Twoja wyszukiwarka

Dział - STAŁE RUBRYKI
OPINIE - ŁYŻKA DZIEGCIU W BECZKĘ MIODU
ŁUKASZ A. TURSKI Grudzień 2001
Sądzę, że przyznawanie Nagród Nobla straciło swój majestat na rzecz huku medialnego. Jak co roku w październiku środowiska naukowe i dziennikarskie spędzają tydzień z oczyma przyklejonymi do ekranów komputerów, na których z dokładnością godną dobrego ...
UCZENI W ANEGDOCIE - PRZEDE WSZYSTKIM GOŁĘBIE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 2001
Przez kilkadziesiąt lat niemal codziennie w Bryant Park obok New York Public Library można było zobaczyć niecodzienny widok. Wysoki, szczupły człowiek stał pośród wielkiego stada gołębi, które otaczały go szczelnie, siadając mu nawet na głowie, ramionach ...
SYGNAŁY - MLECZNA DROGA DO... RAKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Nadmiar wapnia może zwiększać ryzyko powstania nowotworu. Do takich niepokojących wniosków doszli amerykańscy badacze, analizując wyniki doświadczenia z udziałem niemal 21 tys. mężczyzn. Okazało się, że ilość zjadanego wapnia (szczególnie w produktach ...
SYGNAŁY - GUMA DLA ALERGIKÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Czy pustynie będą konkurować z lasami tropikalnymi w produkcji lateksu? Gwajula to niepozornie wyglądający krzew o żółtych kwiatach i srebrzystych liściach, który słynie z tego, że jego korzenie wydzielają kwas cynamonowy - substancję toksyczną dla ...
SYGNAŁY - ROZMOWY KOMPUTEROWANE
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Czy maszyna może mieć temperament? Psycholodzy ze Stanford University starali się odpowiedzieć na to pytanie, opisując doświadczenie, w którym 72 osoby wsłuchiwały się w słowa komputerowego syntezatora mowy. Mechaniczny lektor czytał recenzje książek, ...
SYGNAŁY - RUTYNOWY SZACH-MAT
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2001
Czy arcymistrz myśli inaczej niż początkujący szachista? Niemieccy naukowcy odkryli, że u amatorów podczas gry bardzo aktywny jest płat skroniowy mózgu, który analizuje nieznane sytuacje na szachownicy. Natomiast u mistrzów intensywnie działają płaty ...
SYGNAŁY - POLSKIE NOBLE ROZDANE
MAREK CHROMICKI Grudzień 2001
Najbardziej znaczące dokonania naukowe w Polsce już od 10 lat są nagradzane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej. Tę prestiżową nagrodę można otrzymać za wybitne osiągnięcia naukowe dokonane w ciągu ostatnich czterech lat. Nagrody są przyznawane w ...
SYGNAŁY - WSZYSCY NASI NAGRODZENI
IRENA SZYMCZAK Grudzień 2001
Z prawdziwą dumą donosimy, że nagrodzone zostały wszystkie trzy prace z Polski, które zgłoszono do finału XIII Konkursu Młodych Naukowców Unii Europejskiej.Zbigniew Pianowski z Krakowa, za syntezę siedmiu nowych ciekłych kryształów o własnościach pożądanych ...
SYGNAŁY - ŻYŁA NA ŻYCZENIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Jeden gen może zapoczątkować tworzenie zdrowych naczyń krwionośnych. Badacze z Cold Spring Harbor Laboratory w Stanach Zjednoczonych odkryli, że włączenie "na stałe" genu HIF-1 powoduje widoczny nawet gołym okiem wzrost liczby żył. Produkt ...
SYGNAŁY - IGNOBLE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001
Niezwykłe dostojeństwo ceremoniału wręczania Nagród przyczynia się do utrwalenia stereotypu uczonego jako osobnika prowadzącego pracowite życie pełne wyrzeczeń po to, by wzbogacić ludzką wiedzę. Jeśli jego misja zakończy się sukcesem - dostaje milion ...
SYGNAŁY - PIELENIE INACZEJ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Tradycyjna walka z chwastami bywa kosztowna. Ale może być dużo tańsza, jeżeli stworzymy roślinom uprawnym lepsze warunki do walki z intruzami. Chwasty mają się bowiem gorzej na polu obsianym gęściej i mniej regularnie. Na przykład pszenica jest słabszym ...
DOTYK MIDASA
MARIAN RADNY Grudzień 2001
Midas, król Frygii, nie musiał mieć nosa do interesów - mnożył bogactwo za każdym dotknięciem ręki. Inżynier finansista też nie musi inwestować na wyczucie. Intuicję ma mu zastąpić znajomość odpowiednich formuł. Niestety, te, które znamy, niekiedy boleśnie ...
KOMU DOKŁADKĘ?
MARIA ORZESZKO Grudzień 2001
Święta to tradycyjnie czas wielkiego obżarstwa. Począwszy od Wigilii, pochłaniamy ogromne ilości ryb, kapusty, słodyczy... Co na to nasz żołądek? Apetyt jest często uważany za oznakę zdrowia. Jednak jedzenie służy nie tylko zaspokajaniu głodu, ale ma ...
ŚWIĘTA NOC
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Grudzień 2001
Wigilijnych potraw może być dwanaście, bo tylu było apostołów. Ale równie często przygotowuje się nieparzystą liczbę dań, pięć, siedem czy jedenaście. Im więcej, tym lepiej, tym obfitszy będzie nadchodzący rok. Boże Narodzenie, w Polsce zwane także ...
SMS DO ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA
MICHAŁ MIŚ Grudzień 2001
*< |:--))! Jeśli pod *< |< |< |< |= będzie (oJ lub 3:[ to (^--^) t1 bd *|:^)(.)(...) 3V się! PS ~ Qpuj mi żamy!!!Święty Mikołaju! Jeśli pod choinką będzie zestaw do nurkowania lub bulterier, będę zadowolony. Teraz będę lepić bałwana. Trzymaj ...
PROFESOR
ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Grudzień 2001
"Cudem z Faras" nazwała prasa w 1962 roku odkrycie profesora Kazimierza Michałowskiego w Sudanie. Na ścianach wczesnochrześcijańskiej bazyliki polscy archeolodzy odsłonili ponad 120 pięknych, monumentalnych malowideł. Było to całkowite zaskoczenie, ...
ZIEMIA I ŻYCIE - KRONIKA
MARCIN RYSZKIEWICZ Grudzień 2001
Jedno doniesienie naukowe jest jak kamyk na górskim stoku. Sam nie znaczy wiele, ale może wywołać lawinę, która zmieni góry. Poprosiliśmy Marcina Ryszkiewicza, żeby opisał stopień zagrożenia lawinowego w naukach o Ziemi w ostatnim półroczu. Pod koniec ...
NIEZWYKŁA ZIEMIA - TAJEMNICE ŚNIEŻKI
MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001
Regularna piramida Śnieżki góruje nad Karkonoszami. Wejście na jej szczyt jest obowiązkiem każdego wczasowicza wypoczywającego w jednym z licznych sanatoriów i domów wczasowych Karpacza. Niewielu z nich wie jednak o tajemnicach, jakie kryje ta góra. Sekrety ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 grudnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 grudnia o 23:00, 30 grudniao 22:00 i 15 stycznia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - NOBLE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001
Tegoroczne uroczystości wręczania Nagród Nobla są wyjątkowe - mija bowiem dokładnie 100 lat od inauguracji tych najbardziej prestiżowych wyróżnień przyznawanych za intelektualne osiągnięcia adeptom różnych dyscyplin naukowych oraz literatury. Do Sztokholmu ...
SYGNAŁY - KOMÓRKA NA KORBKĘ...
MICHAŁ MIŚ Grudzień 2001
Nowy wynalazek zmienia sens słów "gadasz jak nakręcony". Każdemu posiadaczowi telefonu komórkowego zdarzyło się zapomnieć o naładowaniu baterii. Czym to się kończy, wiadomo. Telefon odmawia posłuszeństwa właśnie wtedy, kiedy jest najbardziej ...
SYGNAŁY - BITWA O LIŚCIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Czy gąsienice potrafią się dogadać? Wydawałoby się, że tłuste gąsienice, flegmatycznie pochłaniające liście, nie należą do konfliktowych stworzeń. Jednak przekonanie to jest z gruntu fałszywe. Spotkanie dwóch larw motyla z północnoamerykańskiego gatunku ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001
Lepsi w labiryncie Badania naukowe przeprowadzone przez uczonych Earla Hunta i Maryam Allahyar z University of Washington w Seattle potwierdziły przewagę mężczyzn nad kobietami w jeszcze jednej żywotnej dziedzinie. Używając komputerowej symulacji, dowiedli ...
SYGNAŁY - GEN NA KOŃCU JĘZYKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Wada w DNA jest przyczyną zaburzeń w wypowiadaniu wyrazów i zdań. W październiku brytyjscy naukowcy zidentyfikowali pierwszy gen, który jest zaangażowany w posługiwanie się mową. Dla osób, które mają uszkodzoną kopię genu FOXP2, komunikowanie się z ...
SYGNAŁY - PÓŁ ŻARTEM NA SERIO
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Po co nam śmiech i czy dobieramy go do towarzystwa. Na te poważne pytania postanowiło odpowiedzieć dwoje profesorów psychologii z Vanderbilt University i Cornell University w Stanach Zjednoczonych. Przebadali oni 97 osób, pokazując im różne fragmeny ...
SYGNAŁY - KWADRATURA KOŁA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
W Polsce nadal pije się dużo herbaty, ale czy umiemy dobrze ją zaparzyć? Tym, którzy zastanawiają się, jaką herbatę kupić - okrągłych czy kwadratowych torebkach - donosimy, że kształt opakowania nie wpływa na jakość otrzymywanego napoju. Liczy się natomiast ...
SYGNAŁY - CZY MÓZG LUBI HAZARD?
IRENA SZYMCZAK Grudzień 2001
Nasz intelekt zdaje się na przypadek nawet przy podejmowaniu życiowych decyzji. "Pan Bóg nie gra w kości" - rzekł kiedyś z oburzeniem Einstein, komentując nieprzewidywalne zachowania mechaniki kwantowej. Jeśli jednak jesteśmy stworzeni "na ...
SYGNAŁY - CENNA GODZINA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
W przypadku zawału serca liczy się przede wszystkim czas. Podczas weekendów chory może mieć problem z uzyskaniem odpowiedniej opieki medycznej. Wykazują to wyniki badań, które na początku września ogłosili przedstawiciele kanadyjskiej służby zdrowia. ...
SYGNAŁY - MORSKIE OKO
JERZY LIWIŃSKI Grudzień 2001
W niemieckiej firmie EADS Dornier opracowano okrętowy system rozpoznania nowego typu. Jego podstawą są dwa bezpilotowe statki latające SEAMOS, które będą wykonywać loty poza zasięg okrętowego radaru. Jednostki te kształtem przypominają śmigłowiec i są ...
SYGNAŁY - WIRTUALNA TOŻSAMOŚĆ
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Prezydent zatwierdził ustawę o podpisie elektronicznym, która wchodzi w życie latem 2002 roku. Przepisy regulujące sprawy związane z podpisem cyfrowym istnieją już w kilku krajach. Prezydent Stanów Zjednoczonych 30 czerwca podpisał dokument normujący ...
SYGNAŁY - WSZĘDZIE TYLKO PSZENICA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Dramatycznie zmniejsza się liczba odmian roślin uprawnych i zwierząt hodowlanych. Najnowsze dane FAO (Organizacji ds. Żywności i Rolnictwa przy ONZ) wykazują, że każdego tygodnia bezpowrotnie znikają dwie rasy zwierząt. Aż 1350 z nich stoi na progu ...
SYGNAŁY - ...I NA GAZ
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Osobom, które nie chcą co kilka godzin nakręcać telefonu, Motorola proponuje "komórkę" zasilaną... gazem. Prototypowy aparat działający na metan wytrzymuje miesiąc bez uzupełniania "paliwa". W jego wnętrzu znajduje się maleńka fabryka ...
SYGNAŁY - UNIWERSALNY PIENIĄDZ
MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 2001
Od przyszłego roku euro zastąpi 12 walut narodowych. Stanie się to w państwach Unii Europejskiej, które spełniły określone kryteria zawarte w traktacie z Maastricht z 1992 roku i przystąpiły do Unii Gospodarczej i Walutowej. Są to: Austria, Belgia, ...
SYGNAŁY - WODNA BOMBA
MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001
Co zrobić, gdy jezioro na szczycie góry występuje z brzegów? Dziesięć lat temu eksplozja wulkanu Pinatubo na filipińskiej wyspie Luzon kosztowała życie 800 ludzi. Po erupcji wierzchołek wulkanu zniknął, a na jego miejscu powstał krater. Tropikalne ...
SYGNAŁY - UWOLNIĆ RZEKI
MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001
Amerykanie wyciągają wnioski z powodzi. Robert Criss i Everett Shock z Washington University przeprowadzili analizę wielkiej powodzi, którą w 1993 roku spowodowała w rejonie St Louis rzeka Missisipi. Zauważyli oni, że poczynając od 1860 roku, systematycznie ...
