Wiedza i Życie - www.wiedzaizycie.pl


Dział - STAŁE RUBRYKI
	OPINIE - ŁYŻKA DZIEGCIU W BECZKĘ MIODU ŁUKASZ A. TURSKI Grudzień 2001 Sądzę, że przyznawanie Nagród Nobla straciło swój majestat na rzecz huku medialnego. Jak co roku w październiku środowiska naukowe i dziennikarskie spędzają tydzień z oczyma przyklejonymi do ekranów komputerów, na których z dokładnością godną dobrego ... UCZENI W ANEGDOCIE - PRZEDE WSZYSTKIM GOŁĘBIE ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 2001 Przez kilkadziesiąt lat niemal codziennie w Bryant Park obok New York Public Library można było zobaczyć niecodzienny widok. Wysoki, szczupły człowiek stał pośród wielkiego stada gołębi, które otaczały go szczelnie, siadając mu nawet na głowie, ramionach ... SYGNAŁY - MLECZNA DROGA DO... RAKA PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Nadmiar wapnia może zwiększać ryzyko powstania nowotworu. Do takich niepokojących wniosków doszli amerykańscy badacze, analizując wyniki doświadczenia z udziałem niemal 21 tys. mężczyzn. Okazało się, że ilość zjadanego wapnia (szczególnie w produktach ... SYGNAŁY - GUMA DLA ALERGIKÓW EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001 Czy pustynie będą konkurować z lasami tropikalnymi w produkcji lateksu? Gwajula to niepozornie wyglądający krzew o żółtych kwiatach i srebrzystych liściach, który słynie z tego, że jego korzenie wydzielają kwas cynamonowy - substancję toksyczną dla ... SYGNAŁY - ROZMOWY KOMPUTEROWANE PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Czy maszyna może mieć temperament? Psycholodzy ze Stanford University starali się odpowiedzieć na to pytanie, opisując doświadczenie, w którym 72 osoby wsłuchiwały się w słowa komputerowego syntezatora mowy. Mechaniczny lektor czytał recenzje książek, ... SYGNAŁY - RUTYNOWY SZACH-MAT GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2001 Czy arcymistrz myśli inaczej niż początkujący szachista? Niemieccy naukowcy odkryli, że u amatorów podczas gry bardzo aktywny jest płat skroniowy mózgu, który analizuje nieznane sytuacje na szachownicy. Natomiast u mistrzów intensywnie działają płaty ... SYGNAŁY - POLSKIE NOBLE ROZDANE MAREK CHROMICKI Grudzień 2001 Najbardziej znaczące dokonania naukowe w Polsce już od 10 lat są nagradzane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej. Tę prestiżową nagrodę można otrzymać za wybitne osiągnięcia naukowe dokonane w ciągu ostatnich czterech lat. Nagrody są przyznawane w ... SYGNAŁY - WSZYSCY NASI NAGRODZENI IRENA SZYMCZAK Grudzień 2001 Z prawdziwą dumą donosimy, że nagrodzone zostały wszystkie trzy prace z Polski, które zgłoszono do finału XIII Konkursu Młodych Naukowców Unii Europejskiej.Zbigniew Pianowski z Krakowa, za syntezę siedmiu nowych ciekłych kryształów o własnościach pożądanych ... SYGNAŁY - ŻYŁA NA ŻYCZENIE PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Jeden gen może zapoczątkować tworzenie zdrowych naczyń krwionośnych. Badacze z Cold Spring Harbor Laboratory w Stanach Zjednoczonych odkryli, że włączenie "na stałe" genu HIF-1 powoduje widoczny nawet gołym okiem wzrost liczby żył. Produkt ... SYGNAŁY - IGNOBLE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001 Niezwykłe dostojeństwo ceremoniału wręczania Nagród przyczynia się do utrwalenia stereotypu uczonego jako osobnika prowadzącego pracowite życie pełne wyrzeczeń po to, by wzbogacić ludzką wiedzę. Jeśli jego misja zakończy się sukcesem - dostaje milion ... SYGNAŁY - PIELENIE INACZEJ EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001 Tradycyjna walka z chwastami bywa kosztowna. Ale może być dużo tańsza, jeżeli stworzymy roślinom uprawnym lepsze warunki do walki z intruzami. Chwasty mają się bowiem gorzej na polu obsianym gęściej i mniej regularnie. Na przykład pszenica jest słabszym ... DOTYK MIDASA MARIAN RADNY Grudzień 2001 Midas, król Frygii, nie musiał mieć nosa do interesów - mnożył bogactwo za każdym dotknięciem ręki. Inżynier finansista też nie musi inwestować na wyczucie. Intuicję ma mu zastąpić znajomość odpowiednich formuł. Niestety, te, które znamy, niekiedy boleśnie ... KOMU DOKŁADKĘ? MARIA ORZESZKO Grudzień 2001 Święta to tradycyjnie czas wielkiego obżarstwa. Począwszy od Wigilii, pochłaniamy ogromne ilości ryb, kapusty, słodyczy... Co na to nasz żołądek? Apetyt jest często uważany za oznakę zdrowia. Jednak jedzenie służy nie tylko zaspokajaniu głodu, ale ma ... ŚWIĘTA NOC RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Grudzień 2001 Wigilijnych potraw może być dwanaście, bo tylu było apostołów. Ale równie często przygotowuje się nieparzystą liczbę dań, pięć, siedem czy jedenaście. Im więcej, tym lepiej, tym obfitszy będzie nadchodzący rok. Boże Narodzenie, w Polsce zwane także ... SMS DO ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA MICHAŁ MIŚ Grudzień 2001 < \|:--))! Jeśli pod < \|< \|< \|< \|= będzie (oJ lub 3:[ to (^--^) t1 bd *\|:^)(.)(...) 3V się! PS ~ Qpuj mi żamy!!!Święty Mikołaju! Jeśli pod choinką będzie zestaw do nurkowania lub bulterier, będę zadowolony. Teraz będę lepić bałwana. Trzymaj ... PROFESOR ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Grudzień 2001 "Cudem z Faras" nazwała prasa w 1962 roku odkrycie profesora Kazimierza Michałowskiego w Sudanie. Na ścianach wczesnochrześcijańskiej bazyliki polscy archeolodzy odsłonili ponad 120 pięknych, monumentalnych malowideł. Było to całkowite zaskoczenie, ... ZIEMIA I ŻYCIE - KRONIKA MARCIN RYSZKIEWICZ Grudzień 2001 Jedno doniesienie naukowe jest jak kamyk na górskim stoku. Sam nie znaczy wiele, ale może wywołać lawinę, która zmieni góry. Poprosiliśmy Marcina Ryszkiewicza, żeby opisał stopień zagrożenia lawinowego w naukach o Ziemi w ostatnim półroczu. Pod koniec ... NIEZWYKŁA ZIEMIA - TAJEMNICE ŚNIEŻKI MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001 Regularna piramida Śnieżki góruje nad Karkonoszami. Wejście na jej szczyt jest obowiązkiem każdego wczasowicza wypoczywającego w jednym z licznych sanatoriów i domów wczasowych Karpacza. Niewielu z nich wie jednak o tajemnicach, jakie kryje ta góra. Sekrety ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 grudnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 grudnia o 23:00, 30 grudniao 22:00 i 15 stycznia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ukazana ... SYGNAŁY - NOBLE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001 Tegoroczne uroczystości wręczania Nagród Nobla są wyjątkowe - mija bowiem dokładnie 100 lat od inauguracji tych najbardziej prestiżowych wyróżnień przyznawanych za intelektualne osiągnięcia adeptom różnych dyscyplin naukowych oraz literatury. Do Sztokholmu ... SYGNAŁY - KOMÓRKA NA KORBKĘ... MICHAŁ MIŚ Grudzień 2001 Nowy wynalazek zmienia sens słów "gadasz jak nakręcony". Każdemu posiadaczowi telefonu komórkowego zdarzyło się zapomnieć o naładowaniu baterii. Czym to się kończy, wiadomo. Telefon odmawia posłuszeństwa właśnie wtedy, kiedy jest najbardziej ... SYGNAŁY - BITWA O LIŚCIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001 Czy gąsienice potrafią się dogadać? Wydawałoby się, że tłuste gąsienice, flegmatycznie pochłaniające liście, nie należą do konfliktowych stworzeń. Jednak przekonanie to jest z gruntu fałszywe. Spotkanie dwóch larw motyla z północnoamerykańskiego gatunku ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001 Lepsi w labiryncie Badania naukowe przeprowadzone przez uczonych Earla Hunta i Maryam Allahyar z University of Washington w Seattle potwierdziły przewagę mężczyzn nad kobietami w jeszcze jednej żywotnej dziedzinie. Używając komputerowej symulacji, dowiedli ... SYGNAŁY - GEN NA KOŃCU JĘZYKA PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Wada w DNA jest przyczyną zaburzeń w wypowiadaniu wyrazów i zdań. W październiku brytyjscy naukowcy zidentyfikowali pierwszy gen, który jest zaangażowany w posługiwanie się mową. Dla osób, które mają uszkodzoną kopię genu FOXP2, komunikowanie się z ... SYGNAŁY - PÓŁ ŻARTEM NA SERIO PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Po co nam śmiech i czy dobieramy go do towarzystwa. Na te poważne pytania postanowiło odpowiedzieć dwoje profesorów psychologii z Vanderbilt University i Cornell University w Stanach Zjednoczonych. Przebadali oni 97 osób, pokazując im różne fragmeny ... SYGNAŁY - KWADRATURA KOŁA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001 W Polsce nadal pije się dużo herbaty, ale czy umiemy dobrze ją zaparzyć? Tym, którzy zastanawiają się, jaką herbatę kupić - okrągłych czy kwadratowych torebkach - donosimy, że kształt opakowania nie wpływa na jakość otrzymywanego napoju. Liczy się natomiast ... SYGNAŁY - CZY MÓZG LUBI HAZARD? IRENA SZYMCZAK Grudzień 2001 Nasz intelekt zdaje się na przypadek nawet przy podejmowaniu życiowych decyzji. "Pan Bóg nie gra w kości" - rzekł kiedyś z oburzeniem Einstein, komentując nieprzewidywalne zachowania mechaniki kwantowej. Jeśli jednak jesteśmy stworzeni "na ... SYGNAŁY - CENNA GODZINA PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 W przypadku zawału serca liczy się przede wszystkim czas. Podczas weekendów chory może mieć problem z uzyskaniem odpowiedniej opieki medycznej. Wykazują to wyniki badań, które na początku września ogłosili przedstawiciele kanadyjskiej służby zdrowia. ... SYGNAŁY - MORSKIE OKO JERZY LIWIŃSKI Grudzień 2001 W niemieckiej firmie EADS Dornier opracowano okrętowy system rozpoznania nowego typu. Jego podstawą są dwa bezpilotowe statki latające SEAMOS, które będą wykonywać loty poza zasięg okrętowego radaru. Jednostki te kształtem przypominają śmigłowiec i są ... SYGNAŁY - WIRTUALNA TOŻSAMOŚĆ BOGDAN MIŚ Grudzień 2001 Prezydent zatwierdził ustawę o podpisie elektronicznym, która wchodzi w życie latem 2002 roku. Przepisy regulujące sprawy związane z podpisem cyfrowym istnieją już w kilku krajach. Prezydent Stanów Zjednoczonych 30 czerwca podpisał dokument normujący ... SYGNAŁY - WSZĘDZIE TYLKO PSZENICA PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Dramatycznie zmniejsza się liczba odmian roślin uprawnych i zwierząt hodowlanych. Najnowsze dane FAO (Organizacji ds. Żywności i Rolnictwa przy ONZ) wykazują, że każdego tygodnia bezpowrotnie znikają dwie rasy zwierząt. Aż 1350 z nich stoi na progu ... SYGNAŁY - ...I NA GAZ BOGDAN MIŚ Grudzień 2001 Osobom, które nie chcą co kilka godzin nakręcać telefonu, Motorola proponuje "komórkę" zasilaną... gazem. Prototypowy aparat działający na metan wytrzymuje miesiąc bez uzupełniania "paliwa". W jego wnętrzu znajduje się maleńka fabryka ... SYGNAŁY - UNIWERSALNY PIENIĄDZ MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 2001 Od przyszłego roku euro zastąpi 12 walut narodowych. Stanie się to w państwach Unii Europejskiej, które spełniły określone kryteria zawarte w traktacie z Maastricht z 1992 roku i przystąpiły do Unii Gospodarczej i Walutowej. Są to: Austria, Belgia, ... SYGNAŁY - WODNA BOMBA MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001 Co zrobić, gdy jezioro na szczycie góry występuje z brzegów? Dziesięć lat temu eksplozja wulkanu Pinatubo na filipińskiej wyspie Luzon kosztowała życie 800 ludzi. Po erupcji wierzchołek wulkanu zniknął, a na jego miejscu powstał krater. Tropikalne ... SYGNAŁY - UWOLNIĆ RZEKI MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001 Amerykanie wyciągają wnioski z powodzi. Robert Criss i Everett Shock z Washington University przeprowadzili analizę wielkiej powodzi, którą w 1993 roku spowodowała w rejonie St Louis rzeka Missisipi. Zauważyli oni, że poczynając od 1860 roku, systematycznie ... SYGNAŁY - DNI RAKA SĄ POLICZONE BOGDAN MIŚ Grudzień 2001 Matematycy próbują określić przebieg choroby nowotworowej. Grupa uczonych pod kierunkiem prof. Mirosława Lachowicza z Instytutu Matematyki Stosowanej i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego zajmuje się matematyczną analizą modeli opisujących rozwój ... SYGNAŁY - KOMPUTER - DEGUSTATOR BOGDAN MIŚ Grudzień 2001 Ludzi oceniających smak kawy może wkrótce zastąpić program komputerowy. Jakość kawy ocenia się po wyglądzie, zapachu i smaku. Sekret doskonałej "małej czarnej" tkwi w procesie palenia ziaren. "To trudny i nieprzewidywalny proces, jedynie ... SYGNAŁY - KOSZAROWY KUJON WIESŁAW B. PIETRZAK Grudzień 2001 Żołnierze US Army mogą już studiować przez Internet. Army University Access Online (AUAO) - tak nazywa się inicjatywa edukacyjna, w ramach której żołnierze mogą zdobyć wyższe wykształcenie. Kontrakt powierzono firmie Price Waterhouse Coopers (PWC), ... SYGNAŁY - SŁONIOWY EKSPORT EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001 Republika Południowej Afryki rozpoczęła w październiku br. akcję przesiedlania tysiąca słoni z Parku Narodowego Krugera do sąsiedniego Mozambiku. Uroczystości związane z przekraczaniem granicy przez pierwsze stado, złożone z 40 zwierząt, zaszczycił były ... SYGNAŁY - OBLICZE KOMETY MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001 Dzięki pomysłowości i wytrwałości inżynierów z NASA uzyskaliśmy dokładne zdjęcia jądra komety. W nocy z 22 na 23 września do komety Borrelly dotarła sonda Deep Space 1. Jest to pierwsza sonda z programu New Millenium, w ramach którego NASA projektuje ... FELIETON ETOLOGA - RATUJ SIĘ, KTO MOŻE MARZENNA NOWAKOWSKA Grudzień 2001 Kiedy Hugo Dionizy Steinhaus, znany matematyk, wymieniał trzy dowody na degenerację współczesną - próchnicę zębów, wytrysk przedwczesny i wyzwolenie kobiet - wysiłki na rzecz ratowania ginących gatunków były w powijakach. Dziś z pewnością dodałby je ... PUZELAND MAREK PENSZKO Grudzień 2001 Na 10. Mistrzostwach Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek, które odbyły się w październiku w Brnie, padły przynajmniej trzy rekordy związane z dotychczasową historią tego turnieju: największa liczba startujących indywidualnie (105), najwięcej drużyn (27) ... SYGNAŁY - DZIUROWE PRZYCIĄGANIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001 Co zrobią dwie czarne dziury, gdy znajdą się blisko siebie? Teoria względności jest od strony matematycznej niezwykle skomplikowana. Tylko w najprostszych przypadkach można rozwiązać jej równania za pomocą ołówka i kartki papieru. Chcąc na przykład ... SZCZYPTA SOLI - KTO JEST MĄDRY PO SZKODZIE? X.RUT Listopad 2001 Schodzące wody powodzi odsłoniły nienasyconym, sępim oczom kamer telewizyjnych obfite żerowisko pełne ludzkiego nieszczęścia i biedy. Lepsze ujęcia pokazywano wielokrotnie, ale i te mniej udane przyciągały widza: przyjemnie bowiem jest, siedząc w suchym ... SYGNAŁY - FINAŁ KONKURSU LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA IRENA SZYMCZAK Listopad 2001 Rok temu na naszych łamach ogłosiliśmy konkurs Laboratorium Wiedzy i Życia. Spośród osób nagrodzonych do finału weszło trzech laureatów indywidualnych i trzy dwuosobowe zespoły. Finaliści zaprezentowali wybrane przez siebie doświadczenia w niedzielę ... SYGNAŁY - ALE TY SIĘ BOISZ MYSZY... PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001 Mamy kolejny dowód na to, że instynkt wciąż nad nami czuwa. Osoby, które boją się pająków, widzą je niemal na każdym kroku. I to nie oczyma wyobraźni - twierdzą szwedzcy psycholodzy z Karolinska Institute. Przeprowadzili oni trzy eksperymenty, których ... PUZELAND MAREK PENSZKO Listopad 2001 Gdy ten „Puzeland” dotrze do Państwa, 10. Mistrzostwa Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek przejdą do historii. Tymczasem znamy już skład czteroosobowej drużyny, która będzie nas reprezentować w Brnie (8–13 października). W finale 6. Mistrzostw ... SYGNAŁY - SKALPEL NA 7 TYS. KM PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001 Kończą się czasy, gdy chirurg operuje pochylony nad chorym... To był zupełnie rutynowy zabieg. W jednej z klinik w Strasburgu, we Francji, 68-letniej kobiecie usunięto woreczek żółciowy. Operacja trwała zaledwie 54 min, a po dwóch dniach rekonwalescentkę ... ŁAGODNE WULKANY MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001 Czy rzeczywiście Mount Everest jest najwyższą górą świata? Odpowiedź na to pytanie można znaleźć na Hawajach! Łagodny wulkan? - te słowa nie pasują do siebie! Wulkan to przecież góra ziejąca ogniem, a określenie "życie na wulkanie" oznacza ... UMRZEĆ JAK GLADIATOR? BOGDAN ŻURAWSKI Listopad 2001 Najbardziej podobał się cios ostatni, po którym jeden z walczących padał na arenę. Publiczność czekała na ten moment. Otwarcie Amfiteatru Flawiuszów, czyli Koloseum, w 80 roku n.e. było najdłuższą, najkosztowniejszą i najbardziej krwawą imprezą w historii... ... PRAWO WYKUTE W KAMIENIU MAREK W. LORENC PRZEMYSŁAW NOCUŃ Listopad 2001 Podczas wędrówek po terenach Śląska i Pomorza Zachodniego możemy spotkać ponure krzyże wyciosane z kamienia, mało foremne, często samotnie stojące w odludnych miejscach, pośrodku pól lub łąk albo w lesie. Kto i dlaczego je tutaj ustawiał? To krzyże ... SYGNAŁY - KIESZONKOWA CZARNA DZIURA IRENA SZYMCZAK Listopad 2001 W wyścigu do pierwszych stron gazet uczestniczą naukowcy różnych specjalności. Teraz na czoło wysuną się chyba fizycy, którzy postanowili wytworzyć w laboratorium... czarną dziurę. Na razie bardzo niewielką. Będzie ona miała rozmiar 10-17 cm, a narodzi ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Listopad 2001 Deskorolka z bajerami Konstruktorzy niemieckiej firmy BMW, szukając przyszłych nabywców swoich samochodów wśród młodzieży, stworzyli deskorolkę przyszłości. Streetcarver, bo tak nazywa się ten futurystyczny pojazd, zbudowany jest z ułożonych na zmianę ... INTERNET - UTAJNIONE SKARBY INTERNETU BOGDAN MIŚ Listopad 2001 Ogromne ilości zapisanych w Internecie informacji są dla przeciętnego użytkownika Sieci zupełnie niedostępne. Jak więc znaleźć w Internecie to, co nas interesuje? Fot1. U góry internetowa strona naszego miesięcznika. Niżej ta sama strona w kodzie języka ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 listopada o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 listopada o 23:00, 30 listopada o 22:00 i 15 grudnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001 Zmarł Fred Hoyle, założyciel słynnego Institute of Astronomy w Cambridge (Anglia) i ojciec chrzestny Wielkiego Wybuchu (ang. Big Bang). Termin ten został przez niego użyty w znaczeniu ironicznym, dla zdyskredytowania teorii, w myśl której Wszechświat ... UCZENI W ANEGDOCIE - SŁODKI TŁUŚCIOSZEK ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 2001 Ludwig Boltzmann urodził się w Wiedniu 20 lutego 1844 roku, w nocy, kiedy kończył się karnawał, a zaczynał wielki post. Tę chwilę przyjścia na świat podawał potem żartobliwie jako przyczynę częstych zmian swego nastroju: od wesołości do smutku i melancholii. Już ... KSIĄŻKI BOGDAN MIŚ WIESŁAW OSTROWSKI Listopad 2001 MATEMATYKA DLA HUMANISTÓWMichał SzurekWydawnictwo RTW, Warszawa 2000 Jestem przekonany, że powszechne przeciwstawianie "matematyków" "humanistom" i irytujące puszenie się tych ostatnich na przykład nieznajomością twierdzenia Pitagorasa ... FELIETON ETOLOGA - ZDRADA MARZENNA NOWAKOWSKA Listopad 2001 "Nie ma mężczyzny, który byłby uczciwy w każdej sytuacji" - to twierdzenie George'a Bernarda Shawa nabiera szczególnego znaczenia, gdy mężczyzna staje się popularny. Aktor, dziennikarz, polityk, rozchwytywani przez coraz piękniejsze kobiety, ... POSĘPNICA MICHAŁ SKALSKI Listopad 2001 Wydawałoby się, pełnia szczęścia: urlop za granicą nad morzem, piękna pogoda, całkowity relaks, udane dzieci, w kraju bardzo dobra praca - nagle, jakby ktoś światło wyłączył. Depresja. Wszyscy ludzie podlegają sezonowym wahaniom nastroju. Gdy przychodzi ... SYGNAŁY - NIEMAL JAK GNIEZNO MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2001 Polskie ziemie wciąż kryją wiele niezbadanych miejsc dla poszukiwaczy... historii. W Kałdusie, miejscowości leżącej w okolicach Torunia, trwają prace prowadzone przez archeologów Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika pod kierunkiem prof. Wojciecha ... SYGNAŁY - SZKOŁA AGRESJI PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001 Komórki raka "uczą się" nawzajem. Naukowcy z University of Iowa odkryli, że wyjątkowo agresywne komórki czerniaka - jednego z najgroźniejszych nowotworów - potrafią zwiększać złośliwość pozostałych komórek nowotworu. Udowodniono, że wpływają ... SYGNAŁY - Z INTERNETEM W KONTAKCIE MŚ Listopad 2001 Czy TP S.A. zyska wreszcie poważnego konkurenta? Zapewne za kilka miesięcy, jako drugi kraj na świecie, będziemy mieli Internet, telefon i telewizję w zwykłym gniazdku elektrycznym. Do Internetu wciąż trudno jest uzyskać stały dostęp o odpowiednim ... SYGNAŁY - EURO UCZULA! IRENA SZYMCZAK Listopad 2001 Dermatolodzy ostrzegają, że nowe monety euro, które pojawią się w obiegu w przyszłym roku, mogą wywoływać reakcje alergiczne u osób uczulonych na nikiel. Kontakt z tym pierwiastkiem, znajdującym się w euromonetach w znaczących ilościach, może powodować ... SYGNAŁY - DRZEWA UMIERAJĄ STOJĄC EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001 W świetle najnowszych amerykańskich badań obumarłe drzewa pełnią kluczową rolę w przyrodzie. Martwe drzewa mogą stać w lesie przez 40 lat, a kiedy zwali je wichura, leżą na ziemi przez następne 300 lat. Na jednym hektarze naturalnej puszczy można znaleźć ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 2001 Nie kijem to pałką Jak stwierdzili uczeni z Aberdeen w Szkocji, globalne ocieplenie grozi Wyspom Brytyjskim poważnym ochłodzeniem. Przeciętna temperatura w Anglii jest o około 5°C wyższa, niż można oczekiwać na tej wysokości geograficznej. Dzieje ... SYGNAŁY - DRUGA HOLANDIA? IRENA SZYMCZAK Listopad 2001 W gminie Darłowo powstaje największa elektrownia wiatrowa w Polsce. Między Cisowem a Kopaniem stoją już trzy z dziewięciu planowanych wiatraków. Każdy z nich ma wysokość 118 m, waży 225 ton i może produkować 2 MW energii elektrycznej. Pozostałe sześć ... SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻARŁOK MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001 Tkwiącą w centrum naszej Galaktyki czarną dziurę po raz pierwszy udało się przyłapać na konsumpcji. Centrum Galaktyki leży w odległości 25 tys. lat świetlnych od nas, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Znajduje się w nim obiekt oznaczany przez astronomów ... SYGNAŁY - INTELIGENTNE T-SHIRTY WIESŁAW B. PIETRZAK Listopad 2001 Ubranie powinno nie tylko wyglądać, ale także dbać o właściciela. Teraz przyszłość przemysłu odzieżowego to niewątpliwie biotechnologia. W Wielkiej Brytanii pojawiły się w sprzedaży koszulki chroniące przed słońcem podobnie jak kremy do opalania. ... SYGNAŁY - HIMALAJE W UŚCISKU MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001 Sejsmolodzy ostrzegają - Indiom grozi gigantyczne trzęsienie ziemi. Przedpole Himalajów zagrożone wstrząsami zamieszkuje 40 mln ludzi. Trzęsienia, takie jak ostatnie w styczniu br., w wyniku którego zginęło 19 tys. ludzi, zdarzają się tutaj co kilka ... SYGNAŁY - DEPRESJA W POLSCE I NA ŚWIECIE MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2001 Na depresję cierpi około 10% ludzi, przede wszystkim w starszym wieku. Brak jest pewnych danych na temat rozpowszechnienia depresji zarówno w naszym kraju, jak i na świecie. Stwierdzono jednak, że choroba ta od 1,5 do 3 razy częściej występuje wśród ... SYGNAŁY - CHIP O MOCNYCH NERWACH JACEK RODZEŃ Listopad 2001 Naukowcy powiązali dwa różne światy - żywej materii i martwej elektroniki. Niemieckim uczonym z Max-Planck-Institut für Biochemie udała się sztuka połączenia elektroniki mikroprocesora z żywymi komórkami nerwowymi. Peter Fromherz i Günther Zeck umieścili ... SYGNAŁY - HIPERCIĘŻKI WODÓR JACEK RODZEŃ Listopad 2001 Fizycy tropili go w laboratoriach przez 40 lat. Jądro atomu wodoru składa się z jednego protonu. Do tej pory znaliśmy jeszcze dwie jego cięższe odmiany: deuter, o jądrze złożonym z protonu i neutronu, i silnie promieniotwórczy tryt, którego jądro oprócz ... SYGNAŁY - UMYSŁ STARY, ALE JARY PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001 Pamięć wcale nie musi się pogarszać wraz z wiekiem - głoszą psychologowie z University of Arizona. Porównali oni osiągnięcia intelektualne grupy seniorów w wieku ponad 65 lat oraz studentów jednego z college'ów. U wszystkich badano zdolność do zapamiętywania ... SYGNAŁY - TRUJĄCY 'PLACEK' EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001 Francuscy naukowcy donoszą - toksyczne krowie odchody niszczą alpejskie łąki. Najprawdopodobniej wszystkiemu winny jest lek podawany krowom - iwermektyna. Substancja ta ma chronić bydło przed pasożytami, gdy zwierzęta przebywają na pastwiskach. Odchody ... SYGNAŁY - KOPALNIA NA GAZIE MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001 Polskie kopalnie mają szansę na drugie życie. Węgiel kamienny w Nowej Rudzie przestano wydobywać po wyeksploatowaniu złóż w 1999 roku. Likwidacja zakładu była procesem niezwykle kosztownym znaczne środki pochłaniają bowiem osłony socjalne dla zwalnianej ... SYGNAŁY - PTASI RAJ DOROTA MIKOS Listopad 2001 We wrześniu tego roku oficjalnie otwarto kolejny park narodowy w Polsce. Park o powierzchni prawie 8 tys. ha obejmuje utworzony w 1977 roku Rezerwat Przyrody "Słońsk" oraz część powstałego w 1996 roku Parku Krajobrazowego "Ujście Warty". ... SYGNAŁY - GENETYCZNE BONSAI PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001 Skąd mogą się brać karłowate rośliny? Zwierzęta potrafią utrzymać stałą temperaturę ciała niezależnie od warunków zewnętrznych. Albo posiadają wydajne wewnętrzne mechanizmy regulacji ciepła, albo umiejętnie wykorzystują chłodne i gorące warunki panujące ... SYGNAŁY - WSZECHŚWIAT PEŁEN HELU MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001 Obserwacje międzygalaktycznego helu potwierdziły teorię ewolucji struktury Wszechświata. W końcu czerwca 1994 roku NASA umieściła na orbicie satelitę FUSE (Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer badacz widma w dalekim ultrafiolecie), za pomocą którego ... SYGNAŁY - GAWORZENIE GESTEM IRENA SZYMCZAK Listopad 2001 Niemowlęta, które mają okazję przyglądać się ludziom używającym języka migowego, zaczynają "gaworzyć" dłońmi. Nawet jeśli ich słuch jest w najlepszym porządku. Z podobnym zacięciem i radością jak maluchy powtarzające "gu, gu" czy ... SYGNAŁY - STAŁA ZMIENNĄ JEST... IRENA SZYMCZAK Październik 2001 Na świecie nie ma doprawdy nic pewnego. Nawet stałe fizyczne ulegają zmianom. Stała alfa jest składnikiem wzoru, określającego energię potrzebną do wzbudzenia atomu, czyli przeniesienia elektronu na orbitę bardziej oddaloną od jądra. Wracając do stanu ... ZIEMIA I ŻYCIE - KOMETY I SKAMIENIAŁOŚCI MARCIN RYSZKIEWICZ Październik 2001 Zakrawa na cud, że wiemy, jakiego koloru owady żyły na Ziemi miliony lat temu. Zachowanie się ich delikatnych skrzydeł zawdzięczamy rzadkiemu zbiegowi okoliczności. Ale paleontologia ma dużo czasu - może czekać na cuda. Z prochu powstałeś i w proch ... SYGNAŁY - ŚWIŃSKI DOWCIP GRZEGORZ NALEPA Październik 2001 Świnie mają dobrze rozwinięty układ limbiczny, czyli tę część mózgu, która kontroluje uczucia i emocje. Zwierzęce modele chorób człowieka pozwalają naukowcom lepiej zrozumieć, co dzieje się w organizmie pacjenta. Nikogo już nie dziwią myszy chore na ... SYGNAŁY - CZYM JEŹDZI LARA CROFT? BOGDAN MIŚ Październik 2001 Land Rover zaprezentował defendera, samochód z ograniczonej do 1000 egzemplarzy serii "Tomb Raider". Samochód nie tylko nazwą nawiązuje do hollywoodzkiego przeboju i znanej gry komputerowej. Tak samo jak filmowy pierwowzór, defender "Tomb ... SYGNAŁY - CZAS NA CUSSAC SA Październik 2001 Odkryto jaskinię wypełnioną prehistorycznymi rytami. Znajduje się w niej ponad sto przedstawień zwierząt, m.in. mamutów, nosorożców, turów, jeleni i koni. Największe ryty osiągają nawet cztery metry wysokości. Są także przedstawienia ludzi i symboliczne ... SYGNAŁY - SZYFRANT NA TELEFON WIESŁAW B. PIETRZAK Październik 2001 Podsłuchiwanie rozmów w komórkowych sieciach nie jest tak proste jak w sieciach analogowych. W praktyce podsłuch zakłada się w sieci operatora. Korzystają z tego m.in. organy ścigania w wielu krajach. Ale taka kontrola może stać się niemożliwa za sprawą ... KICZ CZY ARCYDZIEŁO? BARBARA RISS Październik 2001 ...nie jest wielkim dziełem, ani nawet wielką powieścią, ale jest bardzo dobrą powieścią, która w pełni zasługuje na olbrzymie powodzenie, które ją spotkało. Urok cichego wieczora opanowywał ich z wolna. - Jak tu cicho i jaki świat śliczny - rzekł zniżonym ... ROZMYSLAJCIE NAD MOWĄ - O MARZENIACH - MISIA I MOICH JAN MIODEK Październik 2001 Przeczytajcie o tym, jak upraszczamy sobie fonetyczny żywot. Na jednym z billboardów widzę slogan reklamowy: Misiu marzy, mi się zdarzy. Nietrudno się domyślić, że funkcję estetyczno-ekspresyjną spełnia w tym tekście prawie identyczna zbitka głoskowa ... SYGNAŁY - SEKRETY LICZBY PI BOGDAN MIŚ Październik 2001 Co kryją miliardy cyfr następujących po słynnym 3,14... Dwaj matematycy - David Bailey z Lawrence Berkeley National Laboratory w Kalifornii oraz Richard Crandall z Reed College w Portland w USA - udowodnili, że w rozwinięciu dziesiętnym liczby , zwanej ... NIEZWYKŁA ZIEMIA - DIABLA GÓRA MIROSŁAW RUTKOWSKI Październik 2001 Diaboliczna góra z filmu "Bliskie spotkania trzeciego stopnia" istnieje naprawdę - nie jest wymysłem nawiedzonego scenografa. Samotna skalna wieża górująca nad płaskowyżem Belle Fourche River nie została wzniesiona przez kosmitów i nie postawiono ... SYGNAŁY - CZARNA DZIURA, A BŁYSKA MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001 Najdziwniejsze zjawiska i obiekty we Wszechświecie wydają się ściśle ze sobą powiązane. Każdy zapytany o takie obiekty we Wszechświecie bez wahania wskaże czarne dziury. Z najdziwniejszymi zjawiskami sprawa nie jest już tak oczywista, ale ci, którzy ... SZCZYPTA SOLI - JUŻ BYŁ W OGRÓDKU, JUŻ WITAŁ SIĘ Z GĄSKĄ... X.RUT Październik 2001 Na przełomie tysiącleci całą prasę obiegła wiadomość o skatalogowaniu ludzkiego genomu. Tony farby drukarskiej zużyto na laurki, zastępy dyżurnych utytułowanych komentatorów prasowych i telewizyjnych piały peany "ku czci", przekonywano, że ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 października o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 października o 23:00, 30 październikao 21:00 i 15 listopada o 20:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001 Pierwszy wspólny projekt zrealizują ESA i chińska agencja kosmiczna CNSA. Double Star, bo tak brzmi jego nazwa, zakłada wystrzelenie dwóch wspólnie zbudowanych satelitów przeznaczonych do badania ziemskiej magnetosfery. Posłużą do tego chińskie rakiety ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Październik 2001 Zrób sobie zdjęcie Fotografia cyfrowa trafia pod strzechy. Pomysłowi inżynierowie z Sony postanowili więc ostatnio wyposażyć amatorów zdjęć bez kliszy w przenośne studio fotograficzne. Podręczna drukarka termosublimacyjna o wdzięcznym kryptonimie ... UCZENI W ANEGDOCIE - IGŁA BUFFONA ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2001 Georges-Louis Leclerc, znany obecnie pod nazwiskiem Buffon, urodził się 7 września 1707 roku w Montbard. Uczył się najpierw w kolegium jezuickim w Dijon, gdzie był raczej przeciętnym uczniem, ale wykazywał zainteresowanie matematyką. Pod naciskiem ... MULTIMEDIA BOGDAN MIŚ BRONISŁAW JAKUBOWSKI WŁADYSŁAW MAJEWSKI Październik 2001 ENCYKLOPEDIA PWN.PL, seria multimedialna, pwn.pl sp. z o.o. Wrocław 2001 Nie należałem dotychczas do entuzjastów multimedialnych encyklopedii PWN. Może dlatego, że wymagam od encyklopedii więcej niż tylko krótkiego objaśnienia wpisanego hasła. Nie bawi ... FELIETON ETOLOGA - POSŁOWIE I OSTRYGI MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001 W trakcie głosowania nad ważnymi ustawami ławy poselskie są zatłoczone. Ale już następnego dnia ta sama sala świeci pustkami. Co rządzi dynamiką obecności posłów na sali? Odpowiedzi dostarczają ostrygi. Politycy pokazują się w Sejmie tylko wtedy, ... JAK ZOSTAĆ ŚWIĘTYM? ANDRZEJ DATKO Październik 2001 "Taki gruby, taki chudy może świętym być" - śpiewa Arka Noego. Tymczasem sprawa nie jest taka prosta. Droga na ołtarze prowadzi bowiem przez procesy beatyfikacyjny i kanonizacyjny. Święty Remigiusz - apostoł Franków, i św. Bonifacy - apostoł ... SYGNAŁY - KOMPUTER NA KROPKI BOGDAN MIŚ Październik 2001 Amerykańska Narodowa Fundacja Nauki (NSF - National Science Foundation) rozpoczyna czteroletni program, którego celem jest opracowanie niezawodnych metod produkcji komputerów kwantowych. Naukowcy z Ohio State University, wspomagani przez kilka innych ... SYGNAŁY - KOPIA NIEDOSKONAŁA GRZEGORZ NALEPA Październik 2001 Jądro komórki klonowanego organizmu po wprowadzeniu do komórki jajowej podlega takim przemianom, by mogło kierować jego dalszym rozwojem. Nie mamy pojęcia, na czym polega ten proces ale już wiemy, że nie jest doskonały. Okazało się, że aktywność kilku ... SYGNAŁY - KOSMICZNA PERŁA MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001 Teleskop Hubble'a pracuje już jedenasty rok, ukazując nam piękno Wszechświata. Dziś pokazujemy opublikowane pod koniec lipca br. zdjęcie przedstawiające mgławicę planetarną NGC 6537, która leży w tle gwiazdozbioru Strzelca ponad 3000 lat świetlnych ... SYGNAŁY - ATLANTYK POD PRĄDEM DOROTA MIKOS Październik 2001 Najnowsze badania wód oceanu dały zaskakujące wyniki. Dane dostarczone przez satelitę TOPEX/Poseidon wykazują, że tempo krążenia wód północnoatlantyckich zmienia się o 20-30% cyklu dziesięcioletnim. Dotąd sądzono, że tak duże zmiany mogą zachodzić ... SYGNAŁY - TAJEMNICE HIPPOS JM Październik 2001 W połowie roku archeologowie odsłonili forum - główny plac miasta, oraz otaczające go budowle użyteczności publicznej. Słynne antyczne miasto na wschodnim brzegu Jeziora Galilejskiego, Hippos, znane też pod aramejską nazwą Susita, należało do tzw. ... SYGNAŁY - ŚMIERDZI I SZKODZI PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2001 Palenie zmniejsza szansę przeżycia chorych na raka piersi. Naukowcy z University of California dostarczyli kolejnego argumentu przemawiającego za szybkim zerwaniem z tym nałogiem. Niedawno w miesięczniku Chest zaprezentowano wyniki badań kobiet chorych ... SYGNAŁY - UJARZMIĆ ATOM IRENA SZYMCZAK Październik 2001 Woda w garnku, na który często spoglądamy, szybciej się gotuje, ale jeśli nie spuścimy z niej oka, może nie zawrzeć nigdy! Do tak niezwykłych wniosków prowadzi studiowanie mechaniki kwantowej. Już ponad 20 lat temu przewidziano tzw. efekt Zenona: regularna ... SYGNAŁY - CO MA DIAMENT DO TRZĘSIENIA DOROTA MIKOS Październik 2001 Nową metodę wykrywania diamentonośnych skał wynaleziono dzięki trzęsieniom ziemi. Fale sejsmiczne wywołujące wstrząsy, przechodząc przez różne rodzaje skał, załamują się, odbijają oraz zmieniają prędkość. Na podstawie analizy ich przemieszczania się ... SYGNAŁY - MIECZ O DWÓCH OSTRZACH GRZEGORZ NALEPA Październik 2001 Śmierć i powstanie nowego życia? Na pierwszy rzut oka wydaje się, że to dwa przeciwieństwa, ale z punktu widzenia biologii oba zjawiska mogą być bardzo podobne. Okazało się, że kaspazy - enzymy niszczące umierającą komórkę, są również niezbędne do jej ... SYGNAŁY - OCIEPLENIE WIĘKSZE, NIŻ SZACOWANO DOROTA MIKOS Październik 2001 Według najnowszych badań przeprowadzonych w Lawrence Livermore National Laboratory (USA) wzrost temperatury w ciągu minionego wieku wyniósł 0,7°C, a nie 0,6°C. Ten wydawałoby się niewielki, lecz bardzo istotny błąd to efekt zmian położenia i gęstości ... SYGNAŁY - ZŁOTY STRZAŁ GRZEGORZ NALEPA Październik 2001 Jak wygląda uzależnienie od narkotyków na poziomie komórkowym? Według naukowców chodzi przede wszystkim o przewlekłe zaburzenia pracy wybranych obszarów mózgu. Impulsy wysyłane przez te części mózgu narkomana wywołują "głód" psychiczny, wzmacniając ... SYGNAŁY - ZIELONE ZDROWIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 2001 Krew mnichów buddyjskich, będących na wegetariańskiej diecie, zawiera bardzo duże ilości kwasu salicylowego. Jest to podstawowy składnik aspiryny, któremu przypisuje się zapobieganie chorobom serca i niektórym nowotworom. Być może właśnie dlatego choroby ... SYGNAŁY - WSKRZESZENIE GIGANTA JACEK NAROŻNIAK Październik 2001 Superatrakcją tegorocznego salonu lotniczego Le Bourget był największy samolot świata, ukraiński An-225 Mrija. An-225 Mrija ("Marzenie") jest zmodernizowaną wersją oryginału, który zbudowany został pod koniec lat osiemdziesiątych. Stworzono ... SYGNAŁY - CZŁOWIEK Z GRAN DOLINY JACEK RODZEŃ Październik 2001 Zrekonstruowano wygląd twarzy najstarszego Europejczyka. Na wystawie w hiszpańskim San Sebastian zaprezentowano ostatnio prawdopodobny wygląd twarzy mieszkańca Europy sprzed około 800 tys. lat. Rekonstrukcji dokonano z wykorzystaniem fragmentów kości ... SYGNAŁY - JEDNA PORA ROKU MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001 Dlaczego afrykańskie ptaki owadożerne żyją dłużej niż ich kuzyni z Europy? Takie pytanie zadał Will Peach z brytyjskiego British Trust for Ornithology po analizie ogromnej bazy danych, jaką stworzył w ciągu 16 lat dla drobnych ptaków śpiewających. Przy ... SYGNAŁY - DRUGIE DNO KIELISZKA PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2001 Picie w młodym wieku jest raczej objawem alkoholizmu niż jego przyczyną. Powszechnie uważa się, że w przypadku osób, które już w dzieciństwie zaczęły pić alkohol, istnieje większe ryzyko uzależnienia. Wielu badaczy i lekarzy zajmujących się tym problemem ... SYGNAŁY - DYSKRETNY ATAK KOMANCZÓW JERZY LIWIŃSKI Październik 2001 Po "niewidzialnych" samolotach przyszła pora na śmigłowce. Opracowany przez firmy Boeing i Sikorsky RAH-66 Comanche jest pierwszym na świecie śmigłowcem bojowym zbudowanym według wymogów technologii stealth. Jej idea polega na maksymalnym ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 2001 Słonolubny pomidor Kolejnym sukcesem prac nad genetyczną modyfikacją roślin uprawnych było stworzenie przez uczonych z University of California oraz Toronto University pomidora, który może rosnąć na zasolonym gruncie. Przed spożyciem nadal wymaga ... SYGNAŁY - DŹWIĘKOWY REJS JERZY LIWIŃSKI Październik 2001 Na dużej wysokości i prawie z prędkością dźwięku będzie w przyszłości latać nowy samolot pasażerski Boeinga. Ostatnio inżynierowie Boeinga ogłosili rozpoczęcie prac nad samolotem nowej generacji sonic cruiser ("dźwiękowy liniowiec"). Podczas ... SYGNAŁY - BEZ OGONA - STRASZNO! MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001 W geście rozpaczy schwytana jaszczurka odrzuca ogon, by reszta ciała mogła ujść cało. Pierścień specjalnych mięśni wokół tylnej części kręgosłupa kurczy się, zrywa więzadła i ogon zostaje na pożarcie. Taką strategię obrony przed atakiem stosują nasze ... PUZELAND MAREK PENSZKO Październik 2001 Motyw linii zamkniętej pojawia się w łamigłówkach matematycznych od bardzo dawna. Najstarsze zadania, w których występuje, wiążą się z labiryntami, podróżami oraz szachami. Zwykle chodzi w nich o wyznaczenie jakiejś trasy kończącej się w punkcie wyjścia ... SYGNAŁY - SZPIEG O PSEUDONIMIE TERRA DOROTA MIKOS Wrzesień 2001 Już niedługo najwięksi producenci gazów cieplarnianych przestaną być anonimowi. Dzięki zdjęciom satelitarnym o bardzo dużej rozdzielczości możliwe będzie zidentyfikowanie poszczególnych winowajców zanieczyszczających atmosferę tlenkiem węgla (CO), azotu ... SYGNAŁY - SOJOWA TERAPIA PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001 Azjaci jedzą dużo soi i rzadko chorują na raka prostaty. Podczas dorocznego zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego naukowcy z Centrum Badań nad Rakiem z University of California przedstawili interesujące wyniki prac nad nowym lekiem przeciw ... SYGNAŁY - SKĄD SIĘ WZIĘŁY TE PLANETY? MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001 Poszukiwania planet w gromadzie kulistej M22 zakończyły się sukcesem, który okazał się nieco kłopotliwy. Gromada M22 składa się z kilku milionów gwiazd ciasno stłoczonych na kulistym obszarze o średnicy 60 lat świetlnych. W pobliżu jej centrum odległości ... SYGNAŁY - ZDROWY NAŁÓG PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001 Stawia na nogi i chroni przed Parkinsonem. Picie umiarkowanych ilości kawy to nie tylko sposób na poranną senność. Według naukowców z Massachusetts General Hospital kofeina zawarta w tym napoju może niwelować skutki choroby Parkinsona. Schorzenie ... SYGNAŁY - KOSMICZNY STEROWIEC BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001 Po 2010 roku poleci na Tytana. Pozostanie tam przez dwa tygodnie. Zdobywając kosmos, stajemy przed problemem dokładnego i bezpośredniego zbadania planet i księżyców. Jednym z rozwiązań tego problemu może być Aerover Blimp - mały sterowiec, przeznaczony ... SYGNAŁY - IGLASTY GĄSZCZ DOROTA MIKOS Wrzesień 2001 Za kilkadziesiąt lat w lesie zobaczymy przede wszystkim sosny. Przyczyną takich zmian będzie podwyższony poziom dwutlenku węgla w atmosferze. Gaz ten wraz z energią słoneczną bierze udział w procesie fotosyntezy, a jego zwiększone stężenie przyspiesza ... SYGNAŁY - PODRÓŻE OGŁUPIAJĄ GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001 Po zmianie stref czasowych czujemy się rozbici i otępiali. Na szczęście po kilku dniach intelekt wraca do normy... ale czy na pewno? Organizm ma kłopoty z przyzwyczajeniem się do zaburzeń rytmu dnia i nocy: mózg jest zdezorientowany, ponieważ po dniu ... SYGNAŁY - PODWODNA EKSMISJA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001 Ocieplenie klimatu nie musi zniszczyć raf koralowych! Najprawdopodobniej blednięcie korali [patrz: "Rafa pod prądem", WiŻ nr 8/2001] nie jest zapowiedzią