powierzchni Plutona - planety obserwowanej wprawdzie już od 66 lat, lecz wciąż pozostającej jedną z największych zagadek Układu Słonecznego. O istnieniu dziewiątej planety świat dowiedział ...
ZAWRÓCIĆ W GŁOWIE WSZECHŚWIATEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
Gdy ostatnio znajomi pytali się mnie, czy mógłbym im polecić jakąś książkę "no wiesz, o Wszechświecie i tym wszystkim" dla ich żądnych wiedzy pociech z podstawówki, bez wahania wskazywałem na W poszukiwaniu nieskończoności. Dodawałem jednak: ...
POLOWANIE NA PLANETOIDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w maju i czerwcu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
VADEMECUM OBSERWATORA NIEBA
DAVID LEVY Maj 1996
Przedstawiamy fragmenty książki, która wypełnia jakże dotkliwą lukę na polskim rynku: w sposób prosty, a jednocześnie z uwzględnieniem wszystkich niezbędnych szczegółów praktycznych wprowadza w świat obserwacji astronomicznych. Jej autorem jest David ...
PLANETA TU, PLANETA TAM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Wszystko wskazuje na to, że ostatnie pięć lat XX wieku zapisze się w historii astronomii jako okres, w którym człowiek nauczył się odnajdywać planety krążące wokół innych gwiazd. W październiku ub. r. świat dowiedział się o odkryciu planety obiegającej ...
TWARZ GWIAZDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Wciąż jeszcze większość podręczników astronomii utrzymuje, że gwiazdy sąpunktowymi źródłami światła. Innymi słowy, dostrzeżenie szczegółów ichpowierzchni przekracza możliwości ziemskich instrumentów. Nic bardziejmylnego! Świadczy o tym zdjęcie tarczy ...
DYSK Z PLANETĄ?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Krążący po orbicie okołoziemskiej Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) wykonałw styczniu br. najdokładniejsze z uzyskanych dotąd zdjęć dysku gazowo-pyłowegootaczającego gwiazdę ß Pictoris (Malarza), nieco gorętszą od Słońca, oddalonąod nas o 50 lat świetlnych. ...
NIESPODZIANKA Z WARKOCZEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Kiedy w lutowym odcinku "Nieba za oknem" zapowiadałem, że wiosną 1997 roku zagości na naszym niebie jasna kometa Hale-Bopp, przez myśl mi nie przeszło, iż już za dwa miesiące będę anonsował na łeb, na szyję pojawienie się innej jasnej gwiazdy ...
TERAZ ALBO NIGDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w kwietniu i maju 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
HOMO GALACTICUS
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Trudno oprzeć się wrażeniu, iż pewne istotne, a wciąż nie rozwiązane problemy dotyczące miejsca człowieka w kosmosie powracają falami, których przyczyna nie zawsze jest jasna, rola zaś przypadku - niewykluczona. Jak bowiem wytłumaczyć, że pod koniec ...
GWIAZDY PIĘKNIE UMIERAJĄ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Wykorzystanie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a (HST) do obserwacji mgławicy planetarnej NGC 7027 pozwoliło astronomom uzyskać nowe informacje o przebiegu procesu umierania gwiazdy bardzo podobnej do Słońca. Teoria ewolucji gwiazd utrzymuje, że za mniej ...
ROK KOSMICZNY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Rok 1996 zapowiada się doskonale z punktu widzenia astronomów badających Układ Słoneczny. I to nie tylko dlatego, że sonda Galileo krąży wokół Jowisza, zbierając informacje o systemie planety olbrzyma (patrz: ... i wreszcie Jowisz, "WiŻ" nr ...
JAK WSZECHŚWIAT RÓSŁ Z NAMI
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Kiedy w 1926 roku pojawił się pierwszy numer naszego pisma, astronomowiedopiero od kilku miesięcy dysponowali dowodami, że Wszechświat rozciąga siępoza granice Drogi Mlecznej. Gdy powstawał pierwszy numer "Wiedzy i Życia", świat mgławic ...
POLICZONE KAMIENIE Z NIEBA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Nasze pismo nie ma pod tym względem czystego sumienia. Ba, trzeba uczciwie się przyznać, że regularnie i z premedytacją przykładaliśmy do tego procederu rękę: publikowaliśmy artykuły, w których nie tylko tłumaczyliśmy, skąd się ci pozaziemscy przybysze ...
CÓŻ, WIOSNA...
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
GALAKTYKA NA KRAŃCACH WSZECHŚWIATA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Zespół włoskich astronomów pracujących pod kierunkiem Sandro D'Odorico zaobserwował w ub. r. jedną z najdalej położonych galaktyk. Odkrycia dokonano za pomocą 3.5-metrowego teleskopu NTT, który znajduje się w obserwatorium La Silla w Chile, należącym ...
NOWA CZARNA DZIURA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
Znowu?! W grudniu ub. r. astronomowie wykorzystujący do obserwacji Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) po raz kolejny donieśli o odkryciu czarnej dziury - tym razem w centrum galaktyki eliptycznej NGC 4261, oddalonej od nas o 100 mln lat świetlnych. Czarnych ...
PORTRET RODZINY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
7 stycznia 1610 roku Galileusz po raz pierwszy dostrzegł trzy księżyce krążące wokół Jowisza, 13 stycznia zaobserwował czwarty. I choć trudno porównywać potęgę współczesnych teleskopów z możliwościami małej lunetki wielkiego uczonego, cztery odkryte ...
...I WRESZCIE JOWISZ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
Po blisko sześcioletniej wędrówce i pokonaniu 3.7 mld km kosmicznej pustki, sonda Galileo osiągnęła swój cel: weszła na orbitę największej planety Układu Słonecznego - Jowisza. Galileo i księżyce Jowisza Gdy 7 grudnia 1995 roku w świat poszła wiadomość, ...
NADCIĄGA KOMETA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lutym i marcu 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
BRĄZOWE KARŁY SĄ NA ŚWIECIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
W grudniu ub. r. donosiliśmy w "Sygnałach" o zaobserwowaniu pierwszych planetopodobnych obiektów wokół innych gwiazd. Dziś możemy tę informację uzupełnić pierwszymi w historii astronomii zdjęciami niegwiazdowego obiektu obiegającego inną niż ...
OD PLANET DO RODZĄCYCH SIĘ GALAKTYK
STANISŁAW BAJTLIK Styczeń 1996
Ubiegłoroczne odkrycia astronomiczneprzybliżają nas do odpowiedzi na niezwykle istotne pytania: Czy istnieją inne systemyplanetarne? Gdzie skrywają się czarnedziury? Jak powstały galaktyki? Od kiedy Giordano Bruno wysunął w XVI wieku hipotezę, że gwiazdy ...
ZJAWISK BEZ LIKU
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1996
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w styczniu i lutym 1996 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają określić, nad jaką częścią horyzontu ...
OD OBOJA DO GALAKTYKI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1996
Wielki astronom angielski William Herschel (1738 - 1822) urodził się wHanowerze i pochodził z rodziny, która przywędrowała z Saksonii, gdziejego pradziad Hans prowadził browar. Ojciec Williama (a właściwie WilhelmaFriedricha - bo takie imiona ...