SYGNAŁY - DNI RAKA SĄ POLICZONE
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Matematycy próbują określić przebieg choroby nowotworowej. Grupa uczonych pod kierunkiem prof. Mirosława Lachowicza z Instytutu Matematyki Stosowanej i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego zajmuje się matematyczną analizą modeli opisujących rozwój ...
SYGNAŁY - KOMPUTER - DEGUSTATOR
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Ludzi oceniających smak kawy może wkrótce zastąpić program komputerowy. Jakość kawy ocenia się po wyglądzie, zapachu i smaku. Sekret doskonałej "małej czarnej" tkwi w procesie palenia ziaren. "To trudny i nieprzewidywalny proces, jedynie ...
SYGNAŁY - KOSZAROWY KUJON
WIESŁAW B. PIETRZAK Grudzień 2001
Żołnierze US Army mogą już studiować przez Internet. Army University Access Online (AUAO) - tak nazywa się inicjatywa edukacyjna, w ramach której żołnierze mogą zdobyć wyższe wykształcenie. Kontrakt powierzono firmie Price Waterhouse Coopers (PWC), ...
SYGNAŁY - SŁONIOWY EKSPORT
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Republika Południowej Afryki rozpoczęła w październiku br. akcję przesiedlania tysiąca słoni z Parku Narodowego Krugera do sąsiedniego Mozambiku. Uroczystości związane z przekraczaniem granicy przez pierwsze stado, złożone z 40 zwierząt, zaszczycił były ...
SYGNAŁY - OBLICZE KOMETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Dzięki pomysłowości i wytrwałości inżynierów z NASA uzyskaliśmy dokładne zdjęcia jądra komety. W nocy z 22 na 23 września do komety Borrelly dotarła sonda Deep Space 1. Jest to pierwsza sonda z programu New Millenium, w ramach którego NASA projektuje ...
FELIETON ETOLOGA - RATUJ SIĘ, KTO MOŻE
MARZENNA NOWAKOWSKA Grudzień 2001
Kiedy Hugo Dionizy Steinhaus, znany matematyk, wymieniał trzy dowody na degenerację współczesną - próchnicę zębów, wytrysk przedwczesny i wyzwolenie kobiet - wysiłki na rzecz ratowania ginących gatunków były w powijakach. Dziś z pewnością dodałby je ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Grudzień 2001
Na 10. Mistrzostwach Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek, które odbyły się w październiku w Brnie, padły przynajmniej trzy rekordy związane z dotychczasową historią tego turnieju: największa liczba startujących indywidualnie (105), najwięcej drużyn (27) ...
SYGNAŁY - DZIUROWE PRZYCIĄGANIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Co zrobią dwie czarne dziury, gdy znajdą się blisko siebie? Teoria względności jest od strony matematycznej niezwykle skomplikowana. Tylko w najprostszych przypadkach można rozwiązać jej równania za pomocą ołówka i kartki papieru. Chcąc na przykład ...
SZCZYPTA SOLI - KTO JEST MĄDRY PO SZKODZIE?
X.RUT Listopad 2001
Schodzące wody powodzi odsłoniły nienasyconym, sępim oczom kamer telewizyjnych obfite żerowisko pełne ludzkiego nieszczęścia i biedy. Lepsze ujęcia pokazywano wielokrotnie, ale i te mniej udane przyciągały widza: przyjemnie bowiem jest, siedząc w suchym ...
SYGNAŁY - FINAŁ KONKURSU LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
Rok temu na naszych łamach ogłosiliśmy konkurs Laboratorium Wiedzy i Życia. Spośród osób nagrodzonych do finału weszło trzech laureatów indywidualnych i trzy dwuosobowe zespoły. Finaliści zaprezentowali wybrane przez siebie doświadczenia w niedzielę ...
SYGNAŁY - ALE TY SIĘ BOISZ MYSZY...
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Mamy kolejny dowód na to, że instynkt wciąż nad nami czuwa. Osoby, które boją się pająków, widzą je niemal na każdym kroku. I to nie oczyma wyobraźni - twierdzą szwedzcy psycholodzy z Karolinska Institute. Przeprowadzili oni trzy eksperymenty, których ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Listopad 2001
Gdy ten „Puzeland” dotrze do Państwa, 10. Mistrzostwa Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek przejdą do historii. Tymczasem znamy już skład czteroosobowej drużyny, która będzie nas reprezentować w Brnie (8–13 października). W finale 6. Mistrzostw ...
SYGNAŁY - SKALPEL NA 7 TYS. KM
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Kończą się czasy, gdy chirurg operuje pochylony nad chorym... To był zupełnie rutynowy zabieg. W jednej z klinik w Strasburgu, we Francji, 68-letniej kobiecie usunięto woreczek żółciowy. Operacja trwała zaledwie 54 min, a po dwóch dniach rekonwalescentkę ...
ŁAGODNE WULKANY
MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001
Czy rzeczywiście Mount Everest jest najwyższą górą świata? Odpowiedź na to pytanie można znaleźć na Hawajach! Łagodny wulkan? - te słowa nie pasują do siebie! Wulkan to przecież góra ziejąca ogniem, a określenie "życie na wulkanie" oznacza ...
UMRZEĆ JAK GLADIATOR?
BOGDAN ŻURAWSKI Listopad 2001
Najbardziej podobał się cios ostatni, po którym jeden z walczących padał na arenę. Publiczność czekała na ten moment. Otwarcie Amfiteatru Flawiuszów, czyli Koloseum, w 80 roku n.e. było najdłuższą, najkosztowniejszą i najbardziej krwawą imprezą w historii... ...
PRAWO WYKUTE W KAMIENIU
MAREK W. LORENC PRZEMYSŁAW NOCUŃ Listopad 2001
Podczas wędrówek po terenach Śląska i Pomorza Zachodniego możemy spotkać ponure krzyże wyciosane z kamienia, mało foremne, często samotnie stojące w odludnych miejscach, pośrodku pól lub łąk albo w lesie. Kto i dlaczego je tutaj ustawiał? To krzyże ...
SYGNAŁY - KIESZONKOWA CZARNA DZIURA
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
W wyścigu do pierwszych stron gazet uczestniczą naukowcy różnych specjalności. Teraz na czoło wysuną się chyba fizycy, którzy postanowili wytworzyć w laboratorium... czarną dziurę. Na razie bardzo niewielką. Będzie ona miała rozmiar 10-17 cm, a narodzi ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Listopad 2001
Deskorolka z bajerami Konstruktorzy niemieckiej firmy BMW, szukając przyszłych nabywców swoich samochodów wśród młodzieży, stworzyli deskorolkę przyszłości. Streetcarver, bo tak nazywa się ten futurystyczny pojazd, zbudowany jest z ułożonych na zmianę ...
INTERNET - UTAJNIONE SKARBY INTERNETU
BOGDAN MIŚ Listopad 2001
Ogromne ilości zapisanych w Internecie informacji są dla przeciętnego użytkownika Sieci zupełnie niedostępne. Jak więc znaleźć w Internecie to, co nas interesuje? Fot1. U góry internetowa strona naszego miesięcznika. Niżej ta sama strona w kodzie języka ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 listopada o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 listopada o 23:00, 30 listopada o 22:00 i 15 grudnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Zmarł Fred Hoyle, założyciel słynnego Institute of Astronomy w Cambridge (Anglia) i ojciec chrzestny Wielkiego Wybuchu (ang. Big Bang). Termin ten został przez niego użyty w znaczeniu ironicznym, dla zdyskredytowania teorii, w myśl której Wszechświat ...
UCZENI W ANEGDOCIE - SŁODKI TŁUŚCIOSZEK
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 2001
Ludwig Boltzmann urodził się w Wiedniu 20 lutego 1844 roku, w nocy, kiedy kończył się karnawał, a zaczynał wielki post. Tę chwilę przyjścia na świat podawał potem żartobliwie jako przyczynę częstych zmian swego nastroju: od wesołości do smutku i melancholii. Już ...
KSIĄŻKI
BOGDAN MIŚ WIESŁAW OSTROWSKI Listopad 2001
MATEMATYKA DLA HUMANISTÓWMichał SzurekWydawnictwo RTW, Warszawa 2000 Jestem przekonany, że powszechne przeciwstawianie "matematyków" "humanistom" i irytujące puszenie się tych ostatnich na przykład nieznajomością twierdzenia Pitagorasa ...
FELIETON ETOLOGA - ZDRADA
MARZENNA NOWAKOWSKA Listopad 2001
"Nie ma mężczyzny, który byłby uczciwy w każdej sytuacji" - to twierdzenie George'a Bernarda Shawa nabiera szczególnego znaczenia, gdy mężczyzna staje się popularny. Aktor, dziennikarz, polityk, rozchwytywani przez coraz piękniejsze kobiety, ...
POSĘPNICA
MICHAŁ SKALSKI Listopad 2001
Wydawałoby się, pełnia szczęścia: urlop za granicą nad morzem, piękna pogoda, całkowity relaks, udane dzieci, w kraju bardzo dobra praca - nagle, jakby ktoś światło wyłączył. Depresja. Wszyscy ludzie podlegają sezonowym wahaniom nastroju. Gdy przychodzi ...
SYGNAŁY - NIEMAL JAK GNIEZNO
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2001
Polskie ziemie wciąż kryją wiele niezbadanych miejsc dla poszukiwaczy... historii. W Kałdusie, miejscowości leżącej w okolicach Torunia, trwają prace prowadzone przez archeologów Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika pod kierunkiem prof. Wojciecha ...
SYGNAŁY - SZKOŁA AGRESJI
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Komórki raka "uczą się" nawzajem. Naukowcy z University of Iowa odkryli, że wyjątkowo agresywne komórki czerniaka - jednego z najgroźniejszych nowotworów - potrafią zwiększać złośliwość pozostałych komórek nowotworu. Udowodniono, że wpływają ...
SYGNAŁY - Z INTERNETEM W KONTAKCIE
Listopad 2001
Czy TP S.A. zyska wreszcie poważnego konkurenta? Zapewne za kilka miesięcy, jako drugi kraj na świecie, będziemy mieli Internet, telefon i telewizję w zwykłym gniazdku elektrycznym. Do Internetu wciąż trudno jest uzyskać stały dostęp o odpowiednim ...
SYGNAŁY - EURO UCZULA!
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
Dermatolodzy ostrzegają, że nowe monety euro, które pojawią się w obiegu w przyszłym roku, mogą wywoływać reakcje alergiczne u osób uczulonych na nikiel. Kontakt z tym pierwiastkiem, znajdującym się w euromonetach w znaczących ilościach, może powodować ...
SYGNAŁY - DRZEWA UMIERAJĄ STOJĄC
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001
W świetle najnowszych amerykańskich badań obumarłe drzewa pełnią kluczową rolę w przyrodzie. Martwe drzewa mogą stać w lesie przez 40 lat, a kiedy zwali je wichura, leżą na ziemi przez następne 300 lat. Na jednym hektarze naturalnej puszczy można znaleźć ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 2001
Nie kijem to pałką Jak stwierdzili uczeni z Aberdeen w Szkocji, globalne ocieplenie grozi Wyspom Brytyjskim poważnym ochłodzeniem. Przeciętna temperatura w Anglii jest o około 5°C wyższa, niż można oczekiwać na tej wysokości geograficznej. Dzieje ...
SYGNAŁY - DRUGA HOLANDIA?
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
W gminie Darłowo powstaje największa elektrownia wiatrowa w Polsce. Między Cisowem a Kopaniem stoją już trzy z dziewięciu planowanych wiatraków. Każdy z nich ma wysokość 118 m, waży 225 ton i może produkować 2 MW energii elektrycznej. Pozostałe sześć ...
SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻARŁOK
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Tkwiącą w centrum naszej Galaktyki czarną dziurę po raz pierwszy udało się przyłapać na konsumpcji. Centrum Galaktyki leży w odległości 25 tys. lat świetlnych od nas, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Znajduje się w nim obiekt oznaczany przez astronomów ...
SYGNAŁY - INTELIGENTNE T-SHIRTY
WIESŁAW B. PIETRZAK Listopad 2001
Ubranie powinno nie tylko wyglądać, ale także dbać o właściciela. Teraz przyszłość przemysłu odzieżowego to niewątpliwie biotechnologia. W Wielkiej Brytanii pojawiły się w sprzedaży koszulki chroniące przed słońcem podobnie jak kremy do opalania. ...
SYGNAŁY - HIMALAJE W UŚCISKU
MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001
Sejsmolodzy ostrzegają - Indiom grozi gigantyczne trzęsienie ziemi. Przedpole Himalajów zagrożone wstrząsami zamieszkuje 40 mln ludzi. Trzęsienia, takie jak ostatnie w styczniu br., w wyniku którego zginęło 19 tys. ludzi, zdarzają się tutaj co kilka ...
SYGNAŁY - DEPRESJA W POLSCE I NA ŚWIECIE
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2001
Na depresję cierpi około 10% ludzi, przede wszystkim w starszym wieku. Brak jest pewnych danych na temat rozpowszechnienia depresji zarówno w naszym kraju, jak i na świecie. Stwierdzono jednak, że choroba ta od 1,5 do 3 razy częściej występuje wśród ...