nadciągającej katastrofy, ale ryzykowną grą tych organizmów, które próbują przystosować ... UCZENI W ANEGDOCIE - NIEULECZALNE UROJENIA ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 2001 Prawo Ohma należy do najbardziej znanych praw fizyki. Zetknął się z nim zapewne każdy uczeń w szkole średniej. Prawie nikt jednak nie wie, że odkrywca tego prawa, Georg Simon Ohm, był profesorem matematyki, a wyniki jego badań były przez większość współczesnych ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 września o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 września o 23:00, 30 września o 22:00 i 15 października o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ... SYGNAŁY - JASKINIE I TAJEMNICA CAŁUNU TURYŃSKIEGO IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001 Datowanie węglem 14C prowadzi do błędów rzędu kilku tysięcy lat. Naukowcy zbadali nacieki jaskiniowe (stalagmity) w tzw. blue holes [patrz: "Błękitne studnie", WiŻ nr 6/2001], jaskiniach zalanych wodą znajdujących się na Bahamach. Tempo przyrostu ... SYGNAŁY - ALE BYCZA FRYZURA! MARIA SUPRANOWICZ Wrzesień 2001 Byki mogą interesować ludzi nie tylko jako potencjalne befsztyki, czy też dlatego, że chorują na BSE. Niektórzy badacze obserwują ułożenie sierści na ich łbach i wysnuwają daleko idące wnioski. Toreador, który chciałby nacieszyć się zarobionymi podczas ... STEROWANIE JĘZYKIEM BRONISŁAW JAKUBOWSKI Wrzesień 2001 W wyścigu do wspólnej Europy może nam przeszkodzić język - twierdzą lingwistyczni dyletanci. Językoznawcy martwią się, że przystąpienie do Unii Europejskiej zagraża polszczyźnie i zastanawiają, jak temu przeciwdziałać. Wszyscy są jednak zgodni, że polszczyznę ... IM SROŻSZA, TYM LEPSZA AGNIESZKA LISAK Wrzesień 2001 Powieszenie na haku za żebro, wbicie na pal, spalenie. Przez wieki karę śmierci powszechnie uważano za najbardziej skuteczną, a im była krwawsza, tym lepszą miała być przestrogą dla przestępców. W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, nie wykonuje ... CZY ISTNIEJE POLSKA W ŚWIECIE? ADAM SUCHOŃSKI Wrzesień 2001 Uczeń w RPA z podręcznika do historii dowie się, że Hitler i Stalin jednocześnie najechali na Polskę, a wojska radzieckie doszły aż do Wisły. Jego włoski kolega przeczyta, że Niemcy po zajęciu Warszawy we wrześniu 1939 roku wypędzili całą ludność i miasto ... BAWEŁNIANY ZAMEK MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001 Gorące wody, wapień i kaprysy przyrody stworzyły Pamukkale - jaskinię na wolnym powietrzu. Do Pamukkale dostaniemy się bez trudu z każdego dworca autobusowego w Zachodniej Turcji. Trasa wycieczki prowadzi zwykle przez miejscowość Denizli, a później ... SZCZYPTA SOLI - SKĄD TYLE GNIEWU? X.RUT Wrzesień 2001 Prawie na samym początku "Eneidy" Wergiliusz pyta: "Tantaene animis caelestibus irae?" ("Skąd tyle gniewu w niebiańskich duszach?"). Rozmawiając niedawno z panem S. o publicznych sprawach Najjaśniejszej, usłyszałem, co ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001 Dotknięcie kosmosu umożliwia niewidomym specjalnie dla nich wydany album ze zdjęciami wybranymi z kolekcji Teleskopu Hubble'a. Kolory są w nim zastąpione przez różne rodzaje wzorów tłoczonych na kartach, a każdemu zdjęciu towarzyszy komentarz napisany ... SYGNAŁY - DRUGI PLUTON? MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001 Za orbitą Neptuna odkryto obiekt o średnicy ponad 1000 km. Na peryferiach Układu Słonecznego krążą liczne planetoidy. Należą one do tzw. Pasa Kuipera, który jest pozostałością po okrążającym młode Słońce dysku protoplanetarnym. Największym ze znajdujących ... SYGNAŁY - SZÓSTY ZMYSŁ FOKI IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001 Zwęszyć ofiarę w dżungli czy na sawannie to żadna sztuka, ale czy można wytropić rybę pod wodą? Czy wiedzą Państwo, co to jest "ribbentrop"? Jest to jak powiadają żartem nurkowie ślad pozostawiony w wodzie przez płynącą rybę. Idąc takim śladem, ... SYGNAŁY - LEPSZE ZŁO PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001 Alkohol ratuje płody przed... alkoholem. Mocne trunki, zwłaszcza przed 12 tygodniem ciąży, mogą powodować u płodu uszkodzenia mózgu i układu nerwowego, spowolnienie wzrostu, charakterystyczne deformacje twarzy, a nawet poronienie. Ponieważ obecnie ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2001 Myślenie męczy Dwaj profesorowie University of Illinois, Paul Gold i Ewan McNay, ogłosili wyniki swoich badań, które dowodzą dobrze mi znanej prawdy, że umysłowy wysiłek skrajnie męczy. Mówiąc dokładniej, intensywne myślenie powoduje wyczerpanie zasobów ... SYGNAŁY - SUKCES POLSKICH HAKERÓW BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001 Kilku godzin potrzebowali Polacy, by złamać jeden z najpotężniejszych systemów zabezpieczeń. Zdobyli w ten sposób blisko 50 tys. dolarów. Podczas międzynarodowego spotkania "Infosecurity Europe 2001", zorganizowanego w tym roku w Londynie, ... SYGNAŁY - W CIENIU KONKURENCJI EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001 Jedne bujnie rosną w pełnym słońcu, inne tylko w cieniu. Rośliny choć pozbawione oczu także "widzą" światło. Podobnie jak o wodę, składniki mineralne czy przestrzeń do życia, rośliny walczą o dostęp do światła. Właśnie ten czynnik decyduje, ... SYGNAŁY - ZAGADKA NEUTRIN SŁONECZNYCH WYJAŚNIONA IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001 Cząstki-widma mają masę. Może to właśnie one stanowią większość masy Wszechświata. Poza "przyzwoitymi" cząstkami elementarnymi: protonem, neutronem i elektronem, które budują otaczający nas świat, fizycy wiedzą o istnieniu kilku innych tajemniczych ... SYGNAŁY - JAKIE BĘDZIE AUTO PRZYSZŁOŚCI? BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001 Opony trwalsze od pojazdu, lakier bez rys i chłodzący dach. Nanotechnologia obecna jest w motoryzacji już od kilkunastu lat. We wszystkich nowych samochodach z silnikami benzynowymi obecne są katalizatory zbudowane z cieniutkich nanorurek. Już dziś ... SYGNAŁY - ŻYCIE PO ŚMIERCI GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001 Wszczepienie komórek macierzystych do układu nerwowego pacjenta daje szansę na leczenie wielu chorób. Naukowcy z Salk Institute w USA postawili pierwszy krok na drodze do realizacji tych marzeń, opracowując metodę izolacji komórek macierzystych z tkanki ... SYGNAŁY - ZAMIEŚĆ POD DYWAN? MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001 Morze Norweskie już wkrótce może stać się składowiskiem dwutlenku węgla. Uczeni z Nansen Environmental and Remote Sensing Center w Bergen zaproponowali oryginalny sposób utylizacji dwutlenku węgla. Ten kłopotliwy gaz jest produktem ubocznym przy eksploatacji ... SYGNAŁY - NEKROPOLIA XXI WIEKU? EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001 W Szwecji wynaleziono nową metodę chowania zmarłych - zamrażanie i kompostowanie. Dzięki tym praktykom ciało zamienia się w próchnicę zaledwie w kilka miesięcy. Po zamrożeniu zwłoki są zanurzane w ciekłym azocie, co pozbawia je wody. Pozostaje z nich ... PUZELAND MAREK PENSZKO Wrzesień 2001 Dwa najważniejsze tegoroczne wydarzenia łamigłówkowe tuż, tuż: 2 września w Warszawie finał 6 Mistrzostw Polski; 8–13 października w Brnie 10 Mistrzostwa Świata. Głównym sponsorem udziału drużyny polskiej w mistrzostwach jest tym razem ... SYGNAŁY - BÓL NIENATURALNY PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001 Nawet w najbardziej zagorzałym mieszczuchu ukryta jest potrzeba obcowania z naturą. Umieją to wykorzystać lekarze. Bronchoskopia jest jedną z metod diagnostycznych polegającą na wprowadzeniu do płuc przytomnego pacjenta (przez nos lub usta) cienkiej ... SYGNAŁY - OGIEŃ WŚRÓD LODÓW MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001 Zespół naukowców z University of Hawaii, opracowujący mapę dna Morza Arktycznego, nieoczekiwanie dokonał sensacyjnego odkrycia. W czasie prac nad danymi sonarowymi, dostarczonymi przez okręt podwodny USS Hawkbill, napłynęły informacje ze światowej sieci ... SYGNAŁY - RANDKA Z HIV PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001 Wbrew powszechnemu przekonaniu strzykawki i igieł nie są głównym źródłem zakażeń HIV u narkomanów. Wyniki trwających 10 lat badań dowodzą, że głównym źródłem zakażeń narkomanów wstrzykujących sobie narkotyki są stosunki seksualne. Co więcej, według ... SYGNAŁY - NIC SIĘ NIE MARNUJE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001 Plastikową butelkę można zrobić... z obornika. Zwierzęta gospodarskie, zwłaszcza krowy, nie trawią dokładnie pokarmu. Ich odchody są bogate w węglowodany i białka. A we wzorowym gospodarstwie nic nie powinno się zmarnować. Węglowodany mogą być oddzielone ... SYGNAŁY - ZAPÓŹNIONA W ROZWOJU MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001 Wenus wygląda dziś tak samo, jak Ziemia 2.5 mld lat temu. Na przełomie ery archaicznej i proterozoicznej na Ziemi pojawiły się pierwsze stabilne kontynenty i pierwsze bakterie. Epoka ta odznaczała się ponadto intensywną działalnością wulkaniczną. ... SYGNAŁY - NIEPRZEWIDZIANY RUCH IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001 Dinozaury najprawdopodobniej wyginęły 65 mln lat temu wskutek upadku wielkiej planetoidy. Ale skąd się ona wzięła na kursie Ziemi? Astrobiolog Bruce Runnegar wraz z kolegami z University of California w Los Angeles wysunął dość nietypową hipotezę, ... SYGNAŁY - W SIECI SEKSU GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001 Czy burzę zmysłów można opisać równaniem? Podjęli się tego wyzwania amerykańscy naukowcy, analizujący szczegóły życia osobistego prawie trzech tysięcy kobiet i mężczyzn. Następnie spróbowali znaleźć wzór opisujący częstotliwość i współzależność ich ... FELIETON ETOLOGA - POLITYCY NA TOKOWISKU MARZENNA NOWAKOWSKA Wrzesień 2001 Do mównicy idzie z wysoko podniesioną głową. Krok pewny, sprężysty. Garnitur od najlepszego krawca. Jeśli głos także go nie zawiedzie, polityk może nawet gulgotać. Liczy się wrażenie siły i pewności siebie. Samica pawia potrafi wykryć brak zaledwie ... SYGNAŁY - NA KRESACH WSZECHŚWIATA MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001 NASA wystrzeliła sondę kosmiczną, która zbada promieniowanie sprzed 14 mld lat. Promieniowanie docierające do nas z dużych odległości jest w charakterystyczny sposób zniekształcone (w żargonie astronomów "poczerwienione"). Efekt poczerwienienia ... SYGNAŁY - GRYPA LUBI GŁÓD PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Brak selenu wyzwala mutacje wirusa. Wirus grypy, który w samych tylko Stanach Zjednoczonych "wysyła" do szpitali 100 tys. osób rocznie, może ulegać błyskawicznym przemianom, gdy w organizmie brakuje selenu. Do takich wniosków doszli amerykańscy ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 sierpnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 sierpnia o 23:00, 30 sierpnia o 22:00 i 15 września o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ... SYGNAŁY - JAK DZIECKO ROZRÓŻNIA SŁOWA? PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Żeby zrozumieć sens zdania, trzeba najpierw wiedzieć, gdzie zaczynają się i kończą poszczególne słowa. Podstawową umiejętnością pozwalającą na zrozumienie słów jest zdolność do rozróżniania, co jest słowem, a co nie. Publikacja w czerwcowym numerze ... SYGNAŁY - HISTORIA W LIŚCIACH MIŁORZĘBU MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001 Nowe pomiary prostują błędy w starszych danych klimatycznych. Na University of Oregon powstał nowy, ciekawy zapis klimatycznej historii Ziemi. Potwierdza on rolę dwutlenku węgla jako gazu cieplarnianego, uczestniczącego w procesie globalnego ocieplenia, ... SYGNAŁY - KONIEC ANTYSEMITYZMU W INTERNECIE BOGDAN MIŚ Sierpień 2001 Powstaje pierwsza w dziejach konwencja o przestępstwach internetowych. Czy to początek cenzury w Sieci? Rada Europy zaproponowała w kwietniu wprowadzenie zakazu propagandy rasistowskiej i szerzenia treści wyrażających nienawiść w Internecie. Taki ... SYGNAŁY - ROZGRYWKA NA UCHO PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Czy w sporcie słuch jest ważniejszy od wzroku? Badania naukowców nie zawsze są śmiertelnie poważne. Podczas czerwcowego posiedzenia Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego Robert Adair, fizyk z Yale University, przedstawił wnikliwą analizę dźwięku ... SYGNAŁY - JAK RYBA W... TORFIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001 Konkurencja dla przemysłu chłodniczego? Norwescy naukowcy twierdzą, że lodówki można z powodzeniem zastąpić... torfem. Ryby przechowywane w tym materiale w temperaturze pokojowej zachowują świeżość przez blisko miesiąc! Do tej pory powszechnie znanym ... SYGNAŁY - TWARZ AUTYZMU GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2001 Udowodniono, że autystyczne dzieci silniej reagują na widok znajomej zabawki niż na twarz własnej matki. Dzieci autystyczne mają kłopoty z kontaktami społecznymi - bardziej przywiązują się do przedmiotów i miejsc niż do innych ludzi. Badacze z University ... SYGNAŁY - ATMOSFERA SIĘ BRUDZI ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001 Stwierdzono spadek stężenia naturalnej substancji oczyszczającej atmosferę. Zakończono 23-letnie, międzynarodowe badania nad zmianami stężenia w atmosferze rodnika hydroksylowego (OH -). Związek ten, o cząsteczce zbudowanej z jednego atomu tlenu i jednego ... SYGNAŁY - LICZENIE LASÓW EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001 Tereny leśne na świecie nadal kurczą się w szybkim tempie. Według najnowszego raportu Food and Agriculture Organization przy ONZ w ostatniej dekadzie XX wieku na świecie wycinano rocznie średnio 9 mln hektarów lasów. Straty są o 10% mniejsze, niż szacowano ... SYGNAŁY - MINERAŁY NA GANIMEDESIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001 Na księżycu Jowisza może istnieć podpowierzchniowy ocean. Naukowcy z University of Hawaii na podstawie pomiarów wykonanych przez sondę Galileo stwierdzili, że na powierzchni Ganimedesa - jednego z księżyców Jowisza - znajdują się minerały siarczanowe, ... SYGNAŁY - STAROŻYTNY SYSTEM WAG MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001 Kraje Bliskiego Wschodu już w epoce brązu miały wspólny, łatwy sposób przeliczania różnych systemów wag. Państwa położone między Indusem a wschodnimi wybrzeżami Morza Śródziemnego handlowały surowcami takimi jak: lazuryt, miedź, cyna, srebro, złoto ... SYGNAŁY - CZARNY WIR MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001 Po raz pierwszy (choć tylko pośrednio) zaobserwowano obrót czarnej dziury dookoła jej własnej osi. Nietrudno jest wykryć i prześledzić wirowy ruch gwiazdy lub planety, czyli obiektów, które mają mniej lub bardziej wyraźnie zarysowaną powierzchnię. Co ... SYGNAŁY - POLICYJNA SIEĆ WIESŁAW B. PIETRZAK Sierpień 2001 Po kajdankach także komputer staje się niezbędny w pracy policjanta. Jedno z największych w Polsce przedsięwzięć informatycznych - Krajowy System Informacyjny Policji (KSIP) znajduje się już w fazie końcowej. Obsługiwać będzie docelowo 100 tys. policjantów ... SYGNAŁY - SCHIZOWIRUS GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2001 Co jest przyczyną najbardziej tajemniczej choroby psychicznej człowieka? Naukowcy ciągle jeszcze nie są pewni, co wywołuje schizofrenię - uszkodzenia genów, zaburzenia rozwojowe czy może urazy psychiczne? A może coś, czego raczej nikt się nie spodziewał ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2001 Kriogeniczna Arka Noego Obecnie około 90 ludzi w Ameryce znajduje się w stanie głębokiego zamrożenia w nadziei, że przyszłe postępy medycyny pozwolą kiedyś na ich reanimację. Architekt Stephen Valentine ma jednak bardziej ambitne zamiary - za sumę ... SYGNAŁY - ŚWIECĄCY KRZEM ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001 Nanokryształy emitujące światło o różnych barwach mogą zrewolucjonizować rynek monitorów. Dwaj profesorowie z University of Texas opracowali świecące kryształki krzemu. Może to być ogromny przełom zarówno w technice generowania obrazu, jak i w fizyce ... SYGNAŁY - NIECIERPEK-KONKWISTADOR EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001 Przybysz z Azji wypiera europejskie gatunki roślin. Naszym rodzimym roślinom mogą zagrażać obce gatunki, które często przy-padkowo zostają przeniesione z odległych terenów. Przybysze są groźnymi konkurentami zabierającymi składniki pokarmowe, wodę, ... SYGNAŁY - DZIESIĘĆ RAZY SZYBCIEJ NIŻ DŹWIĘK BOGDAN MIŚ Sierpień 2001 Program Hyper-X przewiduje budowę samolotu rozwijającego prędkość 10 Ma. Podróżnicy powinni się uczyć nowych słów. Takich jak scramjet (czyt. skramdżet), które oznacza nowy typ silnika odrzutowego, zdolnego do rozpędzenia samolotu do prędkości 10 ... INTERNET - MUZEA W SIECI BOGDAN MIŚ Sierpień 2001 Nie tak dawno temu mój znajomy, klasyczny humanista z wykształcenia i przekonania, nastawiony przez długi czas do komputerów jak pies do jeża, zadzwonił do mnie zupełnie zafascynowany możliwością dotarcia przez Internet do zasobów muzealnych całego świata. Rzeczywiście, ... SYGNAŁY - PAPIEROSY I ŁÓŻKOWE KŁOPOTY PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Palenie tytoniu ogromnie zwiększa ryzyko impotencji. Informacja, którą zaprezentował prof. John Spangler z amerykańskiego Wake Forest University, może dla wielu mężczyzn stanowić wystarczający powód, by zerwać z nałogiem. Przeprowadzone przez niego ... SZCZYPTA SOLI - ŻEBYŚ ŻYŁ W CIEKAWYCH CZASACH! X.RUT Sierpień 2001 Tytułowa klątwa wcale nie jest chińska, jak się powszechnie uważa, pochodzi ze zbioru pseudochińskich bajek dla dorosłych "The Wallet Of Kai Lung", wydanego w 1900 roku przez angielskiego autora, Ernesta Bramaha. Tamże znaleźć można jeszcze ... KSIĄŻKI ANDRZEJ PIEŃKOWSKI MARTA WRZOSEK BOGDAN MIŚ Sierpień 2001 SZKOŁA FOTOGRAFOWANIA NATIONAL GEOGRAPHICPeter K. Burian i Robert Caputo, Przełożył Maciej Hen,Wydawnictwo G+J RBA, Warszawa 2000 Książka ta jest dokładnie tym, co sugeruje tytuł - podręcznikiem do nauki fotografowania. Jest on tym cenniejszy, że pozbawiony ... UCZ SIE JEZYKÓW! ALE JAK! GRZEGORZ ŚPIEWAK Sierpień 2001 Któż nie marzy o kursie języka w pigułce, najlepiej dosłownie, w formie pastylki (wielu zgodziłoby się nawet na serię bolesnych zastrzyków!), byle nie poświęcać temu zadaniu setek godzin żmudnej pracy. Czy istnieje jedna, uniwersalna i skuteczna dla ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - SETKANI S WAJDOU, S MIODKEM JAN MIODEK Sierpień 2001 Zetknięcie się z taką czy inną konstrukcją pochodzącą z pokrewnego języka przynosi bardzo często cenną informację o przeszłości języka ojczystego, a także o jego prawdopodobnej przyszłości. Przekonałem się o tym niedawno, gdy wpadła mi w ręce pamiątka ... SYGNAŁY - PRZEZROCZYSTE SŁOŃCE MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001 Postępy heliosejsmologii umożliwiły oglądanie niewidocznej z Ziemi półkuli Słońca. Grupa plam słonecznych, którą obserwowano za pomocą satelity SOHO w marcu i kwietniu br. Heliosejsmologia zajmuje się badaniem wnętrza Słońca poprzez obserwacje drgań ... SYGNAŁY - PRZEZ DZIURKĘ OD KLUCZA PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Chory organ można usunąć bez skomplikowanej operacji. Lekarze z Wydziału Chirurgii Małoinwazyjnej Washington University School of Medicine dowodzą, że zmienioną nowotworowo nerkę można z powodzeniem usunąć, nie narażając pacjenta na poważną operację. ... UCZENI W ANEGDOCIE - SAMOTNIK Z NEW HAVEN ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 2001 Każdy fizyk i chemik dobrze wie, jak wiele do nauki wniósł Josiah Willard Gibbs, ale poza tymi kręgami naukowców jest to postać zupełnie nieznana. Był to jednak uczony bardzo wybitny, według niektórych opinii największy fizyk teoretyk urodzony na ziemi ... SYGNAŁY - KATAKLIZM, KTÓRY PRZEŻYŁY DINOZAURY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001 Dlaczego u schyłku triasu wymarły organizmy najlepiej przystosowane? Peter Ward, znany amerykański ewolucjonista z University of Washington, twierdzi, że - podobnie jak 65 mln lat temu - także przed 200 mln lat masowe wymieranie gatunków było spowodowane ... SYGNAŁY - KU PRZESTRODZE! EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001 Czy polskie motyle podzielą los belgijskich? Motyle są bardziej wrażliwe niż inne organizmy - najwcześniej ostrzegają o groźnych zmianach w środowisku. Motyle dzielą los ginących gatunków roślin i zwierząt na całym świecie, ale najbardziej precyzyjne ... SYGNAŁY - DMUCHANA CELULOZA JACEK RODZEŃ Sierpień 2001 Wygląda jak zamrożony dym, jest niewiele cięższa od powietrza i tak twarda, że do jej rozkruszenia trzeba użyć młotka. Bing Fung, który wraz z grupą swoich kolegów z University of Oklahoma stworzył nowy, niezwykły materiał, nie kryje dumy, twierdząc, ... SYGNAŁY - POSTĘP W WALCE Z ALZHEIMEREM JACEK NAROŻNIAK Sierpień 2001 Czy nowo odkryty enzym pomoże pokonać chorobę? Choroba Alzheimera powoli, lecz nieubłaganie prowadzi do degeneracji komórek nerwowych znajdujących się w mózgu. Osobowość i zachowanie pacjenta zmieniają się, a komunikacja z otoczeniem staje się coraz ... SYGNAŁY - KIEDY RUSZYŁY PŁYTY? MIROSŁAW RUTKOWSKI Sierpień 2001 Dolna część geologicznej skali czasu zaczyna się wypełniać. Najstarszy okres dziejów naszej planety, zwany archaikiem, to właściwie terra incognita. Prawie nic nie wiemy o jego geologii, pomimo że trwał bagatela 2 mld lat, czyli 45% historii Ziemi. ... SYGNAŁY - W CENTRUM CENTAURA MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001 Międzynarodowy zespół astronomów przeprowadził niezwykle trudne obserwacje olbrzymiej galaktyki. W odległości 11 mln lat świetlnych od Słońca znajduje się galaktyka, która jako obiekt pod wieloma względami nietypowy już od dawna wzbudza zainteresowanie ... SYGNAŁY - CZESANIE CIEKŁYCH KRYSZTAŁÓW ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001 Z fabryk monitorów komputerowych znikną wreszcie bele aksamitu. Firma IBM opublikowała w Nature pierwszy z zapowiadanych czterech artykułów, opisujących nową technologię produkcji ekranów ciekłokrystalicznych (LCD), które stosowane są w komputerach ... TAJEMNICE PROTOKOŁU DYPLOMATYCZNEGO SERGIUSZ SIDOROWICZ Sierpień 2001 Niegdyś bywało, że do sali obrad wykuwano tyleż drzwi, ilu było dyplomatów, by zapobiec sporom, kto wejdzie pierwszy. Dziś te zawiłe kwestie rozstrzyga protokół dyplomatyczny. Bez protokołu dyplomatycznego mogłaby istnieć dyplomacja, ale byłaby niezwykle ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001 Zmarł Douglas Adams, autor błyskotliwej, ironicznej, a zarazem pełnej humoru serii książek "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy" (wydanie polskie "Autostopem przez galaktykę"). Miał 49 lat. Czysty przypadek zrządził, że w dniu jego ... SYGNAŁY - ZABÓJCZY DYMEK JOANNA NURKOWSKA Sierpień 2001 Bierne palenie obniża poziom witaminy C w organizmie. O tym, że palenie papierosów szkodzi, wiemy wszyscy. Amerykańscy naukowcy, Richard S. Strauss i Robert Wood Johson, wykazali ostatnio, że istnieje związek pomiędzy tzw. biernym paleniem a niskim ... CO NOWEGO MAREK CHROMICKI Sierpień 2001 Długowieczne wspomnienia Miłośnicy fotografii cyfrowej powinni zainteresować się specjalnym papierem firmy Hewlett-Packard, przeznaczonym do drukarek atramentowych. HP Colorfast Photo Paper przypomina papier fotograficzny, a wydrukowane na nim zdjęcia ... SYGNAŁY - KORALOWY MATUZALEM EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001 Ile lat liczą sobie rafy? Naukowcy zmierzyli wiek raf koralowych. Na podstawie próbek pobranych z odwiertów z Wielkiej Rafy Koralowej u brzegów Australii ustalono, że zaczęła ona się tworzyć 600 tys. lat temu. Od tamtego czasu przyrasta w tempie ... SYGNAŁY - CHROBOTWÓRCZE OPAKOWANIA LEKÓW PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Farmaceutyki przechodzą długotrwałe testy. A co z ich opakowaniami? Przed wprowadzeniem nowego leku na rynek dokładnie bada się jego efekt terapeutyczny i skutki uboczne. Czy jednak ktokolwiek bada skutki uboczne... opakowań na leki? Tymczasem niedawna ... PUZELAND MAREK PENSZKO Sierpień 2001 W sierpniowym „Puzelandzie” zadania są nieco osobliwe. Pozwalam sobie na trochę ekstrawagancji z racji renowacji, sublimacji i wakacji oraz skłonności do wsadzania kija w mrowisko. Z -cjami wiąże się przede wszystkim nowy rodzaj obrazka logicznego ... SYGNAŁY - STRAŻNIK ROZSZYFROWANY? PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Wiemy już, jak uaktywnia się białko - pogromca nowotworów. W czerwcu tygodnik Science przyniósł sensacyjną wiadomość: wyjaśniono, w jaki sposób aktywowane jest białko p53, chroniące nasze komórki przed przekształceniem się w nowotwory. Dotąd było wiadomo, ... AYERS ROCK MIROSŁAW RUTKOWSKI Lipiec 2001 Tego widoku nie sposób pomylić z żadnym innym. Ayers Rock wielki czerwony monolit wyrasta nagle pośrodku idealnie płaskiej pustyni, jakby spadł tu z kosmosu. Mimo niewątpliwej magii (genius loci) otaczającej to miejsce, trzeba z żalem stwierdzić, że ... SYGNAŁY - OSTATNIE LATA ORANGUTANÓW? PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Kolejny gatunek dużych zwierząt zagrożony wymarciem. Amerykańska organizacja Wildlife Conservation Society (WCS) ostrzega, że jeśli nie zostaną zatrzymane obecne trendy, za 10 lat na Ziemi może już nie być orangutanów. Analizy terenów północnej Sumatry ... SYGNAŁY - TAMA DLA PRYSZCZYCY? JERZY KITA Lipiec 2001 Naukowcy potrafią już odróżnić przeciwciała powstające w wyniku zarażenia pryszczycą od wytwarzanych po szczepieniu. W 1992 roku Europę uznano za rejon wolny od pryszczycy i wprowadzono zakaz szczepień. Chociaż szczepienia uodporniają zwierzęta przeciwko ... SYGNAŁY - ROK W ZAWIESZENIU DLA KRAKERA BOGDAN MIŚ Lipiec 2001 Włamania do systemów komputerowych są karane na całym świecie, także w Polsce. Na trzy lata zawiesił Sąd Okręgowy w Krakowie karę roku więzienia dla Andrzeja G., orzeczoną wobec niego przez sąd pierwszej instancji za włamanie się do cudzego komputera ... SYGNAŁY - PRA...PRAKLESZCZ PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Ród pasożytniczych krwiopijców ma naprawdę długą historię... W 1990 roku w bryle bursztynu przechowywanej w American Museum of Natural History w Nowym Jorku znaleziono kilka owadów, m.in. dobrze zachowanego kleszcza. Niedawno poproszono profesora Hansa ... SYGNAŁY - MIŚ NA ZIMNO GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001 Zdolności zwierząt mogą pomóc obłożnie chorym i... kosmonautom. Długotrwałe unieruchomienie pacjenta (np. po ciężkim zabiegu chirurgicznym albo skomplikowanym złamaniu) prowadzi do poważnego osłabienia mięśni i układu krążenia. Po kilku miesiącach leżenia ... SYGNAŁY - HISTORIA MAGNESEM PISANA DOROTA MIKOS Lipiec 2001 Zmiany pola magnetycznego Ziemi bez tajemnic. Najnowsze badania naukowców z University of Rochester w USA dowodzą, że pole magnetyczne Ziemi w okresie kredowym było trzy razy silniejsze, niż wskazywały dotychczasowe pomiary. Analizie poddano próbki ... SYGNAŁY - GRZYBOBRANIE W MROWISKU EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 2001 Nie tylko ludzie zgłębiają tajemnice agrotechniki. Najlepszymi rolnikami wśród owadów są grzybiarki parasolowe - mrówki, które ciężko pracują na swą nazwę. Parasolowe, bo wycięte żuwaczkami kawałki liści niosą do gniazda niczym parasol nad głową. Grzybiarki ... SYGNAŁY - FIKCJA JAK FAKT PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Jak dowiedzieć się, czy dzieci rzeczywiście mówią prawdę? Wiarygodność wspomnień jest kluczowym problemem np. przy powoływaniu dzieci na świadków podczas procesów sądowych. Opublikowane niedawno wyniki badań wydają się to potwierdzać. Dwoje psychologów, ... SYGNAŁY - GROZI NAM WYSYP WIRUSÓW BOGDAN MIŚ Lipiec 2001 Trzeba uważać, co otrzymujemy pocztą elektroniczną. MessageLabs, brytyjska firma produkująca programy antywirusowe, uprzedza: w tym roku wirusy zaatakują nasze komputery z siłą niemal trzykrotnie większą niż dotychczas. We znaki szczególnie dadzą ... MAŁPA W INTERNECIE PAWEŁ RUTKOWSKI Lipiec 2001 Kot, pies, ślimak, świnia, słoń czy wreszcie małpa to tylko niektóre z określeń znanego na całym świecie znaku internetowego @. Skąd bierze się ta różnorodność? Jesienią ubiegłego roku The Linguist List, czyli internetowa lista informacyjna językoznawców ... WESTERN CIAGLE ŻYWY MAREK PARYŻ Lipiec 2001 Czy wiecie, że western to nie tylko film? Jednak w kinie zrobił największą karierę i dziś, choć liczy sobie już 100 lat, wciąż ma wielu wielbicieli. Są tacy, którzy cenią ten gatunek filmowy za sensację, inni skłonni są oglądać westerny dlatego, że ... ETYKA NA CODZIEŃ - SZKOŁA WYŁUDZANIA PAWEŁ ŁUKÓW Lipiec 2001 Gorączka egzaminacyjna trwa. Wraz z egzaminami pojawia się odwieczny problem: ściągać czy nie ściągać? A jeśli już skorzystamy z tej swoistej "pomocy dydaktycznej", to czy powinniśmy mieć wyrzuty sumienia? W czasie egzaminów w pobliżu jednego ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - EKSCELENCJO - KIEROWNIKU - SZEFIE JAN MIODEK Lipiec 2001 Dowartościowywanie kogoś przez formę językową jest zjawiskiem starym jak świat. I choć wyraźna jest dziś tendencja do zaniku uroczystych form zwracania się do innych osób, to przecież ciągle się znajdują w komunikacyjnym obiegu takie chociażby konstrukcje, ... CO NOWEGO MAREK CHROMICKI Lipiec 2001 Zacięta rozgrywka Zaledwie dwa miesiące temu pisaliśmy o GameBoy Advanced, a tymczasem firma Nintendo zaprezentowała kolejną nowość dla miłośników gier - GameCube. Nowa konsola ma konkurować z PlayStation 2 firmy Sony i Xboxem Microsoftu. Urządzenie ... SYGNAŁY - ASTMATYK U KARDIOLOGA PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Astma jest czynnikiem zwiększającym ryzyko chorób serca. Podczas marcowego 41. dorocznego zjazdu American Heart Association ogłoszono wyniki zakrojonych na szeroką skalę badań zależności między astmą a chorobami układu krążenia. Już wcześniej wiadomo ... SYGNAŁY - GRANULKOWE ZAGROŻENIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 2001 Morskie stworzenia na całym świecie zatruwają się plastykowymi granulkami. Polipropylen jest często dostarczany wytwórcom plastykowych produktów w postaci granulatu, który jak się okazuje jest również uciążliwym zanieczyszczeniem. Tysiące ton drobnych ... SYGNAŁY - NIEDŹWIEDZIA PRZYSŁUGA PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Pandy giną wskutek... objęcia ich ochroną. Wielka panda jest symbolem gatunków zagrożonych wyginięciem - na wolności obecnie żyje zaledwie 1000 tych sympatycznych stworzeń. Walka o zachowanie dzikiej populacji pand rozpoczęła się niemal trzydzieści ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 2001 Zdrowa, ale niepraktyczna Doktor David Jenkins, specjalista od żywienia z Uniwersytetu w Toronto, zadał sobie trud sprawdzenia, czy - zgodnie z rozpowszechnioną opinią - dieta naszych jaskiniowych przodków sprzed 4-5 mln lat była zdrowsza niż nasze ... SYGNAŁY - SZPINAKOBURGERA I FRYTKI, PROSZĘ! PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Czy hamburgery i hot dogi, pogardliwie zwane "junk-foodem", mogą być zdrowe? Dietetycy od lat prowadzą wojnę z hamburgerami, a mimo to tylko w Stanach Zjednoczonych zjada się ich rocznie około 6 mld. Naukowcy z University of Arkansas postanowili ... SYGNAŁY - MORSKIE FALE I GLOBALNE OCIEPLENIE PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Prognozowanie przyszłości klimatu staje się coraz bardziej skomplikowane. Przy tworzeniu modeli zmian klimatycznych uwzględnia się wiele różnorodnych czynników. Najnowsze badania wskazują, że pod uwagę trzeba wziąć nawet... grzywy piany na morskich ... SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2001 Klimat południowej i północnej półkuli zmienia się jednocześnie. Badania przeprowadzone w boliwijskiej części Andów wykazały, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu tysięcy lat ilość opadów w tym rejonie wahała się zgodnie z klimatem rejonu północnego ... SYGNAŁY - KOMÓRKI NA ZAMÓWIENIE BARBARA PRATZER Lipiec 2001 Czy każdy człowiek ma własny, łatwo dostępny magazyn części zamiennych? Uczeni od dawna starają się znaleźć źródło zastępczych tkanek i narządów dla chorych ludzi. Wykonano wiele obiecujących doświadczeń z tzw. embrionalnymi komórkami macierzystymi. ... SYGNAŁY - MITOSZKIELET? GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001 Struktury wewnątrz komórek także mają swoje "rusztowania". Kształt komórki nie jest dziełem przypadku. Skomplikowana sieć specjalnych włókien białkowych tworzy wewnątrz komórki elastyczne rusztowanie, które nadaje jej kształt i aktywnie uczestniczy ... SYGNAŁY - OSTROŻNIE Z NOWINKAMI MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001 Przewidywania teorii Wielkiego Wybuchu zostały potwierdzone przez dwa niezależne zespoły naukowe. Miesiąc temu przestrzegaliśmy przed zbyt pochopnym przyjmowaniem nowych teorii opisujących pierwsze chwile Wszechświata [patrz: "Sygnały", WiŻ ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lipca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 lipca o 23:00, 30 lipcao 22:00 i 15 sierpnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ... SYGNAŁY - IRIDIUM ZZA GROBU WIESŁAW B. PIETRZAK Lipiec 2001 Trwa reanimacja sieci przenośnych telefonów satelitarnych. Nowy właściciel pierwszej w świecie sieci przenośnych telefonów satelitarnych Iridium ogłosił, że po trwających trzy miesiące testach system jest ponownie gotów do świadczenia komercyjnych ... SYGNAŁY - DROGOWSKAZY PRZERZUTÓW GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001 Co decyduje o miejscu powstania nowych ognisk nowotworu? Komórki złośliwych nowotworów często opuszczają pierwotne ognisko raka i płyną z krwią albo chłonką do zdrowych tkanek. Tam osiadają i zaczynają się mnożyć, tworząc nowe guzy nowotworowe, czyli ... SYGNAŁY - PO PIERWSZE - NIE SZKODZIĆ JACEK NAROŻNIAK Lipiec 2001 Dlaczego organizmy niektórych ludzi łatwiej i szybciej przetwarzają podawane leki? Tak jak każdy kij ma dwa końce, tak stosowanie lekarstw ma swoje dobre i złe strony. Wprawdzie leki wspomagają organizm w walce z chorobą, jednak ich działanie może mieć ... SYGNAŁY - PHOENIX KONKURENCJĄ DLA DISCOVERY? BOGDAN MIŚ Lipiec 2001 Niemcy pracują nad europejskim promem kosmicznym. Prototyp ma być gotowy w 2003 roku. Nasi zachodni sąsiedzi przygotowują do lotu własny prom kosmiczny - konkurenta dla nieco już wiekowych wahadłowców amerykańskich [patrz: "Jubileusz wahadłowca", ... SYGNAŁY - NOWA NIEZABIJAJĄCA BROŃ BOGDAN MIŚ Lipiec 2001 Czy producenci uzbrojenia wzorują się na serialach science fiction? Na początku marca agencje prasowe podały informację o opracowaniu nowego systemu uzbrojenia, który nosi kryptonim VMADS (Vehicle-Mounted Active Denial System) i jest... niemal wiernym ... SYGNAŁY - DŁONIE ZAMIAST OCZU I USZU PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Czy powstanie "palmtop" dla głuchych i niewidomych? Scott Stoffel, student wydziału inżynierii elektrycznej i komputerowej amerykańskiego Temple University, stworzył urządzenie, które może pomóc kontaktować się ze światem osobom niewidomym ... SYGNAŁY - PRIONY W NATARCIU BARBARA PRATZER Lipiec 2001 Epidemia chorób prionowych może się okazać groźniejsza, niż przewidywano. W Europie do marca br. zanotowano około 100 przypadków tzw. wariantu choroby Creutzfeldta-Jakoba (vCJD), czyli odpowiednika choroby szalonych krów u człowieka. Dużo to czy mało ... SYGNAŁY - DŁUGODYSTANSOWY OLBRZYM JERZY LIWIŃSKI Lipiec 2001 Airbus wyprodukował samolot o największym zasięgu w dziejach lotnictwa cywilnego. 23 kwietnia br. z lotniska fabrycznego konsorcjum Airbus Industrie w Tuluzie wystartował do pierwszego lotu nowy samolot pasażerski Airbus A340-600. Tak rozpoczął się ... LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - JAK ZAMIENIĆ WODĘ W WINO JAN GAJ Lipiec 2001 Co jest na powierzchni wody?Czy mydło myje?Jak zadziwić przyjaciół? Nie zachęcam, oczywiście, do prób powtórzenia znanego wydarzenia z Kany Galilejskiej sprzed 2000 lat, ale do zabawy z wodą. Odkrywając jej ciekawe właściwości, będziemy mogli pokazać ... UCZENI W ANEGDOCIE - EKSCENTRYCZNY TELEGRAFISTA ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 2001 Oliver Heaviside przyszedł na świat 18 maja 1850 roku w londyńskiej dzielnicy Camden Town, ówczesnych slumsach. Swoje wspomnienia z dzieciństwa opisał w liście do George'a Fitzgeralda: "Urodziłem się i mieszkałem przez 15 lat na bardzo nędznej ulicy, ... KSIĄŻKI MAGDA AUGUSTYNIAK KRZYSZTOF ZAJDEL Lipiec 2001 PRZETRWAJĄ NAJPIĘKNIEJSINancy Etcoff,Przełożyła Dominika Cieśla, Wydawnictwo CiS i Wydawnictwo WAB,Warszawa 2000 Warto po tę książkę sięgnąć. Autorka, amerykańska psycholog, zebrała chyba wszystko, co można powiedzieć o urodzie człowieka. Próbując zdefiniować ... SYGNAŁY - POLACY NA NIEBIE WIESŁAW B. PIETRZAK Lipiec 2001 Czy nowy samolot będzie kontynuacją tradycji polskich konstrukcji lotniczych? W kwietniu na Międzynarodowej Wystawie Lotniczej we Friedrichshafen AERO 2001 została zaprezentowana pierwsza od długiego czasu całkowicie polska konstrukcja lotni-cza ... INTERNET - PRASA W SIECI BOGDAN MIŚ Lipiec 2001 Wielu żurnalistów tzw. starej daty zżyma się na to setnie (bo okazuje się, że dotychczasowa ich wiedza zawodowa przestaje wystarczać), ale sytuację mamy dziś taką, że szanująca się gazeta czy czasopismo po prostu musi mieć swoją witrynę internetową. ... PUZELAND MAREK PENSZKO Lipiec 2001 Gdy ten numer Wiedzy i Życia dotrze do Państwa, będą już znane wyniki eliminacji do mistrzostw Polski (a równocześnie do mistrzostw świata), lista finalistów, a zapewne także dokładny termin finału. Lipcowy „Puzeland” wiąże się jednak jeszcze ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001 Rozmyty Mars. Rozległy obszar o nazwie Arabia Terra, który znajduje się na północnej półkuli Marsa, był w odległej przeszłości poddany bardzo wydajnym procesom erozyjnym - twierdzi Roger Phillips, planetolog z Washington University of St. Louis. Czynnikiem ... SZCZYPTA SOLI - SĘPY X.RUT Lipiec 2001 Ponad dwa i pół tysiąca lat temu Herodot pisał1: "Następujący... szczegół jako tajemnicę... podaje się o ich zmarłych, mianowicie że zwłoki Persa nie wprzód są grzebane, aż je ptak albo pies rozwłóczy. O magach, co prawda, wiem to z całą pewnością, ... WIELKI PRZYJACIEL? MAGDALENA GĄSIOREK Czerwiec 2001 Polacy podzielili się na tych, którzy podglądają "Wielkiego Brata", i tych, którzy twierdzą, że w godzinach emisji wyłączają telewizor, czując obrzydzenie. Jeszcze żaden program telewizyjny nie budził tylu emocji. Na czym polega jego niezwykłość? Po ... SYGNAŁY - RUCHLIWY ZAKĄTEK ANTARKTYDY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001 Jeden z antarktycznych lodowców bardzo szybko topnieje i spływa do morza. Cieplejsze lata końca XX wieku odcisnęły wyraźne piętno na wielu górskich lodowcach. Szczególnie dotyczy to lodowców położonych w strefie tropikalnej, gdzie występują duże różnice ... SYGNAŁY - PTAKI POD PRESJĄ DOROTA MIKOS Czerwiec 2001 Niewesołe prognozy angielskich ornitologów. Zmiany klimatu Ziemi związane ze wzrostem efektu cieplarnianego mogą się okazać tragiczne w skutkach dla wielu gatunków ptaków, choć innym mogą przynieść pewne korzyści. Raport na ten temat wydało Królewskie ... SYGNAŁY - ZAWODY DLA CYBERDETEKTYWÓW BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001 Rozstrzygnięto niezwykle elitarny konkurs dla informatyków. W marcu rozstrzygnięto tegoroczną edycję wyjątkowego konkursu, wymierzonego przeciw komputerowym przestępcom, zwanym krakerami. Honeynet Project Forensic Challenge przyciąga wszystkich, którzy ... SYGNAŁY - NAPRAWDĘ PRZYSPIESZAMY MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001 Wybuch niezmiernie dalekiej supernowej potwierdza, że Wszechświat rozszerza się coraz szybciej. W 1995 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a sfotografował odległe galaktyki znajdujące się w tzw. Głębokim Polu Hubble'a. Dwa lata później dokonano ponownego ... SYGNAŁY - ZAPACH W CENIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001 Czy w przyszłości zamiast połykać pigułkę postawimy na stole wazon z bukietem specjalnie dobranych wonnych kwiatów? Aromaterapia ma obecnie wielu zwolenników i dość kruche naukowe podstawy. Możemy się tylko domyślać, że pewne zapachy wpływają na kondycję ... SYGNAŁY - KAMIENNY LAS NA DNIE ATLANTYKU ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001 Odkryto nowy rodzaj podmorskich kominów hydrotermalnych. Podczas badania podmorskiej góry na środku Atlantyku, w rejonie Wysp Azorskich, naukowcy natrafili na niezwykły kamienny las. Tworzą go gęsto porozmieszczane, bardzo wysokie - do 55 m - kominy ... SYGNAŁY - SADZA GRZEJE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001 Drobne cząstki czystego węgla zwiększają efekt cieplarniany. W bilansach klimatologów aerozole obecne w atmosferze - np. chmury, mgły i dymy - uważane są za czynnik przeciwdziałający ociepleniu. Jednak okazuje się, że jeden typ aerozoli pełni rolę zgoła ... SYGNAŁY - PODPIS ELEKTRONICZNY SFAŁSZOWANY? BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001 Czescy informatycy znaleźli lukę w systemie. W połowie marca dwu czeskim informatykom udało się złamać tajemnicę elektronicznego podpisu. W każdym razie taka informacja obiegła cały świat, wzbudzając wszędzie zrozumiałe emocje szczególnie w instytucjach ... JAK NAS WIDZĄ, TAK NAS CHCĄ NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2001 Odpowiedź na pytanie, jak postrzegają Polaków obywatele krajów należących do Unii Europejskiej, jest bardzo ważna; przecież staramy się o jak najszybsze przyjęcie do rodziny państw europejskich. Oto nasz wizerunek w oczach dwóch wybranych narodów: Niemców ... SZUKAM PRACY RAFAŁ RIEDEL Czerwiec 2001 Prawie 3 mln Polaków szuka pracy - to tyle, ile wynosi populacja dorosłych mieszkańców trzech województw. Lada chwila dołączą do nich tegoroczni absolwenci szkół. Ekonomiści twierdzą, iż stopa bezrobocia na poziomie 4% jest naturalna w krajach, ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - KARIERA TECHNOLOGII JAN MIODEK Czerwiec 2001 W wypowiedzi Stanisława Kani w Gazecie Wyborczej na temat tragicznych wydarzeń na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku pojawiło się zdanie: "Gomułka wydał też dyspozycje w sprawie technologii strzelania kolejno: ostrzeżenia, strzały w górę i pod nogi". Obecna ... SZCZYPTA SOLI - ZIELONA WODA NA BIEGUNIE X.RUT Czerwiec 2001 Rosyjski atomowy lodołamacz "Jamał" co roku odbywa letni rejs do bieguna północnego. Na początku sierpnia 2000 roku, po krótszej niż zazwyczaj podróży, dowiózł na biegun międzynarodową ekipę badaczy Arktyki. Oczom uczonych i załogi ukazał się ... SYGNAŁY - SKALA APGAR WCIĄŻ AKTUALNA PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001 Metoda badania stanu zdrowia noworodków oparła się próbie czasu. Do oceny stanu nowo narodzonych dzieci powszechnie stosuje się tzw. skalę Apgar. Minutę lub pięć minut po urodzeniu sprawdza się napięcie mięśni, tętno, ukrwienie skóry, oddychanie i reakcję ... SYGNAŁY - KECK POBIŁ HUBBLE`A MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001 Teleskop Kecka wyposażono w nowy przyrząd, który umożliwia prowadzenie niezwykle dokładnych obserwacji. Po raz pierwszy udało się obejrzeć szczegóły budowy gazowo-pyłowego dysku otaczającego nowo powstałą gwiazdę. Dokonano tego za pomocą nowego przyrządu ... SYGNAŁY - ROLNICTWO MAŁO ZIELONE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001 Rolnictwo wydatnie przyczynia się do światowego kryzysu ekologicznego. Raport na temat światowego rolnictwa, sporządzony przez International Food Policy Research Institute i World Resources Institute, podaje: rolnicy zużywają na podlewanie blisko ... SYGNAŁY - JAD KIEŁBASIANY WYGŁADZA ZMARSZCZKI PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001 Groźna toksyna znalazła zastosowanie w kosmetyce i dermatologii. Do niedawna bakteria Clostridium botulinum była znana jedynie jako sprawca groźnych zatruć po zjedzeniu nieświeżych konserw czy wędlin. Wytwarzana przez nią toksyna, zwana potocznie ... SYGNAŁY - STRAŻACY NA SKRZYDŁACH JERZY LIWIŃSKI Czerwiec 2001 Rosja umocniła się na pozycji lidera wśród producentów wodnosamolotów. Wschodnie mocarstwo uruchomiło seryjną produkcję nowego wielozadaniowego wodnosamolotu Be-200. Zapotrzebowanie lotnictwa światowego na nowe samoloty startujące z wody jest szacowane ... SYGNAŁY - ODYSEJA MARSJAŃSKA 2001 MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001 Na początku kwietnia wystartowała kolejna amerykańska sonda przeznaczona do badań Marsa. Po niepowodzeniach misji Mars Climate Orbiter (sonda uległa zniszczeniu w atmosferze Czerwonej Planety) i Mars Polar Lander (sonda najprawdopodobniej rozbiła ... SYGNAŁY - TAM I Z POWROTEM GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2001 Odkryto niezwykłe zjawisko występujące podczas odczytywania genów. Według podręczników biologii molekularnej w pojedynczym genie tylko jedna z dwóch nici DNA zawiera bezpośrednią informację o budowie białka. Drugi komplementarny łańcuch DNA jest potrzebny ... SYGNAŁY - JAK STUDIOWAĆ, TO... MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 2001 ...tylko w Warszawie. Takie rezultaty przynosi ranking wyższych uczelni 2001, przygotowany przez Rzeczpospolitą i Perspektywy. Na pierwszym miejscu wśród 75 uczelni znalazł się Uniwersytet Warszawski, na trzecim miejscu Politechnika Warszawska, na ... SYGNAŁY - POŻEGNANIE Z KOTEM? JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001 Eliminacja domowych alergenów może uchronić dziecko przed astmą. Astma staje się coraz bardziej powszechną dolegliwością, a jej odmiana alergiczna jest uznawana za jedną z chorób cywilizacyjnych. Tempo zachorowań na nią rośnie w zastraszającym tempie. ... SYGNAŁY - KWAŚNY ŚNIEG NAD ARKTYKĄ ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001 Hydraty kwasu azotowego powiększają dziurę ozonową. Jesienią zeszłego roku zanotowano rekordową dziurę ozonową nad Antarktydą i istnieje obawa, że sytuacja powtórzy się tej wiosny nad Arktyką. Naukowcy znaleźli właśnie wiarygodne wyjaśnienie tego zjawiska. ... SYGNAŁY - SŁOWA I KAMIENIE PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001 Posługiwanie się mową i obróbka kamiennych narzędzi mogą mieć wiele wspólnego. Co sprawiło, że w pewnym momencie ewolucji człowieka nastąpiło niezwykłe przyspieszenie? Paleoantropolog Stanley Ambrose dowodzi, że stało się to dzięki wytwarzaniu złożonych ... SYGNAŁY - SOJA W WALCE Z ALZHEIMEREM JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001 Czy związki zawarte w soi mogą hamować chorobę Alzheimera? O tym, że soja jest zdrowa, wiadomo nie od dziś. Zawarte w niej związki nazywane izoflawonami lub fitoestrogenami zapobiegają chorobom serca i zmniejszają ryzyko rozwoju osteoporozy. Ponieważ ... SYGNAŁY - SZACHY PRZEZ TELEFON BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001 Niebawem można będzie zagrać w szachy przez telefon komórkowy. Pod koniec marca amerykańska firma informatyczna UIEvolution podała do wiadomości, że znalazła sposób na znaczne zwiększenie możliwości telefonów komórkowych oraz innych urządzeń przenośnych. ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001 Bliżej Almy. Na początku kwietnia przedstawiciele Europy, Japonii, Kanady i USA podpisali deklarację, w której wyrazili wolę zbudowania i utrzymywania w ruchu olbrzymiego zestawu radioteleskopów przeznaczonych do obserwacji na falach milimetrowych i ... SYGNAŁY - WIELKI WYBUCH DO LAMUSA? MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001 Zderzenia płaskich wszechświatów - rewolucja w kosmologii czy przedwczesny entuzjazm mediów? W połowie kwietnia tygodnik New Scientist przedstawił nową, atrakcyjną wizję początku Wszechświata. Jej autorzy przyjmują, że to, co uważamy za Wszechświat, ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 2001 Plotkowanie pomaga Specjalistka od psychologii pracy, Kathryn Waddington z London City University, na niedawnej konferencji Brytyjskiego Towarzystwa Psychologicznego w Winchester ogłosiła wyniki swoich badań, które świadczą o zbawiennej roli plotkarstwa ... SYGNAŁY - NIESPODZIANKA W PALENQUE SA Czerwiec 2001 Dżungla odsłoniła nieznane obszary starożytnego miasta Majów. Archeolodzy uczestniczący w Projekcie Kartograficznym Palenque (Palenque Mapping Project), którzy badali otoczenie słynnego stanowiska z klasycznego okresu kultury Majów w Meksyku, odkryli ... SYGNAŁY - NAPRAWIANIE SERCA BARBARA PRATZER Czerwiec 2001 Serce naprawi się samo, jeśli dostarczyć mu trochę komórek macierzystych. Po sukcesie francuskich uczonych, którzy wstrzyknęli do serca uszkodzonego wskutek zawału komórki mięśniowe z uda pacjenta, uzyskując znaczną poprawę pracy całego narządu, pojawił ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 czerwca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 czerwca o 23:00, 30 czerwca o 22:00 i 15 lipca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... LABORATORIUM WIEDZ I ŻYCIA - KAMIEŃ CELTYCKI JAN GAJ Czerwiec 2001 Co ma wspólnego ruch drgający z obrotowym? Czy kamień może mieć ulubiony kierunek obrotu? Czy Celtowie znali mechanikę bryły sztywnej? Proponuję zbadanie brył, które wyraźnie "wolą" kręcić się w jedną stronę. Noszą one nazwę kamieni ... CO NOWEGO MAREK CHROMICKI Czerwiec 2001 Elektroniczny małż Firma Hasbro, producent najlepiej sprzedającej się zabawki wszech czasów Furby'ego zaprezentowała niedawno kolejnego elektronicznego zwierzaka. Shelby jest sympatycznym stworkiem podobnym do małża. Zna o 70% więcej słów i zwrotów ... PUZELAND MAREK PENSZKO Czerwiec 2001 Zakończyły się eliminacje do 6 Mistrzostw Polski w Rozwiązywaniu Łamigłówek, a równocześnie do 10 Łamigłówkowych Mistrzostw Świata. Polegały one przypomnijmy na rozwiązywaniu zadań zamieszczonych w majowym numerze Wiedzy i Życia oraz w Magazynie ... UCZENI W ANEGDOCIE - DOM Z KOMET ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 2001 Edward Emerson Barnard przyszedł na świat w Nashville w stanie Tennessee 10 grudnia 1857 roku. Był wychowywany z bratem przez matkę, ponieważ ojciec zmarł przed jego urodzeniem. Ta kobieta z charakterem, mimo borykania się ze strasznym ubóstwem, dokładała ... SYGNAŁY - UWAGA NA BAGNA! EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001 Ocieplenie klimatu może przynieść nie tylko topnienie lodowców. Przez długie lata mokradła chłonęły metale ciężkie, którymi przemysł zanieczyszczał atmosferę. Zachodzące zmiany klimatyczne mogą je teraz osuszyć i uwolnić z nich tysiące ton toksycznych ... SYGNAŁY - SPOSÓB NA TRZEŹWIENIE MARIA SUPRANOWICZ Maj 2001 Ci, którzy wszczynają awantury po pijanemu,nie mogą tłumaczyć swego zachowania spożyciem alkoholu. Nie tylko psychologowie wiedzą, że pod wpływem alkoholu puszczają ludziom "hamulce" i nie tłumią oni różnych impulsywnych reakcji. By to sprawdzić, ... SYGNAŁY - NA TROPIE PRIONÓW BARBARA PRATZER Maj 2001 Pojawiła się realna szansa na wczesne i łatwe wykrywanie choroby "szalonych krów". Opracowanie testu wykrywającego chorobotwórcze priony, które chemicznie niczym się nie różnią od zdrowego białka prionowego, okazało się niezwykle trudne. Jednak ... SYGNAŁY - EKOLOGIA DLA ZAMOŻNYCH PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001 Samochody przyjazne dla środowiska - nieprzyjazne dla kieszeni. Na drogach coraz częściej można spotkać samochody z napędem hybrydowym, czyli uzupełniającymi się silnikami spalinowym i elektrycznym. Kanadyjscy uczeni z University of Toronto porównali ... SYGNAŁY - GENY LECZĄ CUKRZYCĘ GRZEGORZ NALEPA Maj 2001 Czy terapia genowa sprawi, że strzykawki z insuliną pójdą w zapomnienie? Cukrzyca typu I jest wynikiem zniszczenia komórek trzustki, które wydzielają insulinę - hormon kontrolujący spalanie cukrów w organizmie. Pacjenci chorzy na ten typ cukrzycy muszą ... SYGNAŁY - TRUCHŁA Z MARSA MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001 Media podały kolejną wiadomość o odnalezieniu śladów życia na Marsie. Ile jest w niej naukowej rzetelności, a ile sensacji? Znalezienie istot żywych na innych planetach byłoby jedną z największych przygód w historii ludzkości. Prawdopodobnie dlatego ... SYGNAŁY - CO NAPĘDZA PŁYTY? MIROSŁAW RUTKOWSKI Maj 2001 Wciąż nie wiemy, jaka jest przyczyna ruchu kontynentów. Skorupa ziemska składa się z kilkunastu wielkich płyt kontynentalnych, przesuwających się powoli względem siebie. Niestety wciąż nie ma pewności co do przyczyn tego ruchu. Wykazała to podsumowująca ... SYGNAŁY - PRECZ Z HAMBURGERAMI BARBARA PRATZER Maj 2001 Tłusta dieta nie tylko szkodzi sercu - zaburza również pamięć. Do takiego wniosku doszli naukowcy z Baycrest Centre for Geriatric Care z Toronto, badając dorastające szczury. Przez parę miesięcy karmili je pożywieniem dostarczającym aż 40% kalorii w ... SYGNAŁY - UDERZENIOWY PODUSZKOWIEC JERZY LIWIŃSKI Maj 2001 Jest uzbrojony, "niewidzialny" i może się poruszać po każdym terenie. Poduszkowce stosowane obecnie w niektórych armiach służą głównie do celów transportowych. Finlandia przygotowuje projekt pierwszego na świecie poduszkowca do zadań bojowych. ... SYGNAŁY - SŁOŃCE DO GÓRY NOGAMI MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001 Bieguny pola magnetycznego Słońca zamieniły się miejscami. W zeszłym roku północny biegun magnetyczny Słońca znajdował się na północnej półkuli naszej gwiazdy. W ciągu paru miesięcy słoneczne pole magnetyczne przeorientowało się i "stoi teraz do ... SYGNAŁY - STARE, DOBRE MAŁŻEŃSTWO PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001 Kukurydza towarzyszy człowiekowi już od ponad 6 tys. lat. Już od kilkudziesięciu lat archeolodzy i paleobotanicy dociekają, gdzie i kiedy udomowiono kukurydzę - jedno z najważniejszych obecnie zbóż świata. Dzięki pracom genetyków udało się już ustalić, ... SYGNAŁY - M-3 W CHMURACH WIESŁAW B. PIETRZAK Maj 2001 Czy rozrost miast wzwyż będzie odpowiedzią na brak miejsca na powierzchni Ziemi? Władze chińskie rozpatrują pozwolenie na budowę najwyższej budowli w historii ludzkości - wieżowca mieszkalnego mierzącego - uwaga! - 1228 , który będzie mógł pomieścić ... SYGNAŁY - ALBO KAWA, ALBO... DZIECKO BARBARA PRATZER Maj 2001 Niewinna "mała czarna" może spowodować poronienie. Szwedzcy uczeni postanowili sprawdzić to, o czym mówi się od dawna - kofeina nie jest obojętna dla płodu. W tym celu dokładnie przebadali 562 kobiety, u których wystąpiło wczesne, samoistne ... SYGNAŁY - JAK OBEZWŁADNIĆ CZARNĄ DZIURĘ MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001 Ślad po wybuchu supernowej naprowadził astrofizyków na trop ważnego procesu. Centrum naszej Galaktyki leży w tle gwiazdozbioru Strzelca, w odległości 25 tys. lat świetlnych od Słońca. Pisaliśmy wielokrotnie [po raz ostatni w sygnale "Czarny środek ... SYGNAŁY - TARANTULA W APTECE GRZEGORZ NALEPA Maj 2001 Większość ludzi unika pająków, tymczasem takie spotkanie może okazać się zbawienne. Migotanie przedsionków (bardzo szybkie i nieregularne skurcze) często jest wynikiem nadmiernego rozciągnięcia uszkodzonego mięśnia sercowego. Występuje m.in. u chorych ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Maj 2001 Głośniki na wycieczkę Creative PlayDock PD200 to przenośne głośniki stworzone po to, aby zamienić popularny odtwarzacz plików mp3 Jukebox w miniwieżę. PlayDock, firmowany przez Creative - najbardziej znanego producenta komputerowych kart muzycznych, ... SYGNAŁY - POŻEGNANIE Z KOTLETEM EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001 Czy podatki zmuszą nas do przejścia na wegetarianizm? Produkty spożywcze powinny być opodatkowane odpowiednio do ekologicznych kosztów ich produkcji. W ten prosty sposób ceny najskuteczniej zniechęcą do jedzenia pokarmów, których wyprodukowanie drogo ... SYGNAŁY - JAK RADZIĆ SOBIE Z ARSENEM? EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001 Trucizny także mają swych smakoszy. Na Florydzie odkryto niedawno, że paproć - orliczka (Pteris vittata) niezwykle wydajnie oczyszcza glebę z arsenu. Gromadzi go w liściach w stężeniach wielokrotnie większych od koncentracji tego pierwiastka w podłożu. ... OŚWIATOWEJ REWOLUCJI CIĄG DALSZY WŁODZIMIERZ ZIELICZ Maj 2001 Jeśli wierzyć Ministerstwu Edukacji, już od 1 września 2002 roku polskie szkolnictwo ponadpodstawowe przejdzie prawdziwą rewolucję. Czteroletnie licea, pięcioletnie technika i znaczna część zasadniczych szkół zawodowych zamieni się w trzyletnie licea ... ROZWIĄZYWANIE ZAGADEK PRZESZŁOŚCI KLARA SOŁTAN-KOŚCIELECKA PAWEŁ KOŚCIELECKI Maj 2001 Ludzi pasjonuje wiele tajemnic, które pozostawili nam przodkowie. Nauka próbuje je rozwiązać różnymi metodami. Jedną z takich zagadek jest Całun z Turynu już od 100 lat toczą się spory, kiedy on powstał. W 2000 roku, z okazji Wielkiego Jubileuszu, Całun ... CHIŃSZCZYZNA ADINA ZEMANEK BOGDAN S. ZEMANEK Maj 2001 Wiele milionów Chińczyków - zwłaszcza starszych - nie zna języka ogólnonarodowego. Jedynym środkiem komunikowania się z rodakami z drugiego krańca Chin jest... pismo. Nie mogąc się dogadać, mogą się "dopisać". Nasze pismo - alfabet łaciński ... LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - PODCZERWIEŃ I PÓŁPRZEWODNIKI JAN GAJ Maj 2001 Co to jest podczerwień? Co widzi półprzewodnik? W jaki sposób pilot "mówi" do telewizora? Jeżeli te pytania wydają się interesujące, zapraszam do przeczytania artykułu. Można w nim znaleźć inspirację do pracy nad rozkodowaniem nieznanego ... SZCZYPTA SOLI - NA WZÓR I PODOBIEŃSTWO X.RUT Maj 2001 Dawno nie widziałem się z panem S., dlatego skwapliwie przystałem na propozycję wypicia kawy w jego towarzystwie. Do kawiarni przyszedłem przed nim, usiadłem przy stoliku, ale ledwo zdążyłem cokolwiek zamówić, zjawił się pan S. Wyglądał na bardzo zmęczonego, ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 2001 Wzrok na języku Oczy mają bez wątpienia bezpośrednie połączenie ze zmysłem smaku, o czym świadczy fakt, że widząc coś, co wygląda smakowicie, nabieramy natychmiast apetytu. Okazuje się, że połączenie to można odwrócić. Eliana Sampaio, profesor psychologii ... INTERNET - PODGLĄDANIE NA ODLEGŁOŚĆ BOGDAN MIŚ Maj 2001 Ogromną karierę robią ostatnio nadawane przez różne stacje telewizyjne tzw. "reality shows", czyli - w gruncie rzeczy - podglądanie "rzeczywistego" życia (użyłem cudzysłowu, w telewizji bowiem pokazywane są wydarzenia prawdziwe, ale ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 maja o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 31 maja o 22:00 i 15 czerwca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001 Hale-Bopp nadal aktywna. Cztery lata po przejściu przez peryhelium kometa Hale-Bopp nadal utrzymuje wysoką aktywność. Wiosną 1997 roku była dobrze widoczna gołym okiem. Dziś można ją ujrzeć tylko przez duży teleskop, ale widok jest niezmiennie imponujący. ... UCZENI W ANEGDOCIE - HERR GEHEIMRAT ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 2001 Pewnego razu do monachijskiego instytutu sławnego fizyka Arnolda Sommerfelda przyjechał z Ameryki gość, który znał trochę niemiecki. Gdy pierwszy raz spotkał na korytarzu Sommerfelda, przywitał go słowami "Guten Morgen" (dzień dobry) i bardzo ... SYGNAŁY - CLAUDE SHANNON NIE ŻYJE BOGDAN MIŚ Maj 2001 Odszedł twórca teorii informacji. 24 lutego zmarł w wieku 84 lat, po długoletnich zmaganiach z chorobą Alzheimera, Claude Shannon wielki matematyk i inżynier, twórca podstaw teorii informacji. Jako jeden z pierwszych pojął doniosłość kodu binarnego ... SYGNAŁY - HOLOGRAM W PROMIENIACH GAMMA PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001 Polscy naukowcy zrobili trójwymiarowe "zdjęcie" atomom tworzącym kryształ. Fizykom z Akademii Górniczo-Hutniczej i Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie udało się otrzymać niezwykle ostry, trójwymiarowy obraz kryształu o rozdzielczości lepszej ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - ALERGOGENNY - JAK KRYMINOGENNY JAN MIODEK Maj 2001 Nowo utworzone słowo często budzi wątpliwości. Gdybym miał powiedzieć, z ugruntowaniem jakiej prawdy o funkcjonowaniu języka mam największe kłopoty, bez wahania wskazałbym na obszar działań mechanizmów słowotwórczej analogii, pozwalających ten czy ... SYGNAŁY - EMERYTURA DLA... SZYMPANSÓW BARBARA PRATZER Maj 2001 Na spokojną starość zasługują nie tylko ludzie. Kongres Stanów Zjednoczonych zdecydował się przeznaczyć 30 mln dolarów na zorganizowanie i utrzymanie rezerwatów dla szympansów niepotrzebnych już do badań naukowych. Problem jest poważny, bowiem w ośrodkach ... SYGNAŁY - ROBAK W KORALACH DW Maj 2001 Nie tylko ludzie myślą, jak zapewnić sobie dach nad głową i pełną spiżarnię... Wszystko ma swój początek nawet tak wielkie dzieła natury jak rafy koralowe muszą zaczynać od czegoś małego. Aby na wzburzanym przez prądy i fale dnie szelfu zaczęła powstawać ... SYGNAŁY - NARODZINY NA HELU MFJ Maj 2001 Młoda foka zwiastuje odtworzenie populacji u wybrzeży Polski. W Stacji Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego na Helu przyszła na świat pierwsza foka szara w historii placówki. Nastąpiło to 25 lutego 2001 roku. Rodzicami są najstarsze w helskim stadzie foki ... SYGNAŁY - PUŁAPKA SIĘ ROZTAPIA DOROTA MIKOS Maj 2001 Lód glebowy obszarów arktycznych a efekt cieplarniany. Globalne ocieplenie może się nasilić wskutek uwalniania się gazów szklarniowych uwięzionych przez tysiące lat w pokładach wiecznej zmarzliny w regionach subpolarnych i polarnych - podali przewodniczący ... SYGNAŁY - KLĘSKA EKOLOGICZNA SPRZED WIEKÓW MARIA SUPRANOWICZ Maj 2001 Angkor - centrum państwa Khmerów nie pełniło jedynie ceremonialnych funkcji, ale było rozległą metropolią. To, co przyciąga dziś turystów i archeologów do Angkoru to monumentalne zabytki religijne, zwłaszcza zespoły świątynne Angkor Thom i Angkor Wat, ... SYGNAŁY - PRZESŁODZONY OCEAN ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2001 Gwałtowna zmiana klimatu stała się bardziej realna niż kiedykolwiek. Prawie 20 lat temu amerykański klimatolog Wallace S. Broecker zasugerował, że pionowa cyrkulacja oceaniczna na północnym Atlantyku może "przełączać" klimat Ziemi między dwoma ... PUZELAND MAREK PENSZKO Maj 2001 Eliminacje do mistrzostw Przed nami 6 Mistrzostwa Polski oraz 10 Mistrzostwa Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek. Wszystkich miłośników intelektualnego relaksu zapraszamy do eliminacji, które składają się z dwóch części, obejmujących w sumie dziesięć ... SYGNAŁY - PROSTO DO JĄDRA GRZEGORZ NALEPA Maj 2001 W jaki sposób enzymy niszczące białka docierają do swoich "ofiar"? Podczas apoptozy - "samobójstwa komórki" - dochodzi do uruchomienia kaspaz, czyli specjalnych enzymów, które niszczą wybrane cząsteczki białek. Cząsteczki atakowane ... SYGNAŁY - POŻYTECZNE BRODAWKI EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 2001 W przyszłości "ekologiczne" uprawy mogą być wydajne. Niemal każdy podręcznik biologii opisuje wzajemne powiązania roślin motylkowych i bakterii korzeniowych (inaczej brodawkowych). Groch, fasola czy koniczyna, żyjąc w symbiozie z tymi bakteriami, ... SYGNAŁY - KRYSZTAŁ Z OTCHŁANI CZASU MIROSŁAW RUTKOWSKI Kwiecień 2001 Czy życie mogło się pojawiać na Ziemi więcej niż jeden raz? Zespół geochemików z Australii, USA i Wielkiej Brytanii odkrył kryształ cyrkonu sprzed 4.4 mld lat. Jest to najstarszy znany, stały fragment naszej planety. Poprzedni rekord - 4.276 mld lat ... SYGNAŁY - H₂ I PLANETY MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 Jeden z problemów teorii powstawania planet jest bliski rozwiązania. W ciągu ostatnich pięciu lat odkryto ponad 50 planet pozasłonecznych (krążących wokół gwiazd innych niż Słońce). Są to obiekty z grupy tzw. gazowych olbrzymów. W Układzie Słonecznym ... SYGNAŁY - NAUKOWE BADANIA DUCHÓW? GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001 Niektórzy twierdzą, że to możliwe. Peter Brugger, neurolog z uniwersytetu w Zurichu, interesuje się doppelgängerami - duchami, które według wierzeń ludowych są metafizycznymi klonami żyjących ludzi. Brugger uważa, że taki duchowy bliźniak powstaje ... SYGNAŁY - ŁOPATY ROZDANE MA Kwiecień 2001 Po raz drugi wyróżniono najlepszych polskich archeologów. W setną rocznicę urodzin prof. Kazimierza Michałowskiego w warszawskiej Filharmonii, już po raz drugi, odbyła się uroczystość rozdania "Złotych Łopat", przyznawanych za najważniejsze ... SYGNAŁY - PODNIEBNA PROHIBICJA BARBARA PRATZER Kwiecień 2001 Dużo pić, ale ani kropli alkoholu - oto najlepszy sposób na uniknięcie kłopotów podczas podróży lotniczych. Co roku na międzynarodowym lotnisku w Tokio lekarze udzielają pomocy 100-150 pasażerom, którzy mają za sobą wielogodzinny lot. W ciągu ostatnich ... SYGNAŁY - ZWIERZĘTA BEZ INSTYNKTU DOROTA MIKOS Kwiecień 2001 Okresowy brak kontaktu z wrogiem może grozić wyginięciem gatunku. Zwierzęta, które przez długi czas przebywały w środowisku pozbawionym drapieżników, tracą instynkt obronny. Przestają reagować na odgłosy i zapachy zagrażających im gatunków. Tezę tę ... NA DROGACH MĘKI PAŃSKIEJ ANDRZEJ DATKO Kwiecień 2001 Żywy już w średniowieczu kult Męki Pańskiej w wiekach XVI i XVII osiąga swoje apogeum, jest faktem religijnym, który dominuje w ówczesnej umysłowości i uczuciowości chrześcijańskiej. Głównymi symptomami nowego sposobu przeżywania Pasji stały się kalwarie ... SYGNAŁY - PŁETWĄ W ZĘBY GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001 Czy samo oglądanie przemocy sprawia, że stajemy się agresywni? Biolodzy zajmujący się zachowaniem wybranego gatunku ryb (tilapii mozambijskich) udowodnili, że nawet bierne oglądanie walki wpływa na produkcję męskich hormonów płciowych, które mogą ... CO SIĘ ZDARZYŁO W AMERYCE? LONGIN PASTUSIAK Kwiecień 2001 Bez przesady można powiedzieć, że cały świat czekał na wynik wyborów prezydenckich w Stanach Zjednoczonych. Opinia publiczna była zaskoczona ich przebiegiem. Czyżby zmierzch demokracji? - pytano. W ubiegłym roku Amerykanie czekali aż 36 dni na wynik ... WYGRAĆ, ABY CZASAMI... PRZEGRAĆ KRZYSZTOF MICHAŁEK Kwiecień 2001 Czy sytuacja, w której Al Gore, wygrywając w głosowaniu powszechnym, nie uzyskał prezydentury, była "wypadkiem przy pracy" w codziennym funkcjonowaniu demokracji w Stanach Zjednoczonych, czy też przejawem kryzysu całego systemu? System wyboru ... WIELKANOC PRADZIADKÓW TERESA LEWIŃSKA ANDRZEJ LEWIŃSKI Kwiecień 2001 W rodzinnych archiwach, w starych albumach odnaleźć można wysyłane przed laty z okazji Świąt Wielkanocnych karty pocztowe. Przyjrzyjmy się im, jakże są inne od tych współczesnych. Pierwsze karty drukowane (wcześniej były bilety rysowane lub malowane ... ROZMYSLAJCIE NAD MOWĄ - OCZIMA - OCZYMA - OCZAMI JAN MIODEK Kwiecień 2001 Bezpośrednim impulsem do napisania tego odcinka jest... Karel Gott, a ściślej słowa jego znanego przeboju sprzed lat "Laska blazniva" ("Szalona miłość"): "Divam se za nima smutnima oczima", których słucham w tej chwili ... SYGNAŁY - TRUJĄCE AMULETY ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Kwiecień 2001 "Żywe srebro" w niepowołanych rękach może być naprawdę niebezpieczne. Zespół pediatrów i toksykologów z Nowego Jorku doniósł Environmental Health Perspectives o ciężkim przypadku zatrucia rtęcią dziewięciorga dzieci i ich matki w ubogiej dzielnicy. ... SYGNAŁY - KLIN KLINEM GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001 Mogłoby się wydawać, że wpuszczanie bakterii do otwartych ran to najgorsza metoda walki z zakażeniami. Amerykańscy mikrobiolodzy udowodnili, że ten rodzaj profilaktyki jest co najmniej tak skuteczny jak podawanie antybiotyków. Naukowcy postanowili walczyć ... SYGNAŁY - KOŚLAWA GALAKTYKA MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 Nasza sąsiadka, galaktyka M31 w gwiazdozbiorze Andromedy, jest... krzywa. Niewiele obiektów we Wszechświecie wydaje się kryć tak mało tajemnic jak galaktyka M31, znana także pod nazwą Mgławicy Andromedy. Dzieli ją od nas odległość zaledwie 2 mln lat ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2001 Gdy je biedak rosół z kury... ...pewnie chory on lub ona. To stare, ulubione porzekadło mojego Taty zyskało naukowe potwierdzenie. Dr Stephen Rennard z Centrum Medycznego University of Nebraska poddał analizie rosół przyrządzony według przepisu babci ... SYGNAŁY - TERMITY PODANO! PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001 Jak zajrzeć do talerza australopiteka? Zmieniły się poglądy na temat diety naszych praprzodków. Dotychczas powszechnie sądzono, że australopiteki (Australopitecus robustus), które żyły w Afryce ok. 1.8 mln lat temu, były wegetarianami. Wskazywały na ... SYGNAŁY - WJEŻDŻAMY NA NEOSTRADĘ? BOGDAN MIŚ Kwiecień 2001 Nowa usługa TP SA dla internautów. Szybki dostęp do sieci, ale drogo! Zamożniejsi mieszkańcy dużych miast zdążyli się oswoić z oferowanym przez Telekomunikację Polską SDI (tłumaczonym początkowo przez TP SA jako Szybki Dostęp do Internetu, zaś obecnie ... SYGNAŁY - CHOROBY WENERYCZNE CORAZ CZĘSTSZE PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001 Zakażenia przenoszone drogą płciową to nie tylko problem krajów Trzeciego Świata. Lekarze w Wielkiej Brytanii biją na alarm - ubiegłym roku liczba zachorowań na "wstydliwe choroby" była tam najwyższa od 10 lat. Szczególnie dramatyczny ... SYGNAŁY - OSTRA JAZDA PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001 Coraz rzadziej prowadzenie samochodu to miła i bezpieczna przejażdżka. Rosnąca liczba technicznych gadżetów instalowanych w samochodach wpływa negatywnie na bezpieczeństwo jazdy. Do takiego paradoksalnego wniosku doszli naukowcy z Narodowego Laboratorium ... SYGNAŁY - NAJWIĘKSZA WE WSZECHŚWIECIE? MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 Olbrzymia gromada galaktyk i kwazarów rzuca wyzwanie kosmologom. Nazwą "kwazar" określa się centralną część galaktyki, w której zachodzą niezwykle gwałtowne procesy towarzyszące opadaniu materii na supermasywną czarną dziurę. W tle gwiazdozbioru ... KSIĄŻKI MARTA WRZOSEK SŁAWOMIR PIKUŁA MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 EWOLUCJA CZY EGZEKUCJA Phil GatesPrzełożyła Renata KopczewskaEgmont Polska Sp. z o.o. Warszawa 2000 ŻYCIE NA ZIEMI Barbara GallavottiPrzełożyła Dagmara SpólniakDom Wydawniczy Bellona Warszawa 2000 "Życie na Ziemi" i "Ewolucja czy egzekucja" ... SYGNAŁY - PRZECHYTRZYĆ HIV BARBARA PRATZER Kwiecień 2001 Jak zapobiec rozwojowi AIDS mimo wniknięcia wirusa do organizmu? HIV, jak każdy wirus, staje się niebezpieczny dopiero wtedy, kiedy uda mu się przedostać do wnętrza komórek zaatakowanego organizmu. Tam bowiem znajduje odpowiednie warunki, by się mnożyć. ... SYGNAŁY - GDY WIOSENNE SŁOŃCE PRZYGRZEWA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 2001 Bywa, że za brak punktualności płaci się najwyższą cenę. Jeśli gąsienice ćmy - piędzika przedzimka (Operophtera brumata) - wyklują się zbyt wcześnie, nie znajdą na dębach liści, którymi się żywią. Jeśli z kolei pojawią się zbyt późno, liście będą twarde ... SYGNAŁY - GRZYB Z WIZYTĄ PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001 Ubrania szpitalnych gości mogą być źródłem zakażeń. Amerykańscy naukowcy twierdzą, że bawełniana odzież noszona przez gości odwiedzających swoich bliskich w szpitalach może być śmiertelnie groźna. Według ekspertów z Cornell University, zajmujących ... SYGNAŁY - ŻYCIE JEDNAK Z KOSMOSU? MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 W przestrzeni międzygwiazdowej mogą powstawać związki zdolne do organizowania się w struktury przypominające prymitywne komórki. Nowo utworzony amerykański Instytut Astrobiologii zapisał na swym koncie pierwszy sukces. Kierowane przez dr. L. Allamandolę ... MULTIMEDIA - POLSKIE ENCYKLOPEDIE MULTIMEDIALNE - DOJRZEWAJĄ BOGDAN MIŚ Kwiecień 2001 Encyklopedia na CD-ROM-ie to chyba jedno z najpopularniejszych wydawnictw multimedialnych na świecie. Właściwie każda konwencjonalna encyklopedia książkowa ma już taką elektroniczną wersję: Britannica, Compton, Hutchinson, Webster... Są też trzy polskie; ... SYGNAŁY - CZERNIAK POD ŚCIANĄ GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001 Poznaliśmy kolejny mechanizm chroniący nowotwory przed układem odpornościowym. Organizm człowieka potrafi zabijać własne komórki poprzez apoptozę molekularne samobójstwo. Apoptoza służy do likwidacji uszkodzonych i niebezpiecznych komórek, na przykład ... SYGNAŁY - ATOMOWY GENERAŁ JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 2001 Pierwszy europejski atomowy lotniskowiec - francuski "Charles de Gaulle" - rozpoczyna służbę na morzu. Do niedawna Francja dysponowała dwoma starzejącymi się konwencjonalnymi lotniskowcami, używanymi ostatnio do operacji interwencyjnych ... SZCZYPTA SOLI - KOWAL ZAWINIŁ, CYGANA POWIESILI X.RUT Kwiecień 2001 Bank, w którym mam rachunek, wprowadza nowy, wspaniały system komputerowy. Objawy są jednak nader bolesne dla klienta i muszą powodować kolosalne straty dla Banku. Żeby nie być gołosłownym, podam kilka przykładów. Raz na miesiąc Bank sporządza zestawienie ... UCZENI W ANEGDOCIE - NIEZWYKŁY HRABIA ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 2001 Benjamin Thompson, znany lepiej jako hrabia Rumford, urodził się w 1753 roku w Woburn w Massachusetts. Przyszły sławny uczony zakończył formalną edukację po paru latach spędzonych w szkole podstawowej i już w 1766 roku został oddany jako uczeń do bostońskiego ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 kwietnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 kwietnia o 23:00, 30 kwietnia o 22:00 i 15 maja o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 Jak wytrzebić dinozaury? Gady te najprawdopodobniej wyginęły w następstwie zderzenia Ziemi z planetoidą o średnicy kilkunastu kilometrów. W miejscu zderzenia (północny Jukatan) powstał olbrzymi krater, który jest dziś całkowicie przykryty skałami osadowymi. ... LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - TAŃCZĄCE WAHADŁA JAN GAJ Kwiecień 2001 Sprawdź Galileusza Co to jest rezonans? Czy wahadła mogą oddychać? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. Jedno wahadło: czy Galileusz się mylił? Już ponad 400 ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Kwiecień 2001 Wyrafinowany odkurzacz Firma Electrolux przedstawiła niedawno odkurzacz o nazwie Cyclone Power. Dzięki nowej technologii budowy zrezygnowano z zastosowania torby na wciągnięte śmieci: są one wyłapywane przez 2 filtry z gore-texu. W nowym odkurzaczu ... PUZELAND MAREK PENSZKO Kwiecień 2001 Kwietniowy „Puzeland” niektórzy z Państwa mogą potraktować jako ćwiczenie przed eliminacjami do 6 Mistrzostw Polski w Rozwiązywaniu Łamigłówek. Już za miesiąc pojawią się na tych stronach nie tylko tutaj zadania eliminacyjne, ... SYGNAŁY - COŚ DLA LENIWYCH BARBARA PRATZER Marzec 2001 Nawet nie ruszając się z miejsca, można się pozbyć nadmiaru sadełka. Taką pociągającą wizję przedstawili włoscy uczeni z Uniwersytetu w Ankonie. Na razie bezwysiłkową strategię chudnięcia wypróbowali na szczurach, ale może za parę lat... Tkanka tłuszczowa ... SYGNAŁY - MILITARNY AIRBUS JERZY LIWIŃSKI Marzec 2001 Czy nowy samolot transportowy uniezależni europejskie armie od amerykańskiego przemysłu lotniczego? W lotnictwie wojskowym państw zachodnich użytkowanych jest około 300 samolotów transportowych. Większość z nich to 20-30-letnie amerykańskie C-130 ... SYGNAŁY - FIZYCY NA KORCIE PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Możliwości ludzkiego mózgu po raz kolejny zaskoczyły naukowców. Tym razem przy okazji gry w tenisa. Proces precyzyjnego posłania piłeczki w odpowiednie miejsce na korcie jest z matematycznego i fizycznego punktu widzenia niezwykle złożony. Pozornie ... SYGNAŁY - ŻYWA LODÓWKA GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001 Karmić czy pilnować - oto jest pytanie? Para pingwinów królewskich pomaga sobie nawzajem w wysiadywaniu jajek. Kiedy matka je ogrzewa, ojciec wyrusza do oceanu, żeby się najeść. Po pewnym czasie rodzice zamieniają się rolami. W końcu wykluwają się pisklęta, ... SYGNAŁY - EKRAN JAK PAPIER BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Jest już prototyp elektronicznego papieru. Znana firma Lucent Technologies i E-Ink zaprezentowały prototyp wyświetlacza bazującego na elastycznym plastiku. Ekrany, które być może już za kilka lat zrewolucjonizują rynek monitorów, jakością obrazu biją ... SYGNAŁY - HAMULCE W KOMÓRCE GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001 Białko p53 nie jest już samotnym strażnikiem nie kontrolowanych podziałów komórek. Uszkodzenie DNA prowadzi do zatrzymania podziałów komórki: tak organizm broni się przed mutacjami, które mogą m.in. wywołać raka. Najsłynniejszy gen hamujący nowotwory ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 2001 Podziemna robota Niektóre rośliny angażują się w podziemną wojnę chemiczną, by przeszkodzić innym normalnie rosnąć. Potwierdzili to Ragan Callaway z University of Montana i Erik Aschehoug z Nature Conservancy w San Francisco, badając popularny w Montanie ... SYGNAŁY - EINSTEIN POMOŻE MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Efekt soczewkowania grawitacyjnego przewidziany przez genialnego fizyka umożliwił zaobserwowanie niezwykle odległych galaktyk. Promienie świetlne biegną po krzywych, których kształty można wyliczyć z równań ogólnej teorii względności. Przestrzeń wokół ... SYGNAŁY - HUBBLE - BUBLE? ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2001 Znakomity polimer - teflon słabym punktem w kosmicznym teleskopie. Niedocenianie chemii może drogo kosztować. Przekonali się o tym konstruktorzy teleskopu Hubble'a, zapominając chyba o istnieniu chemii radiacyjnej. Zastosowali bowiem do budowy jego ... SYGNAŁY - METEORYTY CZY PRÓBY NUKLEARNE? PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Naukowcy sugerują, że wybuchy meteorytów mogą zakłócać pracę systemu wykrywającego próby jądrowe. W ziemskiej atmosferze eksploduje średnio jeden meteoryt tygodniowo. Większość z tych zdarzeń pozostaje nie zauważona, ponieważ do wybuchu dochodzi na ... SYGNAŁY - WSPARCIE DLA GALILEUSZA MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Sondy Galileo i Cassini przez prawie pół roku wspólnie badały Jowisza. Od ponad pięciu lat wokół Jowisza krąży weteran badań kosmicznych sonda Galileo, która rozsławiła się wspaniałymi zdjęciami księżyców planetarnego olbrzyma. O jej osiągnięciach donosiliśmy ... SYGNAŁY - EUROPEJSKI ROK JĘZYKÓW NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 2001 Przystępując do Unii, nie można zapomnieć języka (obcego) w gębie... Rozpoczęte w lutym 2001 roku obchody Europejskiego Roku Języków są wspólną inicjatywą Rady Europy i Unii Europejskiej, patronuje im również UNESCO. Instytucje te chcą przekonać, że ... SYGNAŁY - ELEKTRONICZNE PODCHODY BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Nowe hobby dużych chłopców - kiedy dotrze do Polski? System satelitarnej lokalizacji, zwany GPS, od niedawna służy nie tylko wojsku, ale także turystom i posiadaczom samochodów [patrz: "Satelitarny przewodnik" WiŻ nr 4/2000]. Instaluje się ... SYGNAŁY - GADATLIWE DELFINY PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Czy można prowadzić monolog na dwa głosy? Badacze od dawna próbują określić, czy język delfinów jest skutecznym narzędziem komunikacji. Ostatnio opublikowano interesujące wyniki badań "mowy" delfinów butlonosych. Naukowców zaintrygowała ... SYGNAŁY - CORAZ BLIŻEJ SZCZEPIONKI BARBARA PRATZER Marzec 2001 Zapowiadana od półtora roku szczepionka na Alzheimera pomyślnie przebrnęła przez kolejny etap badań. W połowie roku 1999 Dale Schenk z firmy farmaceutycznej Elan poinformował o opracowaniu szczepionki, która może powstrzymać tworzenie się złogów beta-amyloidu ... SYGNAŁY - SPIRALNA REKORDZISTKA MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Astronomowie z Europejskiego Obserwatorium Południowego odkryli rekordowo dużą galaktykę spiralną. W latach 1995-1998 krążył wokół Ziemi kosmiczny teleskop podczerwony ISO (Infrared Space Observatory). Za jego pomocą zaobserwowano nową klasę obiektów ... SYGNAŁY - PREMIERA LOARY JERZY LIWIŃSKI Marzec 2001 Pod koniec ubiegłego roku zaprezentowano nowy polski przeciwlotniczy zestaw artyleryjski LOARA. Wcześniej informacje o nim otaczane były ścisłą tajemnicą. Prace badawcze, obejmujące opracowanie mobilnego zestawu w wersjach artyleryjskiej i rakietowej, ... UCZENI W ANEGDOCIE - SPOD GRUZÓW DO SŁAWY ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 2001 Joseph Fraunhofer urodził się 6 marca 1787 roku w bawarskiej osadzie Straubing jako jedenaste, ostatnie, dziecko ubogiego szklarza Franza Xavera. W tej rodzinie nie było mowy o kształceniu dzieci, toteż Joseph nauczył się tylko czytać i pisać i jako ... ZWALI TEGO BAŁWANA MARZANNA RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Marzec 2001 Dziś pierwszy dzień wiosny to "Dzień Wagarowicza". Przez wieki niszczono w tym dniu Marzannę, symbol zimy i śmierci. Bywa, że już na przełomie lutego i marca różne znaki na niebie i ziemi zapowiadają nadejście wiosny. Nam wydaje się, że nie ... SYGNAŁY - TARCZA, MIECZ I... PORNOGRAFIA BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Grupa informatyków o nazwie Peacefire udostępniła program odblokowujący dostęp do witryn porno. Stare wojskowe powiedzenie mówi, że na każdy miecz w końcu zostanie skonstruowana chroniąca przed nim tarcza. Jak się okazuje, podobne prawo obowiązuje w ... SYGNAŁY - FILM NA TELEFON BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Popularna "komórka" może już prawie wszystko. Czy teraz przekształci się także w minikino? Już dziś można oglądać filmy na wyświetlaczach telefonów komórkowych niestety, ich jakość nie jest jeszcze zadowalająca. Z drugiej strony nie ma ... SYGNAŁY - CORAZ ZIMNIEJ WE WSZECHŚWIECIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Zaobserwowano przewidziany przez teorię Wielkiego Wybuchu efekt "stygnięcia" Wszechświata. W połowie lat sześćdziesiątych zostało odkryte promieniowanie reliktowe, które w myśl teorii Wielkiego Wybuchu pochodzi z niezmiernie odległej przeszłości ... SYGNAŁY - WENECJA TONIE CORAZ SZYBCIEJ MIROSŁAW RUTKOWSKI Marzec 2001 Słynne włoskie miasto rozpaczliwie broni się przed zalaniem. Dziwny pomysł założenia miasta na bagnistej lagunie mogła usprawiedliwiać tylko przymusowa sytuacja pierwszych wenecjan - uciekając ze stałego lądu przed barbarzyńcami w II wieku n.e., szukali ... SYGNAŁY - RANNY PTASZEK CZY ŚPIOCH PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Naukowcy odkryli gen, który reguluje naszą aktywność w różnych porach doby. Badacze amerykańskiego University of Utah stwierdzili, że mutacja w genie nazwanym hPer2 prowadzi do rzadkiej choroby dziedzicznej. U osób cierpiących na tę dolegliwość zegar ... SYGNAŁY - MÓZG Z KRWI GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001 Czy komórki macierzyste neuronów można znaleźć poza mózgiem? Od niedawna wiemy, że w mózgu dorosłego człowieka nadal powstają nowe komórki nerwowe. Na razie trudno powiedzieć, czy komórki macierzyste produkujące neurony będzie można wykorzystać do leczenia ... SYGNAŁY - KONIEC MIR-A MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Na początku marca wysłużona stacja orbitalna MIR ma spocząć w Pacyfiku. Po licznych półoficjalnych zapowiedziach i "kontrolowanych przeciekach" [patrz: "Astronotki", WiŻ nr 1/2001] rosyjskie agencje rządowe oświadczyły w końcu, że ... SYGNAŁY - POLIO KONTRATAKUJE? PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Szczepionki mają również ciemne strony. Doustna szczepionka przeciwko wirusowi polio (sprawcy choroby Heinego-Medina) jest stosowana już od niemal 40 lat. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przewidywała, że dzięki masowym szczepieniom choroba ta zniknie ... SYGNAŁY - KINO WPĘDZA W NAŁÓG PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Czy papierosy pojawiają się na filmach przypadkiem? Badania opublikowane w najnowszym piśmie The Lancet dowodzą, że gwiazdy kina, które palą na filmie, sprawiają, że ich młodzi wielbiciele również sięgają po papierosa. Koncerny tytoniowe starają się, ... SYGNAŁY - ŁOWCY BAKTERII EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 2001 Trwają poszukiwania nowych gatunków drobnoustrojów. W styczniu rosyjscy naukowcy zajmujący się w byłym Związku Radzieckim produkcją broni biologicznej połączyli swe siły z amerykańską firmą biotechnologiczną, by wspólnie poszukiwać rzadkich drobnoustrojów. ... SYGNAŁY - NAJLEPSZA ŚREDNIA MARIA SUPRANOWICZ Marzec 2001 W Ogólnopolskim Rankingu Szkół Średnich 2001 zwycięzcą zostało V Liceum Ogólnokształcące im. Augusta Witkowskiego w Krakowie. W rankingu liceów przygotowanym przez redakcje pism Perspektywy i Rzeczpospolita brano pod uwagę sukcesy szkół w ogólnopolskich ... SYGNAŁY - INTELIGENTNA ODZIEŻ BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Nie szata zdobi człowieka..., ale czy może za niego myśleć? Kilka miesięcy temu sensacją była nafaszerowana elektroniką kurtka przygotowana przez firmy Levi-Strauss i Philips. Znajdował się w niej wbudowany telefon komórkowy, odtwarzacz muzyki i kilka ... SYGNAŁY - KOMPLETNE FIASKO ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2001 Po nieudanej konferencji klimatycznej dyskusje na temat globalnego ocieplenia wróciły do punktu wyjścia. Jednak nowe dane coraz wyraźniej wskazują na winę człowieka. W dniach 13-24 listopada 2000 roku w Hadze odbyła się już szósta z kolei międzynarodowa ... INTERNET - SKĄD MY TO WIEMY? BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Od czasu do czasu przychodzą do redakcji listy z prośbami o zdradzenie takich czy innych sekretów "kuchni redakcyjnej". Bardzo nas takie życzenia cieszą, dowodzą bowiem, iż być może nie są prawdziwe nasze ponure mniemania, że jest coraz mniej ... PUZELAND MAREK PENSZKO Marzec 2001 Jedną z pierwszych gier komputerowych, które umieszczono w pakiecie Windows jeszcze w latach osiemdziesiątych, był „Minesweeper”, zwany u nas „Saperem” lub „Polem minowym”. Była to oczywiście, jak większość podobnych ... STOJĄC NA WŁASNYM SKRZYDLE JOANNA KOMOROWSKA Marzec 2001 Każdemu z nas zdarzają się olśnienia: aha! Wiem, jak to zrobić! Okazuje się, że zwierzęta też potrafią rozwiązywać problemy tą metodą. Pewnego popołudnia 1860 roku chemik August Friedrich Kekulé von Stradonitz, drzemiąc przy kominku, śledził ruchy wyimaginowanych ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 marca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 marca o 23:00, 30 marca o 23:00 i 15 kwietnia o 22:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - DIODY I ŚWIATŁO JAN GAJ Marzec 2001 Jak półprzewodniki wytwarzają światło? Czy dioda może świecić na biało? Jak samemu zbudować spektroskop? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. W najrozmaitszych ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Marzec 2001 Ekscentryczny telewizor Obok nowego 20-calowego telewizora LG nie da się przejść obojętnie. Jego niezwykłe wzornictwo natychmiast rzuca się w oczy. Nowy LG o symbolu "Netea" CE20JGBX jest również bogato wyposażony jak na tej klasy sprzęt. ... SZCZYPTA SOLI - PIĄTEK TRZYNASTEGO X.RUT Marzec 2001 W 400-letnim cyklu kalendarza gregoriańskiego mieści się 146 097 dni; liczba ta jest podzielna przez 7; w każdym więc cyklu ten sam dzień (licząc kolejno od początku cyklu) przypada w ten sam dzień tygodnia. Jednakże liczba miesięcy zawartych w cyklu ... NOBEL DLA POKOJU SERGIUSZ SIDOROWICZ Marzec 2001 Nagroda pokojowa jest nagrodą szczególną. Kryje w sobie wiele zagadek, a jedną z nich jest to, dlaczego Alfred Nobel w ogóle zdecydował się ją ustanowić. Chemia, fizyka, medycyna to były dziedziny, w których Alfred Nobel się specjalizował. Literatura ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - O LUBIESZEWIE, STAROGARDZIE, WARCISŁAWIE I GDAŃSKU JAN MIODEK Marzec 2001 Lektura pierwszych stron książki prof. Teresy Grzybkowskiej pt. "Gdańsk" (ze znanej serii "A to Polska właśnie" wrocławskiego Wydawnictwa Dolnośląskiego) przyniosła tak obfite żniwo onomastyczne (nazewnicze), że postanowiłem mu poświęcić ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Worek z księżycami rozwiązał się przy Saturnie. Dzięki odkryciom dokonanym w ostatnim kwartale minionego roku liczba znanych księżyców tej planety powiększyła się aż o 10 i wynosi obecnie 28. Dotychczasowy "księżycowy" rekordzista, Uran, ma ... SYGNAŁY - GWIAZDY-GIGANTY MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Pierwsze gwiazdy we Wszechświecie mogły mieć masę kilkaset razy większą od Słońca. Wszystkie znane nam gwiazdy mają masy nie większe niż ok. 100 M (mas Słońca). Powyżej owej granicy są bardzo szybko "rozdmuchiwane" przez ciśnienie własnego ... SYGNAŁY - TAJEMNICA GORĄCEJ KORONY MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Zlokalizowano jedno ze źródeł energii, dzięki którym korona słoneczna utrzymuje bardzo wysoką temperaturę. Temperatura zewnętrznych warstw Słońca osiąga minimum (ok. 4500 K) w tzw. chromosferze, która znajduje się tuż ponad pozorną powierzchnią naszej ... SYGNAŁY - PREHISTORYCZNA PUŁAPKA NA RYBY MARIA SUPRANOWICZ Luty 2001 Na długo przed konkwistą mieszkańcy północno-wschodniej Boliwii wznieśli wielką budowlę hydrotechniczną. Clark Erickson, archeolog z University of Pennsylvania w Filadelfii (USA), uważa, że zygzakowata sieć ziemnych wałów o wysokości 0.5 m, szerokości ... SYGNAŁY - ŻABY W ODWROCIE PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Co jest przyczyną powszechnego wymierania płazów? Ostatnie dziesięciolecie to wyjątkowo niekorzystny okres dla żab i ich krewnych. Populacje płazów maleją na całym świecie. Istnieje kilka hipotez tłumaczących taki stan rzeczy, ostatnio podejrzenie padło ... SYGNAŁY - LATAJĄCY EKOLOG JERZY LIWIŃSKI Luty 2001 Polscy inżynierowie stworzyli samolot spełniający wysokie wymagania NATO. PZL M28B Bryza to specjalna, morska wersja samolotu M-28, produkowanego przez Polskie Zakłady Lotnicze w Mielcu. Jest on przeznaczony do ochrony wód przybrzeżnych oraz wykonywania ... SYGNAŁY - PSYCHIATRA NA ODLEGŁOŚĆ PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Czy lekarz może pomóc choremu oddalonemu o setki kilometrów? Amerykańscy psychiatrzy opublikowali artykuł na temat nowej techniki leczniczej seansów terapeutycznych na odległość. Telepsychiatria czyli rozmowa z pacjentem za pomocą interaktywnej telewizji ... SYGNAŁY - POWRÓT DO KORZENI PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Czy można cofnąć ewolucję? Biolodzy od lat spierają się, czy zmiany zachodzące podczas ewolucji gatunków są odwracalne. Niektórzy sugerują, że jest to możliwe, jeśli organizm znajdzie się w identycznych warunkach jak jego przodkowie. Potwierdza to ... SYGNAŁY - CO ZABIŁO OSKARA WILDE`A? PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 W setną rocznicę śmierci irlandzkiego pisarza lekarze twierdzą, że poznali prawdziwą przyczynę jego zgonu. W oficjalnych biografiach autora "Portretu Doriana Graya" znajdziemy stwierdzenie, że zmarł on 30 listopada 1900 roku z powodu zapalenia ... SYGNAŁY - OPIERZONY DINOZAUR PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Czy znaleziono w końcu prawdziwego protoplastę ptaków? Ponad rok temu głośno było o odkryciu w Chinach prehistorycznego gada przodka dzisiejszych ptaków. Pomimo dźwięcznej nazwy Archeoraptor okazał się skamieniałością pierwotnego ptaka ze zręcznie doklejonym ... SYGNAŁY - CZAS UMIERANIA GRZEGORZ NALEPA Luty 2001 Wirus musi bardzo dokładnie wybrać moment, w którym zaatakowana przez niego komórka ma umrzeć. Jeśli śmierć zakażonej komórki nastąpi za wcześnie, to wirus zginie razem z nią, ponieważ nie zdąży się namnożyć. W przeciwnym wypadku nowe cząstki wirusowe ... SYGNAŁY - RENTGENOWSKI SZTYLET MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Z okolic gigantycznej czarnej dziury wytryska strumień gazu emitujący nadspodziewanie silne promieniowanie rentgenowskie. Teleskop rentgenowski Chandra (nazwany tak dla upamiętnienia urodzonego w Indiach astrofizyka amerykańskiego, Subrahmanyana Chandrasekhara) ... SYGNAŁY - CZY NOE PŁYWAŁ PO MORZU CZARNYM? MIROSŁAW RUTKOWSKI Luty 2001 Odkrywca "Titanica" poszukuje pod wodą dowodów biblijnego kataklizmu. Opublikowanie w zeszłym roku pracy W. Ryana i W. Pitmana, dwóch geologów z Columbia University, którzy umieścili biblijny potop w basenie Morza Czarnego, wywołało poruszenie ... SYGNAŁY - SERCU NA RATUNEK BARBARA PRATZER Luty 2001 Zamiast przeszczepu cudzego serca, do wyzdrowienia wystarczy wstrzyknięcie własnych komórek mięśniowych, które je zregenerują. Zawał nieuchronnie prowadzi do obumarcia tej części serca, do której zablokowane naczynie wieńcowe nie dostarczyło tlenu. ... SYGNAŁY - IDEALNY FILTR ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2001 Usuwa ze spalin zanieczyszczenia i przy okazji produkuje diamenty. Dwaj australijscy naukowcy wpadli na genialny pomysł, by wykorzystać mikrofale do konwersji szkodliwych gazów spalinowych w związki nieszkodliwe. Sercem ich urządzenia jest komora o ... UCZENI W ANEGDOCIE - APTEKARZ ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 2001 Sławny chemik szwedzki Karl Wilhelm Scheele urodził się 9 grudnia 1742 roku w Stralsund na Pomorzu Zachodnim, które wówczas, w wyniku wojny trzydziestoletniej, należało do Szwecji. Karl używał także formy Carl - był siódmym z jedenaściorga dzieci znanego ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - NIERUCHOMIEJĄCE KOŃCÓWKI JAN MIODEK Luty 2001 W jednym z numerów Polityki znalazłem aż trzy fragmenty potrzebne mi do napisania dzisiejszego artykułu o ewolucji czasu przeszłego złożonego w języku polskim. I tak Krzysztof Pomian przytoczył słowa Ignacego Krasickiego z roku 1765: "Tego gdym ... JAK WIELE MOŻNA PRZETŁUMACZYĆ? PAWEŁ RUTKOWSKI Luty 2001 Czytając książkę przełożoną z języka obcego, nie zdajemy sobie sprawy, ile wysiłku włożył tłumacz w ukazanie przedstawionego w niej świata takim, jakim opisał go autor. Tłumacze powtarzają często, iż nie można nauczyć się języka obcego na tyle dobrze, ... TWÓRCY, KTÓRYCH TRZEBA ZNAĆ BARBARA RISS Luty 2001 Nie ma na świecie nagrody bardziej prestiżowej oraz przynoszącej laureatowi więcej sławy i pieniędzy niż Nagroda Nobla w dziedzinie literatury. Otrzymało ją 97 twórców pochodzących z ponad trzydziestu krajów, piszących w 22 językach. Cztery razy to wyróżnienie ... LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - DRGANIA W REZONATORACH INSTRUMENTÓW MUZYCZNYCH JAN GAJ Luty 2001 Z czego składa się dźwięk? Czy kamerton drga inaczej niż struna? Dlaczego trudno jest odlewać dzwony? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. Tak jak granie na instrumencie ... MULTIMEDIA MAREK CHROMICKI Luty 2001 FLORA OJCZYSTA. ROŚLINY POSPOLITE, CHRONIONE, CIEKAWE... Stigma SC, Warszawa 2000. Chyba wszyscy wiedzą, jak wyglądają wilk, jeż, ślimak lub konik polny. Ale idę o zakład, że niewielu potrafi rozpoznać salwinię, tojad, lepiężnik lub sit. Do ... SYGNAŁY - W MEZOPOTAMSKIEJ BUDOWLI DB Luty 2001 W Tell Arbid (północno-wschodnia Syria) polscy archeolodzy odsłaniają kolejne fragmenty rozległej mezopotamskiej budowli sprzed 4.5 tys. lat. Budynek z cegły mułowej mierzył co najmniej 15x15 m i pełnił nieznane dotąd funkcje. Budowla została ostatecznie ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 30 lutego o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... SYGNAŁY - SŁONECZNE TRENDY MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Poznaliśmy ciekawe wyniki długoletnich obserwacji Słońca. Europejska sonda Ulysses okrążyła Słońce, przelatując nad jego biegunami i mierząc prędkość oraz gęstość wiatru słonecznego (nazwą tą określa się strumień emitowanych z powierzchni Słońca cząstek ... SYGNAŁY - RZADKI GOŚĆ Z KOSMOSU MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Do rąk badaczy trafił świetnie zachowany meteoryt z unikalnego gatunku chondrytów węglowych. 18 stycznia 2000 roku nad północno-zachodnią Kanadą przeleciał bardzo jasny bolid. Jego lot zakończył się serią eksplozji, które zaobserwowano na Alasce oraz ... SYGNAŁY - KOKAINA NISZCZY GENY PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Narkotyki mogą wywierać zgubny wpływ na nasz materiał genetyczny. Podczas corocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Neurologicznego (Society for Neuroscience) ogłoszono wyniki badania wpływu narkotyków na ludzkie DNA. Naukowcy zidentyfikowali ponad ... SYGNAŁY - SUPERPAMIĘĆ PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Ile danych można zmieścić na dysku magnetycznym? Pomimo że nośniki magnetyczne (np. taśma magnetofonowa, dyskietki) służą do zapisu informacji już od lat pięćdziesiątych, to nie osiągnęliśmy jeszcze krańców ich możliwości. Japońskim naukowcom z firmy ... SYGNAŁY - TELESKOP DLA NAJLEPSZYCH MAREK CHROMICKI Luty 2001 Wręczyliśmy nagrody Wiedzy i Życia dla obserwatorów nieba. Tradycyjnie w ostatnich dniach grudnia gościliśmy laureatów VII już edycji Konkursu Astronomicznego Wiedzy i Życia. Nagrody ufundowane przez redakcję - teleskopy firmy Uniwersał - wręczyli ... SYGNAŁY - RODZINA SIĘ POWIĘKSZA BARBARA PRATZER Luty 2001 Mózg sam potrafi bronić się przed niedotlenieniem. Hemoglobina, której krew zawdzięcza czerwoną barwę, to transporter tlenu z płuc do wszystkich zakątków organizmu. Jej bliska krewna - mioglobina to magazyn tlenu, z którego komórki mięśni, także mięśnia ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 2001 Bujna czupryna biologiczną adaptacją? Jak sugerowała Susan Blackmore w swej książce "The Meme Machine", niebywałe zwiększenie objętości ludzkiego mózgu w czasie ostatniego miliona lat mogło być spowodowane selekcją seksualną. Po prostu na ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Luty 2001 Gratka dla filmowców Firma Canon wprowadziła nową kamerę cyfrową mv300. Urządzenie wyposażone zostało w 8 podstawowych efektów cyfrowych. Jest jednak niezwykle małe. Ma duży wyświetlacz ciekłokrystaliczny, na którym można obserwować bądź odtwarzać ... SYGNAŁY - OŻYWCZY KOPNIAK GRZEGORZ NALEPA Luty 2001 Amerykańscy lekarze próbują ratować ofiary hazardu. Nagłe zatrzymanie akcji serca najczęściej prowadzi do niedotlenienia mózgu i śmierci w ciągu kilku minut. Chorą osobę można jednak uratować, rozpoczynając natychmiast masaż serca i sztuczne oddychanie. ... SYGNAŁY - TEST NA PARKINSONA BARBARA PRATZER Luty 2001 Czy można będzie przewidzieć chorobę Parkinsona wiele lat przed wystąpieniem pierwszych objawów? Objawy choroby Parkinsona wywołane są głównie przez zanik komórek nerwowych wytwarzających substancję zwaną dopaminą. Jej brak w tej części mózgu, która ... SYGNAŁY - LEKARZE JAK FORMUŁA 1 PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Gdy o życiu chorego decydują sekundy, lekarz musi być równie szybki jak rajdowiec. Przekazanie chorego z sali operacyjnej na oddział intensywnej terapii wymaga niezwykle sprawnego współdziałania wielu osób. Lekarze mają kilka sekund, aby przekazać ... SYGNAŁY - JACHT ZE SKRZYDŁAMI NIETOPERZA PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Kolejna rewolucja w żeglarstwie? Angielski biolog - dr Richard Dryden - opatentował właśnie wynalazek, który może zrewolucjonizować żeglarstwo. Wzorując się na skrzydle nietoperza, stworzył nowatorski maszt przypominający nieco literę "N", ... SYGNAŁY - SMUTEK DEALERA GRZEGORZ NALEPA Luty 2001 Nowa metoda walki z producentami narkotyków? Rośliny hodowane w odmiennych warunkach klimatycznych mogą pobierać mniej albo więcej atomów różnych pierwiastków chemicznych z gleby i atmosfery. To bardzo zła wiadomość dla południowoamerykańskich producentów ... SYGNAŁY - ENERGIA, BÓL I PEŁNY PĘCHERZ GRZEGORZ NALEPA Luty 2001 Naukowcy przekonali się, że wrażenie bólu może być wywoływane przez "energetyczne" cząsteczki ATP. Wszystkie żywe komórki wykorzystują adenozyno-trifosforan (ATP) do przechowywania energii uwolnionej w różnych reakcjach biochemicznych. Taka ... SYGNAŁY - DZIEŃ, W KTÓRYM PRZYSZŁA ZIMA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2001 Obserwacje zamarzania jezior potwierdzają, że od 150 lat ociepla się klimat Ziemi. Jeden z podstawowych problemów w prognozowaniu klimatu to brak wiarygodnych danych o jego zmianach w przeszłości. Dawne temperatury powietrza można odczytać z tzw. wskaźników ... PUZELAND MAREK PENSZKO Luty 2001 Zadania na ubiegłorocznych mistrzostwach świata w rozwiązywaniu łamigłówek były wyjątkowo trudne. Takie, które można by uznać za dość proste, stanowiły na poprzednich mistrzostwach czasem nawet połowę wszystkich zadań; tym razem było ich nie więcej niż ... SYGNAŁY - SZCZEPIONKI Z PRIONAMI BARBARA PRATZER Luty 2001 Nie tylko mięso, ale i... szczepionki mogą przenosić chorobę szalonych krów na ludzi. Ta zaskakująca sugestia znalazła się w opublikowanym niedawno w Londynie raporcie na temat epidemii choroby szalonych krów (BSE) i jej odpowiednika u ludzi ... SYGNAŁY - STANĄĆ NA WŁASNYCH (DWÓCH) NOGACH PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Kręgowce zrezygnowały z chodzenia "na czworakach" znacznie wcześniej, niż przypuszczano. W 1993 roku paleontolodzy odkryli w Niemczech szczątki pierwotnego gada, którego wiek określono na około 290 mln lat. Przez 7 lat wydobywano ze skał stosunkowo ... SYGNAŁY - OZON ZABIJA ROŚLINY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Miejski smog może niszczyć podmiejskie uprawy rolne i łąki. Upał, słońce, brak wiatru i mała wilgotność powietrza to pogoda, przy której w miejskim powietrzu tworzy się bardzo dużo ozonu. Nie ma się jednak z czego cieszyć, bo ten gaz nie uzupełni ... SYGNAŁY - RODZINNY OBIAD PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Jak uchronić przedstawicieli swojego gatunku przed drapieżnikami? Może ich... pozjadać? Kanibalizm występuje dość powszechnie wśród różnych gatunków zwierząt. Spotykany jest przede wszystkim wśród ryb, płazów i owadów. Zjedzenie swojego pobratymca może ... SYGNAŁY - CAŁODOBOWY ZEGAR REDAKCJA Styczeń 2001 Pierwszy na świecie zegar słoneczny, który potrafi mierzyć czas przez 24 godziny na dobę został zrobiony z mosiądzu przez Marka Szymochę, na zamówienie Polskiej Stacji Polarnej na Spitsbergenie. Jest to prawdopodobnie jedyny zegar słoneczny postawiony ... SYGNAŁY - JUBILEUSZOWE IGNOBLE BOGDAN MIŚ Styczeń 2001 Przyznano doroczne nagrody, które wyróżnionym nie przynoszą splendoru. 5 października w Harvard University w atmosferze wielkiego happeningu, wśród rojów papierowych samolocików puszczanych przez rozbawioną publiczność, wręczono po raz dziesiąty słynne ... SYGNAŁY - WIEPRZOWINA PO DUŃSKO-CHIŃSKU PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Genetycy i hodowcy zainteresowali się DNA świni. Poznawanie genów różnych organizmów nabiera rozpędu. Znamy już zapis DNA kilkunastu mikroorganizmów, kilku roślin, myszy i szczura. W zeszłym roku ogłoszono też wstępną sekwencję genów człowieka [patrz: ... SYGNAŁY - MUSKAJĄC EROSA MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001 Sonda NEAR przeleciała 5.3 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy upamiętnia pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) od 14 lutego ubiegłego roku krąży wokół planetoidy Eros. Prowadzone za jej ... SYGNAŁY - HAKERZY NA START! PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Nie powiodła się kolejna próba stworzenia zabezpieczeń przeciwko fonograficznym piratom. W dobie nagrywarek CD i plików MP3 [patrz: "Przebój z Sieci" WiŻ nr 10/2000] poważnym problemem staje się ochrona nagrań przed nielegalnym kopiowaniem. ... SYGNAŁY - CHOROWITA ARYSTOKRACJA PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Rasowe psy cierpią na wiele chorób. Czy sytuację poprawi badanie DNA ich dzikich krewnych? Powszechnie wiadomo, że rasowe psy cierpią na wiele dolegliwości. Chcąc utrzymać pożądane cechy, zwierzęta krzyżuje się w obrębie małej grupy. Taka praktyka ... SYGNAŁY - SYNDROM OPERACJI PUSTYNNA BURZA GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001 Co jest przyczyną dolegliwości weteranów walk w Zatoce Perskiej? Kiedy ucichł szczęk oręża, okazało się, że amerykańscy weterani operacji "Pustynna Burza" podejrzanie często cierpią na tajemnicze zaburzenia psychiczne i neurologiczne, takie ... SYGNAŁY - PO NITCE DO KŁĘBKA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Wymyślono nowy sposób badania dawnych upadków meteorytów. Gdy na powierzchnię Ziemi spada duży meteoryt, energia zderzenia powoduje stopienie części materiału i wyrzucenie go w powietrze w postaci drobnych kropelek, szybko zastygających w szkliwo. Te ... SYGNAŁY - CZY LECZYĆ ANEMIĘ OCEANU? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Nawożenie wód oceanicznych żelazem może zwalczyć efekt cieplarniany. Fitoplankton - mikroskopijne glony wodne - są podstawą morskiego łańcucha pokarmowego. Od niedawna są także największą nadzieją naukowców na skuteczną walkę z globalnym ociepleniem. ... SYGNAŁY - NASA NA MARSIE? PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Nowy program badań Marsa cechuje duża ostrożność. Po fiasku dwóch zeszłorocznych misji na Marsa [patrz: "Sygnały" WiŻ nr 2/2000] NASA ogłosiło właśnie nowy, 15-letni plan badań Czerwonej Planety. Tym razem planuje się wysyłać na Marsa naprzemiennie ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Styczeń 2001 Komórka dla biznesmena Na rynku pojawił się najnowszy telefon firmy Ericsson oznaczony symbolem R380. Urządzenie łączy wszystkie istotne funkcje telefonu i organizera. Ma zainstalowaną przeglądarkę WAP, oferuje również dostęp do poczty elektronicznej. ... WAMPIRY ŁUKASZ MAURYCY STANASZEK Styczeń 2001 Archeolodzy badający cmentarzyska znajdują niekiedy zagadkowe groby. Niezwykłe pozy zmarłych, brak niektórych części ciała - np. głowy - czy przebicie klatki piersiowej ostrym przedmiotem są niemymi świadectwami praktyk mających ochronić ludzi przed ... GOLD, CZYLI ZŁOTO KATARZYNA STANIEWSKA Styczeń 2001 Czy miło byłoby dostać jakiś drobny prezent ze złota? Na pewno wielu Czytelników, a zwłaszcza Czytelniczek, ucieszyłoby się z takiego upominku. Ten cenny szlachetny kruszec przyciągał uwagę ludzi już kilka tysięcy lat temu. W szczególny sposób złoto ... NOBILITACJA EKONOMISTÓW ANNA BĄKIEWICZ Styczeń 2001 Nagrody Nobla przyznano po raz pierwszy w rocznicę śmierci fundatora, w 1901 roku.W testamencie Alfred Nobel nie wspomniał jednak o nagrodzie dla ekonomistów. Nagroda Nobla w dziedzinie ekonomii to najbardziej prestiżowe wyróżnienie przyznawane przez ... ETYKA NA CO DZIEŃ - OBYWATEL NA GAPĘ PAWEŁ ŁUKÓW Styczeń 2001 Nadszedł czas płacenia podatków. Kolejny raz wpatrujemy się w rubryki formularzy PIT, a przez głowę przelatuje nam myśl: może udałoby się zapłacić choć trochę mniejszy podatek? Może warto chociaż odrobinę oszukać państwo? Najbardziej racjonalną osobą ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - REICH-RANICKI, NIEMEN-WYDRZYCKI, CURIE-SKŁODOWSKA JAN MIODEK Styczeń 2001 W fascynującej książce Marcela Reicha-Ranickiego, papieża niemieckiej krytyki literackiej - jak go nazywają, zatytułowanej "Moje życie" (w tłum. Jana Koprowskiego i Michała Misiornego) znajduje się znamienny fragment, doskonale odsłaniający ... SYGNAŁY - TAJEMNICE MARIHUANY BARBARA PRATZER Styczeń 2001 Czy "trawka" pomoże znaleźć nowy lek na astmę? Astma to choroba o podłożu alergicznym, która dotyka coraz więcej osób. W trakcie napadu, kiedy chory ma ogromne trudności z oddychaniem, podaje się środki rozkurczające, które chronią przed uduszeniem. ... LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - HARMONIA STRUN, RUR I PRĘTÓW JAN GAJ Styczeń 2001 Jak prędko biegnie dźwięk w napiętej strunie? Dlaczego struny wydające niskie tony są owinięte drutem? Co Pitagoras wiedział o harmonii? Nie gwarantuję rozmowy z Pitagorasem, ale pozostałe problemy można wyjaśnić metodami stosowanymi przez fizyków. ... SYGNAŁY - FIZYKA NA SCENIE ANDRZEJ GORZYM Styczeń 2001 Co zrobić, by fizyka była rozumiana przez społeczeństwo? Uczyć jej w szkołach - ale lepiej niż do tej pory. W pierwszych dniach listopada ubiegłego roku w Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek CERN w Genewie królowała fizyka. I nie byłoby w tym ... SYGNAŁY - EUROPA W KOSMOSIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001 Europejska Agencja Kosmiczna ESA wchodzi w nowe tysiąclecie z ambitnym planem badań. W dniach 11-12 października 2000 roku naukowy komitet programowy ESA przyjął plan działania agencji na lata 2008-2013. Na pierwszym miejscu wymieniono w nim badania ... SYGNAŁY - GENETYCZNY ADAM PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Nadszedł czas na ustalanie ojca całej ludzkości. Genetycy od dawna przypuszczają, że wszyscy współcześni ludzie pochodzą od jednej kobiety, która żyła ponad 140 tys. lat temu. Nazwano ją "mitochondrialną Ewą", ponieważ jej wiek określono, ... SYGNAŁY - SATELITARNE KINO BOGDAN MIŚ Styczeń 2001 Czy taśma filmowa przejdzie na zasłużoną emeryturę? W połowie listopada ubiegłego roku po raz pierwszy w historii kina widzowie obejrzeli film wyświetlany bez użycia taśmy filmowej. Cyfrowa kopia filmu "Bounce" została przesłana do komputera ... SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE MF Styczeń 2001 Łososie ze sztucznej hodowli w zamkniętych zbiornikach na Wyspie św. Edwarda (Kanada) mają dodatkowy rybi gen hormonu wzrostu i rosną 5 razy szybciej niż normalne. Uczyniono je także bezpłodnymi, aby w razie ucieczki do oceanu, nieprzewidzianej zresztą ... SYGNAŁY - BENZEN DO LAMUSA? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Przemysł chemiczny zaczyna wdrażać "ekologiczne" rozpuszczalniki. Współczesne technologie produkcji plastików, leków, detergentów i wielu innych wytworów przemysłu chemicznego wymagają korzystania z rozpuszczalników organicznych, takich jak ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2001 Niezamierzony eksperyment agrotechniczny Jak donosi zespół badaczy szwajcarskich, brytyjskich i ukraińskich, radioaktywność gleby wokół Czarnobyla powoduje częste zmiany genetyczne roślin uprawnych. Olga Kowalczuk z Friedrich Miescher Institut w Bazylei ... MIĘSOŻERCA W INTERNECIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2001 Przed dwoma laty powstał w Stanach Zjednoczonych program komputerowy, który umożliwia automatyczne kontrolowanie korespondencji elektronicznej. Niedawne ujawnienie tego faktu zbulwersowało opinię publiczną. W toku zajadłej dyskusji próbuje się dopasować ... SYGNAŁY - ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001 W sąsiedztwie źródła jednego z błysków promieniowania gamma znaleziono znaczne ilości żelaza. Jest to duży krok ku wyjaśnieniu natury tych tajemniczych zjawisk. Obserwowane od prawie trzydziestu lat błyski gamma przez długi czas były jedną z największych ... SYGNAŁY - GINĄ RAFY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Globalne ocieplenie niszczy rafy koralowe bardziej, niż przypuszczano. W październiku 2000 roku na indonezyjskiej wyspie Bali odbyło się międzynarodowe sympozjum w sprawie raf koralowych. Jego owocem jest dramatyczny raport o stanie raf na całym świecie, ... PUZELAND MAREK PENSZKO Styczeń 2001 Zgodnie z zapowiedzią, „Puzeland” wkracza w nowy wiek zadaniami z 9 Mistrzostw Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek, które odbyły się w październiku ubiegłego roku w Stamfordzie koło Nowego Jorku. Anonsowaliśmy tę imprezę kilkakrotnie; nasza ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001 Podczas gdy amerykańskie wahadłowce zaczynają drugą setkę lotów orbitalnych, ich rosyjski odpowiednik Buran tkwi w hangarze w Bajkonurze, gdzie trafił po jedynym locie, odbytym 15 listopada 1988 roku. Na kontynuację programu Buran zabrakło pieniędzy. Zgodnie ... UCZENI W ANEGDOCIE - JAK PROSTY WIEJSKI CHŁOPAK... ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 2001 Werner Karl Heisenberg urodził się 5 grudnia 1901 roku w Würzburgu w Bawarii. Jego ojciec August był filologiem starożytnym, kierował katedrą bizantynistyki na uniwersytecie w Monachium. Werner był młodszym z jego dwóch synów. Jego naukę w gimnazjum ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 stycznia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 stycznia o 23:00, 30 stycznia o 22:00 i 15 lutego o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... SYGNAŁY - JAK PO SZNURKU GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001 Odkryto kolejny mechanizm, który może pomóc w walce z rakiem. Mikrotubule to sztywne rurki białkowe, które współtworzą "szkielet" komórki. Różne pęcherzyki transportowe przyczepiają się do nich i ślizgają się jak wagoniki kolejki linowej. ... SYGNAŁY - VHS DO LAMUSA MICHAŁ MIŚ Styczeń 2001 Czas magnetowidów dobiega końca. Przeprowadzone niedawno przez Strategy Analytics badania wykazały, że w ciągu najbliższych 5 lat format DVD zastąpi stosowany obecnie VHS. Rynek odtwarzaczy DVD jest w tej chwili najszybciej rozwijającym się w historii ... INTERNET - GWIAZDY PATRZĄ NA NAS... BOGDAN MIŚ Styczeń 2001 ...jak głosi tytuł popularnej niegdyś powieści (pamiętają Państwo - czyjej?). Może to i racja, ale z pewnością bardziej sprawdzalne i prawdziwsze jest zdanie odwrotne: to my patrzymy w gwiazdy. Z coraz większym zapałem, sądząc po Internecie. Astronomowie ... SYGNAŁY - ALFRED TARSKI MA SWOJĄ PLANETOIDĘ BOGDAN MIŚ Styczeń 2001 Uczczono wielkiego polskiego matematyka. Komisja Nazewnictwa Międzynarodowej Unii Astronomicznej zatwierdziła nazwy odkrytych w ostatnich latach oraz znanych wcześniej, ale bezimiennych planetoid. Odkryta w 1997 roku planetoida nr 13 672 otrzymała ... SYGNAŁY - CHAOTYCZNE OSCYLACJE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Klimat może w dużym stopniu rządzić się przypadkiem. W czasach, gdy teoria chaosu cieszyła się popularnością, chętnie ilustrowano ją tzw. efektem motyla. Chodzi w nim o to, że w sprzyjających okolicznościach poruszenie skrzydeł motyla może wywołać huragan. ... SYGNAŁY - CIENKI LÓD ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 2000 Pomiary satelitarne umożliwiły określenie grubości lodu na całym Morzu Arktycznym. Jesienią zeszłego roku kanadyjski satelita RADARSAT wykonał pierwszą precyzyjną mapę radarową Antarktyki . Jednocześnie naukowcy z NASA zbierali dane dotyczące grubości ... SYGNAŁY - PIERŚ JAK... TARCZYCA GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000 Czy radioaktywny jod pomoże chorym na raka piersi? Radioaktywny izotop jodu od dawna stosuje się w terapii raka tarczycy. Tarczyca wychwytuje bowiem radioaktywny jod z krwi, otrzymując zabójczą dawkę promieniowania jonizującego. Inne tkanki są bezpieczne, ... SYGNAŁY - TAKI PEJZAŻ... DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA Grudzień 2000 Na dworze słota, szaruga i zimno, a w Muzeum Narodowym można obejrzeć pejzaże pełne ciepła i piękna. Wystawę, ponad 200 obrazów, otwierają płótna Bernarda Bellotta zwanego Canalettem, artysty sprowadzonego na dwór króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, ... SYGNAŁY - CZARNY ŚRODEK GALAKTYKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000 Ruchami gwiazd w centrum naszej Galaktyki rządzi czarna dziura o masie ponad 2 mln mas Słońca. Do takiego wniosku prowadzą wyniki czteroletnich obserwacji centrum Galaktyki, które wykonano w obserwatorium na Mauna Kea (Hawaje) za pomocą dziesięciometrowego ... SYGNAŁY - CHIŃSKI PODBÓJ KOSMOSU BOGDAN MIŚ Grudzień 2000 Najpierw sami na Księżyc, potem wspólnie na Marsa. W listopadzie zeszłego roku bez większego echa przeszła wiadomość, że Chiny wypróbowały z powodzeniem pojazd kosmiczny "Shenzhou" (Święty Statek), przeznaczony do lotów załogowych. Oficjalne ... SYGNAŁY - BURZLIWA MŁODOŚĆ GWIAZDY MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000 Zaobserwowano kosmiczne fajerwerki wystrzeliwane przez niedawno powstałą parę gwiazd. Najbliższy obszar aktywny gwiazdotwórczo znajduje się w tle dobrze teraz widocznego gwiazdozbioru Byka. Od Słońca dzieli go 500 lat świetlnych, toteż za pomocą nowoczesnych ... SYGNAŁY - SZTUCZNE SERCE NA ZAWSZE BARBARA PRATZER Grudzień 2000 Wszczepiono choremu sztuczne serce, które zastąpi mu własne na resztę życia. W czerwcu br. w szpitalu John Radcliff Hospital w Oksfordzie 62-letniemu pacjentowi, któremu zostało najwyżej kilka tygodni życia, wszczepiono sztuczne serce, które ma pracować ... SYGNAŁY - KOMU UFAMY? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Grudzień 2000 Naukowcy najbardziej wiarygodni, politycy i działacze związkowi najmniej. Na czele listy zawodów obdarzanych przez nas największym zaufaniem są naukowcy, pielęgniarki i nauczyciele. Dobre opinie o naukowcach są zrozumiałe: nauka cieszy się społecznym ... SYGNAŁY - KRYPTONIM: PSEUDOMONAS GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000 Pałeczka ropy błękitnej ozszyfrowana. Pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) to bakteria, która często atakuje ludzi przewlekle chorych i długo leżących w szpitalu. Zakażenie tymi bakteriami jest szczególnie groźne dla dzieci chorych na mukowiscydozę: ... ADAM I 44 MARIA CZEPPE Grudzień 2000 Na długie lata Adam Mickiewicz zatrudnił wyobraźnię polonistów i miłośników poezji, umieszczając w III części "Dziadów" liczbę 44. Pokolenia starają się odgadnąć znaczenie tajemniczej liczby. Badacze interpretowali liczbę 44 jako datę lub ... HUMANIŚCI I NAUKA XX WIEKU MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 2000 Sto lat temu tak oto pisano o nadchodzącym wieku: "patrzymy i mówimy o tym wieku dwudziestym, jakby on skądciś z nieba miał nam spaść, już gotowy, ogromne przynieść nam niespodzianki i największe nasze spełnić marzenia. A tymczasem, on będzie takim, ... SYGNAŁY - SPOSÓB NA RAKIETY JERZY LIWIŃSKI Grudzień 2000 Działa laserowe bronią XXI wieku? Na amerykańskim poligonie rakietowym wypróbowano z pełnym sukcesem działo laserowe, za pomocą którego zniszczono dwie rakiety wystrzelone z wyrzutni RM-70 (nowsza wersja Katiuszy). Celami były pociski rakietowe kalibru ... SYGNAŁY - KAWA DLA NIEMOWLĄT? GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000 Transgeniczna odmiana kawy nie zawiera kofeiny. Przyspieszone bicie serca, podwyższone ciśnienie krwi, drżące ręce, niepokój, bezsenność to typowe objawy przedawkowania kofeiny. Można im zapobiegać, pijąc kawę bezkofeinową, ale smak takiej kawy nie ... SYGNAŁY - NASI GÓRĄ! ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000 Polscy młodzi naukowcy nie mają powodów do kompleksów. Jedną z trzech pierwszych nagród w finale XII Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej, który odbył się we wrześniu w Amsterdamie, zdobył Grzegorz Niedźwiedzki, 20-letni paleontolog z Piotrowic ... SYGNAŁY - DLA KAŻDEGO COŚ CIEKAWEGO MAGDALENA FIKUS Grudzień 2000 Festiwal Nauki cieszy się niesłabnącą popularnością. IV Festiwal Nauki w Warszawie, który odbył się w dniach 15-24 września br., dostarczył zarówno uczestnikom, jak i organizatorom wiele wrażeń, przeżyć i przemyśleń. Rośnie liczba gości i stałych uczestników ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - MIŁOSZOWE RANLIWE CIAŁO JAN MIODEK Grudzień 2000 Odmianą języka, która słowotwórczymi pomysłami powinna się dosłownie skrzyć, jest styl artystyczny, szczególnie zaś - poezja. Czytam w Tygodniku Powszechnym nowe wiersze Czesława Miłosza. W jednym z nich, zatytułowanym "Ogrodnik", znajduję ... LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - WRZĄTEK, KTÓRY NIE PARZY JAN GAJ Grudzień 2000 Dlaczego woda wrze? Czy na Giewoncie jajko gotowałoby się dłużej? Czy wrzenie może doprowadzić do zamarznięcia wody? Nie znasz odpowiedzi na te pytania? Zapraszamy Cię do przeczytania tego artykułu. Dziś laboratorium urządzimy sobie w kuchni. Nie potrzebujemy ... SYGNAŁY - POLSKIE NOBLE ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000 Fundacja na rzecz Nauki Polskiej przyznała doroczne nagrody. Najpoważniejszym polskim wyróżnieniem naukowym są nagrody Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej nazywane przez dziennikarzy "Polskimi Noblami". W przeciwieństwie do prawdziwych Nobli, ... SYGNAŁY - NAGRODY NOBLA 2000 ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000 Uczeni pracujący w USA dominują wśród noblistów. W DZIEDZINIE MEDYCYNY I FIZJOLOGII: Arvid Carlsson (77 lat), Szwed, emerytowany profesor farmakologii na uniwersytecie w Goeteborgu, Paul Greengard (75 lat), Amerykanin, profesor farmakologii i psychiatrii, ... SYGNAŁY - KARABIN PRZYSZŁOŚCI BOGDAN MIŚ Grudzień 2000 Żołnierz musi tylko naciskać spust. W ciągu 9 lat armia amerykańska ma zamiar zbudować kosztem 95 mln dolarów karabin przyszłości, który zastąpi jednocześnie dobrze znany karabin NATO wzoru M16A2, karabinek M4 i granatnik M203. Nowa broń ma się nazywać ... SYGNAŁY - CIEPŁY KIEŁ DINOZAURA BOGDAN MIŚ Grudzień 2000 Badania izotopowe potwierdzają stałocieplność dinozaurów. Naukowcy zajmujący się rekonstrukcją dawnego klimatu korzystają od lat z tzw. metody paleotemperatur. Polega ona na pomiarze składu izotopowego tlenu w minerałach - zazwyczaj w węglanach ze skał ... SYGNAŁY - NA DOBRE I NA ZŁE GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000 Dlaczego kochasz mamusię? Bo nie masz innego wyjścia... Małe dzieci zawsze kochają rodziców, nawet jeśli rodzice nie traktują ich dobrze. Tak przynajmniej zachowują się młode szczury. Amerykańscy biolodzy udowodnili to w badaniach laboratoryjnych. Jak ... SYGNAŁY - SUPERKOMPUTER W KRAKOWIE ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000 Polscy uczeni otrzymali do dyspozycji potężne narzędzie badawcze Akademickie Centrum Komputerowe CYFRONET Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie wzbogaciło się o nowy superkomputer Origin2000 amerykańskiej firmy SGI. Jest to pod względem mocy obliczeniowej ... SYGNAŁY- Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2000 Pigułka na starość Coraz więcej uczonych zdaje się traktować starość, a nawet samą śmierć, jak "jednostki chorobowe", na które wkrótce znalezione zostanie lekarstwo. Zespół badaczy z kilku uniwersytetów amerykańskich i brytyjskich donosi, ... SYGNAŁY - CZARNA DZIURA WAGI ŚREDNIEJ MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000 Astronomowie odkryli czarną dziurę o niespotykanych dotychczas własnościach. Galaktyka M82, czyli obiekt nr 82 w XVIII-wiecznym katalogu astronomicznym sporządzonym przez Charlesa Messiera, leży w tle gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy i jest od nas ... SYGNAŁY - DZIURA CORAZ WIĘKSZA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 2000 We wrześniu dziura ozonowa nad Antarktydą osiągnęła rekordowo duże rozmiary. Mimo że maleje stężenie substancji niszczących ozon w atmosferze , dziura ozonowa nad biegunem południowym wcale nie chce się zmniejszać. W tym roku po raz pierwszy sięgnęła ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Grudzień 2000 Cyberlego Firma Lego przedstawiła ostatnio nowy zestaw klocków wyposażony w minikomputer. Nowe Lego Mindstorms Robotics Invention System to zestaw umożliwiający budowę i programowanie robotów. Mózgiem zestawu jest klocek-komputer, który odbiera bodźce ... ETYKA NA CO DZIEŃ - PARADOKS PRZYZWOITOŚCI PAWEŁ ŁUKÓW Grudzień 2000 W cyklu artykułów pod tym hasłem wspólnie zastanawiamy się nad problemami moralnymi, z którymi stykamy się wszyscy. Teraz pomyślmy o zasadzie przyzwoitości - wydawałoby się, tak bardzo jednoznacznej. W większości społeczeństw kultury zachodniej obowiązuje ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 grudnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 grudnia o 23:00, 30 grudnia o 21:00 i 15 stycznia o 20:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... I MAMY WODĘ SODOWĄ ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 2000 Był jednym z największych chemików, odkrył tlen i kilka innych gazów, ale za swój najszczęśliwszy pomysł, choć miał on zapewne najmniejszą wartość naukową, uważał potem wynalezienie wody sodowej. Joseph Priestley urodził się w 1733 roku w Fieldhead ... PUZELAND MAREK PENSZKO Grudzień 2000 Zadanie dla wytrwałych, zamieszczone w tej rubryce przed miesiącem, pojawiło się także na naszych stronach internetowych w postaci układanki. Manipulowanie elementami na ekranie monitora było mamy nadzieję przyjemną zabawą i ułatwiało szukanie ... SZCZYPTA SOLI - SKĄD SIĘ WZIĘŁA SZCZYPTA SOLI? X.RUT Grudzień 2000 W "Historii naturalnej" Pliniusza Starszego można przeczytać o tym, jak Gnejusz Pompejusz znalazł w komnacie pokonanego króla Pontu, Mitrydatesa VI, prywatny notatnik, a w nim - przepis na uniwersalną odtrutkę: dwa orzechy włoskie, tyleż fig ... SYGNAŁY - RUSZA BUDOWA SALT-A MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 Na początku września rozpoczęto budowę dziesięciometrowego teleskopu SALT. Konsorcjum złożone z kilkunastu instytucji mieszczących się w kilku krajach przystąpiło do budowy teleskopu SALT (South African Large Telescope), którego najważniejszym zadaniem ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - GDZIE PAN NAZBIERAŁ TYLE MAŚLAKA? JAN MIODEK Listopad 2000 Wysłuchałem niedawno w telewizji dramatycznej relacji o zatruciu pewnego akwenu w Polsce. Jeden z narratorów sugestywnie opowiadał, jak "zdechły węgorz sam wypływał na powierzchnię wody", a inni uściślili, że "tak samo leszcz, sum, karp, ... KOŚCIÓŁ KOPTYJSKI IZA ELŻBIETA SMOLIŃSKA Listopad 2000 Początki chrześcijaństwa w Egipcie datuje się na okres działalności ewangelicznej świętego Marka. Prawdopodobnie około 40 roku założył on w Aleksandrii pierwszą na tych terenach wspólnotę wyznawców Chrystusa. Kilka wieków później religia Koptów sięgała ... ZMIERZCH EXPO? PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000 Tegoroczna wystawa światowa w Hanowerze miała przyćmić wszystkie poprzednie. Dlaczego więc przyniosła straty sięgające miliarda marek? Motto Expo 2000 w Hanowerze brzmiało: "Człowiek-Natura-Technika - powstaje nowy świat". Obrazuje ono doskonale ... TE WSPANIAŁE GROBOWCE JADWIGA IWASZCZUK Listopad 2000 Z opisów archeologów i etnologów znana jest ogromna różnorodność grobów. Ich kształty najogólniej wiążą się z kulturą i wierzeniami danego plemienia czy ludu oraz wynikającymi z nich sposobami chowania zmarłych. W historii ludzkości znane są pochówki ... Z PROCHU POWSTAŁEŚ... SERGIUSZ SIDOROWICZ Listopad 2000 Jak wygląda cmentarz? Każdy odwiedza groby, więc odpowiedź nie jest trudna. Kamienne nagrobki, krzyże, nastrój powagi i smutku. Nie wszędzie jednak miejsca pochówku przypominają nasze cmentarze. Są na świecie miejsca wiecznego spoczynku chrześcijan, ... SYGNAŁY - DIABELSKIE BRAMY ŚMIERCI GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000 Jak zapanować nad genetycznie zaprogramowanym samobójstwem komórki? Apoptoza (genetyczne samobójstwo komórki) to bardzo precyzyjnie kontrolowane zjawisko. Zaburzenia jej regulacji są przyczyną wielu chorób - na przykład w chorobie Alzheimera za dużo ... SYGNAŁY - ŁATWIEJ ZAPOBIEGAĆ, NIŻ LECZYĆ BARBARA PRATZER Listopad 2000 Czy kobiece hormony naprawdę chronią serce? Nie ulega wątpliwości, że rozwój choroby wieńcowej można powstrzymać, stosując właściwą profilaktykę. W tym kontekście wiele mówi się o zbawiennym wpływie hormonalnej terapii zastępczej u kobiet, choć jak ... SYGNAŁY - NA RATUNEK JĘZYKOM MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2000 Od września dzieci na Kaszubach mają elementarz w swoim rodzimym języku. Językoznawcy biją na alarm: w XXI wieku może zniknąć nawet 90% z 6-7 tys. języków, jakimi dziś mówi 6 mld ludzi na świecie. Najbardziej zagrożone są języki mające małą liczbę użytkowników, ... SYGNAŁY - SZPIEG BEZ TAJEMNIC? BOGDAN MIŚ Listopad 2000 FBI zmuszone do ujawnienia sekretów systemu inwigilacji w Internecie. W chwili, w której czytają Państwo te słowa, amerykańskie Federalne Biuro Śledcze FBI ujawniło już zapewne pierwsze 3 tys. stron informacji o systemie szpiegowskim "Carnivore". ... SYGNAŁY - PIERWSZE SILNICZKI DNA BOGDAN MIŚ Listopad 2000 Niewidzialne "szczypczyki" zwiastują rewolucję w technice. Naukowcy z Laboratoriów Bella, działu badawczo-rozwojowego firmy Lucent Technologies, oraz z Oxford University stworzyli pierwsze silniczki DNA. Urządzenia te, przypominające automatyczne ... SYGNAŁY - ANTU I TOWARZYSZE MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 Europejskie Obserwatorium Południowe kończy montaż największego teleskopu na świecie. VLT (Very Large Telescope), budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe na Cerro Paranal w północnym Chile, składa się z czterech bliźniaczych teleskopów ... SZCZYPTA SOLI - CHYŻY PIES X.RUT Listopad 2000 Na przełomie V i IV wieku p.n.e. w Atenach, opodal wzgórza Likabetu, tuż koło bram miasta, mieścił się zdobny w posąg Heraklesa gimnazjon Chyżego Psa (Kynosarges), w którym nauczał Antystenes, syn Antystenesa, Ateńczyk, wierny uczeń Sokratesa. To on ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 listopada o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 listopada o 23:00, 30 listopadao 22:00 i 15 grudnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 2000 Gadatliwa fasola Japońscy naukowcy badający obyczaje i zachowanie fasoli lima (Phaseolus lunatus) odkryli, że tak jak wiele innych gatunków roślin ma ona dobrze rozwiniętą zdolność komunikacji. Kiedy, na przykład, któraś z fasolek zaatakowana jest ... SYGNAŁY - NIE BĘDZIE SWOBODY DLA DVD BOGDAN MIŚ Listopad 2000 Studia filmowe Hollywood wywojowały zakaz rozpowszechniania programu odkodowującego DVD. Rozpowszechniane na dyskach DVD filmy mają specjalne zabezpieczenia chroniące je przed kopiowaniem i nielegalnym rozpowszechnianiem. Eric Corley, wydawca sieciowego ... SYGNAŁY - CHORY ROBOT BARBARA PRATZER Listopad 2000 Roboty nie tylko pomagają lekarzom w leczeniu chorych - mogą też wcielić się w rolę pacjentów. Leżący na szpitalnym łóżku osobnik oddycha, bije mu serce, porusza rękami i nogami, otwiera oczy, mówi. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby był normalnym ... SYGNAŁY - NIE TAKI SZLACHETNY... ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 2000 Odkryto pierwszy stabilny związek argonu - pierwiastka zaliczanego do gazów szlachetnych. Ostatnia kolumna układu okresowego skupia pierwiastki, które nie reagują z innymi pierwiastkami - nie tworzą żadnych związków chemicznych. W warunkach normalnych ... SYGNAŁY - KOLOS W PRZESTWORZACH JERZY LIWIŃSKI Listopad 2000 "Beluga" jest największym samolotem transportowym na świecie. Megatransportowiec A 300-600 ST, znany również ze względu na kształt przypominający rosyjskiego wieloryba - jako "Beluga", produkowany jest przez konsorcjum Airbus Industrie, ... SYGNAŁY - ŚWIETLNY POTOP MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 Warunki prowadzenia obserwacji nieba pogarszają się w szybkim tempie. W sierpniu br. w Manchesterze odbył się zjazd Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Jednym z najżywiej dyskutowanych tematów było pojaśnienie tła nieba spowodowane techniczną działalnością ... SYGNAŁY - KIESZONKOWY TELEWIZOR MICHAŁ MIŚ Listopad 2000 Firma SONY oferuje najmniejszy przenośny telewizor. Sony FDL-250 to najnowszy miniaturowy telewizor japońskiego giganta elektroniki użytkowej. Urządzenie wyposażone jest w ekran ciekłokrystaliczny o przekątnej 2.5 cala i system automatycznie wyszukujący ... SYGNAŁY - JEŚĆ WIĘCEJ I SCHUDNĄĆ GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000 Na razie dotyczy to myszy, ale kto wie - może kiedyś uda się to również ludziom? Otyłość jest nie tylko problemem kosmetycznym - stanowi czynnik ryzyka wielu chorób, m.in. miażdżycy, chorób serca i cukrzycy typu II. W krajach wysoko rozwiniętych już ... SYGNAŁY - NOWY GIGANT DLA ASTRONOMÓW MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 W Stanach Zjednoczonych uruchomiono największy na świecie sterowalny radioteleskop. Amerykańskie Narodowe Obserwatorium Radioastronomiczne (od National Radio Astronomy Observatory znane także jako NRAO) wzbogaciło się o nowy, potężny przyrząd. 22 sierpnia ... UCZENI W ANEGDOCIE - LICZBY ZWŁASZCZA DUŻE ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 2000 Sądzę, że we wszechświecie jest 15 747 724 136 275 002 577 605 653 961 181 555 468 044 717 914 527 116 709 366 231 425 076 185 631 031 296 protonów i taka sama liczba elektronów - tak zaczyna się XI rozdział książki "Philosophy of Physical Science" ... SYGNAŁY - MIĘDZY GWIAZDĄ A PLANETĄ MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 Teleskop Hubble'a dostarczył ważnych informacji o brązowych karłach. Obiekt o masie mniejszej niż 0.08 (mas Słońca) nie może w swym wnętrzu produkować helu z wodoru (jak mówią astrofizycy "nie spala wodoru") i w związku z tym nie zasługuje ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Listopad 2000 Monitor dla estetów SyncMaster 750 ST to nowy monitor firmy Samsung o przekątnej ekranu 17'' z pokryciem antyodblaskowym i antystatycznym. Może pracować z maksymalną rozdzielczością 1280 x 1024 (przy 65 Hz). Działa w standardzie plug&play, co oznacza ... PUZELAND MAREK PENSZKO Listopad 2000 Jak wynika z nadesłanych listów, w zadaniu dla wytrwałych, zamieszczonym w lipcowym „Puzelandzie”, nie wszystko było do końca jasne. Pomijając odwrócenie kolorów na jednej części układanki (łatwe do zauważenia w zestawieniu z opisem i przykładem), ... SYGNAŁY - KSIĄŻKI Z SIECI MICHAŁ MIŚ Listopad 2000 Po bestseller do Internetu zamiast do księgarni. Pod koniec sierpnia po raz pierwszy opublikowano oficjalnie w polskim Internecie powieść. Użytkownicy Sieci mogą bezpłatnie ściągnąć na swój komputer nominowaną w 1999 roku do nagrody Nike książkę Olgi ... INTERNET - WSZYSTKO O EWIE, CZYLI KOBIETA W SIECI BOGDAN MIŚ Listopad 2000 Dostałem list od jednej z Czytelniczek, która kobiecą zresztą delikatnością i wdziękiem wytknęła mi, że w tym miejscu omawiam witryny "czysto męskie albo bezpłciowe". Chodziło jej o to, że tematy, którym owe witryny są poświęcone, są interesujące ... SYGNAŁY - PORTRET RAKA PIERSI GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000 Molekularne podpisy różnych nowotworów nie zmieniają się w miarę upływu czasu. Zbuntowana komórka nowotworowa dzieli się w niekontrolowany sposób, unika apoptozy (genetycznie zaprogramowanego samobójstwa) i nieprawidłowo reaguje na sygnały wysyłane ... SYGNAŁY - ROBOT, SYN ROBOTA PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000 Fantazja staje się rzeczywistością? Amerykańscy informatycy z Brandeis University w Waltham przeprowadzili komputerową symulację ewolucji robotów. Komputer miał do dyspozycji jedynie trzy rodzaje wirtualnych elementów: proste pałeczki jako elementy ... SYGNAŁY - BANK W KOMÓRCE MICHAŁ MIŚ Listopad 2000 Można już prowadzić rachunek oszczędnościowy przez telefon komórkowy. Od początku września posiadacze telefonóe komórkowych mogą całkowicie uniezależnić się od kolejek w bankach. Po czterech miesiącach testów Wielkopolski Bank Kredytowy (WBK) wspólnie ... SYGNAŁY - ROWER KONFERENCYJNY MU Listopad 2000 Propozycja dla naszych parlamentarzystów? Wielokrotnie już budowano rowery, którymi mogło jechać kilka lub nawet kilkadziesiąt osób. Wszystkie jednak wyglądem przypominały tandemy. Conference Bike (w skrócie Cobi) różni się od nich zasadniczo. Jego ... SYGNAŁY - SPORT TO ZDROWIE? PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000 Sport to zdrowie? Amerykańscy ortopedzi ogłosili listę dyscyplin, które najczęściej prowadzą do kontuzji Oglądając olimpiadę w Sydney, zachwycaliśmy się kunsztem mistrzów sportu. Nieco gorzej wypadają próby naśladownictwa... Amerykańska Akademia Chirurgów ... SYGNAŁY - NOWY GAZ CIEPLARNIANY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 2000 Odkryto nowy związek chemiczny, który może znacznie zwiększyć efekt cieplarniany. Pentafluorosulfonian trifluorometylu (SF5CF3) występuje w atmosferze w niewielkich ilościach około 0.12 ppt (części na bilion), ale jest potencjalnie najsilniejszym z ... SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE REDAKCJA Listopad 2000 W laboratorium uniwersytetu stanowego w Illinois karmi się myszy pomidorami zawierającymi szczepionkę przeciw wirusowemu zapaleniu dróg oddechowych - chorobie śmiertelnej dla niemowląt, na którą nie ma ani lekarstwa, ani szczepionki. Jadalna szczepionka ... SYGNAŁY - SZYBCIEJ NIŻ ŚWIATŁO W PRÓŻNI? ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000 Fizyka trzyma się mocno - światło nie wyprzedziło samego siebie. Górny rysunek przedstawia zmiany współczynnika załamania światła w funkcji częstości (krzywa czerwona), z zaznaczeniem obszaru dyspersji anomalnej, w którym prędkość grupowa światła może ... SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE REDAKCJA Październik 2000 W krótką podróż kosmiczną, podobną do tej, której doświadczył kosmonauta Alan Sheppard w 1961 roku, wysłano dwa gatunki bakterii - jeden niezwykle odporny na promieniowanie i drugi pochodzący z gorących i silnie kwasowych źródeł Parku Narodowego Yellowstone. ... SYGNAŁY - Z MYŚLĄ O MATCE I DZIECKU BARBARA PRATZER Październik 2000 Jeden uszkodzony gen może wywołać nadciśnienie podczas ciąży. Podczas ciąży ciśnienie tętnicze krwi zwykle lekko się obniża. Jednak u kilku procent kobiet rozwija się nadciśnienie, które zagraża zdrowiu, a nawet życiu matki i dziecka. Davidowi Gellerowi ... SYGNAŁY - DNA NATCHNIENIEM DLA ARCHITEKTÓW JACEK RODZEŃ Październik 2000 Podwójna helisa z betonu, stali i szkła stanie wkrótce w Dreźnie. Reperkusje oszałamiających sukcesów biologii molekularnej, genetyki i biotechnologii z ostatnich lat są dostrzegalne na każdym niemal kroku. Sztandarowy symbol tych osiągnięć podwójna ... SYGNAŁY - NIEBO W PODCZERWIENI MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 W Internecie udostępniono olbrzymią bazę danych zawierającą obrazy nieba w podczerwieni. Od trzech lat naukowcy z Uniwersytetu Stanu Massachusetts dokonują systematycznego przeglądu nieba w zakresie podczerwieni. W finansowanych przez NASA i National ... SYGNAŁY - ŚWIAT OCZAMI KOTA PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000 Kolejny krok ku stworzeniu elektronicznych protez mózgu? Niebywale szybkie postępy transplantologii sprawiły, że odrzucenie przeszczepu powoli przestaje być problemem. Największą trudnością jest obecnie brak dawców zastępczych narządów. Szuka się więc ... SYGNAŁY - PLATYNA I ZŁOTO Z KOSMOSU ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000 Złoża najcenniejszych metali zawdzięczamy prawdopodobnie meteorytom. Już z prostych analiz geochemicznych wynika, że w warstwach powierzchniowych Ziemi powinno być bardzo mało żelaza - co najmniej 100 razy mniej niż jest. Skoro przed miliardami lat ... SYGNAŁY - WYPRAWA W GŁĄB ATOMU JACEK RODZEŃ Październik 2000 Niemieckim fizykom udało się sfotografować chmury elektronowe pojedynczego atomu. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu, gdybyśmy komuś powiedzieli, że już niedługo będzie można oglądać pod mikroskopem pojedyncze atomy, uznałby nas z fantastów. Tymczasem fantazja ... SYGNAŁY - UWAGA NA PREPARATY ZIOŁOWE! ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Październik 2000 Władze amerykańskie są zaniepokojone zalewem rynku preparatami ziołowymi. Gdy 6 lat temu pisaliśmy na naszych łamach, że nie każdy "produkt naturalny" musi być zdrowy i bezpieczny, świat ogarniała wszechobecna moda na wszystko, co naturalne. ... SYGNAŁY - Z POKŁADU ISS MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 W październiku na międzynarodowej stacji kosmicznej ma zamieszkać pierwsza załoga. Z dwuletnim opóźnieniem Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ISS powiększyła się o kluczowy rosyjski moduł Zwiezda. 12 lipca rakieta Proton wyniosła go na orbitę, a dwa tygodnie ... SYGNAŁY - ROSYJSKI CZOŁG XXI STULECIA BOGDAN MIŚ Październik 2000 Następca słynnego T-34 niebawem pojawi się na poligonach. Rosyjscy inżynierowie pracują nad zupełnie nowym czołgiem podstawowym o kryptonimie T-95. Powstaje on w Uralskiej Fabryce Wagonów w Niżnym Tagile. Wszystkie istotne parametry nowej konstrukcji ... SYGNAŁY - EKRANOWANIE GRAWITACJI ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000 Podczas zaćmienia Słońca zaobserwowano zjawisko, którego istnienie przewidywano teoretycznie. W jednym z najbardziej prestiżowych czasopism fizycznych The Physical Review ukazała się praca sześciu uczonych chińskich z wynikami pomiarów natężenia pola ... SYGNAŁY - ZAGŁADA KOMETY MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 W lipcu na oczach obserwatorów rozpadła się kometa. Kometa Linear S-4 została odkryta 27 września 1999 roku przez automatyczny teleskop poszukujący na niebie planetoid, które niepokojąco blisko zbliżają się do Ziemi. Nazwy komet zazwyczaj upamiętniają ... SYGNAŁY - KONKURENCJA DLA WAP? MICHAŁ MIŚ Październik 2000 Telefoniczny lektor czyta zasoby Internetu. Telecom Italia - włoski operator telefoniczny - opracował nowy system dostępu do sieci WWW, wykorzystujący komendy głosowe. System VoxNauta, używający technologii rozpoznawania głosu i metod jego syntezy, ... SYGNAŁY - NEUTRINO TAONOWE ZAOBSERWOWANE ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000 Po długim polowaniu z nagonką złapano wreszcie cząstkę, o której fizycy wiedzieli, że musi istnieć. Kiedy w 1975 roku Martin Perl ze współpracownikami odkryli, że poza elektronem i mionem istnieje jeszcze trzeci lepton - któremu nadano nazwę "lepton ... SYGNAŁY- TRIASOWE JASZCZURY MARCIN MACHALSKI Październik 2000 Spóźniony hałas wokół gadów z Gór Świętokrzyskich. Ostatnio przez łamy gazet przetoczyła się fala doniesień o odciskach łap triasowych kręgowców zebranych na terenie budowy zapory wodnej w Wiórach koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Ponieważ większość doniesień ... SYGNAŁY - ZE SŁOŃCEM W BAKU MICHAŁ MIŚ Październik 2000 Pobity został rekord długości trasy przebytej przez pojazd napędzany energią słoneczną. Studenci z kanadyjskiego Queen's University wyruszyli w trasę w poprzek Kanady 1 lipca i po 29 dniach pokonali 7044 km. Dokonali tego skonstruowanym przez siebie ... UCZENI W ANEGDOCIE - OJCIEC CHRZESTNY ELEKTRYCZNOŚCI ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000 William Gilbert urodził się w Colchester 24 maja 1544 roku. Dawniej często podawano jego rok urodzenia jako 1540, co wynikało z błędu w napisie na pomniku wystawionym w Colchester. Studiował w St. John's College w Cambridge i po uzyskaniu niższego stopnia ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 października o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 października o 23:00, 30 października o 21:00 i 15 listopada o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ... KSIĄŻKI ANDRZEJ PIEŃKOWSKI BOGDAN MIŚ Październik 2000 NIEZWYKŁY ŚWIAT CHEMIIHerbert W. Roesky, Klaus Möckel.Przełożyli Magdalena Pecul i Tristan Korecki.Wydawnictwo Adamantan, Warszawa 1998. Trudno znaleźć równie nietypową książkę popularnonaukową. "Niezwykły świat chemii" to próba połączenia ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Październik 2000 DVD dla początkujących Firma Sony wprowadziła na rynek nowy odtwarzacz DVD/CD DAV-S300 wraz z amplitunerem i kompletem sześciu głośników. Zestaw kina domowego przeznaczony jest dla osób, które potrzebują prostego w obsłudze, ale dobrej jakości sprzętu. ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - WEGETARIAN? LEPIEJ WEGETARIANÓW? JAN MIODEK Październik 2000 W opublikowanym w WiŻ w zeszłym roku bardzo ciekawym artykule o Uniwersytecie w Oksfordzie pojawiło się zdanie: "Studenci mogą się przyłączyć do Oksfordzkich Wegetarian" dopełniaczem liczby mnogiej wegetarian, urobionym od rzeczownika wegetarianin. ... ETYKA NA CO DZIEŃ - ZAUFANIE PAWEŁ ŁUKÓW Październik 2000 Dlaczego ohyda moralna przestępcy nie stanowi wystarczającego powodu do odmowy jego obrony? We wszystkich kulturach istnieją zawody służące ochronie fundamentalnej wartości członkostwa we wspólnocie moralnej. W społeczeństwach takich jak nasze dobrem ... TACY PREZYDENCI, JAKI NARÓD KRZYSZTOF JANICKI Październik 2000 Prezydent to głowa państwa będącego republiką. Nie w każdej republice są jednak prezydenci. I nie każda republika z prezydentem na czele ma cokolwiek wspólnego z demokracją. Prezydentem nazywa się głowę państwa będącego republiką, rzadziej określa się ... NAUK PRZEMOŻNYCH PERŁA JOLANTA HERIAN-ŚLUSARSKA Październik 2000 W 1993 roku do krakowskiej wszechnicy powróciły odłączone 50 lat temu wydziały medyczne i dziś jest to jedyny w Polsce uniwersytet kształcący lekarzy. Ale nie tylko w ten sposób łączy się tradycję z nowoczesnością w tej najstarszej polskiej uczelni. Inauguracja ... SYGNAŁY - KOSMICZNA CUKROWNIA MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 W obłoku międzygwiazdowym blisko centrum naszej Galaktyki znaleziono cząsteczki najprostszego cukru. Odległe od Słońca o 25 tys. lat świetlnych centrum naszej Galaktyki jest dobrze ukryte wśród ciemnych obłoków materii międzygwiazdowej. 1 cm3 takiego ... SYGNAŁY - PRAWY CUKIER I LEWE BIAŁKO ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000 Naukowcy rozwiązali zagadkę jednostronnej chiralności świata żywego. Istnieją związki chemiczne, których atomy mogą ułożyć się w cząsteczce w dwie równoprawne struktury, będące wzajemnym lustrzanym odbiciem. Tę właśnie cechę nazywamy chiralnością, a ... SYGNAŁY - ZORZA NA ZAWOŁANIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000 Silne fale radiowe mogą pobudzać jonosferę Ziemi do świecenia. Ludzki geniusz po raz kolejny dorównał Naturze - właśnie nauczyliśmy się tworzyć zorze w dowolnym miejscu na Ziemi. Do tego celu potrzebny jest jedynie duży radioteleskop, na przykład taki, ... SYGNAŁY - ŻEGNAJCIE FREONY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000 Dwutlenek węgla, amoniak i inne naturalne gazy zastąpią substancje używane dotąd w urządzeniach chłodniczych. W dzisiejszych czasach trudno wyobrazić sobie życie bez lodówki. Pompa cieplna, niezwykle przydatny wynalazek z początku XX wieku, umożliwiła ... SYGNAŁY - PRZĘDŹ, JAK CI ZAGRAJĄ! PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000 Powszechnie uważa się, że pająki czyhają na owady, chwytając je w sieci i wysysając z nich soki. Bywa jednak odwrotnie. Niedawno o niezwykłym odkryciu doniósł tygodnik Nature. Dr William G. Eberhard z Universidad de Costa Rica badał larwy pewnego gatunku ... SYGNAŁY - SOJOWY NAPĘD ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000 Oleje roślinne są doskonałymi zamiennikami paliw ropopochodnych. Być może już za kilkanaście lat wszyscy będziemy lać do baku roślinne paliwo. Ci, którzy mają silniki Diesla, w zasadzie mogą to robić już dziś, bo w niektórych krajach jest ono już do ... SYGNAŁY - MIESZKANKO NA MARSIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 Od kilku tygodni na jednej z wysp Arktyki znajduje się prototyp marsjańskiej bazy załogowej. Towarzystwo Marsjańskie jest prywatną organizacją, której statutowa działalność obejmuje inicjowanie, prowadzenie oraz promowanie i wspieranie wszelkich inicjatyw ... SYGNAŁY - KOBIETY NIE CHCĄ MIĘŚNIAKÓW PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000 Dobra wiadomość dla przeciwników spędzania całych dni na siłowni. Badania przeprowadzone wśród studentów w USA, Austrii i Francji wykazały, że chcieliby oni być znacznie lepiej umięśnieni, niż są w rzeczywistości. Wprawdzie na uniwersytetach rzadko ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 2000 Kobiety nie lubią komputerów... W czasie, gdy we wszystkich gospodarczo rozwiniętych krajach odczuwa się drastyczny deficyt pracowników biegłych w sztuce komputerowej, masowa dezercja kobiet z tej dyscypliny studiów wpędza ekspertów od edukacji w rozterkę. ... PUZELAND MAREK PENSZKO Październik 2000 Kiedy Państwo będą relaksować się umysłowo przy tym „Puzelandzie”, w Nowym Jorku nad podobnymi zadaniami zasiądą uczestnicy 9. Mistrzostw Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek. Wśród prawie setki najlepszych z blisko 30 krajów nie zabraknie ... SYGNAŁY - ZNOWU NOWE WINDOWS... BOGDAN MIŚ Październik 2000 "Świstak" czy "Kapuś"? Ostateczny koniec DOS-a. Pod koniec lipca firma Microsoft zupełnie zaskoczyła komentatorów, podając niespodziewanie do wiadomości, że w październiku przekazana zostanie do testów zupełnie nowa wersja systemu ... SYGNAŁY - WIĘCEJ MINUSÓW NIŻ PLUSÓW MARIA SUPRANOWICZ Wrzesień 2000 Po roku reformowania edukacji widać więcej jej wad niż zalet. Z przeprowadzonego w czerwcu przez CBOS sondażu wynika, że zaledwie 9% ankietowanych ocenia wprowadzaną reformę pozytywnie. Wśród zalet wymieniano przede wszystkim zmiany w programach i sposobie ... SYGNAŁY - IDŹ ZŁOTO DO ZŁOTA HELENA BIAŁKOWSKA Wrzesień 2000 Uruchomiono akcelerator, który przybliży fizyków do początku Wszechświata. 12 czerwca br. amerykańskim fizykom udało się po raz pierwszy doprowadzić do zderzeń dwóch przeciwbieżnych wiązek całkowicie zjonizowanych więc pozbawionych elektronów jąder ... SYGNAŁY - JABŁONIE W OGNIU ZARAZY PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Nadużywanie antybiotyków szkodzi nie tylko ludziom, ale również sadom. Już pierwsze eksperymenty z wykorzystaniem penicyliny wykazały, że stosowaniu antybiotyków towarzyszy powstawanie mikrobów opornych na ich działanie. Dziś mikroorganizmy niewrażliwe ... SYGNAŁY - GENETYCY I KOKA PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Biotechnologia bronią w wojnie z kolumbijskimi producentami narkotyków. Kolumbia od wielu lat poddawana jest silnej presji Stanów Zjednoczonych, domagających się radykalnych kroków w walce z wytwórcami i handlarzami narkotyków. Ostatnio do zmagających ... SYGNAŁY - WIRUS WALCZY Z RAKIEM PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Nowa broń przeciw nowotworom? W leczeniu nowotworów osiągnięto już bardzo wiele, ciągle brakuje jednak "złotego leku" czy terapii gwarantującej wyzdrowienie. Być może sukces odniosą naukowcy z Ottawa University, którzy do walki z nowotworami ... SYGNAŁY - TWARDE JAK DIAMENT, SPRĘŻYSTE JAK METAL MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000 Nowy materiał stworzyli polscy i rosyjscy uczeni. Wyprodukowany w Centrum Badań Wysokociśnieniowych PAN Unipres w Warszawie supertwardy kompozyt powstał w wyniku połączenia diamentu lub węglika krzemu z aluminium, miedzią lub cynkiem. Mikroskopijnej ... SYGNAŁY - BARDZO DUŻE BUM ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000 W czerwcu w Polsce i kilku innych państwach Europy przeprowadzono największe na świecie sejsmiczne sondowanie skorupy ziemskiej. Eksperyment CELEBRATION 2000 (Central European Lithospheric Experiment Based on Refraction) trwał zaledwie miesiąc dzięki ... SYGNAŁY - OKO ZA ZĄB PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Uczeni są już na tropie genetycznych przyczyn powstawania nowych gatunków. Podczas tegorocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Biologii Rozwoju (Society for Developmental Biology) omawiano postępy badań nad rozwojem różnych organizmów. Mówiono m.in. ... SYGNAŁY - KTO DOŻYJE WIEKU XXII? ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000 Nadchodzące stulecie najbardziej wydłuży czas życia najbogatszym. Wiek XX przedłużył średni czas życia mieszkańców krajów rozwiniętych o 30 lat. Najświeższe dane demograficzne wskazują, że w następnym stuleciu ludzie pożyją jeszcze dłużej. Instytut ... SYGNAŁY - WYGIĘTY KAPELUSZ ZIEMI MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000 Nowy dowód na poparcie hipotezy o powstaniu Księżyca wskutek zderzenia. Tak mógł wyglądać układ Ziemia-Księżyc tuż po uformowaniu się Księżyca Coraz więcej wskazuje na to, iż Księżyc ma około 4.5 mld lat i powstała w wyniku kolizji Ziemi z ciałem ... SYGNAŁY - GALAKTYKI JAK AMEBY MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000 Teleskop rentgenowski Chandra sfotografował akt pochłaniania małej galaktyki przez olbrzymią galaktykę z czarną dziurą w środku. W tle dobrze u nas widocznego gwiazdozbioru Perseusza, 320 mln lat świetlnych od Słońca, leży olbrzymia gromada galaktyk ... SYGNAŁY - MIKROFALE I KOMÓRKI GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2000 Mikrofale szkodzą robakowi. A ludziom? Czy niewielkie dawki promieniowania mikrofalowego (tego samego, które jest wykorzystywane w kuchenkach mikrofalowych i telefonii komórkowej) są całkowicie nieszkodliwe dla żywych organizmów? Do niedawna naukowcy ... SYGNAŁY - POLSKIE IGRZYSKA OLIMPIJSKIE ANDRZEJ GORZYM Wrzesień 2000 Projektantami zarówno stadionu olimpijskiego w Sydney, jak i medalu olimpijskiego są Polacy. Przed każdymi igrzyskami Komitet Organizacyjny Igrzysk rozpisuje konkurs na oficjalny plakat, maskotkę, medale - nagrodowy i pamiątkowy. W ostatniej edycji ... SYGNAŁY - ENDOSKOP W PIGUŁCE GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2000 Koniec dolegliwości związanych z badaniem żołądka? Badanie endoskopowe dostarcza wielu cennych informacji o tym, co dzieje się w przełyku, żołądku i jelitach. Lekarz wprowadza wtedy długi, giętki kabel do przełyku albo jelit pacjenta i przez specjalną ... UCZENI W ANEGDOCIE - MAGIK Z NEAPOLU ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 2000 Jeśli wierzyć starym przekazom, największymi atrakcjami turystycznymi Neapolu około 1600 roku były łaźnie w Pozzuoli i Giambattista della Porta, jeden z najsławniejszych uczonych ówczesnego świata. Rozgłos zawdzięczał przede wszystkim dziełu "Magiae ... SYGNAŁY - BUTY PEŁNE ENERGII MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000 Jeśli pomysł się sprawdzi, zbankrutują producenci bateryjek. Zespół angielskich naukowców pod kierownictwem dr. Jima Gilberta z uniwersytetu w Hull skonstruował buty, które wytwarzają energię elektryczną. W podeszwach nowego obuwia zostały zainstalowane ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 września o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 września o 23:00, 30 wrześniao 22:00 i 15 października o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000 Dużo skanowania Hewlett-Packard rozpoczyna sprzedaż skanera HP ScanJet 5370C, zapewniającego 42-bitową głębię kolorów i optyczną rozdzielczość skanowania równą 1200 dpi. Do urządzenia można dokupić moduł do skanowania negatywów, slajdów i folii. Jednocześnie ... SZCZYPTA SOLI - WIKTORIA BRAŁA X.RUT Wrzesień 2000 Każdy ma swoją własną interpretację zwrotu: "w dawnych, dobrych czasach". Niekiedy mają ją całe grupy i warstwy społeczne; bywa, że pewna szczególna interpretacja urasta do rangi przysłowia czy porzekadła, staje się "mądrością narodu". ... NOWY WYMIAR KINA MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000 IMAX to połączenie dawki bardzo mocnych wrażeń i treści edukacyjnych. Kino, które stara się stworzyć całkowitą iluzję rzeczywistości. Przekrój budynku kina IMAX w Muzeum Innowacji – San Jose, Kalifornia. Sferyczny kształt ekranu powoduje, że ... O AUTENTYCZNYM I FAŁSZYWYM MAZURZENIU JAN MIODEK Wrzesień 2000 Kiedy przed paroma laty byłem konsultantem językowym przedstawienia Krakowiaków i Górali w Operze Wrocławskiej (w reżyserii Krzysztofa Kolbergera), największej mojej czujności wymagał sposób wymawiania przez aktorów form typu krzak, przyjaciel, trzeba, ... ETYKA NA CO DZIEŃ - KÓŁKO Z ZAPADKĄ PAWEŁ ŁUKÓW Wrzesień 2000 Z chwilą osiągnięcia pewnej wrażliwości moralnej i zdolności realizowania dobra - nie ma odwrotu.Nie możemy zgodzić się na "mniejsze dobro", gdyż sama zgoda byłaby złem. Niezależnie od doskonałości cywilizacji technologicznej i sukcesów w ... ALFRED NOBEL I JEGO NAGRODY ANNA BĄKIEWICZ Wrzesień 2000 Szwedzki wynalazca, przemysłowiec i humanista Alfred Nobel zobowiązał spadkobierców do przyznawania corocznie nagród twórcom najważniejszych osiągnięć w dziedzinie fizyki, chemii, literatury, medycyny lub fizjologii oraz tym, którzy uczynili najwięcej ... MAŁPI PROCES KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2000 Większość Amerykanów wciąż nie jest przekonanych o słuszności teorii Darwina. Władze Kentucky radzą unikać słowa "ewolucja", a w Kansas nauka o pochodzeniu gatunków nie jest już obowiązkowa. Za głoszenie, że "człowiek pochodzi od małpy", ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2000 Najwyższa góra świata Każdy wie, że najwyższą górą świata jest Mount Everest. A jednak... Wszystko zależy od tego, jak mierzyć jej wysokość. Jeśli od poziomu morza, rzeczywiście bije wszystkie inne pagórki. Jeśli jednak zmierzymy odległość jej wierzchołka ... SYGNAŁY - NAPRAWIANIE MÓZGU BARBARA PRATZER Wrzesień 2000 Czy komórki macierzyste mózgu okażą się skuteczne? Wiadomo, że neurony mogą się regenerować tak, jak komórki skóry czy wątroby. Problem w tym, że spontaniczny proces regeneracji jest mało wydajny. Ostatnie badania przeprowadzone przez uczonych z Vancouver ... PUZELAND MAREK PENSZKO Wrzesień 2000 W 5. Mistrzostwach Polski w Rozwiązywaniu Łamigłówek zorganizowanych przez naszą redakcję wzięło udział ponad 800 miłośników intelektualnej zabawy. Tyle osób w sumie nadesłało rozwiązania zadań eliminacyjnych, zamieszczonych w kwietniowym ... SYGNAŁY - ZDROWE KOMARY? PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Już niedługo malaria będzie musiała poszukać sobie nowego gospodarza. Na malarię cierpi obecnie około 400 mln ludzi i liczba ta ciągle rośnie. Wciąż nie ma jeszcze skutecznej szczepionki przeciwko pierwotniakom wywołującym tę chorobę . Coraz częściej ... SYGNAŁY - ZMIENNE KLIMATY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000 O klimacie Ziemi wiemy coraz więcej, ale proste mechanizmy nie wystarczają do opisu obserwacji. Czy klimat to tylko złożony zestaw cykli o różnym okresie? Lekcję pokory przynosi kilka ostatnio opublikowanych prac naukowych. Wynika z nich, że obserwowana ... SYGNAŁY - PENTIUM 4 NA RYNKU BOGDAN MIŚ Wrzesień 2000 Intel znowu na czele wyścigu producentów mikroprocesorów. Pod koniec czerwca, gdy agencje podały, że jesienią br. pojawi się na rynku nowy mikroprocesor Pentium 4, nie można było połączyć się z witryną internetową firmy Intel. Układ ten znany był dotychczas ... SYGNAŁY - KSIĘŻYC RZĄDZI OCEANEM ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000 Gdzie naprawdę podziewa się energia przypływów i odpływów morza? Jak się ostatnio okazało w przypadku krążącego wokół Jowisza księżyca Io, planety mogą przekazywać swoim naturalnym satelitom znaczne ilości energii w postaci pływów grawitacyjnych. Polega ... SYGNAŁY - AGRESJA NIE POPŁACA BARBARA PRATZER Wrzesień 2000 Drastyczne metody leczenia raka piersi wcale nie są najlepsze. Choć postępy w leczeniu chorób nowotworowych są wyraźne, wciąż zdarzają się przypadki, z którymi trudno sobie poradzić. Do takich należą nowotwory późno wykryte, które dają przerzuty. W ... SYGNAŁY - NIE JESTEŚMY BEZPIECZNI NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Wrzesień 2000 Polacy czują się zagrożeni. Czy dla skutecznego zwalczania przestępczości należy zaostrzyć kary? Od początku lat dziewięćdziesiątych zdecydowana większość badanych (70%) postrzega Polskę jako kraj, w którym nie żyje się bezpiecznie. A jeszcze w roku ... SYGNAŁY - ATOL BIKINI ZAPRASZA ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000 Słynny na cały świat poligon nuklearny - rajem dla płetwonurków. Atol Bikini od pół wieku budzi ponure skojarzenia z ziemią przeklętą i skażoną po wieczne czasy, jak twierdzili wrogowie USA, próbnymi wybuchami jądrowymi. Tymczasem, zgodnie z przewidywaniami ... SYGNAŁY - LEPIEJ TRZYMAĆ SIĘ Z DALA ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000 Linie wysokiego napięcia zagęszczają aerozolowe zanieczyszczenia. Od dawna mówi się, że niezdrowo mieszkać pod linią wysokiego napięcia lub w jej pobliżu. Przy okazji często myli się emitowane przez te linie promieniowanie elektromagnetyczne z promieniowaniem ... SYGNAŁY - DOBRZY ŚPIEWACY W CENIE WOJCIECH MIKOŁUSZKO Wrzesień 2000 Samice wielu ptaków wybierają sobie partnera, który ładnie śpiewa i ma bogaty repertuar. Biologia ewolucyjna każe doszukiwać się zysków, jakie ma samica kojarząca się z samcem, który zna więcej rodzajów pieśni. Zarówno dla jaskółki dymówki, jak i trzciniaka ... SYGNAŁY - NOWY SUPERKOMPUTER FIRMY IBM BOGDAN MIŚ Wrzesień 2000 Znów przekroczono kolejną barierę: 12.3 bln operacji na sekundę. Firma IBM doniosła w ostatnim dniu czerwca o oddaniu do użytku najszybszego superkomputera świata. Maszyna o nazwie ASCI White (od Advanced Strategic Computing Initiative) wykonuje 12.3 ... SYGNAŁY - NIE TAKIE ZDROWE - JAK GŁOSZĄ MEDIA. MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000 Dziennikarze wyolbrzymiają zalety nowych leków. Według autorów raportu opublikowanego w New England Journal of Medicine większość artykułów o nowych lekach ukazywała jedynie korzyści, ignorując jednocześnie ryzyko i skutki uboczne ich stosowania. ... SYGNAŁY - CHIŃCZYCY I ARCHEOLOGIA MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2000 Władze Chin coraz więcej uwagi poświęcają badaniom archeologicznym. Chiny, na których terenie powstała jedna z czterech najstarszych cywilizacji świata (oprócz mezopotamskiej, egipskiej i indyjskiej), nie mogą pochwalić się tak wieloma znaczącymi odkryciami ... SYGNAŁY - JUBILEUSZ RADIOASTRONOMII MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000 Największy działający przyrząd radioastronomiczny obchodzi swoje dwudziestolecie. W 1980 roku nieopodal miejscowości Socorro w stanie Nowy Meksyk oddano do użytku ogromny zestaw radioteleskopów, znany wśród astronomów pod nazwą VLA (Very Large Array). ... SYGNAŁY - ILE WAŻY ZIEMIA? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000 Nowe pomiary uściśliły wartość stałej grawitacyjnej i masę naszej planety. Stała grawitacyjna, oprócz stałej Plancka i prędkości światła, to jedna z najważniejszych wartości stałych w fizyce. Dzięki niej potrafimy precyzyjnie obliczać m.in. masy planet ... SYGNAŁY - KARNE POD LUPĄ PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000 Dotąd rzutami karnymi zajmowali się jedynie piłkarze. Teraz dołączyli do nich także naukowcy. Każdy kibic wie, że nie ma bardziej dramatycznego rozstrzygnięcia piłkarskiego meczu niż rzuty karne. Piłka ustawiona 11 m od bramki. O sukcesie decyduje ... SYGNAŁY - WIRTUALNY WSZECHŚWIAT KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2000 W maju br. astronomowie australijscy udostępnili internautom wyniki wieloletnich obserwacji odległych galaktyk. Od 7 lat zespół ponad 30 naukowców z 11 instytucji pracuje nad sporządzeniem trójwymiarowej mapy Wszechświata. Celem tego przedsięwzięcia ... SYGNAŁY - DIETA SPOSOBEM NA RAKA? BARBARA PRATZER Sierpień 2000 Zapobieganie nowotworom jelita grubego jest trudniejsze, niż się wydawało, ale warto zdrowo się odżywiać. O tym, że dieta uboga w tłuszcze, za to bogata w pełnoziarniste produkty zbożowe, jest bardzo zdrowa, wiedzą wszyscy. Jej wartość polega nie tylko ... SYGNAŁY - SENNE NEURONY BARBARA PRATZER Sierpień 2000 Coraz bliżej do zgłębienia tajemnicy snu. Choć nie istnieją ludzie, którzy mogliby się obejść bez snu, wciąż dokładnie nie wiadomo, dlaczego zasypiamy. Przypuszcza się, że odpowiedzialne za to neurony znajdują się w przedniej części podwzgórza. Ostatnio ... SYGNAŁY - GENY Z WYKOPALISK WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000 Badania genetyczne pozwalają odtworzyć, jak niedźwiedzie brunatne zasiedlały Alaskę. Analiza kopalnego DNA jest ostatnio popularną dziedziną nauki. Dotychczas jednak naukowcy zajmowali się głównie analizą pokrewieństw między niedawno wymarłymi a współcześnie ... SYGNAŁY - WIELE HAŁASU O NIC? PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000 Wszystkie media świata podały, że zakończono sekwencjonowanie genomu człowieka. Całość ludzkiego DNA mieliśmy poznać w 2005 roku. Tymczasem już pod koniec czerwca br. przedstawiciele międzynarodowego Projektu Badania Ludzkiego Genomu (Human Genome ... SYGNAŁY - WYMIERANIE-ODRADZANIE WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000 Jak szybko życie odbudowuje straty po epizodach wymierania? Właściwie nie wiadomo, dlaczego nigdy szczegółowo nie zbadano procesu odradzania się życia. Większość prac koncentrowała się na wymieraniach, zwłaszcza zaś na tych największych. Dotychczas ... SYGNAŁY - SUKCES TERAPII GENOWEJ GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000 Dzięki genoterapii dwoje francuskich dzieci powraca do zdrowia. Niedawno cały świat przekonał się, że terapia genowa metoda leczenia polegająca na wprowadzaniu genów terapeutycznych do komórek pacjenta może wiązać się z poważnymi skutkami ubocznymi. ... SYGNAŁY - BIAŁA PLANETA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000 Wbrew wcześniejszym przypuszczeniom Ziemia prawdopodobnie nigdy całkowicie nie zamarzła. 10 lat temu amerykański geolog Joseph Kirschvink wysunął hipotezę, że zlodowacenia, których ślady zachowały się w skałach sprzed kilkuset milionów lat, były całkowite ... SYGNAŁY - CMENTARZ NA KSIĘŻYCU? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000 Amerykańska firma Celestis oferuje klientom pochówek na Srebrnym Globie. Za 12.5 tys. dolarów już w przyszłym roku będzie można pochować się lub kogoś na Księżycu. Zapewnia o tym firma Celestis, prowadząca zaawansowane rozmowy z największym komercyjnym ... SYGNAŁY - MARS Z BLISKA MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000 NASA udostępniła ponad 20 tys. nowych zdjęć Marsa, w tym śladów wody na jego powierzchni. Sonda Mars Global Surveyor (MGS) wystartowała 7 listopada 1996 roku i dotarła do Marsa 12 września roku następnego. Jako sztuczny księżyc Czerwonej Planety okrążyła ... SYGNAŁY - JAK POWSTAJĄ PRZERZUTY NOWOTWORÓW? GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000 Naukowcy poznali grupę białek podejrzanych o rozprzestrzenianie się komórek rakowych. Komórki nowotworów złośliwych mnożą się w niekontrolowany sposób i atakują inne narządy, tworząc w nich ogniska przerzutowe. Rozregulowanie podziałów komórek rakowych ... SYGNAŁY - GORĄCE NARODZINY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000 Na Pacyfiku pojawiła się nowa wulkaniczna wyspa. Podmorskie wulkany, licznie występujące na dnie wszystkich oceanów świata, w większości wygasły. Jeśli ich stożki mieszczą się całkowicie pod wodą, nazywa się je gujotami. Gdy zaś wychodzą na powierzchnię, ... SYGNAŁY - SAMOLOT PRZYSZŁOŚCI JERZY LIWIŃSKI Sierpień 2000 Za 5 lat Airbus A3XX będzie największym samolotem pasażerskim. Analitycy największych producentów lotniczych szacują, że w najbliższym dwudziestoleciu światowa flota samolotów pasażerskich podwoi się i będzie liczyć około 23 tys. maszyn zawierających ... SYGNAŁY - PIRACTWO KOMPUTEROWE W EUROPIE BOGDAN MIŚ Sierpień 2000 Producenci oprogramowania stracili w ubiegłym roku w Europie 3.6 mld dolarów. Polska znalazła się na liście krajów niebezpiecznych. Z ostatniego raportu Business Software Alliance, międzynarodowej organizacji zajmującej się tym problemem, wynika, ... SYGNAŁY - ŁATWY CEL MARCIN KOTAS Sierpień 2000 Co sprawia, że komary wolą kąsać ciężarne kobiety? Opublikowane w Lancecie wyniki badań wskazują, iż ciężarne kobiety są znacznie bardziej pociągające dla komarów niż pozostali ludzie. Stwierdzono, że są one dwukrotnie częściej kąsane przez te dokuczliwe ... SYGNAŁY - MOST PRZEZ PLAMĘ MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000 Sfotografowano podwójny "most świetlny" nad jedną z wielkich plam słonecznych. W obszarze plamy słonecznej temperatura jest znacznie niższa niż w otoczeniu, zaś pole magnetyczne znacznie silniejsze. Stosunkowo niska temperatura sprawia, ... SYGNAŁY - KLONOWANIE ODMŁADZA? GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000 Czy sklonowany człowiek mógłby dożyć 200 lat? Najnowsze wyniki zdają się to potwierdzać... Trzy lata temu przyszła na świat słynna owieczka Dolly pierwszy sklonowany ssak. Przypomnijmy: klonowanie polega na tworzeniu nowego organizmu na podstawie informacji ... SYGNAŁY - WIRUSY ATAKUJĄ KOMÓRKI? MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000 W Hiszpanii pojawiły się ostatnio doniesienia o wirusie, który atakuje telefony komórkowe. Sprawcą tego nieszczęścia miał być wirus Timofonica, który pojawił się ostatnio w hiszpańskich komputerach jako załącznik do plików przesyłanych pocztą e-mail. ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000 Estetyczny telefon Firma Philips wprowadza na rynek bezprzewodowy telefon Kala. Wyposażony w cyfrowy system DECT podnosi jakość dźwięku i zwiększa bezpieczeństwo połączeń. Aparat ma duży, czytelny wyświetlacz ciekłokrystaliczny z łatwym dostępem do ... SYGNAŁY - EXPO 2000 - BOCIANY, ŻUBRY I BOLESŁAW CHROBRY PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000 Drewniane chaty, białowieskie żubry i żupy solne atrakcją polskiego pawilonu. Na Expo 2000 - ostatnią wystawę światową w tym stuleciu - ściągają do Hanoweru tysiące zwiedzających. Wielu z nich także do polskiego pawilonu. Kontrowersyjny pomysł, aby ... PUZELAND MAREK PENSZKO Sierpień 2000 Sierpniowy "Puzeland" powstaje tuż przed finałem 5. Mistrzostw Polski w Rozwiązywaniu Łamigłówek. Będą w nim startować zwycięzcy eliminacji, czyli mam nadzieję najlepsi, choć zapewne o awansie do finału decydowała ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2000 Postępy śmiechologii Zespół Badania Bliźniąt (Twins Research Unit) przy szpitalu Św. Tomasza w Londynie zajmuje się głównie badaniem takich problemów, jak osteoporoza, artretyzm czy choroba naczyń wieńcowych. Niedawno jednak, pewnie z tęsknoty za jakimś ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 sierpnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 sierpnia o 23:00, 30 sierpnia o 22:00 i 15 września o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ... KSIĄŻKI JACEK STASZELIS PIOTR AMSTERDAMSKI ADAM SOCHACZEWSKI Sierpień 2000 MECHANICZNE PIĘKNO. ELEGANCJA TECHNOLOGIIDavid Gelertner.Przełożył Alek Radomski.CiS, Warszawa 1999. Już sam tytuł tej książki-eseju zdradza kłopoty ze spójnością. Ile informatyka ma wspólnego z mechaniką? Czy można odmówić piękna ołtarzowi w stylu ... SZCZYPTA SOLI - CZY ABY NA PEWNO CHCEMY WIEDZIEĆ X.RUT Sierpień 2000 W Ameryce, ojczyźnie wielu szalonych tendencji, toczy się proces sądowy, który może wytyczyć nową, bardzo dochodową działkę roszczeń cywilnych. Jak to jest w powszechnym dziś zwyczaju, będąca przy nadziei niewiasta poddała się badaniu USG płodu i uzyskała ... TYTUŁOMANIA MONIKA ZAŚKO-ZIELIŃSKA Sierpień 2000 Każdy, kto chce napisać coś na temat języka popularyzacji nauki, ma świadomość, że jego sytuacja jest bardzo trudna. To tak, jakby jeden z najbardziej znanych współczesnych iluzjonistów, David Copperfield, zamiast demonstrować swoje umiejętności, zaczął ... W CIENIU WULKANU STANISŁAW IWANISZEWSKI Sierpień 2000 Popocatépetl, od niedawna uaktywniony wulkan, stale zagraża meksykańskim wieśniakom mieszkającym na jego stokach w małych wioskach. Życie w cieniu tej stale dymiącej góry sprawiło, że postanowili się z nią "zaprzyjaźnić". Wszystko zaczęło ... W BIBLIJNEJ BETSAIDZIE PRZEMYSŁAW NOWOGÓRSKI Sierpień 2000 "Potem przyszli do Betsaidy. Tam przyprowadzili Mu niewidomego i prosili, żeby się go dotknął". Ewangelia św. Marka 8,22.1 Położenie Betsaidy Tam, gdzie wedle Ewangelii Chrystus uzdrowił niewidomego i dokonał cudownego nakarmienia tłumów ... UCZENI W ANEGDOCIE - PAJĄKI SĄ SMACZNE ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 2000 Joseph Jérôme Lefrancais de La-lande urodził się w Bourg-en-Bresse 11 lipca 1732 roku. Kształcił się w jezuickiej szkole w Lyonie i miał nawet zamiar wstąpić do tego zakonu. Wspaniała kometa, która pojawiła się w 1744 roku, a potem całkowite zaćmienie ... SYGNAŁY - SAMOCHÓD Z INTERNETU MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000 Szwajcarska firma Rinspeed Design zaszokowała na targach motoryzacyjnych w Genewie nowym samochodem Tatoo.com. Szwajcarski pojazd, bo raczej to określenie pasuje do Tatoo.com, to uosobienie możliwości nowoczesnej techniki i wzornictwa przemysłowego. ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - KRĘTEK BLADY CZY KRĘTKA BLADA? JAN MIODEK Sierpień 2000 Problemy językowe pojawiają się przy wyrazach rzadko używanych Z listu studentki biologii Uniwersytetu Wrocławskiego: "Problemem, który nurtuje mnie od dłuższego czasu, jest ustalenie rodzaju gramatycznego liczby pojedynczej jednego z gatunków ... SYGNAŁY - MAPY Z AUTOMATU ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 W USA pojawią się niedługo pierwsze automaty z mapami na zamówienie. To marzenie każdego turysty. Wystarczy podać interesujący nas obszar, zaznaczyć, co nas interesuje na mapie, i po chwili wyjąć z podajnika gotowy produkt. Tak mają działać skomputeryzowane ... SYGNAŁY - CHANDRA W ROLI DALMIERZA MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000 Orbitalny teleskop rentgenowski nową metodą wyznaczył odległość do jednej z galaktycznych czarnych dziur. Wyznaczanie odległości obserwowanych obiektów przysparza astronomom wielu kłopotów. Metodą bezpośrednią za pomocą kosmicznego odpowiednika ziemskiej ... SYGNAŁY - BRAZYLIA OCIEKA RTĘCIĄ ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Lipiec 2000 Wszyscy wiemy o wypalaniu Puszczy Amazońskiej, ale nie wiemy, że jest także zatruwana rtęcią. W latach osiemdziesiątych naszego stulecia w dorzecze Amazonki ściągnął tłum bezrobotnych poszukujących złota. W przeciwieństwie do północnoamerykańskich poprzedników ... SYGNAŁY - PODZIELONA ANTARKTYDA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 Zachodnia i wschodnia Antarktyda są odrębnymi płytami tektonicznymi. Badania geofizyczne przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców dowiodły istnienia starej strefy rozszerzania się skorupy ziemskiej, dzielącej Antarktydę na dwie części. Odkrycie ... SYGNAŁY - KTO CZEGO SZUKA W SIECI? MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000 AOL wygrywa w rankingach popularności. Według badań firmy Nielsen/NetRatings, przeprowadzonych w pierwszej połowie kwietnia, najczęściej odwiedzaną stroną w Internecie jest amerykański portal AOL, który w ciągu tygodnia obejrzało 25.7 mln osób. Drugie ... SYGNAŁY - KOSMICZNA KLĘSKA MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000 Po dwóch latach splajtowała sieć telefonii satelitarnej Iridium. Kiedy w połowie 1998 roku powstało Iridium, wydawało się, że będzie to olbrzymi sukces. Tym bardziej iż projekt satelitarnej telefonii, firmowany m.in. przez Motorolę, pochłonął ponad ... SYGNAŁY - ŁOSKOT PADAJĄCEGO ŚNIEGU PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2000 Bombardowanie płatkami śniegu dokucza zwierzętom wodnym? Czy możecie wyobrazić sobie delikatne, puszyste płatki śniegu opadające powoli na jezioro? Doprawdy trudno o bardziej piękną i nastrojową scenę. Tymczasem dla zwierząt wodnych będzie to widowisko, ... SYGNAŁY - TAJEMNICE WIRTUALNEJ MONETY BOGDAN MIŚ Lipiec 2000 Matematyk z Cambridge wykazał, że cienka warstwa powietrza odgrywa decydującą rolę w zjawisku wirowania monety. Kiedy nadamy monecie ruch obrotowy wokół osi, puszczając ją na powierzchni stołu jak popularnego "bączka", ruch ten wskutek tarcia ... SYGNAŁY - ZAKRĘCONE SERCE GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000 Nasza pompa życia jest bardziej skomplikowana, niż się wydawało. Serduszka rysowane przez zakochanych nie mają wiele wspólnego z prawdziwym, bardzo skomplikowanym kształtem ludzkiego serca. Ta rytmicznie kurcząca się pompa mięśniowa jest zbudowana z ... SYGNAŁY - GENY STAROŚCI GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000 Co jest główną przyczyną starzenia się komórek i organizmów? Przewlekłe uszkodzenie materiału genetycznego, spowodowane przez wieloletnie gromadzenie się mutacji w DNA komórek? Stopniowe skracanie telomerów zakończeń chromosomów, które działają jak ... KSIĄŻKI ANDRZEJ PIEŃKOWSKI ANDRZEJ GORZYM JAN MOSTOWSKI ADAM SOCHACZEWSKI Lipiec 2000 ORBITAAstronauci NASA fotografują Ziemię.National Geographic Society.Wydawnictwo G+J RBA.Warszawa 2000. Od niepamiętnych czasów ludzie marzą o lataniu. Zwieńczeniem tych rojeń są dziś wyprawy w kosmos. Postęp technologiczny sprawia, że podobne wrażenia ... SYGNAŁY - ILE GENÓW MA CZŁOWIEK? GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000 Po zsekwencjonowaniu chromosomu 21. można przypuszczać, że jest ich mniej, niż sądzono. Chromosom 21. jest bardzo mały, ale zakodowana w nim informacja genetyczna jest niezwykle interesująca dla lekarzy i biologów. Obecność dodatkowej kopii chromosomu ... SYGNAŁY - GADAJĄCY APARAT MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000 Nowy Olympus pozwala nagrywać krótkie filmiki o cyfrowej jakości. W USA pojawi się niedługo nowy cyfrowy aparat fotograficzny firmy Olympus, który nie tylko pozwala wykonywać wysokiej jakości zdjęcia o rozdzielczości do 2048 x1536 pikseli, ale również ... SYGNAŁY - CZY MIĘSO Z GRILA POWODUJE RAKA? PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2000 Podczas biesiady na łonie natury lepiej unikać mięs pieczonych na grilu lub ognisku. Do takich wniosków doszli uczestnicy niedawnej konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Badań nad Rakiem (American Association for Cancer Research). Przedstawiono na ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 2000 Dzieci siedmiu matek... Wszyscy Europejczycy są potomkami siedmiu kobiet, które przybyły na nasz stary kontynent w rozmaitym czasie w ciągu ostatnich 45 tys. lat. Tak przynajmniej twierdzi prof. Bryan Sykes z Oxford University w Anglii. Sykes, zajmujący ... UCZENI W ANEGDOCIE - DALÉN? KTO TO TAKI? ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 2000 Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za 1912 rok otrzymał Szwed Nils Gustaf Dalén. Niemal każdy fizyk, któremu się to powie, zapyta z niedowierzaniem: A kto to taki? Istotnie, tego nazwiska nie można znaleźć w podręcznikach fizyki ani w książkach przedstawiających ... GALERIA KRZYWYCH - SPIRALA ARCHIMEDESA BOGDAN MIŚ Lipiec 2000 Każdy wie, jak wyglądają koło, elipsa, parabola. Matematycy znają jednak całe mnóstwo ciekawych i - niekiedy - bardzo pięknych krzywych. Warto je poznać. Oto w naszej galerii... Jest to krzywa używana m.in. do rozwiązywania jednego ze słynnych problemów ... SYGNAŁY - OKRZEMKI I LASY PRZECIW OCIEPLENIU ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 Sezonowe zakwity planktonu wokół Antarktydy sprawnie usuwają z powietrza dwutlenek węgla. Dwutlenek węgla jest tak samo ważny dla roślin zielonych, jak tlen dla zwierząt i ludzi służy do oddychania. Atmosferyczne stężenie tego gazu, obarczanego winą ... CZERWONY LEPSZY PAWEŁ WERNICKI Lipiec 2000 Dawniej podejrzewano, że pomidory wywołują raka. Dziś przeciwnie - mówi się, iż chronią przed nowotworami i miażdżycą. Czy można w to wierzyć, skoro związane z tym badania finansują głównie producenci przecierów i sosów pomidorowych? Od dawna wiadomo ... SYGNAŁY - ZAGINIONE ŚWIĄTYNIE BZ Lipiec 2000 Polscy archeolodzy dokonali sensacyjnego odkrycia w Sudanie. Między III a IV kataraktą na Nilu znaleziony został duży zespół kultowy położony na obydwu brzegach rzeki, miasto i cmentarzysko z czasów panowania królestwa Kusz (X wiek p.n.e.-IV wiek n.e.). ... INTERNET - NOWA WYSZUKIWARKA I LEKCJA SZUKANIA BOGDAN MIŚ Lipiec 2000 Zaczynam dziś od polecenia nowej wyszukiwarki sieciowej. Znana świetnie wszystkim internautom firma AltaVista uruchomiła usługę o nazwie Raging Search (ragingsearch.altavista.com), którą po przetestowaniu oceniam niezwykle wysoko. Po wpisaniu tego ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lipca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lipca o 23:00, 30 lipca o 22:00 i 15 sierpnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000 Na urlop z kamerą Firma Samsung Electronics zaprezentowała nowy model analogowej kamery VP-M51. Urządzenie pracuje w standardzie Hi8 mm. Umożliwia 22-krotne powiększenie optyczne obrazu i 440-krotne powiększenie cyfrowe. Minimalny poziom oświetlenia, ... KRÓLEWSKIE PTAKI KAZIMIERZ WALASZ Lipiec 2000 Z czym kojarzy się majestatyczny, biały łabędź? Zapewne nie z tradycyjnym wigilijnym posiłkiem... Tymczasem jeszcze sto lat temu łabędzie były w Anglii cenionym świątecznym przysmakiem. Mieszkańcy Wysp Brytyjskich słyną z przywiązania do tradycji. Jej ... NA TROPACH FUNDAMENTALIZMU SERGIUSZ SIDOROWICZ Lipiec 2000 Przy okazji transmisji telewizyjnych z krajów muzułmańskich kamerzyści z upodobaniem pokazują grupę wymachujących bronią brodatych mężczyzn, krzyczących "Allah? akbar! Allah? akbar!" "Bóg jest najwyższy!" Kiwamy głową: fundamentaliści. Zjawisko ... PUZELAND MAREK PENSZKO Lipiec 2000 Za motyw przewodni lipcowego „Puzelandu” można by uznać sumowanie. Z tym działaniem wiąże się bowiem większość łamigłówek także zadanie dla wytrwałych, które jest układanką, a więc polega na „sumowaniu” elementów w taki ... SYGNAŁY - ODWLEKANIE HUNTINGTONA GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000 Nie ma jak aktywne, urozmaicone życie. Pląsawica Huntingtona to przewlekłe, uwarunkowane genetycznie uszkodzenie mózgu. Do objawów tej choroby należą postępujące otępienie psychiczne i różne objawy neurologiczne, na przykład mimowolne ruchy kończyn. ... SYGNAŁY - POLOWANIE W KOSMOSIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000 W drobinach pyłu międzygwiazdowego Stardust znalazł cząsteczki związków organicznych. Sonda Stardust, która opuściła Ziemię 7 lutego 1999 roku, zmierza ku komecie Wild 2. Cel podróży ma osiągnąć dopiero za 4 lata, lecz już teraz realizuje swój program ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - W ODDZIALE - NA ODDZIALE JAN MIODEK Lipiec 2000 Często spotykamy się z przejawami hiperpoprawności. Żaliła mi się już niejedna pracownica administracji uniwersyteckiej, że wielu pracowników naukowych ze świętym oburzeniem na twarzy zamienia formuły typu pracuje na uniwersytecie, wykłada na uniwersytecie ... PLECAK POWIE CI KIM JESTEM KRZYSZTOF JANICKI Lipiec 2000 Popularność plecaka, zwłaszcza wśród młodzieży, stała się tak powszechna, że traktowany jest niemal jak część codziennej garderoby, którą na dodatek dość prostymi, domowymi sposobami można zależności od gustów i upodobań niemal dowolnie stylizować. Plecak ... SYGNAŁY - OGNIWA PALIWOWE CORAZ REALNIEJSZE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 Wynaleziono katalizator pozwalający spalać węglowodory w całkowicie czysty sposób. Choć co dzień spalamy w silnikach samochodowych i kuchenkach gazowych ogromne ilości węglowodorów, nie wiemy dokładnie, jak przebiega proces spalania tych związków z ... SYGNAŁY - W MOCNYM USCISKU EROSA MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000 Sonda NEAR krąży obecnie zaledwie 50 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy dodano dla upamiętnienia amerykańskiego pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) została 14 lutego br. pierwszym w historii ... SYGNAŁY - OZON WYMARZŁ ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 W tym roku nad Arktyką znów jest bardzo mało ozonu. W kwietniu br. zakończono szeroko zakrojone badania nad czynnikami warunkującymi stężenie stratosferycznego ozonu nad Arktyką. Każdej zimy nad biegunem północnym tworzy się rozległy, zimny i powolny ... SYGNAŁY - NIESTAŁE WNĘTRZE ZIEMI WOJCIECH MIKOŁUSZKO Lipiec 2000 Z ostatnich badań wynika, że jądro Ziemi wygląda trochę inaczej, niż dotychczas przypuszczali geolodzy. Promień naszej planety wynosi około 6370 km. Nawet więc najgłębsze wiercenia sięgające kilkunastu kilometrów nie są w stanie nic powiedzieć o wnętrzu ... SYGNAŁY - PORNOGRAFIA NA CENZUROWANYM NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 2000 Świerszczyki zbyt łatwo dostępne Pornografia wzbudziła u nas ostatnio falę gorących dyskusji. Sejm uchwalił całkowity zakaz produkcji i rozpowszechniania pornografii, jednak nie podpisał jej prezydent. Ankieterzy CBOS-u zadali Polakom pytania dotyczące ... SYGNAŁY - ZORZA POLARNA W TROPIKACH MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000 Kwietniowa zorza była widoczna od bieguna północnego niemal po zwrotnik Raka. Bieżący rok jest okresem wzmożonej aktywności Słońca, która właśnie teraz osiąga swe kolejne maksimum. Naszą gwiazdę dzienną pokrywają wyjątkowo liczne i wyjątkowo duże plamy, ... SYGNAŁY - CZY TELEFONY KOMÓRKOWE SZKODZĄ ZDROWIU? MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000 Mimo braku podstaw do stwierdzenia szkodliwości telefonów komórkowych, naukowcy radzą ostrożność. Po trwających prawie rok w Wielkiej Brytanii badaniach wpływu fal emitowanych przez telefony komórkowe na ludzkie zdrowie grupa angielskich naukowców doszła ... SYGNAŁY - NIEPEWNE LODY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 Globalne ocieplenie nie grozi nam potopem. Klimatolodzy od lat straszą ludzkość perspektywą potopu, spowodowanego globalnym ociepleniem: czapy polarne obu biegunów zaczną topnieć, podnosząc poziom oceanów i zatapiając niżej położone obszary lądu. Nie ... SYGNAŁY - I LOVE STORY... BOGDAN MIŚ Lipiec 2000 5 maja 2000, piątekAtakuje nowy wirus poczty elektronicznej W Internecie pojawił się nowy wirus pocztowy. Rozprzestrzenia się w postaci listu elektronicznego z tematem "ILOVEYOU". W treści zawiera tekst "kindly check the attached LOVELETTER ... ŚWIĘTA KROWA TOMASZ MAZUR Lipiec 2000 Spacerująca po ulicach krowa jest dla turystów ostatecznym sygnałem potwierdzającym przybycie do Indii. Z czasem jej wszechobecność staje się zjawiskiem całkowicie normalnym. Godzimy się z jej pierwszeństwem w ruchu drogowym, ustępujemy miejsca na chodniku, ... SYGNAŁY - UBRANY W KOMPUTER MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000 Hełm zamiast monitora? Wearable computing to technologia, która dopiero zaczyna schodzić pod strzechy. Wykorzystywana do tej pory jedynie w przemyśle, wojskowości i medycynie ma szansę już niedługo podjąć rywalizację przenośnymi notebookami. Jej idea ... SYGNAŁY - PODZIEMNY LAS WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000 W amerykańskim stanie Michigan odkryto las zagrzebanych w piachu świerków, które stoją tam od 10 tys. lat. Przypuszcza się, że drzewa zostały zasypane materiałem z roztapiającego się lodowca, który wtedy znajdował się zaledwie kilka kilometrów na północ ... SYGNAŁY - TRAGEDIA PIONOWZLOTU MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000 Czy katastrofa Ospreya wpłynie na dalsze losy tych samolotów? Należący do amerykańskiej piechoty morskiej pionowzlot MV-22 Osprey uległ katastrofie podczas nocnych ćwiczeń desan-towych. Zginęło 15 żołnierzy i 4 członków załogi. Według niektórych świadków ... SYGNAŁY - GENOMIKA ZAMIAST ANTYBIOTYKÓW PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000 Obietnice badaczy genomów zaczynają się spełniać. Analiza całych genomów różnych organizmów może dostarczyć bezcennej wiedzy o molekularnych podstawach życia. Naukowcy obiecują niezliczone korzyści wynikające ze znajomości całego DNA żywych istot: dotrzemy ... SYGNAŁY - ENERGIA Z SADZAWKI PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000 Czy pospolity glon może produkować paliwo rakietowe z wody i światła? Co zrobimy, gdy wyczerpią się zasoby węgla, ropy czy gazu i nie zmieni negatywne nastawienie do energetyki jądrowej? Albo gdy dalsze ich stosowanie zagrozi postępującą dewastacją ... SYGNAŁY - WAŻNY GOŚĆ Z KOSMOSU ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2000 Udało się odnaleźć szczątki dużego meteorytu, który spadł na Kanadę. Nocą 18 stycznia, nad terytorium Yukonu w północno-wschodniej Kanadzie pojawiła się kula ognia, ciągnąca za sobą pióropusz dymu. Huk, towarzyszący upadkowi meteorytu, słyszalny był ... SYGNAŁY - ELEKTRONICZNY STRAŻNIK BOGDAN MIŚ Czerwiec 2000 Zaobrączkowany więzień może korzystać z ograniczonej wolności. Były minister rządu JKM i gwiazda telewizji brytyjskiej, Jonathan Aitken, został niedawno wypuszczony z więzienia po odsiedzeniu siedmiu miesięcy z półtorarocznego wyroku za krzywoprzysięstwo ... SYGNAŁY - CZARNA OWCA W PALIWIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2000 Niektóre substancje powszechnie dodawane do benzyny są szkodliwe. Od kiedy w latach osiemdziesiątych uznano, że należy ograniczać ilość szkodliwych związków chemicznych, wydobywających się z rur wydechowych samochodów, na całym świecie zaczęto wzbogacać ... SYGNAŁY - SAMCE LUBIĄ DUŻY ODWŁOK PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000 Od dawna wiadomo, że to kobiety rządzą światem. A ich figura jest zawsze w cenie. Te dwie stare prawdy potwierdzili ostatnio amerykańscy entomolodzy. U ogromnej większości zwierząt na Ziemi zaloty spadają na głowę samca. Musi zrobić wszystko, żeby przypodobać ... SYGNAŁY - NAPRAWA DNA I P53 GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000 O tym, jak białko p53 chroni komórkę przed transformacją nowotworową, napisano tysiące prac naukowych. Wszyscy wiedzą, że p53 wykrywa błędy w DNA i zatrzymuje cykl komórkowy, żeby uszkodzona komórka mogła spokojnie naprawić swój genom, a w przypadku ... SYGNAŁY - ATAK NA MERLINA KRZYSZTOF JERZYK Czerwiec 2000 Największa w Polsce księgarnia internetowa została kilkakrotnie zaatakowana przez hackerów. Merlin obchodził 1 kwietnia swoje pierwsze urodziny i z tej okazji przygotował prezent dla swych internetowych klientów. Być może splot dwóch dat, rocznicy powstania ... SYGNAŁY - BAKTERIE Z PIEKŁA RODEM GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000 Rodzina ekstremofilów powiększyła się o nowego członka. Wyobraźmy sobie podziemny zbiornik wodny podgrzany do 40°C, pełen różnych związków chemicznych (m.in. trujących pochodnych arsenu) i tak silnie zakwaszony, że pH zbliża się w nim do zera. Teoretycznie ... SYGNAŁY - TRĄBA POWIETRZNA NA MARSIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000 Wyjaśniono zagadkę ciemnych kresek na powierzchni Czerwonej Planety. Sonda Mars Global Surveyor (MGS), która od września 1997 roku krąży wokół Marsa, wielokrotnie znajdowała na jego powierzchni dziwne, ciemne zygzaki o długości dochodzącej do kilku ... SYGNAŁY - ZATRZYMAĆ EBOLĘ PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000 Zaświtała wreszcie nadzieja na lek przeciwko morderczemu wirusowi. Wirus Ebola znany jest od prawie ćwierć wieku jako niezwykle groźny zabójca mieszkańców Afryki. Pomimo to do dziś uczeni nie znaleźli lekarstwa na wywoływaną przezeń gorączkę krwotoczną. ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 2000 Morowe pazury W wielu ludzkich mitach i ludowych opowieściach długie paznokcie (a także szpony i pazury) mają zdecydowanie negatywne konotacje, choć w pewnych kulturach są też traktowane jako dowód elegancji i wysokiej hierarchii społecznej. Niedawny ... SYGNAŁY - NADCHODZI MIKROREWOLUCJA MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000 Dyski o pojemności 500 GB wkrótce wyznaczą nowy standard w domowej elektronice. Już niedługo w domowych urządzeniach audio i wideo pojawią się tanie, miniaturowe dyski o dużej pojemności. Już teraz zastąpiły pamięci typu flash w kilku aparatach cyfrowych, ... SYGNAŁY - BEZPAŃSKIE PLANETY MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000 W mgławicy Oriona odkryto planety, które nie krążą wokół żadnej z gwiazd, lecz błądzą w przestrzeni kosmicznej. Gwiazda to obiekt, którego wnętrze jest na tyle gorące, że mogą w nim zachodzić reakcje syntezy helu z wodoru, nazywane też nieściśle "spalaniem" ... SYGNAŁY - WSZYSTKIM PO RÓWNO NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000 Coraz więcej Polaków jest przeciwnych rosnącemu zróżnicowaniu zarobków i rozwarstwieniu społecznemu. Polacy są niemal powszechnie (81%) przekonani o tym, że aby osiągnąć w naszym kraju dobrobyt, należy wysoko wynagradzać tych, który dobrze pracują. ... SYGNAŁY - KOMPUTEROWE OLBRZYMY MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000 Co szósty europejski superkomputer znajduje się w Polsce. Jak podaje Komitet Badań Naukowych, w naszym kraju pracują już 24 takie maszyny. Najpotężniejsza z nich, Cray SV1 - 1A, stoi w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego przy Uniwersytecie ... SYGNAŁY - ZIELE IGLASTE WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000 Przodkowie świerka, sosny czy sekwoi stosowali strategię przetrwania raczej pokrzywy niż drzew. Rośliny iglaste są drzewami. Dobrze przecież znamy polskie świerki, syberyjskie limby, amerykańskie sekwoje czy libańskie cedry. Wszystkie te rośliny rosną ... SYGNAŁY - INTELIGENTNY SKALPEL BARBARA PRATZER Czerwiec 2000 Najlepszą metodą wyleczenia raka jest zupełne wycięcie guza. Onkolodzy nie mają wątpliwości, że radykalne wycięcie nowotworu najszybciej i najmniejszym kosztem dla zdrowia pacjenta likwiduje chorobę. Zarówno naświetlania, jak i chemioterapia obciążają ... SYGNAŁY - GDZIE STUDIOWAĆ? MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 2000 W kwietniu ogłoszono ranking najlepszych polskich uczelni. Od dawna wiadomo, że ukończenie uczelni powszechnie uznawanej za bardzo dobrą pozwala jej absolwentom śmielej poszukiwać pracy. Jakie szkoły zostały uznane za najlepsze w ogólnopolskim Rankingu ... INTERNET - SOKRATES W PŁOCKU BOGDAN MIŚ Czerwiec 2000 Jest w Płocku szkoła szczególna - taka, której temu niezbyt wielkiemu miastu mogą pozazdrościć metropolie. Mowa o liceum im. Władysława Jagiełły. Buszując - jak to mam w zwyczaju - po Sieci, natknąłem się niedawno na jej witryny i przyznam, że dała mi ... SYGNAŁY - MUCHA CHORA NA PARKINSONA GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000 Naukowcy chcą badać leki na takich owadach, które mogą pomóc ludziom. Choroba Parkinsona jest spowodowana uszkodzeniem pewnych komórek nerwowych mózgu. Poziom dopaminy (neuroprzekaźnika wydzielanego przez te komórki) spada, więc układ nerwowy przestaje ... SYGNAŁY - PODRÓŻ W CZASIE GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000 Czy neandertalczyk był naszym przodkiem? Ostatnie odkrycie zasiało poważne wątpliwości. Jak wyglądały geny przodków człowieka? Przekonali się o tym rosyjscy naukowcy, którym udało się wyizolować materiał genetyczny ze zwłok neandertalczyka znalezionego ... GLOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 czerwca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 30 czerwca o 22:00 i 15 lipca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... PUZELAND MAREK PENSZKO Czerwiec 2000 Mistrzostwa świata w rozwiązywaniu łamigłówek są równocześnie szerokim forum spotkań i dyskusji osób, którym bliska jest ta dziedzina rozrywki. W trakcie rozmów prowadzonych od pierwszych mistrzostw, zorganizowanych w 1992 roku w Nowym Jorku, stopniowo ... KOMPUTEROWE ABC - MATEMATYKA WSPARTA KOMPUTEREM BOGDAN MIŚ Czerwiec 2000 Matematyka to piękna, ale żmudna dziedzina wiedzy. Właśnie: żmudna, nie trudna - bowiem rozumowanie dla człowieka wprawnego i odpowiednio wytrenowanego (no i, dodajmy, mającego pewne predyspozycje intelektualne...) nie jest trudne. Natomiast niezbędne ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000 Pierwszy cyfrowy magnetowid Philipsa VR20D Philips zaprezentował cyfrowy magnetowid VR20D - urządzenie pracujące w technice Digital VHS. VR20D nagrywa oraz odtwarza obraz i dźwięk z jakością cyfrową, dając szansę na własnoręczną archiwizację ulubionych ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - ADAPTACJA I DEZADAPTACJA JAN MIODEK Czerwiec 2000 W dzieje każdego języka wpisana jest historia zapożyczeń wyrazowych, które do niego weszły i poddały się procesowi fonetycznej, pisownianej, słowotwórczej i fleksyjnej adaptacji. Jakże całkowitemu przystosowaniu uległo np. słowo rynek. Przyszło ono ... Z RAPORTÓW ONZ - JESTEŚMY CORAZ STARSI NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000 W 2020 roku jedna czwarta ludności Polski będzie miała ponad 60 lat. Styl życia większości starszych Polaków jest monotonny i bierny tylko 5% w wolnych chwilach jeździ na rowerze i jedynie 0.1% uczy się. Natomiast aż 15% pracuje lub poszukuje pracy. Statystyczny ... TAMAGOTCHI I FURBY MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000 Gdy pojawiają się zabawki, w które producenci postanowili tchnąć namiastkę życia, dzieciom - na chwilę - przestaje wystarczać miłe ciepło pluszowego misia i nawet najładniejsze lalki. Elektroniczne zabawki zaczęły szturmem zdobywać serca dzieci na początku ... SYGNAŁY - CO WIEMY O MÓZGU? BARBARA PRATZER Czerwiec 2000 Polacy lepsi od Włochów i Szwajcarów W Wielkiej Brytanii, we Włoszech, Szwajcarii i w Polsce przeprowadzono badania, które miały ujawnić, co przeciętny obywatel wie na temat chorób związanych z mózgiem. Wynika z nich, że niewiele. Dla nas pocieszające ... LALA I MIŚ TERESA LEWIŃSKA Czerwiec 2000 Jednymi z najpopularniejszych zabawek są lalka i miś. Towarzyszą nam w dzieciństwie, dzielą z nami radości i smutki i wystarczy się tylko do nich przytulić, aby nie czuć się samotnym i zagubionym. Może dlatego gdy jesteśmy już dorośli, często nie możemy ... KOWALSKI PRZECIWKO POLSCE NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000 Od czasu, gdy Polska w 1993 roku ratyfikowała "Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności", lawinowo rośnie liczba skarg wnoszonych przez Polaków przeciwko swemu państwu. W zeszłym roku nasi rodacy nadesłali do Trybunału Praw ... SYGNAŁY - PALACZOM POD ROZWAGĘ BARBARA PRATZER Czerwiec 2000 Ważna informacja dla tych, którzy chcą rzucić palenie i potrzebują dodatkowej motywacji. Wiadomo, że palacze papierosów bardziej narażeni są na choroby układu krążenia, nowotwory złośliwe, zwłaszcza płuc i krtani, przewlekły nieżyt dróg oddechowych. ... CHOPIN ŻYJE MARTA GÓRNICKA Czerwiec 2000 Fin de siecle mija przy akompaniamencie muzyki Chopina. Możemy go usłyszeć nie tylko w klasycznym stylu, znamy go także ze świetnych wykonań na nowoczesnych instrumentach, o których kompozytorowi nawet się nie śniło, z opracowań jazzowych. O Chopinie ... UCZENI W ANEGDOCIE - BYLI PRZYJACIELE DWAJ... ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 2000 Nernst i Svante Arrhenius spotkali się w 1887 roku, kiedy obaj jako młodzi doktorzy wzbogacali wiedzę w Würzburgu. Bardzo się zaprzyjaźnili i na pewien czas stali się tak nierozłączni, że postanowili razem pojechać do Grazu, aby pracować pod kierunkiem ... SYGNAŁY - ŻEGLUJĄC MIĘDZY GWIAZDAMI MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000 Poruszające się z prędkością 25 km/s Słońce wzbudza falę uderzeniową. Łódka płynąca po stawie wzbudza falę o kształcie klina, tym węższego, im szybciej płynie. Podobną, lecz niewidoczną falę wzbudza w powietrzu samolot. Gdy przekroczy prędkość dźwięku, ... SYGNAŁY - AMERYKANIE PRZEZ SATELITĘ, ANGLICY PRAWIE ZA DARMO MICHAŁ MIŚ Maj 2000 Microsoft stawia na komunikację internetową za pośrednictwem satelitów. W Wielkiej Brytanii dostęp do Internetu będzie darmowy. Amerykański gigant Microsoft postanowił jako pierwszy zaoferować dostęp do Internetu za pośrednictwem satelitów. W tym ... SYGNAŁY - ECHA SUPERNOWEJ 1987A MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000 W Wielkim Obłoku Magellana jeden po drugim rozbłyskują fajerwerki - echa wybuchu supernowej. Zewnętrzne warstwy gwiazdy, która wybucha jako supernowa, rozbiegają się z prędkościami sięgającymi kilkudziesięciu tysięcy km/s. W zderzeniu z niemal nieruchomą ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 2000 Skandynawskie wilki schodzą na psy Biolodzy ze szwedzkiego uniwersytetu w Uppsali znaleźli niedawno w pobliżu Oslo szczeniaka, który okazał się krzyżówką wilczycy i psa. Zważywszy, że w całej Skandynawii pozostało jeszcze 50-70 dziko żyjących wilków, ... SYGNAŁY - NASZ DRUGI KSIĘŻYC MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000 Niedawno odkryto drugiego naturalnego satelitę Ziemi. Jest to niewielki obiekt, który porusza się po orbicie o kształcie podkowy. Procesy i zjawiska całkowicie sprzeczne z intuicją nie są wyłączną specjalnością teorii względności i mechaniki kwantowej. ... SYGNAŁY - TEMPERATURA SMAKU GRZEGORZ NALEPA Maj 2000 Od czego zależy smak pożywienia? Kiedy coś jemy, pobudzamy nie tylko kubki smakowe, ale i receptory zapachu, temperatury, dotyku, a nawet bólu. Mózg tworzy wyobrażenie smaku na podstawie informacji docierających z tych wszystkich receptorów. Wyłączenie ... SYGNAŁY - RYBA TROJAŃSKA? MISO Maj 2000 Czy jedna genetycznie zmodyfikowana ryba może doprowadzić do wyginięcia całej populacji jej niezmodyfikowanych braci i sióstr? Symulacje komputerowe przeprowadzone przez Williama Muira i Richarda Howarda z Purdue University w West Lafayette wskazują, ... SYGNAŁY - SATELITARNY ANIOŁ STRÓŻ PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2000 Już w najbliższych latach określenie "zaginiony" może zniknąć z policyjnych kronik. Satelitarny system globalnej lokalizacji GPS [patrz: "Satelitarny przewodnik", WiŻ nr 4/2000] może pomóc nie tylko żeglarzom chcącym dokładnie ustalić ... SYGNAŁY - CHANDRA I CZARNE DZIURY MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000 Teleskop rentgenowski Chandra wpadł na trop nietypowej czarnej dziury. W tle gwiazdozbioru Andromedy, 2 mln lat świetlnych od nas, znajduje się bliźniaczo podobna do naszej galaktyka spiralna, powszechnie nazywana Mgławicą Andromedy. Jest to jedna ... SYGNAŁY - STERYLNA MARSJAŃSKA SIARKA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000 Analizy izotopowe siarki z marsjańskich meteorytów wykazały, że nie nosi śladów działalności organizmów żywych. Gdy sonda Pathfinder zaczęła przesyłać pierwsze analizy chemiczne marsjańskich skał, wykonane przez jeżdżącego po okolicy Sojournera, naukowców ... SYGNAŁY - WIWAT OTTON III JACEK WRZESIŃSKI Maj 2000 1000 lat temu cesarz Otton III pokonał drogę z Ostrowa Lednickiego do Gniezna, pielgrzymując do grobu świętego Wojciecha. W czerwcu wyruszy orszak, aby przejść tę samą trasę. W czerwcu nad Jeziorem Lednickim stanie obóz, a w namiotach zamieszka około ... SYGNAŁY - GRZYBY JAK KWIATY WOJCIECH MIKOŁUSZKO Maj 2000 Wilczomlecz sosnka jest bardzo pospolitą rośliną w całej Europie. Co roku na wiosnę z zagrzebanego w ziemi kłącza wyrasta gęsto ulistniona łodyga. W kwietniu lub maju na jej szczycie rozwijają się charakterystyczne żółte kwiatostany. Słodki nektar przyciąga ... SYGNAŁY - PRZECIĘTNY GENIUSZ PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2000 Nawet mając przeciętny mózg, można dokonać genialnych odkryć. Naukowcy nie ustają w poszukiwaniu zależności pomiędzy budową mózgu a zdolnościami intelektualnymi człowieka. Chcąc rozwikłać tę zagadkę, uczeni zakonserwowali mózg Alberta Einsteina po śmierci ... SYGNAŁY - NAGRODY IM. STEINHAUSA ROZDANE REDAKCJA Maj 2000 Nagrody im. Steinhausa rozdane Redaktor naczelny Wiedzy i Życia (na zdjęciu po prawej) odebrał z rąk prof. Ewy Łętowskiej, przewodniczącej jury i prof. Janusza Hamana, członka rady i zarządu Polskiej Fundacji Upowszechniania Nauki nagrodę im. Hugona ... SYGNAŁY - LECZĄC, NIE SZKODZIĆ AM Maj 2000 Chroniąc przewód pokarmowy przed wrzodami, można uzyskać dokładnie odwrotny efekt. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to grupa farmaceutyków znana każdemu, kto choć raz był przeziębiony, bolał go ząb czy głowa lub choruje np. na reumatyzm. Najpopularniejszym ... GALERIA KRZYWYCH - OWAL CASSINIEGO BOGDAN MIŚ Maj 2000 Każdy wie, jak wyglądają koło, elipsa, parabola. Matematycy znają jednak całe mnóstwo ciekawych i niekiedy bardzo pięknych krzywych. Warto je poznać. Rysunek zamieszczony obok przedstawia rodzinę krzywych płaskich czwartego stopnia, noszących nazwę ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Maj 2000 Napęd z możliwościami Combo drive SM-304 to wielofunkcyjne urządzenie produkcji firmy Samsung Electronics. Łączy w jednym nagrywarkę płyt CD-R/CD-RW, CD-ROM oraz DVD-ROM. Dzięki zastosowaniu wielopłaszczyznowej soczewki patentu Samsunga urządzenie ... KSIĄŻKI PIOTR AMSTERDAMSKI STANISŁAW BAJTLIK PIOTR NIEDZIELA Maj 2000 WSZECHŚWIAT A SZTUKA.Fizyczne, astronomiczne i biologiczne źródła estetyki.John D. Barrow.Przełożył Janusz Skolimowski.Amber, Warszawa 1999. Zadaniem, jakie postawił sobie autor tej książki, jest wyjaśnienie zjawiska zwanego sztuką i jej genezy. Co ... PISARZ ZAANGAŻOWANY BARBARA RISS Maj 2000 Günter Grass stał się Polakom szczególnie bliski ze względu na kaszubskie korzenie, do których chętnie się przyznaje, i fakt, że akcja wielu jego książek rozgrywa się w Gdańsku. Dla Europy lat sześćdziesiątych Grass stał się symbolem rozrachunku Niemców ... SYGNAŁY - BIZNESMENI O SIECI MICHAŁ MIŚ Maj 2000 Menedżerowie z Europy Centralnej przewidują, że w ciągu najbliższych kilku lat Internet zdominuje komunikację w biznesie. Według badań dotyczących znaczenia Internetu w biznesie, które zostały przeprowadzone przez agencję Hauska & Fleishmann-Hillard ... SKARBY WAWELU MAGDALENA PIWOCKA DARIUSZ NOWACKI Maj 2000 Od wieków sylweta Wawelu symbolizuje potęgę dawnej Polski, utrwaloną w monumentalnej architekturze zamku i katedry. Ich historię obrazuje wystawa najpiękniejszych dzieł sztuki związanych z dawną stolicą Rzeczypospolitej. Bez wątpienia jedną z najważniejszych ... JAKA BĘDZIE NOWA MATURA? WŁODZIMIERZ ZIELICZ Maj 2000 Wielu uczniów klasy drugiej szkół średnich zaczyna wpadać w popłoch. W 2002 roku przyjdzie im zdawać maturę w nowym kształcie i według nowych zasad. Zdaniem nauczyciela matematyki i fizyki jednego z warszawskich liceów - nie ma powodów do obaw. Od sześciu ... TAJEMNICA JOANNY D`ARC JERZY BESALA Maj 2000 Rodacy uznali ją za "heretyczkę, odszczepieńca, bałwochwalczynię", Anglicy ku uciesze tłumów włożyli na głowę mitrę z tym napisem i spalili na stosie. Dla potomnych stała się symbolem patriotyzmu. Uczynili z niej świętą. W 1337 roku wybuchła ... ONIEMIEĆ Z ZACHWYTU KRZYSZTOF JANICKI Maj 2000 Na wystawie światowej każdy kraj stara się pokazać to, co jest jego największym osiągnięciem,z czego jest dumny, co chciałby, aby wszyscy mogli podziwiać. Zaszokować świat miały telegraf i kolorowy telewizor, Pałac Kryształowy w Londynie i wieża Eiffla. ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - CH - H, RZ - Ż JAN MIODEK Maj 2000 Z listu pana Lubomira Horyla z Kędzierzyna-Koźla: "W jednej ze swych książek napisał Pan, że - pod wpływem języków ruskich - w fonetyce ludzi z kresów wschodnich utrzymuje się różnica między dźwięcznym h (wataha, wahadło, błahy, Sapieha) a bezdźwięcznym ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 maja o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 30 maja o 22:00 i 15 czerwca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ... SYGNAŁY - BEZSENNY MÓZG GRZEGORZ NALEPA Maj 2000 Zamiast zarywać noc przed egzaminem, lepiej się dobrze wyspać! Bezsenność jest szczególnie uciążliwa dla układu nerwowego. Większość narządów naszego organizmu może odpoczywać w stanie czuwania, ale kora mózgowa musi być gotowa do błyskawicznej reakcji ... SYGNAŁY - WIOSNA NA MARSIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000 Sonda Mars Global Surveyor udokumentowała nadejście wiosny w podbiegunowych obszarach Marsa. W okolicy południowego bieguna Marsa wiosna zaczęła się na początku sierpnia 1999 roku i trwała prawie pół ziemskiego roku. Z jej nadejściem zaczęła sublimować ... PUZELAND MAREK PENSZKO Maj 2000 Eliminacje do mistrzostw – drugi etap Przed miesiącem w „Puzelandzie” zamieszczono zadania pierwszego etapu eliminacji do mistrzostw Polski w rozwiązywaniu łamigłówek, które są równocześnie eliminacjami do mistrzostw świata. Wszystkich, ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000 NASA zamierza przedłużyć o rok misję sondy Galileo, która od grudnia 1995 roku jest sztucznym księżycem Jowisza i dostarcza niezwykle ciekawych informacji o księżycach tej olbrzymiej planety. W ciągu owego nadprogramowego roku głównym obiektem badań ... INTERNET - LUDZIE I ICH DZIEŁA W SIECI BOGDAN MIŚ Maj 2000 Stali czytelnicy tej rubryki pamiętają zapewne, że prezentowałem tu niegdyś młodego Amerykanina o nazwisku Eric Weisstein. Przypomnę, że stworzył świetną sieciową encyklopedię nauk ścisłych; mnie zachwyciła w szczególności jej część matematyczna. Eric ... SYGNAŁY - TAJEMNICZE UCHO AMERYKI MICHAŁ MIŚ Maj 2000 Echelon, system podsłuchowy z czasów "zimnej wojny", służy do śledzenia partnerów handlowych Stanów Zjednoczonych. W połowie lutego br. w Parlamencie Europejskim zawrzało. Tym razem jednak nie z powodu austriackiego rządu, ale elektronicznego ... SYGNAŁY - SIEĆ SIĘGA W KOSMOS BOGDAN MIŚ Maj 2000 W przyszłym roku zaczną działać satelity wyspecjalizowane w przekazywaniu danych internetowych. Arianespace - komercyjna gałąź Europejskiej Agencji Kosmicznej, poinformowała na początku lutego o porozumieniu z firmą iSKY z Denver w sprawie wprowadzenia ... SYGNAŁY - HOLOCEN ZUPEŁNIE ZWYCZAJNY? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000 Klimat ostatniego ciepłego okresu międzylodowcowego bardziej przypominał nasze czasy, niż dotąd przypuszczano. Ostatnie 10 tys. lat historii naszej planety, nazywane przez geologów holocenem, uważa się za okres niezwykłej stabilności klimatu. Pogląd ... SYGNAŁY - SUPERZDROWE ZIEMNIAKI MISO Maj 2000 Sztuczny gen powstały z połączenia genów jedwabnika oraz pszczoły może chronić ziemniak przed chorobami. Grupa naukowców z Victoria University w Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie stworzyła syntetyczny gen poprzez połączenie genu cekropiny jedwabnika z ... SYGNAŁY - BARDZIEJ WRAŻLIWI CZY UCIĄŻLIWI? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Maj 2000 Około 780 tys. Polaków, czyli mniej więcej co pięćdziesiąty z nas, leczy się w przychodniach lub szpitalach psychiatrycznych. Jaki jest nasz stosunek do chorych psychicznie? Niemal powszechnie sądzi się, że chorzy psychicznie to osoby częściej niż inne ... UCZENI W ANEGDOCIE - TYSIACPIĘĆSET ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 2000 Na setne spotkanie z Czytelnikami przygotowałem tekst o jednym z najwybitniejszych polskich uczonych, Marianie Danyszu (1909-1983), fizyku, którego miałem szczęście i zaszczyt być uczniem, a potem współpracownikiem. Pochodził z rodu uczonych. Jego dziad, ... SYGNAŁY - KOMÓRKA NA PALEC MICHAŁ MIŚ Maj 2000 Firma Sagem zaprezentowała najbezpieczniejszy telefon komórkowy. Techniki znane do tej pory głównie z filmów o Jamesie Bondzie znajdują zastosowanie także w życiu codziennym. Jedną z nich jest system zabezpieczający telefon komórkowy przed niepowołanym ... SYGNAŁY - CHEMIOTERAPIA GENOWA GRZEGORZ NALEPA Maj 2000 Uczeni nie ustają w poszukiwaniu nowych sposobów leczenia raka. Terapia genowa - zwalczanie chorób związane z wprowadzaniem leczniczych genów do komórek - może posłużyć do udoskonalenia metod leczenia nowotworów. Naukowcy z Wiednia i Rostocku wykorzystali ... SYGNAŁY - NA GOLFA - W KASKU? BARBARA PRATZER Maj 2000 Silne uderzenie piłką golfową w głowę może wywołać chorobę nawet po kilku latach. Do niedawna grę w golfa znaliśmy głównie z filmów, teraz kto chce go na to stać może sam spróbować, ponieważ pól golfowych wciąż w Polsce przybywa. Przed podjęciem decyzji ... SYGNAŁY - WIRTUALNA TURYSTYKA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000 Już niebawem, nie ruszając się z domu, można będzie poznać dowolny zakątek naszego globu. Ciekawie byłoby przejść się po wirtualnym Paryżu. Co prawda, w kawiarni można by wypić tylko wirtualną kawę, ale jakież wartości poznawcze niesie ze sobą możliwość ... SYGNAŁY - KOMPUTEROWA PIELĘGNIARKA GRZEGORZ RAWICZ-MAŃKOWSKI Maj 2000 Ludzie w podeszłym wieku często wymagają pomocy i opieki. Czy robot może w tym wyręczyć rodzinę lub pielęgniarkę? Żyjemy coraz dłużej. Osiągnięcie wieku 80 lat w krajach rozwiniętych jest obecnie czymś zwyczajnym. Stajemy jednak przed problem: jak zapewnić ... SYGNAŁY - ŚWIAT W KOMPUTERZE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000 Najdokładniejsza mapa świata jest już w drodze dzięki pomiarom radarowym wahadłowca Endeavour. Wahadłowiec Endeavour 22 lutego br. przywiózł na Ziemię około 10 TB danych (pojemność 15 tys. dysków CD-ROM), które posłużą do wykonania najdokładniejszej ... SYGNAŁY - ŚLADAMI SZMARAGDÓW ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000 Dzięki badaniom izotopowym można określić, skąd pochodzą klejnoty. Szmaragdy od wieków są najbardziej poszukiwanymi kamieniami szlachetnymi, cenionymi nieraz wyżej od diamentów. Nic w tym dziwnego, bo klarowne, błyskające nasyconą zielenią jubilerskie ... SYGNAŁY - KUPER DINOZAURA KAROL SABATH Kwiecień 2000 Czy niektóre drapieżne dinozaury są w istocie wtórnie nielotnymi praptakami? Wszystkie ptaki (oprócz praptaka) mają skrócony ogon, złożony ze zrośniętych kręgów, tworzących tzw. pygostyl. Artykuł pt. A pygostyle from a non-avian theropod w "Nature"[nr ... SYGNAŁY - KOSZULKA ŻYCIA BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Nosząc "lifeshirt", chory może stale monitorować stan swojego układu krążenia. Od pewnego czasu znane jest coraz popularniejsze, także w Polsce stosowane w chorobach serca zdalne nadzorowanie pacjenta. Zazwyczaj problem rozwiązuje się ... SYGNAŁY - INTERFERON I MIAŻDŻYCA GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000 Do dziś nie wiadomo, co jest prawdziwą przyczyną powstawania miażdżycy. Zmiany charakterystyczne dla miażdżycy, takie jak zwiększenie grubości wewnętrznej warstwy tętnicy, w której pojawiają się ogniska tłuszczowe, można stwierdzić już u dwudziestoletnich ... SYGNAŁY - NOWY POLSKI ŚMIGŁOWIEC JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 2000 Mimo trudności finansowych zakłady lotnicze w Świdniku pracują nad nowym śmigłowcem wielozadaniowym. Jednosilnikowa maszyna, oznaczona kryptonimem SW-4, przeznaczona jest do przewozu 4 pasażerów i pilota. Przewiduje się, że będzie dostępna w czterech ... SYGNAŁY - NASILA SIĘ WOJNA SYSTEMÓW OPERACYJNYCH BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Popularnym "okienkom" firmy Microsoft rośnie rywal w postaci Linuxa. Od pewnego czasu nasila się krytyka najpopularniejszego obecnie systemu operacyjnego dla komputerów osobistych, opracowanych przez słynny Microsoft "okienek", ... SYGNAŁY - EKSPRESOWE MYSZY Z MADERY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2000 500 lat wystarczyło, by z jednej populacji myszy domowej powstało na tej wyspie aż sześć ras tych gryzoni. Człowiek różni się od swych najbliższych żyjących krewniaków mniejszą liczbą chromosomów mamy o jedną ich parę mniej niż szympansy (nasz szósty ... SYGNAŁY - ŁYSOŚĆ SERCA PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000 Pierwszy siwy włos grozi zaledwie chwilowym zdenerwowaniem, ale okazała łysina może się już wiązać z zawałem serca. Jeżeli patrząc w lustro, zauważymy, że nasza fryzura mocno się ostatnio przerzedziła, to zamiast wizyty u fryzjera powinniśmy udać się ... SYGNAŁY - NAJMŁODSZY GENIUSZ? BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Czteroletnia dziewczynka członkiem Mensy Czteroletnia Priya Purewal z Irving, przedmieścia Texas City, została przyjęta do międzynarodowego stowarzyszenia Mensa, skupiającego ludzi o bardzo wysokim ilorazie inteligencji. Przypomnijmy, że przeciętny ... SYGNAŁY - ROGÓWKA NA ZAMÓWIENIE JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000 Po pięciu latach badań udało się wyhodować ludzką rogówkę. Naukowcy z Instytutu Oka Uniwersytetu w Ottawie zajmowali się regeneracją oka oparzonego czynnikami chemicznymi. Do badań potrzebowali, co oczywiste, dużej liczby rogówek, o które zmuszeni byli ... SYGNAŁY - PODZIEMNA BIOSFERA? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 2000 Możliwe, że pod ziemią żyje znacznie więcej organizmów niż na powierzchni. W ciągu ostatnich kilkunastu lat biologia przeżyła istną rewolucję. Odkrycie nieznanych dotąd rodzajów drobnoustrojów, zdolnych do życia w całkowitej ciemności, przy ogromnych ... SYGNAŁY - WENUS SPOD SANDOMIERZA JAN FIEDORCZUK Kwiecień 2000 Figurka kobiety, znaleziona koło Sandomierza, liczy około 15 tys. lat. W Wilczycach (województwo świętokrzyskie) ekipa Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w czasie dwóch sezonów badań wykopaliskowych odkryła niezwykle cenne zabytki. Wśród około ... SYGNAŁY - ŻYCIODAJNE GWIAZDY MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 W gwiazdach dokonuje się synteza nie tylko jąder atomowych, lecz także skomplikowanych związków chemicznych. Szczegóły tych procesów ciągle są nieznane. Zdążyliśmy już oswoić się z myślą, że gwiazdy są gigantycznymi reaktorami termojądrowymi, w których ... SYGNAŁY - OKIENKA NA INDEKSIE? BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Chiny rozważają zakaz kupowania Windows 2000 i szykują własny system operacyjny. Według artykułu opublikowanego w "Yangcheng Evening News", rząd Chin rozważa wprowadzenie zakazu kupowania przez administrację państwową Windows 2000. Jest ... SYGNAŁY - SĘDZIWE ROBALE PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000 Ma ponad 2 m długości, ciało ukryte w rurkowatym pancerzyku. Nie ma układu pokarmowego, za to wypełniony jest symbiotycznymi bakteriami. Nazywa się Lamellibrachia i jest najdłużej żyjącym bezkręgowcem na Ziemi. Zamieszkuje dno Zatoki Meksykańskiej, ... SYGNAŁY - DYSK TWARDY ZAMIAST KASETY BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Pierwszy na świecie odbiornik telewizyjny z cyfrową rejestracją programu. EchoStar Communications Corp. wspólnie z firmą WebTV Networks wyprodukowała pierwszy na świecie interaktywny odbiornik telewizji satelitarnej o nazwie DISHPlayer 500 z cyfrową ... SYGNAŁY - HUBBLE ZNÓW SPRAWNY MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 Kosmiczny Teleskop Hubble'a powrócił do pracy po kilkumiesięcznej przerwie spowodowanej awarią żyroskopów. Tuż przed ostatnimi świętami Bożego Narodzenia załoga promu kosmicznego Discovery dokonała gruntownego remontu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. ... SYGNAŁY - UNIWERSALNY CZAS INTERNETOWY BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Czy na wzór czasu GMT powstanie czas GET? Królewskie Obserwatorium w Greenwich już od blisko wieku jest źródłem oficjalnego pomiaru czasu dla naszego globu, a czas GMT (Greenwich Mean Time) wyznacza uniwersalny czas światowy, stanowiąc podstawę do określenia ... SYGNAŁY - ŁADNY PTASZEK! PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000 "Zaginione ogniwo" ewolucji zawdzięcza swe powstanie obrotności chińskich rolników i odrobinie kleju. W październiku ub.r., podczas konferencji prasowej, przedstawiciele National Geographic Society tryumfalnie obwieścili wielkie odkrycie. ... SYGNAŁY - GENY PRZECIW NIEPAMIĘCI JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000 Czy terapia genowa pomoże chorym na Alzheimera? Choroba Alzheimera odbiera człowiekowi życie w wyjątkowo okrutny sposób, pozbawiwszy go uprzednio pamięci, godności i osobowości. W przebiegu tej choroby dochodzi do obumierania komórek mózgu zwanych neuronami ... PO CO SYLLABUSY? DOMINIK MYTKOWSKI Kwiecień 2000 Nazwa syllabus coraz częściej pojawia się wraz z hasłem reforma oświaty. Czym są syllabusy? Wprowadzana od 1998 roku reforma oświaty daje szkołom swobodę tworzenia programów nauczania oraz systemów oceny swoich uczniów. Ministerstwo Edukacji Narodowej ... SYGNAŁY - MOLEKUŁA SAMOPOWIELAJĄCA SIĘ JS Kwiecień 2000 Odkrycie Brytyjczyków potwierdza hipotezę, że życie mogło powstać z prostych cząsteczek organicznych zdolnych do reprodukcji. Zespół naukowców brytyjskich z University of Birmingham zsyntetyzował cząsteczkę o nie spotykanych dotąd właściwościach. Charakterystyczną ... SYGNAŁY - ZNIKAJĄ OSTATNIE WĄTPLIWOŚCI MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 Sonda Galileo dostarczyła kolejnego dowodu na to, że jowiszowy księżyc, Europa, jest pokryty grubą warstwą wody w stanie ciekłym lub półpłynnym. W styczniu br. Galileo po raz kolejny zbliżył się do Europy, przelatując zaledwie 351 km nad nią i dokładnie ... SYGNAŁY - BLIŻEJ POCZĄTKU WSZECHŚWIATA ANDRZEJ GORZYM Kwiecień 2000 Fizykom udało się wytworzyć materię, jaka istniała zaledwie 10 mikrosekund po Wielkim Wybuchu. Na początku był Wielki Wybuch, który myśl teorii zwanej Modelem Standardowym - około 13-15 mld lat temu zainicjował wszystko, co do tej pory dzieje się ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2000 Kolejny krok ku nieśmiertelności Przed 25 laty uczeni z Uniwersytetu Mediolańskiego odkryli, że mieszkańcy wsi Limone sul Garda zawdzięczają swe wyjątkowo zdrowe serca nie tylko umiarkowanemu piciu wina chianti, lecz także pewnej obecnej w ich krwi ... SYGNAŁY - PARKINSON, MYSZY I TLENKI AZOTU JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000 Zażywanie narkotyków ma zazwyczaj tragiczne konsekwencje. Jak na ironię, na tym ludzkim nieszczęściu udaje się niekiedy pożywić nauce. W latach osiemdziesiątych kalifornijscy amatorzy narkotycznych doznań zaczęli eksperymentować z pochodną morfiny znaną ... MULTIMEDIA - PAKIETY Z WIEDZĄ BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Od kiedy istnieją komputery, czyli co najmniej od półwiecza (bo chyba rzecz zaczęła się jeszcze w czasach ENIAC-a...) wymyśla się dla nich zastosowania w edukacji. Powstała nawet cała dyscyplina dydaktyki, zwana nauczaniem programowym, w której komputer ... UCZENI W ANEGDOCIE - WŚRÓD MATEMATYKÓW ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 2000 Wybitny matematyk i filozof brytyjski sir Bertrand Russell napisał: Matematykę można określić jako przedmiot, w którym nigdy nie wiemy, o czym mówimy, ani też, czy to, co mówimy, jest prawdą. Według obiegowej opinii, matematycy to ludzie przeważnie ... ASTRONOTKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 Głowa do Góry otwiera nową rubrykę, w której będziemy podawać krótkie wiadomości z astronomii i astronautyki. Dłuższe komunikaty będzie można znaleźć, tak jak dawniej w Sygnałach. Budowa największego na świecie teleskopu, znanego jako VLT (Very Large ... INTERNET - TROCHĘ NOWOŚCI BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Coś zaczyna się dziać w polskim Internecie. Powstają nowe portale i inne niezwykle ciekawe oraz pożyteczne witryny. Istniejące nabrały zaś wigoru i oferują niemal co tydzień jakieś nowe usługi, w dodatku całkowicie bezpłatnie... Stare porzekadło powiada, ... PUZELAND MAREK PENSZKO Kwiecień 2000 START DO MISTRZOSTW Mistrzostwa świata w rozwiązywaniu łamigłówek organizowane są od 1992 roku. Startują w nich 4-osobowe drużyny z blisko 20 krajów, w tym od początku ze zmiennym szczęściem - Polacy. Zwykle nasza drużyna wybierana jest z „szerokiej ... KSIĄŻKI MAREK GUMKOWSKI MACIEJ ŁUBIEŃSKI VADIM KAPULKIN Kwiecień 2000 SŁOWNIK POSTACI LITERACKICH.Andrzej Z. Makowiecki.PIW, Warszawa 1999. Ta książka jest przeznaczona dla tych, którzy ze wszystkimi albo przynajmniej z ogromną większością spośród przeszło tysiąca czterystu przedstawionych w słowniku bohaterów spotkali ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Kwiecień 2000 PODSTAWA NOWOCZESNEJ PREZENTACJI Zaprezentowano nowy projektor Philipsa XG20 z serii Hopper. Charakteryzuje się wysoką jasnością obrazu (1000 ANSI lumenów) oraz, co ważne, cichą pracą na poziomie 32 dB. W urządzeniu zastosowano nowoczesne lampy UHP ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - SAMI PREZYDENCI DOOKOŁA! JAN MIODEK Kwiecień 2000 Odczucia społeczne wobec wpływu języka angielskiego na współczesną polszczyznę są zdecydowanie negatywne i na ogół zogniskowane na konkretnych nowych jednostkach leksykalnych, takich jak lokaut, leasing, spółka joint venture, diler, marketing, sponsoring ... POMOC MIMO GRANIC KRZYSZTOF JANICKI Kwiecień 2000 W ubiegłym roku nagrodzona została organizacja Lekarze bez Granic, od wielu lat niosąca pomoc milionom ofiar zbrojnych konfliktów i klęsk żywiołowych. Granice państwowe, uwarunkowania zewnętrzne czy sympatie polityczne nie mogą mieć wpływu na to, kto ... SYGNAŁY - WIRUSY BIEGUNKI GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000 Dorosły człowiek najczęściej łatwo radzi sobie z biegunką. Gorzej małe dzieci... Corocznie na całym świecie 600 tys. niemowląt i dzieci w wieku przedszkolnym umiera z powodu ciężkich biegunek wirusowych. Szczególnie groźne są biegunki wywoływane przez ... SYGNAŁY - SAMOTNA CZARNA DZIURA MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 W halo naszej Galaktyki znaleziono pierwszy przykład pojedynczej czarnej dziury o masie porównywalnej z masami gwiazd. Cztery lata temu w Cerro Tololo Interamerican Observatory (Chile) zaobserwowano kolejny przypadek mikrosoczewkowania grawitacyjnego. ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 kwietnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 kwietnia o 23:00, 30 kwietnia o 22:00 i 15 maja o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... PALENIE JUDASZA ŁUKASZ SMYRSKI Kwiecień 2000 A jeden z Dwunastu, imieniem Judasz, szedł na ich czele i podszedł do Jezusa, aby Go pocałować. Jezus mu rzekł: "Judaszu, pocałunkiem wydajesz Syna Człowieczego?" (Ewangelia według św. Łukasza rozdz. 22, 47-48). Dla chrześcijan wszystkich ... SYGNAŁY - WWW. W SIECI MICHAŁ MIŚ Kwiecień 2000 Internet pod strzechy Liczba polskich użytkowników Internetu osiągnęła w zeszłym roku prawie 4 mln. 10.6% Polaków w wieku 18-65 lat korzystało z Sieci i w porównaniu z rokiem 1998 liczba Internautów podwoiła się! Jedynie 6% ma dostęp do Sieci w domu. ... SYGNAŁY - BATERIA Z BAKTERII PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000 Odnawialne źródła energii to nie tylko słońce czy wiatr. Prąd możemy otrzymywać także wykorzystując morskie mikroorganizmy. W artykule Kłopoty z akumulatorem ("WiŻ" nr 12/1999)prezentowaliśmy ostatnio całą gamę najnowocześniejszych ogniw elektrycznych. ... SYGNAŁY - SZANSA NA MIŁOŚĆ GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000 Wyżsi mężczyźni mają więcej potomstwa Jak twierdzi Richard Dawkins, autor Samolubnego genu (Prószyński i S-ka, 1996), żyjemy tylko po to, żeby przekazać następnym pokoleniom jak największą liczbę kopii naszego materiału genetycznego. Jeśli rozprzestrzenianie ... SYGNAŁY - PRZEWIDYWALNA EWOLUCJA WOJCIECH MIKOŁUSZKO Kwiecień 2000 Czy populacje zamieszkujące podobne środowiska rozwiną podobne cechy przystosowawcze? Takie pytania zadali sobie ewolucjoniści badający dwie różne grupy zwierząt: cierniki i muszki owocowe. Badane cierniki zamieszkują nieduże jeziora na pacyficznym ... SYGNAŁY - SŁONECZNE HUMORY MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 Na krótko przed kolejnym maksimum aktywności Słońce zgotowało nam prawdziwą niespodziankę. Podczas 11-letniego cyklu aktywności słonecznej na przemian rośnie i maleje częstotliwość występowania gwałtownych zjawisk w atmosferze Słońca (m.in. protuberancji ... OJCIEC CZY OJCOWIE POLSKI? PAWEŁ KOŚCIELECKI Kwiecień 2000 Jak powstało nasze państwo? Na to pytanie z całym przekonaniem nie umiemy dziś odpowiedzieć, pomimo setek prac poświęconych początkom Polski. Wciąż pojawiają się nowe hipotezy na ten temat. Przeszło 100 lat po śmierci Mieszka I tak pisał Gall Anonim: ... JAK POWSTAŁA POLSKA? KATARZYNA STANIEWSKA Kwiecień 2000 Wiele państw europejskich zawdzięcza swe nazwy jakimś grupom plemiennym. Jak jednak od dawnej nazwy ziemi Polan powstało słowo Polska? Ród Piastów pochodził z plemienia Polan. Ich nazwa jest łatwa do objaśnienia - wywodzi się od wyrazu pole, oznaczającego, ... SYGNAŁY - PIERWSZY W BELGII WYROK ZA RASIZM W INTERNECIE BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Sąd belgijski skazał policjanta za propagowanie rasizmu w Internecie. To przestroga dla wszystkich głoszących swe poglądy w Sieci. Wim Elbers, policjant i działacz skrajnie prawicowego Bloku Flamandzkiego, zamieszczał na swojej stronie internetowej ... SYGNAŁY - NOWA POSTAĆ PRIONÓW GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Ciągle nie wiadomo, jaki jest mechanizm zarażania chorobami prionowymi. Według Stanleya Prusinera, priony (PrPSc) to szkodliwe białka, które różnią się strukturą przestrzenną od prawidłowych białek komórki (PrPc). Cząsteczki PrPSc przyłączają się do ... SYGNAŁY - NOWY SYSTEM OPERACYJNY BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Windows 2000 PL czy to dobry wybór i dla kogo? W kwietniu br. mają się ukazać w sprzedaży popularne "Okienka" system operacyjny firmy Microsoft dla komputerów osobistych klasy PC - spolszczonej wersji o nazwie "Windows 2000 Professional ... SYGNAŁY - BLASKI I CIENIE OBCYCH PLANET MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000 Umiemy już obserwować zarówno cienie rzucane na Ziemię przez planety pozasłoneczne, jak i pochodzące od tych planet światło. Stwierdzenie, że planeta krąży wokół gwiazdy, jest tylko częściowo prawdziwe. W rzeczywistości planeta i gwiazda krążą wokół ... SYGNAŁY - NA RATUNEK ŁYSYM GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Czy cebulki włosowe są immunologicznie uprzywilejowane? Układ odpornościowy wykrywa i niszczy obce komórki; w ten sposób giną m.in. komórki nowotworowe. Niestety, ubocznym efektem tego zjawiska jest odrzucanie przeszczepów tkanki pobrane od innych ludzi ... SYGNAŁY - POMOST ŻYCIA BARBARA PRATZER Marzec 2000 Wstrzyknięcie zdrowych komórek wątroby pozwala ciężko chorym ludziom spokojnie czekać na przeszczep tego narządu. Schorzenia wątroby prowadzące do jej zniszczenia zdarzają się coraz częściej, a nie wszyscy pacjenci mają dość szczęścia, żeby doczekać ... SYGNAŁY - STYPA PO MIDASIE SMA Marzec 2000 Dzięki analizie chemicznej pozostałości na ściankach zastawy grobowej wiemy już, co jedzono na królewskiej stypie. Króla Midasa znamy z legend obecnie jest słynny również dzięki odkryciom archeologicznym dokonanym w jego grobowcu [patrz: Złoty dotyk ... SYGNAŁY - OJCOWSKA CIĄŻA BARBARA PRATZER Marzec 2000 Burzę hormonalną przeżywa nie tylko ciężarna kobieta, ale również mężczyzna oczekujący narodzin swego dziecka. Doświadczenia przeprowadzone dwa lata temu wykazały, że samce ptaków, gryzoni i niektórych naczelnych bardzo przeżywają okres oczekiwania ... SYGNAŁY - GRUŹLICA STARA JAK ŚWIAT PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000 Już kilkanaście tysięcy lat temu ta groźna choroba zbierała śmiertelne żniwo na różnych kontynentach. Do dziś nie wiadomo, skąd zaczęła się rozprzestrzeniać po świecie. Wbrew obiegowej opinii, gruźlica stanowi obecnie jedną z najgroźniejszych chorób ... SYGNAŁY - GIGAKOMPUTER BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Przełamano kolejną granicę: pierwszy seryjnie produkowany komputer osobisty taktowany zegarem 1 GHz jest już na rynku. Firma Kryotech we współpracy z AMD, znanym konkurentem głównego producenta mikroprocesorów Intela, rozpoczęła jeszcze w ub.r. sprzedaż ... SYGNAŁY - SKŁADANIE OBRAZÓW MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000 Fale radiowe odbierane przez zestawy radioteleskopów pozwalają odtworzyć bardzo dokładne obrazy odległych obiektów kosmicznych. Technika składania fal, nazywana interferometrią, jest znana w radioastronomii już od kilkudziesięciu lat. Odpowiednio planując ... SYGNAŁY - MIĘTA - NATURALNY INSEKTYCYD JS Marzec 2000 Olejek z mięty pieprzowej może być skuteczną bronią przeciw komarom roznoszącym groźne choroby zakaźne. Indyjscy uczeni donieśli, że olejek miętowy nie tylko odstrasza dorosłe owady, ale także zabija larwy. Działanie wyizolowanego z miejscowej odmiany ... SYGNAŁY - ODKRYCIA ROKU 1999 WEDŁUG SCIENCE GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Badania nad właściwościami komórek macierzystych, zsenkwencjonowanie ludzkiego chromosomu 22. i określenie przestrzennej struktury rybosomu to niektóre z osiągnięć wyróżnionych przez to prestiżowe pismo. Według "Science" największym przełomem ... SYGNAŁY - FONTANNA LAWY NA IO MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000 Sonda Galileo sfotografowała olbrzymią fontannę lawy wulkanicznej na księżycu Jowisza. 25 listopada ub.r., niemal dokładnie w piątą rocznicę wejścia na orbitę wokół Jowisza, sonda Galileo dokonała ryzykownego zbliżenia do Io - najgorętszego i najbardziej ... SYGNAŁY - PREZYDENT ZA INTERNETEM W SZKOŁACH BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Dzięki nowej akcji więcej uczniów będzie mieć dostęp do Sieci. Prezydent Aleksander Kwaśniewski energicznie włączył się pod koniec ub.r. do akcji udostępniania Sieci uczniom, obejmując patronatem nowe przedsięwzięcie "Internet w szkołach". ... SYGNAŁY - ZŁOTE ŁOPATY MARIA SUPRANOWICZ Marzec 2000 Rozdano pierwsze nagrody "Złotej Łopaty", promujące osiągnięcia polskich archeologów. Kapituła złożona z przedstawicieli mediów specjalizujących się w popularyzacji nauki (m.in. również z "Wiedzy i Życia" oraz "Świata Nauki") ... SYGNAŁY - WITAMINY Z UMIAREM BARBARA PRATZER Marzec 2000 Czyżby niektóre witaminy osłabiały zdolność organizmu do walki z rakiem? Od czasu, kiedy naukowcy zauważyli wpływ tzw. wolnych rodników tlenowych na rozwój różnych chorób, jeszcze bardziej wzrosło zainteresowanie witaminami. Niektóre z nich, na przykład ... SYGNAŁY - CORAZ MNIEJ ARKTYKI ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000 Grubość lodu pokrywającego Ocean Arktyczny zmniejsza się stopniowo, co grozi poważnymi zmianami klimatycznymi. Dzięki obserwacjom dokonywanym przez statki, samoloty i satelity od kilkudziesięciu lat wiemy, że zmniejsza się zasięg arktycznego lodu morskiego. ... SYGNAŁY - ZABÓJCZY WEKTOR GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Terapia genowa nie jest tak bezpieczna, jak się wcześniej uczonym wydawało. Badacze z Instytutu Ludzkiej Terapii Genowej University of Pennsylvania przekonali się, że terapia genowa może być związana z poważnymi i trudnymi do przewidzenia efektami ubocznymi. ... SYGNAŁY - FALUJĄCY PŁASZCZ ZIEMI ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000 Oryginalny eksperyment pokazał, jak prawdopodobnie wygląda wnętrze naszej planety. Konwekcja, czyli obieg ciepła i materii w płaszczu Ziemi (płaszcz rozciąga się na głębokości ~20-2900 km), od lat pozostaje jednym z najpoważniejszych nie rozwiązanych ... SYGNAŁY - PAMIĘĆ LIMFOCYTÓW GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 W jaki sposób nasz organizm zapamiętuje chorobotwórcze intruzy, z którymi niegdyś się zetknął? Naukowcy od dawna wiedzą, że nasz układ odpornościowy zapamiętuje antygeny, które spotyka. Kiedy chorobotwórcze bakterie albo wirusy po raz pierwszy przedostają ... SYGNAŁY - NOWE OBSERWATORIUM NA ORBICIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000 ESA zbudowała dużego satelitę do obserwacji promieniowania rentgenowskiego. W grudniu ub.r. rakieta Ariane 5 wyniosła na orbitę skonstruowane przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) obserwatorium rentgenowskie XMM (X-ray Multi-Mirror Telescope). Start ... SYGNAŁY - ALKOHOL A MÓZG GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Nie tylko naukowcy wiedzą, że alkohol wpływa na działanie mózgu. Po wypiciu kilku kieliszków człowiek przestaje logicznie myśleć, traci zdolność wykonywania precyzyjnych ruchów, staje się mniej wrażliwy na ból, gorzej widzi i przestaje kontrolować swoje ... SYGNAŁY - ZAWODNY TEST BARBARA PRATZER Marzec 2000 Ostrożnie z domowymi testami na HIV! Mogą dać błędny wynik! W lutowym numerze "WiŻ" pisaliśmy o domowych testach na HIV, które wbrew powszechnie przyjętym regułom postępowania diagnostycznego dopuszczono w Polsce do wolnej sprzedaży. I oto ... SYGNAŁY - HYDRATOWA BOMBA ZEGAROWA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000 Gwałtowne ocieplenie na Ziemi 55 mln lat temu było najprawdopodobniej skutkiem szybkiego rozpadu hydratów metanowych. Węgiel jest ważnym pierwiastkiem nie tylko dlatego, że stanowi podstawowy budulec wszystkich organizmów żywych. Każdy gazowy związek ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 marca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 marca o 23:00, 31 marca o 22:00 i 15 kwietnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... PUZELAND MAREK PENSZKO Marzec 2000 Oto wiadomość wielkiej wagi dla wszystkich miłośników łamania głowy: najwyższa pora na ostatni ostry trening przed mistrzostwami Polski, a równocześnie eliminacjami do mistrzostw świata w rozwiązywaniu łamigłówek. Do udziału w nich bywalców „Puzelandu” ... SYGNAŁY - HIV SIĘ CHOWA GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 W ludzkim organizmie są takie miejsca, w których mogą się ukryć te wirusy na czas terapii. Naukowcy wciąż nie dysponują skuteczną metodą walki z AIDS. Okazuje się, że wirus HIV nie tylko potrafi sprytnie unikać ataku komórek ludzkiego układu odpornościowego ... UCZENI W ANEGDOCIE - CZY PAN RZEŹNIK? ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 2000 Svante Arrhenius urodził się w 1859 roku w Wijk niedaleko Uppsali. Nauczył się czytać, mając trzy lata. Już jako dziecko zadziwiał zdolnościami matematycznymi. Kiedy miał 17 lat, ukończył szkołę katedralną w Uppsali, jako najlepszy i najmłodszy uczeń, ... SYGNAŁY - NOWOCZESNE SKŁADOWISKO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2000 W USA zbudowano magazyn, w którym odpady promieniotwórcze będą bezpiecznie przechowywane przez co najmniej 10 tys. lat. Sporą przeszkodą w rozwoju energetyki jądrowej oraz wszelkich zastosowań nukleoniki, z medycznymi włącznie, jest problem unieszkodliwiania ... INTERNET - LOKALNOŚĆ GLOBALNA BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Otrzymałem list od jednego z moich Czytelników, pana Michała Beima. Oto fragmenty: Z ciekawością czytam Pańskie artykuły o Internecie. W listopadowym numerze publikował Pan strony przysłane od czytelników i nie związane bezpośrednio z nauką, dlatego ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Marzec 2000 CYFROWA AGFA "ePhoto 780c" to cyfrowy aparat fotograficzny firmy Agfa, który dzięki zastosowanej nowej technologii umożliwia robienie zdjęć o rozdzielczości do 1024x768 i przetwarzanie ich w niecałe dwie sekundy. Wyposażony zarówno w wizjer ... MULTIMEDIA - ENCARTA 2000: WYDARZENIE. BLISKA DOSKONAŁOŚCI BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Nowa multimedialna encyklopedia Microsoftu Encarta 2000, której najbogatsze wydanie - nazwane De Luxe - miałem ostatnio okazję przetestować, jest czymś w swej kategorii bliskim doskonałości. Jej poprzednie wydania też były bardzo dobre, szczególnie ... KSIĄŻKI STANISŁAW BAJTLIK MICHAŁ HERBICH MACIEJ ŁUBIEŃSKI Marzec 2000 RÓŻNORODNOŚĆ ŻYCIA.Edward O. Wilson.Przełożył January Weiner.PIW, Warszawa 1999. Geniusz, który dokonał przewrotu w nauce, udowadniając, że w genach tkwi wyjaśnienie tajemnic człowieka bezkrytycznie pieją entuzjaści; naiwny redukcjonista, hołdujący ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - O SUMIENIU I INNYCH HIPERYZMACH JAN MIODEK Marzec 2000 W Świecie Zofii Josteina Gaardera przetłumaczonym przez Iwonę Zimnicką taki oto dialog prowadzony jest na temat sumienia: Nawet kiedy jesteśmy już dorośli, towarzyszy nam echo moralnych wymagań i uprzedzeń. Tak jakby oczekiwania moralne świata zewnętrznego ... GDZIE STUDIOWAĆ? - JAPOŃSKA KUŹNIA ELIT ANNA ZALEWSKA Marzec 2000 W Japonii jest obecnie ponad 500 uniwersytetów, z czego około 400 to uczelnie prywatne. Jeśliby jednak poprosić Japończyka o wskazanie najlepszego, zapewne podałby nazwę państwowego Uniwersytetu Tokijskiego, czyli Tky-daigaku, w skrócie zwykle nazywanego ... KIEDY UCZENI BYLI ROMANTYKAMI EWA KOCHANOWSKA Marzec 2000 Wielu poetów romantycznych uważało, że poznanie rozumowe jest istotnym, lecz zaledwie pierwszym krokiem na drodze wiodącej ku odkryciu prawdy o istnieniu - znaleźli sojuszników wśród fizyków, matematyków, biologów. Zaryzykować można tezę, że uczonym ... SYGNAŁY - W AMERYCE JUŻ Z GÓRKI... BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Większość dorosłych Amerykanów korzysta z Internetu. Liczba dorosłych Amerykanów korzystających z Internetu po raz pierwszy przekroczyła liczbę tych, którzy do Sieci nie zaglądają poinformowała pod koniec grudnia ub.r. sieć telewizyjna CNN. Wymowa ... BOB RZADKO SIĘ MYLI ANNA BĄKIEWICZ Marzec 2000 Zwykle jesteśmy skłonni przypisywać autorstwo sukcesów i porażek gospodarczych politykom. Pomijamy przy tym twórców teorii ekonomicznych, których prace stanowią podstawę dla ich programów. Przy omawianiu osiągnięć zeszłorocznego laureata Nagrody Nobla ... SYGNAŁY - DEKADA TYSIĄCLECIA BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Światowa Organizacja Meteorologiczna oceniła, że lata dziewięćdziesiąte były najcieplejszą dekadą nie tylko XX wieku, ale całego kończącego się tysiąclecia. W komunikacie ogłoszonym w Genewie stwierdzono m.in., że, licząc od 1860 roku, z siedmiu najgorętszych ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 2000 Zimowy mrok rozjaśnia umysł Ostatnie badania przeprowadzone na 100 wybranych mieszkańcach norweskiego miasta Tromso/, w którym zimowe ciemności trwają pełne dwa miesiące, wykazały, że w czasie arktycznej nocy nasza pamięć i zdolność koncentracji poprawiają ... SYGNAŁY - CZERWONY TLEN JS Marzec 2000 Ten najbardziej rozpowszechniony na naszej planecie pierwiastek zadziwia uczonych. W postaci związków z innymi pierwiastkami wchodzi w skład hydrosfery (woda) i litosfery (związki krzemu). W atmosferze natomiast występuje w postaci wolnej. Dotąd znane ... SYGNAŁY - DO PRACY - PRZEZ PROTEKCJĘ NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 2000 Coraz częściej słyszy się, że tylko dobre znajomości mogą zapewnić dobrą pracę. W ciągu ostatnich dziesięciu lat rynek pracy w Polsce bardzo się zmienił, a z nim postawy Polaków wobec kwestii poszukiwania pracy lub jej zmiany. Przeważający odsetek ankietowanych ... SYGNAŁY - KASPAZA W SIATECZCE GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Uczeni badają enzym, który być może pozwoli opracować nowy sposób leczenia zarówno chorób nowotworowych, jak i choroby Alzheimera. Kaspazy - specjalne enzymy - są jednymi z najważniejszych białek kontrolujących apoptozę, czyli programowaną śmierć komórki. ... SYGNAŁY - TWARDZIELE W KOSMOSIE? PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000 Uczeni z NASA badają bakterię, która mogłaby przeżyć w warunkach panujących w kosmosie. W kosmos latały już najprzeróżniejsze zwierzęta: myszy, psy małpy, a nawet ludzie. Udało im się przeżyć poza Ziemią jedynie dzięki grubym ścianom pojazdu kosmicznego ... SYGNAŁY - TRUCIZNA W GLEBIE GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Czy grzebanie w genach roślin uprawnych jest bezpieczne dla człowieka? W Stanach Zjednoczonych biolodzy wprowadzili do komórek kukurydzy gen kodujący pewną białkową toksynę bakteryjną. Takie rośliny są trujące dla pasożytniczych owadów, ale całkowicie ... HATSZEPSUT - KOBIETA FARAON ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Marzec 2000 To, co się udało dokonać przez trzydzieści lat burzliwego życia królowej Hatszepsut, kobiecie ambitnej i z charakterem, wystarczyłoby na obdzielenie kilku innych faraonów potężnego kraju nad Nilem. Po kilkunastu latach panowania królowa jednak nagle ... 1000 LAT TEMU MARIA MIŚKIEWICZ Luty 2000 Jako zadatek przymierza i przyjaźni cesarz Otton III włożył Bolesławowi Chrobremu na głowę diadem cesarski oraz ofiarował jedno z insygniów władzy królewskiej w Niemczech włócznię św. Maurycego z relikwią gwoździa z krzyża Pańskiego. Bolesław zrewanżował ... SYGNAŁY - KLONDIKE W PROBÓWCE PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2000 Opublikowane niedawno odkrycie szwedzkich naukowców może spowodować, że "gorączka złota" przeniesie się z Alaski do laboratoriów biologicznych. Związki metali szlachetnych są trujące dla większości mikroorganizmów niektórych używa się nawet ... SYGANŁY - ZABAWKA XXI WIEKU MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Japońska menażeria powiększyła się o kolejne komputerowe zwierzę. Czy ktoś z Państwa nazwałby swojego pieska Aibo? Raczej nie. Wbrew pozorom nie jest to nowa rasa powstała z genetycznych krzyżówek. Japoński piesek jest najbardziej skomplikowanym robotem?zabawką, ... SYGNAŁY - CHIŃCZYCY NA ORBITĘ? MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Prawdopodobnie już za trzy lata Chińczycy wyślą pierwszą załogę w kosmos. 19 listopada ub.r. o godz. 23:30 naszego czasu Chiny wystrzeliły w kosmos statek Shenzhou, który według wszelkiego prawdopodobieństwa w najbliższych latach wyniesie na orbitę ... SYGNAŁY - REKORDOWA KATASTROFA MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Geolodzy z RPA zidentyfikowali największy i najstarszy z kraterów wybitych w skorupie ziemskiej przez drobne obiekty kosmiczne. Około 2 mld lat temu obiekt o średnicy prawie 10 km (planetoida lub jądro komety) wtargnął z prędkością około 100 tys. ... SYGNAŁY - MARS STRZEŻE SWYCH TAJEMNIC MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Misje sond Mars Climate Orbiter i Mars Polar Lander zakończyły się katastrofą. Obie sondy wystartowały w odstępie 3 tygodni na przełomie lat 1998 i 1999. Orbiter miał pełnić rolę stacji meteorologicznej i przekaźnika radiowego, zadaniem Landera było ... SYGNAŁY - GŁODZENIE RAKA - INACZEJ BARBARA PRATZER Luty 2000 Wygląda na to, że uczeni znaleźli nowy obiecujący sposób walki z rakiem. Już kilka razy pisaliśmy o poszukiwaniu substancji zdolnych zablokować rozwój nowych naczyń krwionośnych, czyli angiogenezę [patrz: Zagłodzić raka, "WiŻ" nr 6/1998, Głodzenie ... SYGNAŁY - OBLICZENIOWY GIGANT MICHAŁ MIŚ Luty 2000 Wkrótce powstanie komputer-monstrum, 2 mln razy szybszy od naszych pecetów. Firma IBM zainwestuje 100 mln dolarów w pracę nad najszybszym komputerem świata Blue Gene. W ciągu 5 lat chce stworzyć monstrum, które byłoby 500 razy szybsze od największych ... SYGNAŁY - MARSJAŃSKI OCEAN MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Dokładne zdjęcia Marsa ukazują fragmenty formacji, która w odległej przeszłości mogła być brzegiem olbrzymiego zbiornika wodnego. Na podstawie analizy zdjęć wykonanych przez sondy Viking naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie wysunęli w końcu ... UCZENI W ANEGDOCIE - NIC NIE POWSTAJE Z NICZEGO ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 2000 Julius Robert Mayer urodził się 25 listopada 1814 roku w Heilbronn nad Neckarem, w ówczesnym królestwie Wirtembergii. Był synem aptekarza. W dzieciństwie pasjonował się obserwacją różnych mechanizmów, próbował nawet konstruować perpetuum mobile. Dwaj ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 1 marca o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ... MULTIMEDIA - ENCYKLOPEDIA MULTIMEDIALNA PWN JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 2000 Kilka miesięcy temu napisałem w "WiŻ" recenzję pierwszego krążka z serii wydawanych co miesiąc encyklopedii multimedialnych PWN. Miałem mieszane odczucia, ale pomyślałem sobie, że nie powinienem dokonywać ostatecznego osądu po zapoznaniu się ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - NIESTETY JAN MIODEK Luty 2000 Dlaczego wszystkie wydawnictwa poprawnościowe ostrzegają użytkowników polszczyzny przed konstrukcjami typu stan zdrowia chorego uległ poprawie? Zdrowy rozsądek powinien wszystkim rodakom podpowiadać, że ulega się czemuś, co nas obezwładnia, co jest od ... FELIETON Z ŁEZKĄ - BARTŁOMIEJ THIMONNIER I EMANCYPANTKI JACEK KUNICKI Luty 2000 Śmiesznie się złożyło, ale takie przypadki zdarzają się żurnalistom, bo poprzedni felieton poświęciłem pocztowym znaczkom, a dzisiejszy zaczynam również od znaczka. Otóż działo się to ponad 40 lat temu, ściślej 5 marca 1956 roku. Miasteczko l'Arbresles ... Z DOMÓW PUBLICZNYCH NA SALONY WACŁAW TUREK Luty 2000 W ostatnich latach wraca popularność tanga argentyńskiego, szybko zyskuje sobie ono uznanie zarówno wśród krytyków muzycznych, jak i wielbicieli tańca. Publiczność entuzjastycznie powitała na ekranach kin film Carlosa Saury Tango, rośnie również zainteresowanie ... MADONNY AGNIESZKA DZIARMAGA-CZAJKOWSKA DOROTA BEDNAREK Luty 2000 Kult Matki Boskiej jest fenomenem religijnym, społecznym, kulturowym. Jego najbarwniejsze formy można spotkać w Hiszpanii i Ameryce Łacińskiej. Dla współczesnych katolików kult Matki Boskiej jest nieodłącznym elementem ich wiary. Nie zawsze jednak tak ... SYGNAŁY - WWW.W SIECI REDAKCJA Luty 2000 Rumunia: donosy Rumuńskie służby specjalne zainteresowały się Internetem.Do obywateli zaapelowano o składanie elektronicznych donosów. Rumuńska Służba Informacyjna oczekuje od ludności doniesień o szpiegach, biznesmenach "stwarzających zagrożenie ... UJARZMIANIE NIESKOŃCZONOŚCI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 2000 Czy nieskończoność ma sens? Okazuje się, że tak. To właśnie Gerardus 't Hooft i Martinus J.G. Veltman nauczyli fizyków, jak wyekstrahować z niej przewidywania dotyczące procesów rządzących światem cząstek elementarnych. Pamiętam, że kilka lat temu, ... CO NOWEGO MICHAŁ MIŚ Luty 2000 AMBITNY TELEFON Ericsson, potentat na rynku telefonii komórkowej, wprowadził niedawno na rynek jeden z najmniejszych i najbardziej zaawansowanych technologicznie modeli T28s. Nowy telefon waży zaledwie 90 g, a mimo niewielkich rozmiarów: 95 mm długości, ... SYGNAŁY - 4000 LAT PISMA NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Luty 2000 Alfabet znany był prawdopodobnie dużo wcześniej, niż do tej pory sądzono. Dotychczas naukowcy uważali, że pierwsze pismo, z którego wyewoluowały wszystkie nowoczesne alfabety, pochodziło z terenów dzisiejszej Syrii, Libanu i Izraela i stworzone zostało ... INTERNET - OD MATEMATYKI DO SCEPTYCYZMU BOGDAN MIŚ Luty 2000 Wśród wielu nadchodzących w odpowiedzi na nasz apel listów ze zgłoszeniami propozycji wartych odwiedzin adresów sieciowych znalazłem jeden (dość dawny, niestety ale to skutek długości naszego cyklu wydawniczego) z bogactwem ofert wprost niezwykłym. ... SYGNAŁY - ZAKUPY U PIRATA NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Luty 2000 Czy Polacy przywiązują wagę do legalnego pochodzenia programów komputerowych, płyt i kaset? Nabywający te produkty twierdzą, że najczęściej zaopatrują się w sklepach specjalistycznych - muzycznych, z oprogramowaniem komputerowym itp. Na drugim miejscu ... PUZELAND MAREK PENSZKO Luty 2000 Każdy z 11 etapów 8. Mistrzostw Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek obejmował od jednego do blisko dwudziestu rodzajów zadań. Jeśli rodzaj był jeden, to zadań było kilkanaście – o różnym stopniu trudności. Gdy w danym etapie było więcej rodzajów, ... SYGNAŁY - TELESKOPY ROZDANE MAREK CHROMICKI Luty 2000 Nagrody dla młodych entuzjastów astronomii. Już po raz szósty gościliśmy w siedzibie naszego wydawnictwa laureatów Konkursu Astronomicznego "Wiedzy i Życia". Tym razem jednak jury miało nie lada kłopot z ich wyłonieniem, ponieważ otrzymaliśmy ... SYGNAŁY - MUTACJE A STAROŚĆ MARTA KOTON Luty 2000 W miarę starzenia się organizmu rośnie w nim liczba zmutowanych komórek. Co jest przyczyną, a co skutkiem procesu starzenia się? W DNA wszystkich organizmów stale zachodzą mutacje, czyli zmiany w strukturze genów. Przyczynami ich powstawania może być ... SYGNAŁY - NAJSTARSZE KRĘGOWCE WOJCIECH MIKOŁUSZKO Luty 2000 Historia ewolucyjna kręgowców jest długa i skomplikowana. Na jednym jej krańcu mamy człowieka, bociana, jaszczurkę i pstrąga. A na drugim... Tego właśnie do końca nie wiadomo. O ile bowiem skamieniałości kręgowców są dość często spotykane w stanie kopalnym ... SYGNAŁY - CIEPŁE GIGANTY MISO Luty 2000 Nadal nie ma jasności, czy olbrzymie mezozoiczne dinozaury były stało- czy zmiennocieplne? Ostatnio naukowcy australijscy przeprowadzili dokładne badania temperatury ciała krokodyli, największych współcześnie żyjących gadów. Otrzymane wyniki były zadziwiające, ... SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻAGIEL MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 NASA finansuje prace nad nowym napędem statków kosmicznych. Wiatr słoneczny, czyli strumień cząstek elementarnych wyrzucanych z powierzchni Słońca z prędkością kilkuset km/s, wydmuchuje w gazie międzygwiazdowym bąbel, którego powierzchnia nosi nazwę ... SYGNAŁY - SZTUCZNE ŻYŁY POMOGĄ SERCU BARBARA PRATZER Luty 2000 Kolagen świński i bydlęcy nadzieją dla zawałowców. By-passy to obecnie jedna z najczęściej wykonywanych operacji kardiochirurgicznych, polegająca na wszczepieniu fragmentów żył pobranych zwykle z uda pacjenta w miejsce chorobowo zwężonych odcinków naczyń ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 2000 Małe marzenia Jedni marzą o dokonaniu czegoś wielkiego, inni, tak jak Michael Marsella, asystent na wydziale chemii California University w Riverdale, chcą stworzyć coś bardzo małego. Uczony żywi ambicję skonstruowania sztucznego "mięśnia" ... SYGNAŁY - OSTATNI DZWONEK MARTA KOTON Luty 2000 Z prognoz demografów wynika, że za ćwierć wieku połowie mieszkańców Afryki zabraknie wody pitnej. Większość z nas nie przejmuje się ostrzeżeniami ekologów o wyczerpywaniu się zasobów naturalnych Ziemi, traktując te przewidywania jako bardzo daleką ... SYGNAŁY - TRANZYSTOR PRZYSZŁOŚCI MICHAŁ MIŚ Luty 2000 Czyżby pokonano kolejny etap na drodze do miniaturyzacji urządzeń elektronicznych? Od pół roku w amerykańskim University of California bezawaryjnie działa najmniejszy tranzystor na świecie nazwany roboczo FinFET. Jego zastosowanie może zrewolucjonizować ... SYGNAŁY - KLIMATOLODZY APELUJĄ O POSPOLITE RUSZENIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2000 I ty możesz przyczynić się do uratowania naszej planety! Do tej pory naukowcy z programu SETI zdołali namówić ponad milion użytkowników domowych komputerów, by wspomogli ich w poszukiwaniu pozaziemskiej inteligencji. Teraz podobną propozycję, pod kryptonimem ... SYGNAŁY - W GÓRĘ NILU, W GŁĄB CZASU BOGDAN ŻURAWSKI Luty 2000 Wystawa w Muzeum Archeologicznym w Warszawie prezentuje kulturę i sztukę Sudanu. Wystawa W górę Nilu, w głąb czasu ukazuje starożytny i współczesny Sudan przez pryzmat odkryć Polskiej Połączonej Ekspedycji Archeologicznej do Doliny Nilu Środkowego, ... GDZIE STUDIOWAĆ? UCZELNIA Z TRADYCJĄ KATARZYNA MACIEJEWSKA Styczeń 2000 Uniwersytet Florencki jest dziś prężnym ośrodkiem naukowym, przyciągającym co roku wielu studentów i wybitnych naukowców. Powstał niespełna osiemdziesiąt lat temu, jednak jego historia pośrednio sięga początków XIV wieku. Nie sposób pisać o florenckiej ... SYGNAŁY - WWW. W SIECI BOGDAN MIŚ Styczeń 2000 Holandia: transmisje ze ślubów Magistrat holenderskiego miasta Enschede postanowił popularyzować śluby cywilne, oferując za 50 dolarów internetowe transmisje z uroczystości. Dzięki takiej transmisji rodzina i znajomi nowożeńców mogą obejrzeć ich zaślubiny ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 stycznia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 stycznia o 23:00, 30 stycznia o 22:00 i 15 lutego o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2000 Diamentowe planety Interdyscyplinarny zespół naukowców z Uniwersytetu Berkeley, kierowany przez Robina Bendetti, doszedł do wniosku, że w atmosferach Neptuna i Urana, składających się głównie z metanu, panują warunki sprzyjające tworzeniu się kryształów ... UCZENI W ANEGDOCIE - PRECZ Z KWANTAMI! ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 2000 Jednym z punktów dorocznych ceremonii wręczania Nagród Nobla są wykłady, które wygłaszają laureaci, zwykle na tematy związane z własnymi osiągnięciami. Teksty tych wykładów są świetnym podsumowaniem aktualnego stanu wiedzy w danej dziedzinie, nic więc ... KSIĄŻKI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000 PASJA POZNAWANIA. W CO WIERZĄ UCZENI. Lewis Wolpert i Alison Richards. Przełożyła Anna Tanalska-Dulęba. Wydawnictwo CiS, Warszawa 1999. Nienaukowcom trudno zrozumieć naukowców. W potocznej świadomości uczonych postrzega się przez pryzmat stereotypów: ... ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - ZASKOCZYŁO, ODPALIŁO JAN MIODEK Styczeń 2000 W wyrażeniach i zwrotach metaforycznych, w przysłowiach i sentencjach odbija się jak w zwierciadle kultura i cywilizacja danej społeczności. Stare konstrukcje językowe są językowym znakiem rolniczej kultury naszego narodu, potwierdzeniem silnych związków ... PUZELAND MAREK PENSZKO Styczeń 2000 Gospodarzami ubiegłorocznych 8. Mistrzostw Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek byli Węgrzy. W imprezie, która odbyła się na początku października w Budapeszcie, uczestniczyły 4-osobowe drużyny z 16 państw – w sumie 72 zawodników; niektóre kraje ... ZAKAZANE SŁOWO KATARZYNA STANIEWSKA Styczeń 2000 Dlaczego nasi przodkowie mówili kosmacz, kudłacz, mrówczarz czy po prostu miś, unikając słowa niedźwiedź? Język, którym mówimy na co dzień i który wydaje się nam tak swojski, kryje wiele reliktów odległej przeszłości. Mogą one pochodzić z czasów, gdy ... SYGNAŁY - MRÓWKI WYKORZYSTUJĄ BIOLOGICZNE ZWALCZANIE SZKODNIKÓW MISO Styczeń 2000 Na świecie istnieje około 20 gatunków mrówek hodujących strzępki grzybów na pożywce z liści. Najbardziej znane z nich to mrówki Atta. W pewnym sensie owady te praktykują rolnictwo od około 50 mln lat. Pomimo zainteresowania, jakie budzą te pomysłowe ... Z RAPORTÓW ONZ - POLSKI SKOK NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Styczeń 2000 Polska awansowała w tym roku z 51. na 44. miejsce w światowym rankingu określającym poziom rozwoju społecznego. Wydawany corocznie przez ONZ Raport o Rozwoju Społecznym [patrz: Zmierzyć dobrobyt, "WiŻ" nr 11/1998] określa m.in. poziom życia ... SYGNAŁY - PALMTOP DLA PROFESJONALISTÓW MICHAŁ MIŚ Styczeń 2000 Wszystko w jednym, czyli kieszonkowy kombajn komputerowy Kieszonkowe komputery do niedawna spełniały rolę jedynie luksusowych zabawek dla biznesmenów. Pozwalały sporządzić krótkie notatki, zaplanować spotkanie czy wprowadzić do pamięci listę telefonów. ... SYGNAŁY - HATSZEPSUT OCZEKUJE GOŚCI MARIA SUPRANOWICZ Styczeń 2000 W kwietniu br. nastąpi otwarcie dla zwiedzających dziedzińca i trzech sanktuariów boga Amona na górnym tarasie świątyni Hatszepsut. Od prawie 40 lat pracują przy niej polscy archeolodzy, a patronują im w tym od niedawna "Wiedza i Życie" oraz ... SYGNAŁY - DEEP GREEN BURZY STYSTEMATYKĘ ROŚLIN MISO Styczeń 2000 Badania genetyczne 500 gatunków roślin zdają się świadczyć, że trzeba będzie na nowo opracować ich systematykę. Podstawy współczesnej systematyki roślin zostały stworzone przez Karola Linneusza prawie 250 lat temu. Jest to system naturalny oparty na ... SYGNAŁY - PRZYCIĄGANIE GRAWITACJI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000 Czy grawitacja może być źródłem samej siebie? Uczonym udało się to potwierdzić za pomocą wahadła torsyjnego - podobnego do stosowanych w zwykłych zegarkach mechanicznych. Jedną z podstaw teorii grawitacji Einsteina, a tym samym całej współczesnej fizyki, ... SYGNAŁY - KOSMICZNA STACJA NA KOSMICZNYM ŚMIETNIKU REDAKCJA Styczeń 2000 Aby uniknąć zderzenia z fragmentem starej rakiety nośnej, międzynarodowa stacja kosmiczna ISS (International Space Station) została zmuszona do niezaplanowanej zmiany orbity. W przestrzeni wokółziemskiej robi się tłoczno. Oprócz użytecznych satelitów ... SYGNAŁY - 1000 GB NA JEDNEJ PŁYTCE MICHAŁ MIŚ Styczeń 2000 Znaleziono sposób ogromnego zwielokrotnienia pojemności płytki podobnej do CD. Trzy lata temu dysk DVD wydawał się nieprawdopodobnym osiągnięciem, a już zaczyna z nim konkurować nowa technologia. FMD (Fluorescent Multilayer Disk) to nowy sposób trójwymiarowego ... SYGNAŁY - LUNAR PROSPECTOR ROZCZAROWAŁ? MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000 Sonda kosmiczna Lunar Prospector, która od stycznia 1998 roku do lipca 1999 roku krążyła wokół Księżyca, poszukując m.in. dowodów istnienia na nim wody, zawiodła oczekiwania naukowców. Lunar Prospector zakończył swój pracowity żywot, rozbijając się ... SYGNAŁY - NANOBY MISO Styczeń 2000 Czyżby przekroczona została ponownie bariera minimalnej wielkości żywego organizmu? W próbce piaskowca pobranej z odwiertu na głębokości 3 km znaleziono nitkowate organizmy o średnicy 20-150 nm, które nazwano nanobami. Wydają się one mieć ściany komórkowe, ... SYGNAŁY - KSIĘŻYCOWA WODA NIE DO POWĄCHANIA ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Styczeń 2000 Jeśli na Księżycu istnieje woda, to prawdopodobnie nie będziemy mieli z niej pożytku. Nadal nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czy na Księżycu jest woda. Na razie wiadomo, że jest tam wodór, co stwierdzono pośrednio na podstawie pomiarów neutronowych ... SYGNAŁY - ZŁOTE NANODRUCIKI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000 Fizycy skonstruowali złoty drucik zbudowany z łańcucha pojedynczych atomów. Złoto, jak się okazuje, jest obiektem zainteresowania nie tylko jubilerów i wielbicielek kosztownej biżuterii. Również fizycy zafascynowani są własnościami tego metalu. Złoto ... INTERNET - CHEMIA I NIE TYLKO BOGDAN MIŚ Styczeń 2000 Zacznijmy od adresów nadesłanych przez naszych Czytelników. Pan Tomasz Suchan (któremu, naturalnie, wraz z podziękowaniami za zainteresowanie wysyłamy skromny upominek) proponuje odwiedzenie kilku witryn nie tylko interesujących, ale w dodatku polskojęzycznych, ... SYGNAŁY - WIDOKI NEPTUNA MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000 Dzięki optyce adaptywnej teleskopy naziemne zaczynają dorównywać teleskopom orbitalnym. Dobry teleskop musi dawać ostre obrazy, na których widać dużo drobnych szczegółów. Temu wymogowi staje na przeszkodzie falowa natura światła, która powoduje, że ... URAN REKORDZISTĄ MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999 W lipcu br. odkryto trzy dalsze księżyce Urana. Dzięki temu planeta boga niebios okazała się posiadaczką rekordowo licznej rodziny satelitów. Uran w obiektywie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a Fot. E. Karkoschka, University of Arizona/STScI/NASA Jeszcze ... DLACZEGO ZIEWAMY? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Tak zwana psychologia ludowa ma na ten temat liczne teorie, lecz tak naprawdę nowoczesna nauka nie proponuje żadnej zadowalającej odpowiedzi na to pytanie. Ziewamy rzekomo, gdy jesteśmy znudzeni lub śpiący, lub gdy nasz organizm odczuwa niedobór tlenu. ... POWIEDZ MI, CO OGLĄDASZ... KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Według badań firmy Surfwatch Software, zajmującej się rozwojem technologii filtrowania informacji pochodzącej z Internetu, liczba Amerykanów, którzy w godzinach pracy używając służbowych komputerów, "surfują po sieci" dla zaspokojenia prywatnej ... CZY POKONAMY KARALUCHY? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Australijscy badacze z firmy Glaxo-Wellcome, których wielkim sukcesem było wynalezienie pierwszego skutecznego leku przeciwko grypie, postawili sobie następny ambitny cel - zamierzają wyprodukować środki owadobójcze, które zabijać będą tylko jeden ... CHIŃSKI NESSIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Jak donosi agencja Xinhua, w wielkim sztucznym jeziorze Songhua w prowincji Jilin pojawił się wodny potwor, który wzbudził panikę wśród plażowiczów. Według opisu świadków, był to szybko poruszający się stwór pokryty czarną skórą, z głową o szerokości ... FESTIWALE NAUKI, CZYLI JAK ROZMAWIAĆ Z LUDZMI ANNA ORZELSKA Grudzień 1999 Przeminęły już wrześniowe Festiwale Nauki w Warszawie, we Wrocławiu i w Białymstoku. To tempo powstawania "mutacji" festiwalowych świadczy o ich autentycznej potrzebie społecznej, a pospolite ruszenie środowisk naukowych oznacza, że szukają ... INSTRUMENT Z GWARANCJĄ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Chińscy antropolodzy, prowadząc wykopaliska w liczących sobie 9 tys. lat grobowcach w środkowo-wschodnich Chinach, znaleźli w nich wykonane z kości żurawia flety, z których sześć było w tak dobrym stanie, że można było na nich zagrać. Okazało się, ... POLSKA BUDUJE WIELKI TELESKOP BOGDAN MIŚ Grudzień 1999 Polska zamierza przystąpić do międzynarodowego konsorcjum, które wybuduje w południowej Afryce potężny teleskop o ponad 10-metrowej średnicy - poinformował dyrektor Centrum Astronomicznego PAN, docent Marek Sarna. Teleskop SALT (Southern African ... NIKT NIE JEST DOSKONAŁY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Jak się dowiadujemy, genetyczna analiza komórek owieczki Dolly ujawniła, że ich mitochondria nie pochodzą od dawczyni jej chromosomów, lecz od owcy, która dostarczyła komórkę jajową. Dolly nie jest zatem doskonałym klonem, bowiem jej materiał genetyczny ... ŚMIERĆ FLORENCE GRIFFITH-JOYNER WYJAŚNIONA? MARTA KOTON Grudzień 1999 Coraz więcej schorzeń mózgu i całego układu nerwowego zostaje uznanych za choroby zdeterminowane genetycznie. Wśród nich znalazł się także rozległy naczyniak mózgu. Właśnie to dość rzadkie schorzenie prawdopodobnie spowodowało nagłą śmierć 38-letniej ... KLEJNOTY BARBARA POKORSKA Grudzień 1999 Jeśli brak Państwu pomysłu, jak ozdobić strój na bal sylwestrowy czy na szaleństwa karnawałowe 2000 roku, trzeba koniecznie odwiedzić Galerię Nusantara warszawskiego Muzeum Azji i Pacyfiku przy ul. Nowogrodzkiej. Tam, wśród prezentowanych ponad 400 obiektów ... BEZ PANIKI BARBARA PRATZER Grudzień 1999 W literaturze medycznej wypadnięcie płatka zastawki dwudzielnej opisuje się jako przypadłość rozpowszechnioną, której w dodatku często towarzyszą powikłania. Lekarze zaangażowani w piąty już cykl badawczy Framingham Heart Study, programu zainicjowanego ... SŁOŃCE NA ORBICIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999 Po raz pierwszy udało się zaobserwować ruch Słońca po orbicie wokół centrum Galaktyki. Centrum naszej Galaktyki znajduje się w odległości około 25 tys. lat świetlnych od Słońca, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Już od dawna wiedziano, że Słońce okrąża ... MALARIA ATAKUJE... DYRYGENTA BARBARA PRATZER Grudzień 1999 W trwającej od bardzo dawna walce człowieka z zarodźcem malarycznym (Plasmodium) wciąż górą jest ów niewielki pasożyt. Co roku miliony ludzi umierają na malarię, której jest sprawcą, ponieważ dotychczas nie udało się skonstruować skutecznej szczepionki, ... PIĆ I ZDROWYM BYĆ BARBARA PRATZER Grudzień 1999 Nie po raz pierwszy dowiadujemy się, że zmiana codziennych przyzwyczajeń w znacznym stopniu może obniżyć ryzyko zachorowania na raka. Od dawna wiadomo, że rzucenie palenia oddala niebezpieczeństwo raka płuca, rezygnacja z opalania chroni przed nowotworami ... NAGRODY NOBLA `99 ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1999 Laureatami Nagrody Nobla w 1999 roku zostali: W dziedzinie medycyny i fizjologii: GÜNTER BLOBEL (63 lata), Niemiec pracujący ponad 30 lat w Rockefeller University w Nowym Jorku, za odkrycie wewnątrzkomórkowego mechanizmu transportu białek, wyjaśniającego ... TAJEMNICE COLTA BOGDAN MIŚ Grudzień 1999 W październiku całą prasę światową obiegła wiadomość, ujawniona po raz pierwszy przez słynny tygodnik "Newsweek", że mająca 163 lata tradycji firma Colt zaprzestaje wytwarzania krótkiej broni palnej na potrzeby rynku, pozostawiając na taśmach ... MAŁE JEST PIĘKNE? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Wszystko w dzisiejszych czasach zdaje się kurczyć - telefony komórkowe, które można ukryć w dłoni, kieszonkowe komputery czy choćby zmniejszający się biust Pameli Anderson. Ostatnio naukowcy donieśli o kolejnym sukcesie w dziedzinie miniaturyzacji: ... DESZCZ Z KOSMOSU MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999 Ku wielkiemu zaskoczeniu specjalistów z NASA, w meteorycie, który kilkanaście miesięcy temu spadł w Teksasie, znaleziono kryształy soli i wodę. W pierwszym dniu wiosny 1998 roku, w położonym w zachodnim Teksasie miasteczku Monahans, spadł meteoryt. ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999 Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej(4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektachliczby bez oznaczeń literowych są numerami ... POWIEDZ MI, JAK SIĘ KŁÓCISZ... KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Para psychologów z Uniwersytetu Stanu Washington w Seattle, John Gottman i Sybil Carrere, twierdzi, iż w wyniku blisko dziesięcioletnich badań odkryła metodę pozwalającą z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć trwałość małżeństwa po zaledwie trzech ... PUZELAND MAREK PENSZKO Grudzień 1999 Od 1987 roku w Paryżu organizowane są Międzynarodowe Mistrzostwa w GrachLogicznych i Matematycznych. Określenie "gry" jest w tym przypadku niecozwodnicze, bowiem udział w turnieju polega na rozwiązywaniu zadań zbliżonychdo łamigłówek. Specyficzną ... NOWA GENERACJA ANTYBIOTYKÓW MARTA KOTON Grudzień 1999 Bakterie chorobotwórcze niezwykle szybko zdobywają oporność na stosowane do ich zwalczania antybiotyki. Lekarze i mikrobiolodzy zmuszeni są zatem do ciągłych poszukiwań nowych związków bakteriobójczych. Ten trwający do dzisiaj wyścig pomiędzy drobnoustrojami ... STATYSTYKA, ZNAKI, POEZJA BOGDAN MIŚ Grudzień 1999 Zacznijmy od czegoś niesłychanie pouczającego i ciekawego: od witryny z danymi statystycznymi, i to interakcyjnej. Witryna o nazwie Infonation (ryc. 1) jest poza tym niezwykle łatwa w użyciu. Najpierw - na części z mapą - wybieramy jeden z ... ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK BOGDAN MIŚ Grudzień 1999 Rys. Krysp Zgodnie z informacją sprzed miesiąca - nowych pytań nie ma, konkurs o tytuły "Erudyty" powoli dobiega końca. Zacznę zatem od podania poprawnych odpowiedzi na pytania z numeru 9 "Wiedzy i Życia". Oto one: 1.d. W ... UMYSŁ, JĘZYK, SPOŁECZEŃSTWO ZEN I SZTUKA OBSŁUGI MOTOCYKLA JERZY KOWALSKI-GLIKMAN BENJAMIN CURRY Grudzień 1999 ZEN I SZTUKA OBSŁUGI MOTOCYKLA. Robert M. Pirsig. Przełożył Tomasz Bieroń.Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1999. Ta kultowa powieść ma niewiele wspólnego z poradnikiem obsługi motocykla, a tym bardziej z religią zen, choć czytelnik znajdzie w niej wiele ... CZYM SKORUPKA ZA MŁODU NASIĄKA? X.RUT Grudzień 1999 Piszę ten felieton w przedświąteczną niedzielę. Komercyjna gorączka szczytuje. Z radia, na wszystkich prawie częstotliwościach UKF, płynie ckliwa christmasówka, tandetna jak plastikowe choinki ze sztucznym śniegiem. W telewizji pszennowłose, niedożywione ... ZWIERZĘTA W JĘZYKU JAN MIODEK Grudzień 1999 Zaproszony przez Wydział Weterynarii Akademii Rolniczej we Wrocławiu dowygłoszenia okolicznościowego wykładu na pewnej uroczystości, postanowiłemrozwinąć parę myśli związanych z obecnością świata zwierząt w naszym codziennymjęzykowym obcowaniu. Zacząłem ... NUNAVUT - NASZA ZIEMIA ELŻBIETA DĄBROWSKA Grudzień 1999 W TYM ROKU POWSTAŁO NUNAVUT. JEGO TERYTORIUM, OBEJMUJĄCE NIEMAL JEDNĄ PIĄTĄCAŁEJ KANADY, ZAMIESZKUJĄ GŁÓWNIE ESKIMOSI I TO ONI STANĄ SIĘ GOSPODARZAMIZIEMI SWOICH PRZODKÓW. NUNAVUT TO W JĘZYKU ESKIMOSKIM "NASZA ZIEMIA". Powstanie Nunavut, nowej ... CZARNE JAGODY ROZJAŚNIAJĄ UMYSŁ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 O tym, że czarne jagody są "dobre na głowę", wiedziała już moja babcia. Naukowcy jednak nie mają zaufania do starych prawd sprawdzonych na ludziach, dopóki nie przetestują ich na szczurach. Jak donoszą Paula Bickford i jej koledzy z Uniwersytetu ... PIERWSZA DAMA W FIZYCE ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1999 Przez wiele stuleci kobiety miały niezwykle utrudniony dostęp do edukacji. Mogły być kształcone przez domowych nauczycieli albo uczyć się w klasztorach, jeśli wybrały habit. Natomiast uniwersytety od swego powstania były dla nich niedostępne. W niektórych ... TAJEMNICE ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA TERESA LEWIŃSKA Grudzień 1999 DZIŚ NAZYWAJĄ GO W ANGLII FATHER CHRISTMAS, WE FRANCJI - P`ERE NöEL, W NIEMCZECH - WEIHNACHTSMANN, W HOLANDII - SINTER KLAAS, W TURCJI - NöELBABA, W STANACH ZJEDNOCZONYCH - SANTA CLAUS, W JAPONII - SANTA SAN. Święty Mikołaj, ... LŻEJSZE, NIE ZNACZY BEZPIECZNIEJSZE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Badania Danielle Symons z Uniwersytetu Florydzkiego, których wyniki ogłosił w ostatnim wrześniowym numerze "New Scientist", dostarczyć mogą długo oczekiwanego wyjaśnienia zagadki, dlaczego piłkarze są mniej inteligentni od pływaków? Pani ... ZAWÓD - PRZYNĘTA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 W osobliwy sposób zarabia na życie Barry Salley z miasta Savannah w Georgii. Władze hrabstwa Chatham płacą mu za to, że jest gryziony. Salley jest oficjalnym "licznikiem ukąszeń komara" i dostarczane przez niego dane mają istotne znaczenie ... POZDROWIENIA Z NEANDERTALU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Odkrycie w listopadzie ub.r., w Lagar Velho w Portugalii, szkieletu 4-letniego chłopca, który, zdaniem niektórych antropologów, m.in. Erika Trinkhausa z Saint Louis, był ludzko--neandertalskim mieszańcem, wywołało gwałtowną kłótnię wśród uczonych. ... NAJTRUDNIEJSZE JEST PIERWSZE STO LAT KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Większość ludzi intuicyjnie zakłada, iż im jesteśmy starsi, tym większa możliwość, że nie przeżyjemy następnego roku. Do pewnego wieku okazuje się to prawdą. Wśród Niemców (bo w Niemczech właśnie przeprowadził swe badania dr James Vaupel z Instytutu ... MALARSTWO W REAKTORZE MONIKA FABIJAŃSKA Grudzień 1999 POD GRUBĄ WARSTWĄ WERNIKSÓW NAKŁADANYCH PRZEZ KOLEJNE POKOLENIA KONSERWATORÓW DAWNE MALARSTWO KRYJE WIELKIE TAJEMNICE. ICH ODSŁONIĘCIE NIE ZAWSZE OZNACZA SENSACJĘ NA MIARĘ ODKRYCIA NIEZNANEGO DZIEŁA WIELKIEGO MISTRZA PĘDZLA PODZNANYM JUŻ MALOWIDŁEM. ... KRÓTKA HISTORIA KALENDARZA ANDRZEJ GÓRECKI Grudzień 1999 KALENDARZ, KTÓREGO OBECNIE UŻYWAMY, NIE JEST TAKI STARY, JAK SIĘ WYDAJE.OSTATNIA WERSJA LICZY DOPIERO 417 LAT, CHOCIAŻ JEGO LEGENDARNY POCZĄTEKTO 21 KWIETNIA 753 ROKU P.N.E., KIEDYŚ ROK PIERWSZY A.U.C., CZYLI AB URBECONDITA - OD ZAŁOŻENIA RZYMU. Kalendarz ... STO LAT TEMU MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 1999 CHĘTNIE GODZIMY SIĘ Z TYM, ŻE NOWY WIEK I NOWE TYSIĄCLECIE NASTANĄ Z POCZĄTKIEM 2000 ROKU. CZY NASI DZIADKOWIE TEŻ TAK BEZKRYTYCZNIE ULEGALI MAGII OKRĄGŁYCH LICZB? W liście do naszej redakcji czytelnicy, zdenerwowani wciąż powtarzającymi się w mediach ... DALI W WARSZAWIE MARIA SUPRANOWICZ Listopad 1999 Do 5 grudnia w Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego w warszawskiej Królikarni można oglądać wystawę, zatytułowaną Salvador Dali. Rzeźby i grafiki. Elefante cósmico (Słoń kosmiczny) Fot. Chrom Na wystawie znajdują się 22 rzeźby, które artysta stworzył ... CIEPLEJSZE ZIMY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1999 Najbardziej zauważalną zmianą warunków klimatycznych w Europie jest ocieplenie miesięcy zimowych. Naukowcy sądzą, że winne temu są silniejsze niż zazwyczaj zachodnie wiatry, a im z kolei winne jest globalne ocieplenie. Ryc. A.P Któż z nas nie zauważył, ... SKARBY W ŚMIETNIKU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Firma zajmująca się spalaniem odpadków wytwarzanych przez mieszkańców powiatu York w Pensylwanii doniosła, że w ciągu ostatniego roku odnalazła w wyprodukowanych przez siebie popiołach monety (nieco zdeformowane) o łącznej wartości 43 tys. dolarów. ... NIEBIESKA OWCA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Pani Nancy Follett, hodowczyni owiec z południowej Australii, dokonała z kolei innego niezwykłego wyczynu kolorystycznego, produkując bez pomocy inżynierii genetycznej niewielkie stado niebieskich owiec o całej gamie odcieni. Pani Follett skarży się ... ZIELONA MYSZ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Nowym osiągnięciem inżynierii genetycznej jest wyprodukowanie przez prof. Anthony'ego Perry'ego z Honolulu na Hawajach transgenicznej myszy, która nie tylko jest zielona, ale także świeci w mroku. Uczonym nie kierowały jednak względy estetyczne. Profesor ... MODNE MELONY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Wielkie sieci supermarketów mają własne centra badawcze i psycholodzy zatrudnieni przez jedno z nich - należące do brytyjskiej firmy Tesco - odkryli, że owoce melona kojarzą się klientom z kobiecymi piersiami. Idąc za panującą obecnie modą na ... NA NOSA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Węch jest zmysłem stanowczo niedocenianym. Jak wykazali niedawno badacze z Instytutu Boltzmana w Wiedniu, Anja Rikowski i Karl Grammer, mężczyźni są w stanie "wywęszyć" piękną kobietę nawet po ciemku. Wiedeńscy uczeni dowiedli tego, każąc uczestnikom ... NAJWIĘKSZE ODKRYCIE EINSTEINA? JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999 W 1917 roku, tuż po sformułowaniu ogólnej teorii względności opisującej m.in. historię i przyszłą ewolucję Wszechświata jako całości, Einstein wprowadził do swoich równań dodatkowy element odpowiadający energii zawartej w pustej przestrzeni i nazwany ... NOWA VIAGRA? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Inni badacze z Arizony, prowadzący badania nad rakiem skóry, odkryli, że stosowany przez nich specyfik, melanotan II, który działa jak doustny samoopalacz, ma także uboczne działanie, o którym w dobrym towarzystwie mówi się z pewnym zażenowaniem. Okazało ... ZEMSTA ZZA GROBU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Lekarze w Arizonie ostrzegają, że grzechotnik może nas ukąsić - nawet jeśli obetnie się mu głowę. Oczywiście, ukąsić może głowa, nawet jeśli odetnie się od niej grzechotnika. W ciągu ostatnich dwóch lat Jeffrey Suchard i Frank LoVecchio z Phoenix ... CIENKA TALIA TO ZDROWIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Ważnym kryterium kobiecej urody jest, jak wiadomo, magiczna proporcja obwodu talii i bioder (ideał to 0.7). Niedawno Sheila Patel i jej koledzy z uniwersytetu w Newcastle dowiedli, że obwód talii jest istotnym wskaźnikiem stanu zdrowia. Badając związek ... MÓZG EINSTEINA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Odkrycie dr Sandry Witelson z Uniwersytetu McMaster w Ontario, że mózg Einsteina odznaczał się jednak pewnymi osobliwymi cechami, które musiały być wrodzone, przyjęty został z ulgą przez wielu młodych ludzi, którym rodzice i nauczyciele usiłują wmówić, ... SAMOBÓJSTWO I PRIONY BARBARA PRATZER Listopad 1999 Dawno nie pisaliśmy o chorobie szalonych krów oraz jej ludzkim odpowiedniku, chorobie Creutzfeldta-Jakoba (CJD), i właśnie jest powód, żeby przerwać milczenie. Jak wiadomo, sprawcą tych chorób są priony, które różni od innych czynników infekcyjnych to, ... JAK WYGLĄDA ATOM JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999 Atomowi lub cząsteczce kształt nadają ich najbardziej zewnętrzne elektrony czy, bardziej precyzyjnie, chmura elektronowa, której gęstość określa prawdopodobieństwo tego, że elektron znajduje się w danym miejscu. Kształt tej chmury może być bardzo skomplikowany, ... NA JESIEŃ PLAZMA GLUONOWO-KWARKOWA? JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999 Teoria oddziaływań silnych, chromodynamika kwantowa, w skrócie QCD, stworzona na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, uważana jest za jedno z najważniejszych osiągnięć fizyki drugiej połowy XX wieku. Jest to teoria opisująca m.in. oddziaływania ... NOWA POLSKA HAUBICA JERZY LIWIŃSKI Listopad 1999 W lipcu 1999 roku podpisano kontrakty pomiędzy Hutą Stalowa Wola S.A. a brytyjską firmą GEC Marconi, dotyczące transferu technologii i współpracy kooperacyjno-marketingowej przy produkcji w Polsce samobieżnych haubic AS 52 Braveheart (Chrobry). Haubica ... REKINY NAS NIE LUBIĄ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Od czasu słynnego filmu Spielberga "Szczęki" żarłacz ludojad (Carcharodon carcharias) stał się postrachem amerykańskich plażowiczów, przekonanych, że ów rekin o niczym innym nie marzy, jak tylko o tym, by ich pożreć. Okazuje się, że nic podobnego. ... OD NASZYCH CZYTELNIKÓW - PIERWSZA PORCJA BOGDAN MIŚ Listopad 1999 GIEŁDA! FINANSE! EKONOMIA! Jako pierwszy na nasz apel zareagował pan Maciej Górski, który prezentuje nam (poniżej) piękny zestaw odnośników, związanych z giełdą i inwestowaniem giełdowym. Choć zależy nam - jak pisaliśmy - przede wszystkim na ... CHANDRA JUŻ PRACUJE MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999 Obraz Cas A uzyskany przez Chandrę Fot. NASA/ChSC Miesiąc temu pisaliśmy o udanym starcie kosmicznego teleskopu rentgenowskiego Chandra (wym. Czandra). Przygotowania przyrządu do podjęcia pracy poszły równie gładko i w końcu sierpnia opublikowano ... TO ILE W KOŃCU LAT MA ŚWIAT? JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999 Jednym z najważniejszych problemów astrofizyki jest określenie wieku Wszechświata, a ściślej czasu, który upłynął od momentu zwanego Wielkim Wybuchem - odtąd znana nam fizyka opisuje ewolucję kosmosu. O skomplikowaniu zagadnienia świadczy fakt, że ... PUZELAND MAREK PENSZKO Listopad 1999 Chociaż "Puzeland" zdecydowanie nie jest rubryką krzyżówkową, to jednak są krzyżówki, które mogą się w nim pojawiać. Należą do nich wszystkie te ich rodzaje, które wymagają nie erudycji, lecz kombinowania i myślenia. Przykładem jest krzyżówka ... ODMIENNY OD INNYCH MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999 Każdy człowiek jest inny, ale Eugene Wigner był tak bardzo odmienny od innych, jak to tylko jest możliwe - napisał Edward Teller we wspomnieniu pośmiertnym o jednym z najwybitniejszych uczonych naszego stulecia. Nasz bohater urodził się w 1902 roku ... ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK BOGDAN MIŚ Listopad 1999 NIESPODZIANKI, NIESPODZIANKI... Mam dla Państwa ważną wiadomość; od niej właśnie zacznę to spotkanie, zostawiając zwięzłe omówienie dotychczasowych wyników zabawy w "Erudytę" na później. Nasz konkurs dobiega powoli końca. Jak wiele procesów ... MULTIMEDIALNA GEOGRAFIA W KIOSKU JERZY KOWALSKI-GLIKMAN JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999 Na początku października na rynku wydawniczym pojawił się pierwszy numer Encyklopedii Multimedialnej PWN. Cała edycja podzielona została na zeszyty tematyczne ukazujące się w odstępach miesięcznych. Tom poświęcony geografii i naukom o Ziemi składa się ... DAMBOŃ I DĘBSKA KUŹNIA JAN MIODEK Listopad 1999 Ryc. krysp Wracając niedawno ze swych rodzinnych Tarnowskich Gór do Wrocławia,przejeżdżałem przez podopolską Dębską Kuźnię, a w parę dni później dostałemciekawy list od pewnej opolanki z ulicy Dambonia. Obie formy wywiedzioneod dębu zasługują na uwagę, ... ŚLADAMI SŁOWACKIEGO MAREK TROSZYŃSKI Listopad 1999 PO 150 LATACH OD ŚMIERCI POETY NA CMENTARZU MONTMARTRE GRÓB SŁOWACKIEGO JEST ZANIEDBANY, A NAPISY LEDWIE WIDOCZNE. CZY TEN POMNIK NASZEJ KULTURY NIE ZASŁUGUJE NA WIĘKSZĄ TROSKĘ? Wycieczkę śladami Juliusza Słowackiego należałoby rozpocząć w jego rodzinnym ... PREHISTORYCZNE SPORTY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Embriolodzy badający rozwój płodowy słonia doszli do wniosku, że jego trąba nie powstała - jak twierdził Kipling - w wyniku spotkania z krokodylem, który złapał jego przodka za nos, lecz jako przystosowanie do nurkowania. Za jej pomocą słonie ... PODEJRZANY WIRUS BARBARA PRATZER Listopad 1999 Na długą już listę poważnych chorób przewlekłych, w powstanie których zaangażowane są czynniki infekcyjne, wpisano ostatnio raka piersi. W trakcie polowania na wirusa wywołującego raka u laboratoryjnych myszy zespół z Tulane University Medical Center ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999 Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej(4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektachliczby bez oznaczeń literowych są numerami ... NIE WIEDZIAŁEM, ŻE SIĘ GNIEWASZ... KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Mężczyźni nie mają szczególnie dobrze rozwiniętej umiejętności rozpoznawania gniewu kobiety na podstawie wyrazu jej twarzy. Odkrycie to jest wynikiem badań Lisy Goos, doktorantki z Uniwersytetu York w Toronto, która pokazywała grupie ochotników obu płci ... GODNOŚĆ CZŁOWIEKA TRWA POZA JEGO ŚMIERĆ RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Listopad 1999 KULT ZMARŁYCH I ZWIĄZANE Z NIM OBRZĘDY POGRZEBOWE SĄ RÓWNIE STARE, JAK HISTORIA LUDZKOŚCI. I CHOĆ NOSZĄ PIĘTNO CZASÓW I KULTUR, KTÓRE JE STWORZYŁY, TO PODSTAWĄ RÓŻNYCH SPOSOBÓW CHOWANIA ZMARŁYCH BYŁO PRZEKONANIE O ISTNIENIU ŻYCIA POZAGROBOWEGO. Józef ... TEN GRYZIE, KTO GRYZIE OSTATNI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Największym morskim drapieżnikiem, jaki kiedykolwiek istniał (a przynajmniej ,jakiego udało się dotąd odkryć paleontologom), był gigantyczny rekin, Carcharodon megalodon, który wyginął wkrótce przed nastaniem ostatniej epoki lodowej. Potwór ten miał ... EPOKA CHOPINA BOGDAN MIŚ Listopad 1999 W Zamku Królewskim w Warszawie od 20 listopada 1999 roku do końca lutego 2000 roku można oglądać wystawę zatytułowaną Romantyzm. Malarstwo w czasach Fryderyka Chopina. Tym ważnym wydarzeniem Zamek uczestniczy w obchodach Międzynarodowego Roku Chopinowskiego ... BRAKUJĄCE OGNIWO TOMASZ ŁĘSKI Listopad 1999 Niewiele jest miejsc, w które nie próbowaliby zajrzeć uczeni. Kierują oni obiektywy przyrządów zarówno na odległe galaktyki, jak i na najmniejsze struktury organizmów żywych. Zaglądają nawet w tak mało zachęcające miejsca, jak np. wnętrze jelit karalucha. ... O CZYM MARZY MŁODZIEŻ? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Listopad 1999 Co młodzi ludzie chcieliby w życiu osiągnąć, kim chcieliby być - takie pytanie zadali badacze CBOS-u uczniom ostatnich klas szkół ponadpodstawowych. Ponad połowa ankietowanych (57%) uznała udane życie rodzinne za jeden ze swoich najważniejszych ... STĄD DO WIECZNOŚCI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Pomimo postępów robotyki niektórzy romantyczni właściciele zwierząt domowych pragnęliby zapewnić im nieśmiertelność - a sobie trwałą obecność bliskiej i dobrze znanej zaufanej istoty z krwi i kości. Wychodząc naprzeciw ich potrzebom, przedsiębiorcza ... SZCZEPIONKA NA ALZHEIMERA ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1999 Choć od dawna wiadomo, jakie zmiany w mózgu towarzyszą chorobie Alzheimera, dotychczas nie ma sposobu, by przeciwdziałać ich powstawaniu lub je usunąć. Innymi słowy - nie ma pomysłu ani na profilaktykę, ani na leczenie. Badania Dale'a Schenka i jego ... CHROŃMY CHWASTY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Znani ze swej przysłowiowej schludności i systematyczności Niemcy są tak skuteczni w tępieniu chwastów w swych ogrodach, że zmniejszenie różnorodności kwitnących roślin zakłóciło równowagę ekologiczną ich kraju. W ciągu ostatniej dekady liczebność pszczół, ... NADZIEJA DLA GRUBASÓW GRZEGORZ NALEPA Październik 1999 Fot. Corel Niedawno odkryte białko mahogany może brać udział w rozwoju otyłości. Na razie nie wiadomo, jaką rolę spełnia ono w komórce. Wyjątkowo interesujące jest jednak to, że przeciwdziała rozwojowi otyłości powodowanej przez dietę wysokotłuszczową ... VIZACT 2000 - NIESPODZIEWANY NOWY CZŁONEK RODZINY... BOGDAN MIŚ Październik 1999 Zupełnie niespodziewanie pod koniec maja firma Microsoft ogłosiła, że zapośrednictwem Internetu została udostępniona użytkownikom na całym świeciewersja demonstracyjna pierwszego programu do aktywizacji tekstów, Vizact 2000.Vizact 2000 włączono do grupy ... WSPÓŁCZUJĄCY KOMPUTER KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Prace nad okazującym emocje komputerem trwają. Ludzie już dość się poświęcali, przystosowując się do komputerów i teraz kolej na te ostatnie, by nauczyły się lepiej rozumieć swych użytkowników. Wychodząc z takiego założenia pani Roz Picard z Media Lab ... OPOWIEŚCI Z PROBÓWKI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Dwa małżeństwa cierpiące na bezpłodność - biała para, Donna i Richard Fasano z Long Island, oraz czarna para, Deborah i Robert Rogers z New Jersey - poddały się zabiegowi zapłodnienia in vitro u tego samego lekarza. Operacja się powiodła... tylko ... REKORDOWY KRATER KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Największym kraterem w Układzie Słonecznym jest, jak twierdzą uczeni, znajdujący się na południowej półkuli Marsa Hellas, który powstał w wyniku uderzenia asteroidy przed jakimiś 4 mld lat. Głębokość Hellasa wynosi prawie 10 km, średnica zaś ponad 2 ... CHANDRA MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999 Nie, nie chodzi o żadną przypadłość duchową, która z jakichś tam powodów mogłaby gnębić astronomów. Chandra (wym. czandra) to zdrobnienie, jakim powszechnie nazywano nieżyjącego już laureata Nagrody Nobla z 1983 roku Subrahmanyana Chandrasekhara. Ten ... GENY CZY ŚRODOWISKO? MAGDALENA FIKUS Październik 1999 Co ma większy wpływ na zachowanie ludzi i zwierząt: dziedziczność czy tzw. środowisko? Liczba prac naukowych poświęconych tej sprawie rośnie, a mimo to coraz trudniej uzyskać spójne i zgodne wyniki. Podstawą eksperymentów z tego zakresu, w większości ... POTWÓR Z LOCH NESS ODNALEZIONY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Agencja Reuters doniosła o kolejnym "bliskim spotkaniu" z Nessie - legendarnym potworem z Loch Ness, po raz pierwszy, jak głosi ludowa opowieść, dostrzeżonym w roku pańskim 565. Ostatnia obserwacja (znanych jest około 3000 wcześniejszych ... SZTUCZNY LESZCZ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Japońscy konstruktorzy z firmy Mitsubishi Heavy Industries zbudowali sztucznego leszcza napędzanego baterią, który pływając po tokijskim akwarium, do złudzenia imituje prawdziwą rybę. Intencją japońskich inżynierów jest odtworzenie w przyszłości ryb ... SZYMPANSIA KULTURA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Podobnie jak ludzie czy makaki, szympansy mają obyczaje i maniery, które różnią się zależnie od regionu, a zatem są manifestacją ich kultury, a nie natury. Do takiego wniosku doszli Andrew Whiten i Jane Goodall, którzy porównali swe obserwacje prowadzone ... ADAM GRZEGORZ NALEPA Październik 1999 Do niedawna wszystkie sklonowane zwierzęta (np. owca Dolly i mysz Cumulina) były samicami. Kilka miesięcy temu udało się sklonować pierwszego samca ssaka. Naukowcy pobrali komórki tkanki łącznej (fibroblasty) z koniuszka ogona samca myszy przeznaczonego ... OCZY NA NIEBIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999 Niezależnie od siebie powstały dwie witryny internetowe, w których można obejrzeć wybuchy wulkanów, huragany i rozległe pożary lasów. Na stronie Operational Significant Event Imagery ( http://www.osei.noaa.gov) meteorolodzy z amerykańskiej National ... CHIŃCZYCY W KOSMOSIE? MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999 Od pewnego czasu rozchodziły się pogłoski o rozwijanym przez Chiny programie załogowych lotów kosmicznych. W połowie lipca potwierdził je były rosyjski kosmonauta Witalij Siewastianow, który udzielił na ten temat wywiadu japońskiej gazecie "Sankei ... CZEKOLADA JEST DOBRA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Nowa książka "Czekolada & kakao: zdrowie i odżywianie" wydana dopiero co w Anglii prezentuje wyniki najnowszych badań naukowych dotyczących wpływu spożycia produktów czekoladowych na ludzkie zdrowie. Wpływ ten, w świetle owych badań, wydaje ... HOLENDERSKIE BRZOZY I ANTARKTYCZNE LODY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999 Pojawiły się dwa nowe ważne zbiory danych klimatycznych. Pierwszy z nich, uzyskany z analizy warstw torfu, opisuje ostatnie 11 300 lat. Drugi, otrzymany z pomiarów rdzenia lodowego, odsłania ponad 400 tys. lat klimatycznej historii Ziemi. Z obu wynika, ... CO JEST PLANETĄ? PAWEŁ P. ZAGOŻDŻON KAROL PANKOWSKI Październik 1999 Przeczytanie artykułu Jana Oko W poszukiwaniu dziesiątej planety