SYGNAŁY - CHIP O MOCNYCH NERWACH
JACEK RODZEŃ Listopad 2001
Naukowcy powiązali dwa różne światy - żywej materii i martwej elektroniki. Niemieckim uczonym z Max-Planck-Institut für Biochemie udała się sztuka połączenia elektroniki mikroprocesora z żywymi komórkami nerwowymi. Peter Fromherz i Günther Zeck umieścili ...
SYGNAŁY - HIPERCIĘŻKI WODÓR
JACEK RODZEŃ Listopad 2001
Fizycy tropili go w laboratoriach przez 40 lat. Jądro atomu wodoru składa się z jednego protonu. Do tej pory znaliśmy jeszcze dwie jego cięższe odmiany: deuter, o jądrze złożonym z protonu i neutronu, i silnie promieniotwórczy tryt, którego jądro oprócz ...
SYGNAŁY - UMYSŁ STARY, ALE JARY
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Pamięć wcale nie musi się pogarszać wraz z wiekiem - głoszą psychologowie z University of Arizona. Porównali oni osiągnięcia intelektualne grupy seniorów w wieku ponad 65 lat oraz studentów jednego z college'ów. U wszystkich badano zdolność do zapamiętywania ...
SYGNAŁY - TRUJĄCY 'PLACEK'
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001
Francuscy naukowcy donoszą - toksyczne krowie odchody niszczą alpejskie łąki. Najprawdopodobniej wszystkiemu winny jest lek podawany krowom - iwermektyna. Substancja ta ma chronić bydło przed pasożytami, gdy zwierzęta przebywają na pastwiskach. Odchody ...
SYGNAŁY - KOPALNIA NA GAZIE
MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001
Polskie kopalnie mają szansę na drugie życie. Węgiel kamienny w Nowej Rudzie przestano wydobywać po wyeksploatowaniu złóż w 1999 roku. Likwidacja zakładu była procesem niezwykle kosztownym znaczne środki pochłaniają bowiem osłony socjalne dla zwalnianej ...
SYGNAŁY - PTASI RAJ
DOROTA MIKOS Listopad 2001
We wrześniu tego roku oficjalnie otwarto kolejny park narodowy w Polsce. Park o powierzchni prawie 8 tys. ha obejmuje utworzony w 1977 roku Rezerwat Przyrody "Słońsk" oraz część powstałego w 1996 roku Parku Krajobrazowego "Ujście Warty". ...
SYGNAŁY - GENETYCZNE BONSAI
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Skąd mogą się brać karłowate rośliny? Zwierzęta potrafią utrzymać stałą temperaturę ciała niezależnie od warunków zewnętrznych. Albo posiadają wydajne wewnętrzne mechanizmy regulacji ciepła, albo umiejętnie wykorzystują chłodne i gorące warunki panujące ...
SYGNAŁY - WSZECHŚWIAT PEŁEN HELU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Obserwacje międzygalaktycznego helu potwierdziły teorię ewolucji struktury Wszechświata. W końcu czerwca 1994 roku NASA umieściła na orbicie satelitę FUSE (Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer badacz widma w dalekim ultrafiolecie), za pomocą którego ...
SYGNAŁY - GAWORZENIE GESTEM
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
Niemowlęta, które mają okazję przyglądać się ludziom używającym języka migowego, zaczynają "gaworzyć" dłońmi. Nawet jeśli ich słuch jest w najlepszym porządku. Z podobnym zacięciem i radością jak maluchy powtarzające "gu, gu" czy ...
SYGNAŁY - STAŁA ZMIENNĄ JEST...
IRENA SZYMCZAK Październik 2001
Na świecie nie ma doprawdy nic pewnego. Nawet stałe fizyczne ulegają zmianom. Stała alfa jest składnikiem wzoru, określającego energię potrzebną do wzbudzenia atomu, czyli przeniesienia elektronu na orbitę bardziej oddaloną od jądra. Wracając do stanu ...
ZIEMIA I ŻYCIE - KOMETY I SKAMIENIAŁOŚCI
MARCIN RYSZKIEWICZ Październik 2001
Zakrawa na cud, że wiemy, jakiego koloru owady żyły na Ziemi miliony lat temu. Zachowanie się ich delikatnych skrzydeł zawdzięczamy rzadkiemu zbiegowi okoliczności. Ale paleontologia ma dużo czasu - może czekać na cuda. Z prochu powstałeś i w proch ...
SYGNAŁY - ŚWIŃSKI DOWCIP
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Świnie mają dobrze rozwinięty układ limbiczny, czyli tę część mózgu, która kontroluje uczucia i emocje. Zwierzęce modele chorób człowieka pozwalają naukowcom lepiej zrozumieć, co dzieje się w organizmie pacjenta. Nikogo już nie dziwią myszy chore na ...
SYGNAŁY - CZYM JEŹDZI LARA CROFT?
BOGDAN MIŚ Październik 2001
Land Rover zaprezentował defendera, samochód z ograniczonej do 1000 egzemplarzy serii "Tomb Raider". Samochód nie tylko nazwą nawiązuje do hollywoodzkiego przeboju i znanej gry komputerowej. Tak samo jak filmowy pierwowzór, defender "Tomb ...
SYGNAŁY - CZAS NA CUSSAC
SA Październik 2001
Odkryto jaskinię wypełnioną prehistorycznymi rytami. Znajduje się w niej ponad sto przedstawień zwierząt, m.in. mamutów, nosorożców, turów, jeleni i koni. Największe ryty osiągają nawet cztery metry wysokości. Są także przedstawienia ludzi i symboliczne ...
SYGNAŁY - SZYFRANT NA TELEFON
WIESŁAW B. PIETRZAK Październik 2001
Podsłuchiwanie rozmów w komórkowych sieciach nie jest tak proste jak w sieciach analogowych. W praktyce podsłuch zakłada się w sieci operatora. Korzystają z tego m.in. organy ścigania w wielu krajach. Ale taka kontrola może stać się niemożliwa za sprawą ...
KICZ CZY ARCYDZIEŁO?
BARBARA RISS Październik 2001
...nie jest wielkim dziełem, ani nawet wielką powieścią, ale jest bardzo dobrą powieścią, która w pełni zasługuje na olbrzymie powodzenie, które ją spotkało. Urok cichego wieczora opanowywał ich z wolna. - Jak tu cicho i jaki świat śliczny - rzekł zniżonym ...
ROZMYSLAJCIE NAD MOWĄ - O MARZENIACH - MISIA I MOICH
JAN MIODEK Październik 2001
Przeczytajcie o tym, jak upraszczamy sobie fonetyczny żywot. Na jednym z billboardów widzę slogan reklamowy: Misiu marzy, mi się zdarzy. Nietrudno się domyślić, że funkcję estetyczno-ekspresyjną spełnia w tym tekście prawie identyczna zbitka głoskowa ...
SYGNAŁY - SEKRETY LICZBY PI
BOGDAN MIŚ Październik 2001
Co kryją miliardy cyfr następujących po słynnym 3,14... Dwaj matematycy - David Bailey z Lawrence Berkeley National Laboratory w Kalifornii oraz Richard Crandall z Reed College w Portland w USA - udowodnili, że w rozwinięciu dziesiętnym liczby , zwanej ...
NIEZWYKŁA ZIEMIA - DIABLA GÓRA
MIROSŁAW RUTKOWSKI Październik 2001
Diaboliczna góra z filmu "Bliskie spotkania trzeciego stopnia" istnieje naprawdę - nie jest wymysłem nawiedzonego scenografa. Samotna skalna wieża górująca nad płaskowyżem Belle Fourche River nie została wzniesiona przez kosmitów i nie postawiono ...
SYGNAŁY - CZARNA DZIURA, A BŁYSKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Najdziwniejsze zjawiska i obiekty we Wszechświecie wydają się ściśle ze sobą powiązane. Każdy zapytany o takie obiekty we Wszechświecie bez wahania wskaże czarne dziury. Z najdziwniejszymi zjawiskami sprawa nie jest już tak oczywista, ale ci, którzy ...
SZCZYPTA SOLI - JUŻ BYŁ W OGRÓDKU, JUŻ WITAŁ SIĘ Z GĄSKĄ...
X.RUT Październik 2001
Na przełomie tysiącleci całą prasę obiegła wiadomość o skatalogowaniu ludzkiego genomu. Tony farby drukarskiej zużyto na laurki, zastępy dyżurnych utytułowanych komentatorów prasowych i telewizyjnych piały peany "ku czci", przekonywano, że ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 października o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 października o 23:00, 30 październikao 21:00 i 15 listopada o 20:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4,5 wielkości gwiazdowej (4,5m), schematycznie ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Pierwszy wspólny projekt zrealizują ESA i chińska agencja kosmiczna CNSA. Double Star, bo tak brzmi jego nazwa, zakłada wystrzelenie dwóch wspólnie zbudowanych satelitów przeznaczonych do badania ziemskiej magnetosfery. Posłużą do tego chińskie rakiety ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Październik 2001
Zrób sobie zdjęcie Fotografia cyfrowa trafia pod strzechy. Pomysłowi inżynierowie z Sony postanowili więc ostatnio wyposażyć amatorów zdjęć bez kliszy w przenośne studio fotograficzne. Podręczna drukarka termosublimacyjna o wdzięcznym kryptonimie ...
UCZENI W ANEGDOCIE - IGŁA BUFFONA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2001
Georges-Louis Leclerc, znany obecnie pod nazwiskiem Buffon, urodził się 7 września 1707 roku w Montbard. Uczył się najpierw w kolegium jezuickim w Dijon, gdzie był raczej przeciętnym uczniem, ale wykazywał zainteresowanie matematyką. Pod naciskiem ...
MULTIMEDIA
BOGDAN MIŚ BRONISŁAW JAKUBOWSKI WŁADYSŁAW MAJEWSKI Październik 2001
ENCYKLOPEDIA PWN.PL, seria multimedialna, pwn.pl sp. z o.o. Wrocław 2001 Nie należałem dotychczas do entuzjastów multimedialnych encyklopedii PWN. Może dlatego, że wymagam od encyklopedii więcej niż tylko krótkiego objaśnienia wpisanego hasła. Nie bawi ...
FELIETON ETOLOGA - POSŁOWIE I OSTRYGI
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001
W trakcie głosowania nad ważnymi ustawami ławy poselskie są zatłoczone. Ale już następnego dnia ta sama sala świeci pustkami. Co rządzi dynamiką obecności posłów na sali? Odpowiedzi dostarczają ostrygi. Politycy pokazują się w Sejmie tylko wtedy, ...
JAK ZOSTAĆ ŚWIĘTYM?
ANDRZEJ DATKO Październik 2001
"Taki gruby, taki chudy może świętym być" - śpiewa Arka Noego. Tymczasem sprawa nie jest taka prosta. Droga na ołtarze prowadzi bowiem przez procesy beatyfikacyjny i kanonizacyjny. Święty Remigiusz - apostoł Franków, i św. Bonifacy - apostoł ...
SYGNAŁY - KOMPUTER NA KROPKI
BOGDAN MIŚ Październik 2001
Amerykańska Narodowa Fundacja Nauki (NSF - National Science Foundation) rozpoczyna czteroletni program, którego celem jest opracowanie niezawodnych metod produkcji komputerów kwantowych. Naukowcy z Ohio State University, wspomagani przez kilka innych ...
SYGNAŁY - KOPIA NIEDOSKONAŁA
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Jądro komórki klonowanego organizmu po wprowadzeniu do komórki jajowej podlega takim przemianom, by mogło kierować jego dalszym rozwojem. Nie mamy pojęcia, na czym polega ten proces ale już wiemy, że nie jest doskonały. Okazało się, że aktywność kilku ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA PERŁA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Teleskop Hubble'a pracuje już jedenasty rok, ukazując nam piękno Wszechświata. Dziś pokazujemy opublikowane pod koniec lipca br. zdjęcie przedstawiające mgławicę planetarną NGC 6537, która leży w tle gwiazdozbioru Strzelca ponad 3000 lat świetlnych ...
SYGNAŁY - ATLANTYK POD PRĄDEM
DOROTA MIKOS Październik 2001
Najnowsze badania wód oceanu dały zaskakujące wyniki. Dane dostarczone przez satelitę TOPEX/Poseidon wykazują, że tempo krążenia wód północnoatlantyckich zmienia się o 20-30% cyklu dziesięcioletnim. Dotąd sądzono, że tak duże zmiany mogą zachodzić ...
SYGNAŁY - TAJEMNICE HIPPOS
JM Październik 2001
W połowie roku archeologowie odsłonili forum - główny plac miasta, oraz otaczające go budowle użyteczności publicznej. Słynne antyczne miasto na wschodnim brzegu Jeziora Galilejskiego, Hippos, znane też pod aramejską nazwą Susita, należało do tzw. ...
SYGNAŁY - ŚMIERDZI I SZKODZI
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2001
Palenie zmniejsza szansę przeżycia chorych na raka piersi. Naukowcy z University of California dostarczyli kolejnego argumentu przemawiającego za szybkim zerwaniem z tym nałogiem. Niedawno w miesięczniku Chest zaprezentowano wyniki badań kobiet chorych ...
SYGNAŁY - UJARZMIĆ ATOM
IRENA SZYMCZAK Październik 2001
Woda w garnku, na który często spoglądamy, szybciej się gotuje, ale jeśli nie spuścimy z niej oka, może nie zawrzeć nigdy! Do tak niezwykłych wniosków prowadzi studiowanie mechaniki kwantowej. Już ponad 20 lat temu przewidziano tzw. efekt Zenona: regularna ...
SYGNAŁY - CO MA DIAMENT DO TRZĘSIENIA
DOROTA MIKOS Październik 2001
Nową metodę wykrywania diamentonośnych skał wynaleziono dzięki trzęsieniom ziemi. Fale sejsmiczne wywołujące wstrząsy, przechodząc przez różne rodzaje skał, załamują się, odbijają oraz zmieniają prędkość. Na podstawie analizy ich przemieszczania się ...
SYGNAŁY - MIECZ O DWÓCH OSTRZACH
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Śmierć i powstanie nowego życia? Na pierwszy rzut oka wydaje się, że to dwa przeciwieństwa, ale z punktu widzenia biologii oba zjawiska mogą być bardzo podobne. Okazało się, że kaspazy - enzymy niszczące umierającą komórkę, są również niezbędne do jej ...
SYGNAŁY - OCIEPLENIE WIĘKSZE, NIŻ SZACOWANO
DOROTA MIKOS Październik 2001
Według najnowszych badań przeprowadzonych w Lawrence Livermore National Laboratory (USA) wzrost temperatury w ciągu minionego wieku wyniósł 0,7°C, a nie 0,6°C. Ten wydawałoby się niewielki, lecz bardzo istotny błąd to efekt zmian położenia i gęstości ...
SYGNAŁY - ZŁOTY STRZAŁ
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Jak wygląda uzależnienie od narkotyków na poziomie komórkowym? Według naukowców chodzi przede wszystkim o przewlekłe zaburzenia pracy wybranych obszarów mózgu. Impulsy wysyłane przez te części mózgu narkomana wywołują "głód" psychiczny, wzmacniając ...
SYGNAŁY - ZIELONE ZDROWIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 2001
Krew mnichów buddyjskich, będących na wegetariańskiej diecie, zawiera bardzo duże ilości kwasu salicylowego. Jest to podstawowy składnik aspiryny, któremu przypisuje się zapobieganie chorobom serca i niektórym nowotworom. Być może właśnie dlatego choroby ...
SYGNAŁY - WSKRZESZENIE GIGANTA
JACEK NAROŻNIAK Październik 2001
Superatrakcją tegorocznego salonu lotniczego Le Bourget był największy samolot świata, ukraiński An-225 Mrija. An-225 Mrija ("Marzenie") jest zmodernizowaną wersją oryginału, który zbudowany został pod koniec lat osiemdziesiątych. Stworzono ...
SYGNAŁY - CZŁOWIEK Z GRAN DOLINY
JACEK RODZEŃ Październik 2001
Zrekonstruowano wygląd twarzy najstarszego Europejczyka. Na wystawie w hiszpańskim San Sebastian zaprezentowano ostatnio prawdopodobny wygląd twarzy mieszkańca Europy sprzed około 800 tys. lat. Rekonstrukcji dokonano z wykorzystaniem fragmentów kości ...
SYGNAŁY - JEDNA PORA ROKU
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001
Dlaczego afrykańskie ptaki owadożerne żyją dłużej niż ich kuzyni z Europy? Takie pytanie zadał Will Peach z brytyjskiego British Trust for Ornithology po analizie ogromnej bazy danych, jaką stworzył w ciągu 16 lat dla drobnych ptaków śpiewających. Przy ...
SYGNAŁY - DRUGIE DNO KIELISZKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2001
Picie w młodym wieku jest raczej objawem alkoholizmu niż jego przyczyną. Powszechnie uważa się, że w przypadku osób, które już w dzieciństwie zaczęły pić alkohol, istnieje większe ryzyko uzależnienia. Wielu badaczy i lekarzy zajmujących się tym problemem ...
SYGNAŁY - DYSKRETNY ATAK KOMANCZÓW
JERZY LIWIŃSKI Październik 2001
Po "niewidzialnych" samolotach przyszła pora na śmigłowce. Opracowany przez firmy Boeing i Sikorsky RAH-66 Comanche jest pierwszym na świecie śmigłowcem bojowym zbudowanym według wymogów technologii stealth. Jej idea polega na maksymalnym ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 2001
Słonolubny pomidor Kolejnym sukcesem prac nad genetyczną modyfikacją roślin uprawnych było stworzenie przez uczonych z University of California oraz Toronto University pomidora, który może rosnąć na zasolonym gruncie. Przed spożyciem nadal wymaga ...
SYGNAŁY - DŹWIĘKOWY REJS
JERZY LIWIŃSKI Październik 2001
Na dużej wysokości i prawie z prędkością dźwięku będzie w przyszłości latać nowy samolot pasażerski Boeinga. Ostatnio inżynierowie Boeinga ogłosili rozpoczęcie prac nad samolotem nowej generacji sonic cruiser ("dźwiękowy liniowiec"). Podczas ...
SYGNAŁY - BEZ OGONA - STRASZNO!
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001
W geście rozpaczy schwytana jaszczurka odrzuca ogon, by reszta ciała mogła ujść cało. Pierścień specjalnych mięśni wokół tylnej części kręgosłupa kurczy się, zrywa więzadła i ogon zostaje na pożarcie. Taką strategię obrony przed atakiem stosują nasze ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Październik 2001
Motyw linii zamkniętej pojawia się w łamigłówkach matematycznych od bardzo dawna. Najstarsze zadania, w których występuje, wiążą się z labiryntami, podróżami oraz szachami. Zwykle chodzi w nich o wyznaczenie jakiejś trasy kończącej się w punkcie wyjścia ...
SYGNAŁY - SZPIEG O PSEUDONIMIE TERRA
DOROTA MIKOS Wrzesień 2001
Już niedługo najwięksi producenci gazów cieplarnianych przestaną być anonimowi. Dzięki zdjęciom satelitarnym o bardzo dużej rozdzielczości możliwe będzie zidentyfikowanie poszczególnych winowajców zanieczyszczających atmosferę tlenkiem węgla (CO), azotu ...
SYGNAŁY - SOJOWA TERAPIA
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Azjaci jedzą dużo soi i rzadko chorują na raka prostaty. Podczas dorocznego zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego naukowcy z Centrum Badań nad Rakiem z University of California przedstawili interesujące wyniki prac nad nowym lekiem przeciw ...
SYGNAŁY - SKĄD SIĘ WZIĘŁY TE PLANETY?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Poszukiwania planet w gromadzie kulistej M22 zakończyły się sukcesem, który okazał się nieco kłopotliwy. Gromada M22 składa się z kilku milionów gwiazd ciasno stłoczonych na kulistym obszarze o średnicy 60 lat świetlnych. W pobliżu jej centrum odległości ...
SYGNAŁY - ZDROWY NAŁÓG
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Stawia na nogi i chroni przed Parkinsonem. Picie umiarkowanych ilości kawy to nie tylko sposób na poranną senność. Według naukowców z Massachusetts General Hospital kofeina zawarta w tym napoju może niwelować skutki choroby Parkinsona. Schorzenie ...
SYGNAŁY - KOSMICZNY STEROWIEC
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001
Po 2010 roku poleci na Tytana. Pozostanie tam przez dwa tygodnie. Zdobywając kosmos, stajemy przed problemem dokładnego i bezpośredniego zbadania planet i księżyców. Jednym z rozwiązań tego problemu może być Aerover Blimp - mały sterowiec, przeznaczony ...
SYGNAŁY - IGLASTY GĄSZCZ
DOROTA MIKOS Wrzesień 2001
Za kilkadziesiąt lat w lesie zobaczymy przede wszystkim sosny. Przyczyną takich zmian będzie podwyższony poziom dwutlenku węgla w atmosferze. Gaz ten wraz z energią słoneczną bierze udział w procesie fotosyntezy, a jego zwiększone stężenie przyspiesza ...
SYGNAŁY - PODRÓŻE OGŁUPIAJĄ
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001
Po zmianie stref czasowych czujemy się rozbici i otępiali. Na szczęście po kilku dniach intelekt wraca do normy... ale czy na pewno? Organizm ma kłopoty z przyzwyczajeniem się do zaburzeń rytmu dnia i nocy: mózg jest zdezorientowany, ponieważ po dniu ...
SYGNAŁY - PODWODNA EKSMISJA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
Ocieplenie klimatu nie musi zniszczyć raf koralowych! Najprawdopodobniej blednięcie korali [patrz: "Rafa pod prądem", WiŻ nr 8/2001] nie jest zapowiedzią nadciągającej katastrofy, ale ryzykowną grą tych organizmów, które próbują przystosować ...
UCZENI W ANEGDOCIE - NIEULECZALNE UROJENIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 2001
Prawo Ohma należy do najbardziej znanych praw fizyki. Zetknął się z nim zapewne każdy uczeń w szkole średniej. Prawie nikt jednak nie wie, że odkrywca tego prawa, Georg Simon Ohm, był profesorem matematyki, a wyniki jego badań były przez większość współczesnych ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 września o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 września o 23:00, 30 września o 22:00 i 15 października o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - JASKINIE I TAJEMNICA CAŁUNU TURYŃSKIEGO
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Datowanie węglem 14C prowadzi do błędów rzędu kilku tysięcy lat. Naukowcy zbadali nacieki jaskiniowe (stalagmity) w tzw. blue holes [patrz: "Błękitne studnie", WiŻ nr 6/2001], jaskiniach zalanych wodą znajdujących się na Bahamach. Tempo przyrostu ...
SYGNAŁY - ALE BYCZA FRYZURA!
MARIA SUPRANOWICZ Wrzesień 2001
Byki mogą interesować ludzi nie tylko jako potencjalne befsztyki, czy też dlatego, że chorują na BSE. Niektórzy badacze obserwują ułożenie sierści na ich łbach i wysnuwają daleko idące wnioski. Toreador, który chciałby nacieszyć się zarobionymi podczas ...
STEROWANIE JĘZYKIEM
BRONISŁAW JAKUBOWSKI Wrzesień 2001
W wyścigu do wspólnej Europy może nam przeszkodzić język - twierdzą lingwistyczni dyletanci. Językoznawcy martwią się, że przystąpienie do Unii Europejskiej zagraża polszczyźnie i zastanawiają, jak temu przeciwdziałać. Wszyscy są jednak zgodni, że polszczyznę ...
IM SROŻSZA, TYM LEPSZA
AGNIESZKA LISAK Wrzesień 2001
Powieszenie na haku za żebro, wbicie na pal, spalenie. Przez wieki karę śmierci powszechnie uważano za najbardziej skuteczną, a im była krwawsza, tym lepszą miała być przestrogą dla przestępców. W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, nie wykonuje ...
CZY ISTNIEJE POLSKA W ŚWIECIE?
ADAM SUCHOŃSKI Wrzesień 2001
Uczeń w RPA z podręcznika do historii dowie się, że Hitler i Stalin jednocześnie najechali na Polskę, a wojska radzieckie doszły aż do Wisły. Jego włoski kolega przeczyta, że Niemcy po zajęciu Warszawy we wrześniu 1939 roku wypędzili całą ludność i miasto ...
BAWEŁNIANY ZAMEK
MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001
Gorące wody, wapień i kaprysy przyrody stworzyły Pamukkale - jaskinię na wolnym powietrzu. Do Pamukkale dostaniemy się bez trudu z każdego dworca autobusowego w Zachodniej Turcji. Trasa wycieczki prowadzi zwykle przez miejscowość Denizli, a później ...
SZCZYPTA SOLI - SKĄD TYLE GNIEWU?
X.RUT Wrzesień 2001
Prawie na samym początku "Eneidy" Wergiliusz pyta: "Tantaene animis caelestibus irae?" ("Skąd tyle gniewu w niebiańskich duszach?"). Rozmawiając niedawno z panem S. o publicznych sprawach Najjaśniejszej, usłyszałem, co ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Dotknięcie kosmosu umożliwia niewidomym specjalnie dla nich wydany album ze zdjęciami wybranymi z kolekcji Teleskopu Hubble'a. Kolory są w nim zastąpione przez różne rodzaje wzorów tłoczonych na kartach, a każdemu zdjęciu towarzyszy komentarz napisany ...
SYGNAŁY - DRUGI PLUTON?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Za orbitą Neptuna odkryto obiekt o średnicy ponad 1000 km. Na peryferiach Układu Słonecznego krążą liczne planetoidy. Należą one do tzw. Pasa Kuipera, który jest pozostałością po okrążającym młode Słońce dysku protoplanetarnym. Największym ze znajdujących ...
SYGNAŁY - SZÓSTY ZMYSŁ FOKI
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Zwęszyć ofiarę w dżungli czy na sawannie to żadna sztuka, ale czy można wytropić rybę pod wodą? Czy wiedzą Państwo, co to jest "ribbentrop"? Jest to jak powiadają żartem nurkowie ślad pozostawiony w wodzie przez płynącą rybę. Idąc takim śladem, ...
SYGNAŁY - LEPSZE ZŁO
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Alkohol ratuje płody przed... alkoholem. Mocne trunki, zwłaszcza przed 12 tygodniem ciąży, mogą powodować u płodu uszkodzenia mózgu i układu nerwowego, spowolnienie wzrostu, charakterystyczne deformacje twarzy, a nawet poronienie. Ponieważ obecnie ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2001
Myślenie męczy Dwaj profesorowie University of Illinois, Paul Gold i Ewan McNay, ogłosili wyniki swoich badań, które dowodzą dobrze mi znanej prawdy, że umysłowy wysiłek skrajnie męczy. Mówiąc dokładniej, intensywne myślenie powoduje wyczerpanie zasobów ...
SYGNAŁY - SUKCES POLSKICH HAKERÓW
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001
Kilku godzin potrzebowali Polacy, by złamać jeden z najpotężniejszych systemów zabezpieczeń. Zdobyli w ten sposób blisko 50 tys. dolarów. Podczas międzynarodowego spotkania "Infosecurity Europe 2001", zorganizowanego w tym roku w Londynie, ...
SYGNAŁY - W CIENIU KONKURENCJI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
Jedne bujnie rosną w pełnym słońcu, inne tylko w cieniu. Rośliny choć pozbawione oczu także "widzą" światło. Podobnie jak o wodę, składniki mineralne czy przestrzeń do życia, rośliny walczą o dostęp do światła. Właśnie ten czynnik decyduje, ...
SYGNAŁY - ZAGADKA NEUTRIN SŁONECZNYCH WYJAŚNIONA
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Cząstki-widma mają masę. Może to właśnie one stanowią większość masy Wszechświata. Poza "przyzwoitymi" cząstkami elementarnymi: protonem, neutronem i elektronem, które budują otaczający nas świat, fizycy wiedzą o istnieniu kilku innych tajemniczych ...
SYGNAŁY - JAKIE BĘDZIE AUTO PRZYSZŁOŚCI?
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001
Opony trwalsze od pojazdu, lakier bez rys i chłodzący dach. Nanotechnologia obecna jest w motoryzacji już od kilkunastu lat. We wszystkich nowych samochodach z silnikami benzynowymi obecne są katalizatory zbudowane z cieniutkich nanorurek. Już dziś ...
SYGNAŁY - ŻYCIE PO ŚMIERCI
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001
Wszczepienie komórek macierzystych do układu nerwowego pacjenta daje szansę na leczenie wielu chorób. Naukowcy z Salk Institute w USA postawili pierwszy krok na drodze do realizacji tych marzeń, opracowując metodę izolacji komórek macierzystych z tkanki ...
SYGNAŁY - ZAMIEŚĆ POD DYWAN?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001
Morze Norweskie już wkrótce może stać się składowiskiem dwutlenku węgla. Uczeni z Nansen Environmental and Remote Sensing Center w Bergen zaproponowali oryginalny sposób utylizacji dwutlenku węgla. Ten kłopotliwy gaz jest produktem ubocznym przy eksploatacji ...
SYGNAŁY - NEKROPOLIA XXI WIEKU?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
W Szwecji wynaleziono nową metodę chowania zmarłych - zamrażanie i kompostowanie. Dzięki tym praktykom ciało zamienia się w próchnicę zaledwie w kilka miesięcy. Po zamrożeniu zwłoki są zanurzane w ciekłym azocie, co pozbawia je wody. Pozostaje z nich ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Wrzesień 2001
Dwa najważniejsze tegoroczne wydarzenia łamigłówkowe tuż, tuż: 2 września w Warszawie finał 6 Mistrzostw Polski; 8–13 października w Brnie 10 Mistrzostwa Świata. Głównym sponsorem udziału drużyny polskiej w mistrzostwach jest tym razem ...
SYGNAŁY - BÓL NIENATURALNY
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Nawet w najbardziej zagorzałym mieszczuchu ukryta jest potrzeba obcowania z naturą. Umieją to wykorzystać lekarze. Bronchoskopia jest jedną z metod diagnostycznych polegającą na wprowadzeniu do płuc przytomnego pacjenta (przez nos lub usta) cienkiej ...
SYGNAŁY - OGIEŃ WŚRÓD LODÓW
MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001
Zespół naukowców z University of Hawaii, opracowujący mapę dna Morza Arktycznego, nieoczekiwanie dokonał sensacyjnego odkrycia. W czasie prac nad danymi sonarowymi, dostarczonymi przez okręt podwodny USS Hawkbill, napłynęły informacje ze światowej sieci ...
SYGNAŁY - RANDKA Z HIV
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Wbrew powszechnemu przekonaniu strzykawki i igieł nie są głównym źródłem zakażeń HIV u narkomanów. Wyniki trwających 10 lat badań dowodzą, że głównym źródłem zakażeń narkomanów wstrzykujących sobie narkotyki są stosunki seksualne. Co więcej, według ...
SYGNAŁY - NIC SIĘ NIE MARNUJE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
Plastikową butelkę można zrobić... z obornika. Zwierzęta gospodarskie, zwłaszcza krowy, nie trawią dokładnie pokarmu. Ich odchody są bogate w węglowodany i białka. A we wzorowym gospodarstwie nic nie powinno się zmarnować. Węglowodany mogą być oddzielone ...
SYGNAŁY - ZAPÓŹNIONA W ROZWOJU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Wenus wygląda dziś tak samo, jak Ziemia 2.5 mld lat temu. Na przełomie ery archaicznej i proterozoicznej na Ziemi pojawiły się pierwsze stabilne kontynenty i pierwsze bakterie. Epoka ta odznaczała się ponadto intensywną działalnością wulkaniczną. ...
SYGNAŁY - NIEPRZEWIDZIANY RUCH
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Dinozaury najprawdopodobniej wyginęły 65 mln lat temu wskutek upadku wielkiej planetoidy. Ale skąd się ona wzięła na kursie Ziemi? Astrobiolog Bruce Runnegar wraz z kolegami z University of California w Los Angeles wysunął dość nietypową hipotezę, ...
SYGNAŁY - W SIECI SEKSU
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001
Czy burzę zmysłów można opisać równaniem? Podjęli się tego wyzwania amerykańscy naukowcy, analizujący szczegóły życia osobistego prawie trzech tysięcy kobiet i mężczyzn. Następnie spróbowali znaleźć wzór opisujący częstotliwość i współzależność ich ...
FELIETON ETOLOGA - POLITYCY NA TOKOWISKU
MARZENNA NOWAKOWSKA Wrzesień 2001
Do mównicy idzie z wysoko podniesioną głową. Krok pewny, sprężysty. Garnitur od najlepszego krawca. Jeśli głos także go nie zawiedzie, polityk może nawet gulgotać. Liczy się wrażenie siły i pewności siebie. Samica pawia potrafi wykryć brak zaledwie ...
SYGNAŁY - NA KRESACH WSZECHŚWIATA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
NASA wystrzeliła sondę kosmiczną, która zbada promieniowanie sprzed 14 mld lat. Promieniowanie docierające do nas z dużych odległości jest w charakterystyczny sposób zniekształcone (w żargonie astronomów "poczerwienione"). Efekt poczerwienienia ...
SYGNAŁY - GRYPA LUBI GŁÓD
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Brak selenu wyzwala mutacje wirusa. Wirus grypy, który w samych tylko Stanach Zjednoczonych "wysyła" do szpitali 100 tys. osób rocznie, może ulegać błyskawicznym przemianom, gdy w organizmie brakuje selenu. Do takich wniosków doszli amerykańscy ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 sierpnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 sierpnia o 23:00, 30 sierpnia o 22:00 i 15 września o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - JAK DZIECKO ROZRÓŻNIA SŁOWA?
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Żeby zrozumieć sens zdania, trzeba najpierw wiedzieć, gdzie zaczynają się i kończą poszczególne słowa. Podstawową umiejętnością pozwalającą na zrozumienie słów jest zdolność do rozróżniania, co jest słowem, a co nie. Publikacja w czerwcowym numerze ...
SYGNAŁY - HISTORIA W LIŚCIACH MIŁORZĘBU
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001
Nowe pomiary prostują błędy w starszych danych klimatycznych. Na University of Oregon powstał nowy, ciekawy zapis klimatycznej historii Ziemi. Potwierdza on rolę dwutlenku węgla jako gazu cieplarnianego, uczestniczącego w procesie globalnego ocieplenia, ...
SYGNAŁY - KONIEC ANTYSEMITYZMU W INTERNECIE
BOGDAN MIŚ Sierpień 2001
Powstaje pierwsza w dziejach konwencja o przestępstwach internetowych. Czy to początek cenzury w Sieci? Rada Europy zaproponowała w kwietniu wprowadzenie zakazu propagandy rasistowskiej i szerzenia treści wyrażających nienawiść w Internecie. Taki ...
SYGNAŁY - ROZGRYWKA NA UCHO
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Czy w sporcie słuch jest ważniejszy od wzroku? Badania naukowców nie zawsze są śmiertelnie poważne. Podczas czerwcowego posiedzenia Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego Robert Adair, fizyk z Yale University, przedstawił wnikliwą analizę dźwięku ...
SYGNAŁY - JAK RYBA W... TORFIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Konkurencja dla przemysłu chłodniczego? Norwescy naukowcy twierdzą, że lodówki można z powodzeniem zastąpić... torfem. Ryby przechowywane w tym materiale w temperaturze pokojowej zachowują świeżość przez blisko miesiąc! Do tej pory powszechnie znanym ...
SYGNAŁY - TWARZ AUTYZMU
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2001
Udowodniono, że autystyczne dzieci silniej reagują na widok znajomej zabawki niż na twarz własnej matki. Dzieci autystyczne mają kłopoty z kontaktami społecznymi - bardziej przywiązują się do przedmiotów i miejsc niż do innych ludzi. Badacze z University ...
SYGNAŁY - ATMOSFERA SIĘ BRUDZI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Stwierdzono spadek stężenia naturalnej substancji oczyszczającej atmosferę. Zakończono 23-letnie, międzynarodowe badania nad zmianami stężenia w atmosferze rodnika hydroksylowego (OH -). Związek ten, o cząsteczce zbudowanej z jednego atomu tlenu i jednego ...
SYGNAŁY - LICZENIE LASÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Tereny leśne na świecie nadal kurczą się w szybkim tempie. Według najnowszego raportu Food and Agriculture Organization przy ONZ w ostatniej dekadzie XX wieku na świecie wycinano rocznie średnio 9 mln hektarów lasów. Straty są o 10% mniejsze, niż szacowano ...
SYGNAŁY - MINERAŁY NA GANIMEDESIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Na księżycu Jowisza może istnieć podpowierzchniowy ocean. Naukowcy z University of Hawaii na podstawie pomiarów wykonanych przez sondę Galileo stwierdzili, że na powierzchni Ganimedesa - jednego z księżyców Jowisza - znajdują się minerały siarczanowe, ...
SYGNAŁY - STAROŻYTNY SYSTEM WAG
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001
Kraje Bliskiego Wschodu już w epoce brązu miały wspólny, łatwy sposób przeliczania różnych systemów wag. Państwa położone między Indusem a wschodnimi wybrzeżami Morza Śródziemnego handlowały surowcami takimi jak: lazuryt, miedź, cyna, srebro, złoto ...
SYGNAŁY - CZARNY WIR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Po raz pierwszy (choć tylko pośrednio) zaobserwowano obrót czarnej dziury dookoła jej własnej osi. Nietrudno jest wykryć i prześledzić wirowy ruch gwiazdy lub planety, czyli obiektów, które mają mniej lub bardziej wyraźnie zarysowaną powierzchnię. Co ...
SYGNAŁY - POLICYJNA SIEĆ
WIESŁAW B. PIETRZAK Sierpień 2001
Po kajdankach także komputer staje się niezbędny w pracy policjanta. Jedno z największych w Polsce przedsięwzięć informatycznych - Krajowy System Informacyjny Policji (KSIP) znajduje się już w fazie końcowej. Obsługiwać będzie docelowo 100 tys. policjantów ...
SYGNAŁY - SCHIZOWIRUS
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2001
Co jest przyczyną najbardziej tajemniczej choroby psychicznej człowieka? Naukowcy ciągle jeszcze nie są pewni, co wywołuje schizofrenię - uszkodzenia genów, zaburzenia rozwojowe czy może urazy psychiczne? A może coś, czego raczej nikt się nie spodziewał ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2001
Kriogeniczna Arka Noego Obecnie około 90 ludzi w Ameryce znajduje się w stanie głębokiego zamrożenia w nadziei, że przyszłe postępy medycyny pozwolą kiedyś na ich reanimację. Architekt Stephen Valentine ma jednak bardziej ambitne zamiary - za sumę ...
SYGNAŁY - ŚWIECĄCY KRZEM
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Nanokryształy emitujące światło o różnych barwach mogą zrewolucjonizować rynek monitorów. Dwaj profesorowie z University of Texas opracowali świecące kryształki krzemu. Może to być ogromny przełom zarówno w technice generowania obrazu, jak i w fizyce ...
SYGNAŁY - NIECIERPEK-KONKWISTADOR
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Przybysz z Azji wypiera europejskie gatunki roślin. Naszym rodzimym roślinom mogą zagrażać obce gatunki, które często przy-padkowo zostają przeniesione z odległych terenów. Przybysze są groźnymi konkurentami zabierającymi składniki pokarmowe, wodę, ...
SYGNAŁY - DZIESIĘĆ RAZY SZYBCIEJ NIŻ DŹWIĘK
BOGDAN MIŚ Sierpień 2001
Program Hyper-X przewiduje budowę samolotu rozwijającego prędkość 10 Ma. Podróżnicy powinni się uczyć nowych słów. Takich jak scramjet (czyt. skramdżet), które oznacza nowy typ silnika odrzutowego, zdolnego do rozpędzenia samolotu do prędkości 10 ...
INTERNET - MUZEA W SIECI
BOGDAN MIŚ Sierpień 2001
Nie tak dawno temu mój znajomy, klasyczny humanista z wykształcenia i przekonania, nastawiony przez długi czas do komputerów jak pies do jeża, zadzwonił do mnie zupełnie zafascynowany możliwością dotarcia przez Internet do zasobów muzealnych całego świata. Rzeczywiście, ...
SYGNAŁY - PAPIEROSY I ŁÓŻKOWE KŁOPOTY
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Palenie tytoniu ogromnie zwiększa ryzyko impotencji. Informacja, którą zaprezentował prof. John Spangler z amerykańskiego Wake Forest University, może dla wielu mężczyzn stanowić wystarczający powód, by zerwać z nałogiem. Przeprowadzone przez niego ...
SZCZYPTA SOLI - ŻEBYŚ ŻYŁ W CIEKAWYCH CZASACH!
X.RUT Sierpień 2001
Tytułowa klątwa wcale nie jest chińska, jak się powszechnie uważa, pochodzi ze zbioru pseudochińskich bajek dla dorosłych "The Wallet Of Kai Lung", wydanego w 1900 roku przez angielskiego autora, Ernesta Bramaha. Tamże znaleźć można jeszcze ...
KSIĄŻKI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI MARTA WRZOSEK BOGDAN MIŚ Sierpień 2001
SZKOŁA FOTOGRAFOWANIA NATIONAL GEOGRAPHICPeter K. Burian i Robert Caputo, Przełożył Maciej Hen,Wydawnictwo G+J RBA, Warszawa 2000 Książka ta jest dokładnie tym, co sugeruje tytuł - podręcznikiem do nauki fotografowania. Jest on tym cenniejszy, że pozbawiony ...
UCZ SIE JEZYKÓW! ALE JAK!
GRZEGORZ ŚPIEWAK Sierpień 2001
Któż nie marzy o kursie języka w pigułce, najlepiej dosłownie, w formie pastylki (wielu zgodziłoby się nawet na serię bolesnych zastrzyków!), byle nie poświęcać temu zadaniu setek godzin żmudnej pracy. Czy istnieje jedna, uniwersalna i skuteczna dla ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - SETKANI S WAJDOU, S MIODKEM
JAN MIODEK Sierpień 2001
Zetknięcie się z taką czy inną konstrukcją pochodzącą z pokrewnego języka przynosi bardzo często cenną informację o przeszłości języka ojczystego, a także o jego prawdopodobnej przyszłości. Przekonałem się o tym niedawno, gdy wpadła mi w ręce pamiątka ...
SYGNAŁY - PRZEZROCZYSTE SŁOŃCE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Postępy heliosejsmologii umożliwiły oglądanie niewidocznej z Ziemi półkuli Słońca. Grupa plam słonecznych, którą obserwowano za pomocą satelity SOHO w marcu i kwietniu br. Heliosejsmologia zajmuje się badaniem wnętrza Słońca poprzez obserwacje drgań ...
SYGNAŁY - PRZEZ DZIURKĘ OD KLUCZA
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Chory organ można usunąć bez skomplikowanej operacji. Lekarze z Wydziału Chirurgii Małoinwazyjnej Washington University School of Medicine dowodzą, że zmienioną nowotworowo nerkę można z powodzeniem usunąć, nie narażając pacjenta na poważną operację. ...
UCZENI W ANEGDOCIE - SAMOTNIK Z NEW HAVEN
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 2001
Każdy fizyk i chemik dobrze wie, jak wiele do nauki wniósł Josiah Willard Gibbs, ale poza tymi kręgami naukowców jest to postać zupełnie nieznana. Był to jednak uczony bardzo wybitny, według niektórych opinii największy fizyk teoretyk urodzony na ziemi ...
SYGNAŁY - KATAKLIZM, KTÓRY PRZEŻYŁY DINOZAURY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Dlaczego u schyłku triasu wymarły organizmy najlepiej przystosowane? Peter Ward, znany amerykański ewolucjonista z University of Washington, twierdzi, że - podobnie jak 65 mln lat temu - także przed 200 mln lat masowe wymieranie gatunków było spowodowane ...
SYGNAŁY - KU PRZESTRODZE!
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Czy polskie motyle podzielą los belgijskich? Motyle są bardziej wrażliwe niż inne organizmy - najwcześniej ostrzegają o groźnych zmianach w środowisku. Motyle dzielą los ginących gatunków roślin i zwierząt na całym świecie, ale najbardziej precyzyjne ...
SYGNAŁY - DMUCHANA CELULOZA
JACEK RODZEŃ Sierpień 2001
Wygląda jak zamrożony dym, jest niewiele cięższa od powietrza i tak twarda, że do jej rozkruszenia trzeba użyć młotka. Bing Fung, który wraz z grupą swoich kolegów z University of Oklahoma stworzył nowy, niezwykły materiał, nie kryje dumy, twierdząc, ...
SYGNAŁY - POSTĘP W WALCE Z ALZHEIMEREM
JACEK NAROŻNIAK Sierpień 2001
Czy nowo odkryty enzym pomoże pokonać chorobę? Choroba Alzheimera powoli, lecz nieubłaganie prowadzi do degeneracji komórek nerwowych znajdujących się w mózgu. Osobowość i zachowanie pacjenta zmieniają się, a komunikacja z otoczeniem staje się coraz ...
SYGNAŁY - KIEDY RUSZYŁY PŁYTY?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Sierpień 2001
Dolna część geologicznej skali czasu zaczyna się wypełniać. Najstarszy okres dziejów naszej planety, zwany archaikiem, to właściwie terra incognita. Prawie nic nie wiemy o jego geologii, pomimo że trwał bagatela 2 mld lat, czyli 45% historii Ziemi. ...
SYGNAŁY - W CENTRUM CENTAURA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Międzynarodowy zespół astronomów przeprowadził niezwykle trudne obserwacje olbrzymiej galaktyki. W odległości 11 mln lat świetlnych od Słońca znajduje się galaktyka, która jako obiekt pod wieloma względami nietypowy już od dawna wzbudza zainteresowanie ...
SYGNAŁY - CZESANIE CIEKŁYCH KRYSZTAŁÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Z fabryk monitorów komputerowych znikną wreszcie bele aksamitu. Firma IBM opublikowała w Nature pierwszy z zapowiadanych czterech artykułów, opisujących nową technologię produkcji ekranów ciekłokrystalicznych (LCD), które stosowane są w komputerach ...
TAJEMNICE PROTOKOŁU DYPLOMATYCZNEGO
SERGIUSZ SIDOROWICZ Sierpień 2001
Niegdyś bywało, że do sali obrad wykuwano tyleż drzwi, ilu było dyplomatów, by zapobiec sporom, kto wejdzie pierwszy. Dziś te zawiłe kwestie rozstrzyga protokół dyplomatyczny. Bez protokołu dyplomatycznego mogłaby istnieć dyplomacja, ale byłaby niezwykle ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Zmarł Douglas Adams, autor błyskotliwej, ironicznej, a zarazem pełnej humoru serii książek "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy" (wydanie polskie "Autostopem przez galaktykę"). Miał 49 lat. Czysty przypadek zrządził, że w dniu jego ...
SYGNAŁY - ZABÓJCZY DYMEK
JOANNA NURKOWSKA Sierpień 2001
Bierne palenie obniża poziom witaminy C w organizmie. O tym, że palenie papierosów szkodzi, wiemy wszyscy. Amerykańscy naukowcy, Richard S. Strauss i Robert Wood Johson, wykazali ostatnio, że istnieje związek pomiędzy tzw. biernym paleniem a niskim ...
CO NOWEGO
MAREK CHROMICKI Sierpień 2001
Długowieczne wspomnienia Miłośnicy fotografii cyfrowej powinni zainteresować się specjalnym papierem firmy Hewlett-Packard, przeznaczonym do drukarek atramentowych. HP Colorfast Photo Paper przypomina papier fotograficzny, a wydrukowane na nim zdjęcia ...
SYGNAŁY - KORALOWY MATUZALEM
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Ile lat liczą sobie rafy? Naukowcy zmierzyli wiek raf koralowych. Na podstawie próbek pobranych z odwiertów z Wielkiej Rafy Koralowej u brzegów Australii ustalono, że zaczęła ona się tworzyć 600 tys. lat temu. Od tamtego czasu przyrasta w tempie ...
SYGNAŁY - CHROBOTWÓRCZE OPAKOWANIA LEKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Farmaceutyki przechodzą długotrwałe testy. A co z ich opakowaniami? Przed wprowadzeniem nowego leku na rynek dokładnie bada się jego efekt terapeutyczny i skutki uboczne. Czy jednak ktokolwiek bada skutki uboczne... opakowań na leki? Tymczasem niedawna ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Sierpień 2001
W sierpniowym „Puzelandzie” zadania są nieco osobliwe. Pozwalam sobie na trochę ekstrawagancji z racji renowacji, sublimacji i wakacji oraz skłonności do wsadzania kija w mrowisko. Z -cjami wiąże się przede wszystkim nowy rodzaj obrazka logicznego ...
SYGNAŁY - STRAŻNIK ROZSZYFROWANY?
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Wiemy już, jak uaktywnia się białko - pogromca nowotworów. W czerwcu tygodnik Science przyniósł sensacyjną wiadomość: wyjaśniono, w jaki sposób aktywowane jest białko p53, chroniące nasze komórki przed przekształceniem się w nowotwory. Dotąd było wiadomo, ...
AYERS ROCK
MIROSŁAW RUTKOWSKI Lipiec 2001
Tego widoku nie sposób pomylić z żadnym innym. Ayers Rock wielki czerwony monolit wyrasta nagle pośrodku idealnie płaskiej pustyni, jakby spadł tu z kosmosu. Mimo niewątpliwej magii (genius loci) otaczającej to miejsce, trzeba z żalem stwierdzić, że ...
SYGNAŁY - OSTATNIE LATA ORANGUTANÓW?
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Kolejny gatunek dużych zwierząt zagrożony wymarciem. Amerykańska organizacja Wildlife Conservation Society (WCS) ostrzega, że jeśli nie zostaną zatrzymane obecne trendy, za 10 lat na Ziemi może już nie być orangutanów. Analizy terenów północnej Sumatry ...
SYGNAŁY - TAMA DLA PRYSZCZYCY?
JERZY KITA Lipiec 2001
Naukowcy potrafią już odróżnić przeciwciała powstające w wyniku zarażenia pryszczycą od wytwarzanych po szczepieniu. W 1992 roku Europę uznano za rejon wolny od pryszczycy i wprowadzono zakaz szczepień. Chociaż szczepienia uodporniają zwierzęta przeciwko ...
SYGNAŁY - ROK W ZAWIESZENIU DLA KRAKERA
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Włamania do systemów komputerowych są karane na całym świecie, także w Polsce. Na trzy lata zawiesił Sąd Okręgowy w Krakowie karę roku więzienia dla Andrzeja G., orzeczoną wobec niego przez sąd pierwszej instancji za włamanie się do cudzego komputera ...
SYGNAŁY - PRA...PRAKLESZCZ
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Ród pasożytniczych krwiopijców ma naprawdę długą historię... W 1990 roku w bryle bursztynu przechowywanej w American Museum of Natural History w Nowym Jorku znaleziono kilka owadów, m.in. dobrze zachowanego kleszcza. Niedawno poproszono profesora Hansa ...
SYGNAŁY - MIŚ NA ZIMNO
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Zdolności zwierząt mogą pomóc obłożnie chorym i... kosmonautom. Długotrwałe unieruchomienie pacjenta (np. po ciężkim zabiegu chirurgicznym albo skomplikowanym złamaniu) prowadzi do poważnego osłabienia mięśni i układu krążenia. Po kilku miesiącach leżenia ...
SYGNAŁY - HISTORIA MAGNESEM PISANA
DOROTA MIKOS Lipiec 2001
Zmiany pola magnetycznego Ziemi bez tajemnic. Najnowsze badania naukowców z University of Rochester w USA dowodzą, że pole magnetyczne Ziemi w okresie kredowym było trzy razy silniejsze, niż wskazywały dotychczasowe pomiary. Analizie poddano próbki ...
SYGNAŁY - GRZYBOBRANIE W MROWISKU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 2001
Nie tylko ludzie zgłębiają tajemnice agrotechniki. Najlepszymi rolnikami wśród owadów są grzybiarki parasolowe - mrówki, które ciężko pracują na swą nazwę. Parasolowe, bo wycięte żuwaczkami kawałki liści niosą do gniazda niczym parasol nad głową. Grzybiarki ...
SYGNAŁY - FIKCJA JAK FAKT
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Jak dowiedzieć się, czy dzieci rzeczywiście mówią prawdę? Wiarygodność wspomnień jest kluczowym problemem np. przy powoływaniu dzieci na świadków podczas procesów sądowych. Opublikowane niedawno wyniki badań wydają się to potwierdzać. Dwoje psychologów, ...
SYGNAŁY - GROZI NAM WYSYP WIRUSÓW
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Trzeba uważać, co otrzymujemy pocztą elektroniczną. MessageLabs, brytyjska firma produkująca programy antywirusowe, uprzedza: w tym roku wirusy zaatakują nasze komputery z siłą niemal trzykrotnie większą niż dotychczas. We znaki szczególnie dadzą ...
MAŁPA W INTERNECIE
PAWEŁ RUTKOWSKI Lipiec 2001
Kot, pies, ślimak, świnia, słoń czy wreszcie małpa to tylko niektóre z określeń znanego na całym świecie znaku internetowego @. Skąd bierze się ta różnorodność? Jesienią ubiegłego roku The Linguist List, czyli internetowa lista informacyjna językoznawców ...
WESTERN CIAGLE ŻYWY
MAREK PARYŻ Lipiec 2001
Czy wiecie, że western to nie tylko film? Jednak w kinie zrobił największą karierę i dziś, choć liczy sobie już 100 lat, wciąż ma wielu wielbicieli. Są tacy, którzy cenią ten gatunek filmowy za sensację, inni skłonni są oglądać westerny dlatego, że ...
ETYKA NA CODZIEŃ - SZKOŁA WYŁUDZANIA
PAWEŁ ŁUKÓW Lipiec 2001
Gorączka egzaminacyjna trwa. Wraz z egzaminami pojawia się odwieczny problem: ściągać czy nie ściągać? A jeśli już skorzystamy z tej swoistej "pomocy dydaktycznej", to czy powinniśmy mieć wyrzuty sumienia? W czasie egzaminów w pobliżu jednego ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - EKSCELENCJO - KIEROWNIKU - SZEFIE
JAN MIODEK Lipiec 2001
Dowartościowywanie kogoś przez formę językową jest zjawiskiem starym jak świat. I choć wyraźna jest dziś tendencja do zaniku uroczystych form zwracania się do innych osób, to przecież ciągle się znajdują w komunikacyjnym obiegu takie chociażby konstrukcje, ...
CO NOWEGO
MAREK CHROMICKI Lipiec 2001
Zacięta rozgrywka Zaledwie dwa miesiące temu pisaliśmy o GameBoy Advanced, a tymczasem firma Nintendo zaprezentowała kolejną nowość dla miłośników gier - GameCube. Nowa konsola ma konkurować z PlayStation 2 firmy Sony i Xboxem Microsoftu. Urządzenie ...
SYGNAŁY - ASTMATYK U KARDIOLOGA
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Astma jest czynnikiem zwiększającym ryzyko chorób serca. Podczas marcowego 41. dorocznego zjazdu American Heart Association ogłoszono wyniki zakrojonych na szeroką skalę badań zależności między astmą a chorobami układu krążenia. Już wcześniej wiadomo ...
SYGNAŁY - GRANULKOWE ZAGROŻENIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 2001
Morskie stworzenia na całym świecie zatruwają się plastykowymi granulkami. Polipropylen jest często dostarczany wytwórcom plastykowych produktów w postaci granulatu, który jak się okazuje jest również uciążliwym zanieczyszczeniem. Tysiące ton drobnych ...
SYGNAŁY - NIEDŹWIEDZIA PRZYSŁUGA
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Pandy giną wskutek... objęcia ich ochroną. Wielka panda jest symbolem gatunków zagrożonych wyginięciem - na wolności obecnie żyje zaledwie 1000 tych sympatycznych stworzeń. Walka o zachowanie dzikiej populacji pand rozpoczęła się niemal trzydzieści ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 2001
Zdrowa, ale niepraktyczna Doktor David Jenkins, specjalista od żywienia z Uniwersytetu w Toronto, zadał sobie trud sprawdzenia, czy - zgodnie z rozpowszechnioną opinią - dieta naszych jaskiniowych przodków sprzed 4-5 mln lat była zdrowsza niż nasze ...
SYGNAŁY - SZPINAKOBURGERA I FRYTKI, PROSZĘ!
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Czy hamburgery i hot dogi, pogardliwie zwane "junk-foodem", mogą być zdrowe? Dietetycy od lat prowadzą wojnę z hamburgerami, a mimo to tylko w Stanach Zjednoczonych zjada się ich rocznie około 6 mld. Naukowcy z University of Arkansas postanowili ...
SYGNAŁY - MORSKIE FALE I GLOBALNE OCIEPLENIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Prognozowanie przyszłości klimatu staje się coraz bardziej skomplikowane. Przy tworzeniu modeli zmian klimatycznych uwzględnia się wiele różnorodnych czynników. Najnowsze badania wskazują, że pod uwagę trzeba wziąć nawet... grzywy piany na morskich ...
SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2001
Klimat południowej i północnej półkuli zmienia się jednocześnie. Badania przeprowadzone w boliwijskiej części Andów wykazały, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu tysięcy lat ilość opadów w tym rejonie wahała się zgodnie z klimatem rejonu północnego ...
SYGNAŁY - KOMÓRKI NA ZAMÓWIENIE
BARBARA PRATZER Lipiec 2001
Czy każdy człowiek ma własny, łatwo dostępny magazyn części zamiennych? Uczeni od dawna starają się znaleźć źródło zastępczych tkanek i narządów dla chorych ludzi. Wykonano wiele obiecujących doświadczeń z tzw. embrionalnymi komórkami macierzystymi. ...
SYGNAŁY - MITOSZKIELET?
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Struktury wewnątrz komórek także mają swoje "rusztowania". Kształt komórki nie jest dziełem przypadku. Skomplikowana sieć specjalnych włókien białkowych tworzy wewnątrz komórki elastyczne rusztowanie, które nadaje jej kształt i aktywnie uczestniczy ...
SYGNAŁY - OSTROŻNIE Z NOWINKAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001
Przewidywania teorii Wielkiego Wybuchu zostały potwierdzone przez dwa niezależne zespoły naukowe. Miesiąc temu przestrzegaliśmy przed zbyt pochopnym przyjmowaniem nowych teorii opisujących pierwsze chwile Wszechświata [patrz: "Sygnały", WiŻ ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lipca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 lipca o 23:00, 30 lipcao 22:00 i 15 sierpnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
SYGNAŁY - IRIDIUM ZZA GROBU
WIESŁAW B. PIETRZAK Lipiec 2001
Trwa reanimacja sieci przenośnych telefonów satelitarnych. Nowy właściciel pierwszej w świecie sieci przenośnych telefonów satelitarnych Iridium ogłosił, że po trwających trzy miesiące testach system jest ponownie gotów do świadczenia komercyjnych ...
SYGNAŁY - DROGOWSKAZY PRZERZUTÓW
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Co decyduje o miejscu powstania nowych ognisk nowotworu? Komórki złośliwych nowotworów często opuszczają pierwotne ognisko raka i płyną z krwią albo chłonką do zdrowych tkanek. Tam osiadają i zaczynają się mnożyć, tworząc nowe guzy nowotworowe, czyli ...
SYGNAŁY - PO PIERWSZE - NIE SZKODZIĆ
JACEK NAROŻNIAK Lipiec 2001
Dlaczego organizmy niektórych ludzi łatwiej i szybciej przetwarzają podawane leki? Tak jak każdy kij ma dwa końce, tak stosowanie lekarstw ma swoje dobre i złe strony. Wprawdzie leki wspomagają organizm w walce z chorobą, jednak ich działanie może mieć ...
SYGNAŁY - PHOENIX KONKURENCJĄ DLA DISCOVERY?
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Niemcy pracują nad europejskim promem kosmicznym. Prototyp ma być gotowy w 2003 roku. Nasi zachodni sąsiedzi przygotowują do lotu własny prom kosmiczny - konkurenta dla nieco już wiekowych wahadłowców amerykańskich [patrz: "Jubileusz wahadłowca", ...
SYGNAŁY - NOWA NIEZABIJAJĄCA BROŃ
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Czy producenci uzbrojenia wzorują się na serialach science fiction? Na początku marca agencje prasowe podały informację o opracowaniu nowego systemu uzbrojenia, który nosi kryptonim VMADS (Vehicle-Mounted Active Denial System) i jest... niemal wiernym ...
SYGNAŁY - DŁONIE ZAMIAST OCZU I USZU
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Czy powstanie "palmtop" dla głuchych i niewidomych? Scott Stoffel, student wydziału inżynierii elektrycznej i komputerowej amerykańskiego Temple University, stworzył urządzenie, które może pomóc kontaktować się ze światem osobom niewidomym ...
SYGNAŁY - PRIONY W NATARCIU
BARBARA PRATZER Lipiec 2001
Epidemia chorób prionowych może się okazać groźniejsza, niż przewidywano. W Europie do marca br. zanotowano około 100 przypadków tzw. wariantu choroby Creutzfeldta-Jakoba (vCJD), czyli odpowiednika choroby szalonych krów u człowieka. Dużo to czy mało ...
SYGNAŁY - DŁUGODYSTANSOWY OLBRZYM
JERZY LIWIŃSKI Lipiec 2001
Airbus wyprodukował samolot o największym zasięgu w dziejach lotnictwa cywilnego. 23 kwietnia br. z lotniska fabrycznego konsorcjum Airbus Industrie w Tuluzie wystartował do pierwszego lotu nowy samolot pasażerski Airbus A340-600. Tak rozpoczął się ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - JAK ZAMIENIĆ WODĘ W WINO
JAN GAJ Lipiec 2001
Co jest na powierzchni wody?Czy mydło myje?Jak zadziwić przyjaciół? Nie zachęcam, oczywiście, do prób powtórzenia znanego wydarzenia z Kany Galilejskiej sprzed 2000 lat, ale do zabawy z wodą. Odkrywając jej ciekawe właściwości, będziemy mogli pokazać ...
UCZENI W ANEGDOCIE - EKSCENTRYCZNY TELEGRAFISTA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 2001
Oliver Heaviside przyszedł na świat 18 maja 1850 roku w londyńskiej dzielnicy Camden Town, ówczesnych slumsach. Swoje wspomnienia z dzieciństwa opisał w liście do George'a Fitzgeralda: "Urodziłem się i mieszkałem przez 15 lat na bardzo nędznej ulicy, ...
KSIĄŻKI
MAGDA AUGUSTYNIAK KRZYSZTOF ZAJDEL Lipiec 2001
PRZETRWAJĄ NAJPIĘKNIEJSINancy Etcoff,Przełożyła Dominika Cieśla, Wydawnictwo CiS i Wydawnictwo WAB,Warszawa 2000 Warto po tę książkę sięgnąć. Autorka, amerykańska psycholog, zebrała chyba wszystko, co można powiedzieć o urodzie człowieka. Próbując zdefiniować ...
SYGNAŁY - POLACY NA NIEBIE
WIESŁAW B. PIETRZAK Lipiec 2001
Czy nowy samolot będzie kontynuacją tradycji polskich konstrukcji lotniczych? W kwietniu na Międzynarodowej Wystawie Lotniczej we Friedrichshafen AERO 2001 została zaprezentowana pierwsza od długiego czasu całkowicie polska konstrukcja lotni-cza ...
INTERNET - PRASA W SIECI
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Wielu żurnalistów tzw. starej daty zżyma się na to setnie (bo okazuje się, że dotychczasowa ich wiedza zawodowa przestaje wystarczać), ale sytuację mamy dziś taką, że szanująca się gazeta czy czasopismo po prostu musi mieć swoją witrynę internetową. ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Lipiec 2001
Gdy ten numer Wiedzy i Życia dotrze do Państwa, będą już znane wyniki eliminacji do mistrzostw Polski (a równocześnie do mistrzostw świata), lista finalistów, a zapewne także dokładny termin finału. Lipcowy „Puzeland” wiąże się jednak jeszcze ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001
Rozmyty Mars. Rozległy obszar o nazwie Arabia Terra, który znajduje się na północnej półkuli Marsa, był w odległej przeszłości poddany bardzo wydajnym procesom erozyjnym - twierdzi Roger Phillips, planetolog z Washington University of St. Louis. Czynnikiem ...
SZCZYPTA SOLI - SĘPY
X.RUT Lipiec 2001
Ponad dwa i pół tysiąca lat temu Herodot pisał1: "Następujący... szczegół jako tajemnicę... podaje się o ich zmarłych, mianowicie że zwłoki Persa nie wprzód są grzebane, aż je ptak albo pies rozwłóczy. O magach, co prawda, wiem to z całą pewnością, ...
WIELKI PRZYJACIEL?
MAGDALENA GĄSIOREK Czerwiec 2001
Polacy podzielili się na tych, którzy podglądają "Wielkiego Brata", i tych, którzy twierdzą, że w godzinach emisji wyłączają telewizor, czując obrzydzenie. Jeszcze żaden program telewizyjny nie budził tylu emocji. Na czym polega jego niezwykłość? Po ...
SYGNAŁY - RUCHLIWY ZAKĄTEK ANTARKTYDY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Jeden z antarktycznych lodowców bardzo szybko topnieje i spływa do morza. Cieplejsze lata końca XX wieku odcisnęły wyraźne piętno na wielu górskich lodowcach. Szczególnie dotyczy to lodowców położonych w strefie tropikalnej, gdzie występują duże różnice ...
SYGNAŁY - PTAKI POD PRESJĄ
DOROTA MIKOS Czerwiec 2001
Niewesołe prognozy angielskich ornitologów. Zmiany klimatu Ziemi związane ze wzrostem efektu cieplarnianego mogą się okazać tragiczne w skutkach dla wielu gatunków ptaków, choć innym mogą przynieść pewne korzyści. Raport na ten temat wydało Królewskie ...
SYGNAŁY - ZAWODY DLA CYBERDETEKTYWÓW
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001
Rozstrzygnięto niezwykle elitarny konkurs dla informatyków. W marcu rozstrzygnięto tegoroczną edycję wyjątkowego konkursu, wymierzonego przeciw komputerowym przestępcom, zwanym krakerami. Honeynet Project Forensic Challenge przyciąga wszystkich, którzy ...
SYGNAŁY - NAPRAWDĘ PRZYSPIESZAMY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Wybuch niezmiernie dalekiej supernowej potwierdza, że Wszechświat rozszerza się coraz szybciej. W 1995 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a sfotografował odległe galaktyki znajdujące się w tzw. Głębokim Polu Hubble'a. Dwa lata później dokonano ponownego ...
SYGNAŁY - ZAPACH W CENIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001
Czy w przyszłości zamiast połykać pigułkę postawimy na stole wazon z bukietem specjalnie dobranych wonnych kwiatów? Aromaterapia ma obecnie wielu zwolenników i dość kruche naukowe podstawy. Możemy się tylko domyślać, że pewne zapachy wpływają na kondycję ...
SYGNAŁY - KAMIENNY LAS NA DNIE ATLANTYKU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Odkryto nowy rodzaj podmorskich kominów hydrotermalnych. Podczas badania podmorskiej góry na środku Atlantyku, w rejonie Wysp Azorskich, naukowcy natrafili na niezwykły kamienny las. Tworzą go gęsto porozmieszczane, bardzo wysokie - do 55 m - kominy ...
SYGNAŁY - SADZA GRZEJE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Drobne cząstki czystego węgla zwiększają efekt cieplarniany. W bilansach klimatologów aerozole obecne w atmosferze - np. chmury, mgły i dymy - uważane są za czynnik przeciwdziałający ociepleniu. Jednak okazuje się, że jeden typ aerozoli pełni rolę zgoła ...
SYGNAŁY - PODPIS ELEKTRONICZNY SFAŁSZOWANY?
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001
Czescy informatycy znaleźli lukę w systemie. W połowie marca dwu czeskim informatykom udało się złamać tajemnicę elektronicznego podpisu. W każdym razie taka informacja obiegła cały świat, wzbudzając wszędzie zrozumiałe emocje szczególnie w instytucjach ...
JAK NAS WIDZĄ, TAK NAS CHCĄ
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2001
Odpowiedź na pytanie, jak postrzegają Polaków obywatele krajów należących do Unii Europejskiej, jest bardzo ważna; przecież staramy się o jak najszybsze przyjęcie do rodziny państw europejskich. Oto nasz wizerunek w oczach dwóch wybranych narodów: Niemców ...
SZUKAM PRACY
RAFAŁ RIEDEL Czerwiec 2001
Prawie 3 mln Polaków szuka pracy - to tyle, ile wynosi populacja dorosłych mieszkańców trzech województw. Lada chwila dołączą do nich tegoroczni absolwenci szkół. Ekonomiści twierdzą, iż stopa bezrobocia na poziomie 4% jest naturalna w krajach, ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - KARIERA TECHNOLOGII
JAN MIODEK Czerwiec 2001
W wypowiedzi Stanisława Kani w Gazecie Wyborczej na temat tragicznych wydarzeń na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku pojawiło się zdanie: "Gomułka wydał też dyspozycje w sprawie technologii strzelania kolejno: ostrzeżenia, strzały w górę i pod nogi". Obecna ...
SZCZYPTA SOLI - ZIELONA WODA NA BIEGUNIE
X.RUT Czerwiec 2001
Rosyjski atomowy lodołamacz "Jamał" co roku odbywa letni rejs do bieguna północnego. Na początku sierpnia 2000 roku, po krótszej niż zazwyczaj podróży, dowiózł na biegun międzynarodową ekipę badaczy Arktyki. Oczom uczonych i załogi ukazał się ...
SYGNAŁY - SKALA APGAR WCIĄŻ AKTUALNA
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001
Metoda badania stanu zdrowia noworodków oparła się próbie czasu. Do oceny stanu nowo narodzonych dzieci powszechnie stosuje się tzw. skalę Apgar. Minutę lub pięć minut po urodzeniu sprawdza się napięcie mięśni, tętno, ukrwienie skóry, oddychanie i reakcję ...
SYGNAŁY - KECK POBIŁ HUBBLE`A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Teleskop Kecka wyposażono w nowy przyrząd, który umożliwia prowadzenie niezwykle dokładnych obserwacji. Po raz pierwszy udało się obejrzeć szczegóły budowy gazowo-pyłowego dysku otaczającego nowo powstałą gwiazdę. Dokonano tego za pomocą nowego przyrządu ...
SYGNAŁY - ROLNICTWO MAŁO ZIELONE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001
Rolnictwo wydatnie przyczynia się do światowego kryzysu ekologicznego. Raport na temat światowego rolnictwa, sporządzony przez International Food Policy Research Institute i World Resources Institute, podaje: rolnicy zużywają na podlewanie blisko ...
SYGNAŁY - JAD KIEŁBASIANY WYGŁADZA ZMARSZCZKI
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001
Groźna toksyna znalazła zastosowanie w kosmetyce i dermatologii. Do niedawna bakteria Clostridium botulinum była znana jedynie jako sprawca groźnych zatruć po zjedzeniu nieświeżych konserw czy wędlin. Wytwarzana przez nią toksyna, zwana potocznie ...
SYGNAŁY - STRAŻACY NA SKRZYDŁACH
JERZY LIWIŃSKI Czerwiec 2001
Rosja umocniła się na pozycji lidera wśród producentów wodnosamolotów. Wschodnie mocarstwo uruchomiło seryjną produkcję nowego wielozadaniowego wodnosamolotu Be-200. Zapotrzebowanie lotnictwa światowego na nowe samoloty startujące z wody jest szacowane ...
SYGNAŁY - ODYSEJA MARSJAŃSKA 2001
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Na początku kwietnia wystartowała kolejna amerykańska sonda przeznaczona do badań Marsa. Po niepowodzeniach misji Mars Climate Orbiter (sonda uległa zniszczeniu w atmosferze Czerwonej Planety) i Mars Polar Lander (sonda najprawdopodobniej rozbiła ...
SYGNAŁY - TAM I Z POWROTEM
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2001
Odkryto niezwykłe zjawisko występujące podczas odczytywania genów. Według podręczników biologii molekularnej w pojedynczym genie tylko jedna z dwóch nici DNA zawiera bezpośrednią informację o budowie białka. Drugi komplementarny łańcuch DNA jest potrzebny ...
SYGNAŁY - JAK STUDIOWAĆ, TO...
MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 2001
...tylko w Warszawie. Takie rezultaty przynosi ranking wyższych uczelni 2001, przygotowany przez Rzeczpospolitą i Perspektywy. Na pierwszym miejscu wśród 75 uczelni znalazł się Uniwersytet Warszawski, na trzecim miejscu Politechnika Warszawska, na ...
SYGNAŁY - POŻEGNANIE Z KOTEM?
JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001
Eliminacja domowych alergenów może uchronić dziecko przed astmą. Astma staje się coraz bardziej powszechną dolegliwością, a jej odmiana alergiczna jest uznawana za jedną z chorób cywilizacyjnych. Tempo zachorowań na nią rośnie w zastraszającym tempie. ...
SYGNAŁY - KWAŚNY ŚNIEG NAD ARKTYKĄ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Hydraty kwasu azotowego powiększają dziurę ozonową. Jesienią zeszłego roku zanotowano rekordową dziurę ozonową nad Antarktydą i istnieje obawa, że sytuacja powtórzy się tej wiosny nad Arktyką. Naukowcy znaleźli właśnie wiarygodne wyjaśnienie tego zjawiska. ...
SYGNAŁY - SŁOWA I KAMIENIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001
Posługiwanie się mową i obróbka kamiennych narzędzi mogą mieć wiele wspólnego. Co sprawiło, że w pewnym momencie ewolucji człowieka nastąpiło niezwykłe przyspieszenie? Paleoantropolog Stanley Ambrose dowodzi, że stało się to dzięki wytwarzaniu złożonych ...
SYGNAŁY - SOJA W WALCE Z ALZHEIMEREM
JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001
Czy związki zawarte w soi mogą hamować chorobę Alzheimera? O tym, że soja jest zdrowa, wiadomo nie od dziś. Zawarte w niej związki nazywane izoflawonami lub fitoestrogenami zapobiegają chorobom serca i zmniejszają ryzyko rozwoju osteoporozy. Ponieważ ...
SYGNAŁY - SZACHY PRZEZ TELEFON
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001
Niebawem można będzie zagrać w szachy przez telefon komórkowy. Pod koniec marca amerykańska firma informatyczna UIEvolution podała do wiadomości, że znalazła sposób na znaczne zwiększenie możliwości telefonów komórkowych oraz innych urządzeń przenośnych. ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Bliżej Almy. Na początku kwietnia przedstawiciele Europy, Japonii, Kanady i USA podpisali deklarację, w której wyrazili wolę zbudowania i utrzymywania w ruchu olbrzymiego zestawu radioteleskopów przeznaczonych do obserwacji na falach milimetrowych i ...
SYGNAŁY - WIELKI WYBUCH DO LAMUSA?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Zderzenia płaskich wszechświatów - rewolucja w kosmologii czy przedwczesny entuzjazm mediów? W połowie kwietnia tygodnik New Scientist przedstawił nową, atrakcyjną wizję początku Wszechświata. Jej autorzy przyjmują, że to, co uważamy za Wszechświat, ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 2001
Plotkowanie pomaga Specjalistka od psychologii pracy, Kathryn Waddington z London City University, na niedawnej konferencji Brytyjskiego Towarzystwa Psychologicznego w Winchester ogłosiła wyniki swoich badań, które świadczą o zbawiennej roli plotkarstwa ...
SYGNAŁY - NIESPODZIANKA W PALENQUE
SA Czerwiec 2001
Dżungla odsłoniła nieznane obszary starożytnego miasta Majów. Archeolodzy uczestniczący w Projekcie Kartograficznym Palenque (Palenque Mapping Project), którzy badali otoczenie słynnego stanowiska z klasycznego okresu kultury Majów w Meksyku, odkryli ...
SYGNAŁY - NAPRAWIANIE SERCA
BARBARA PRATZER Czerwiec 2001
Serce naprawi się samo, jeśli dostarczyć mu trochę komórek macierzystych. Po sukcesie francuskich uczonych, którzy wstrzyknęli do serca uszkodzonego wskutek zawału komórki mięśniowe z uda pacjenta, uzyskując znaczną poprawę pracy całego narządu, pojawił ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 czerwca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 czerwca o 23:00, 30 czerwca o 22:00 i 15 lipca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
LABORATORIUM WIEDZ I ŻYCIA - KAMIEŃ CELTYCKI
JAN GAJ Czerwiec 2001
Co ma wspólnego ruch drgający z obrotowym? Czy kamień może mieć ulubiony kierunek obrotu? Czy Celtowie znali mechanikę bryły sztywnej? Proponuję zbadanie brył, które wyraźnie "wolą" kręcić się w jedną stronę. Noszą one nazwę kamieni ...
CO NOWEGO
MAREK CHROMICKI Czerwiec 2001
Elektroniczny małż Firma Hasbro, producent najlepiej sprzedającej się zabawki wszech czasów Furby'ego zaprezentowała niedawno kolejnego elektronicznego zwierzaka. Shelby jest sympatycznym stworkiem podobnym do małża. Zna o 70% więcej słów i zwrotów ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Czerwiec 2001
Zakończyły się eliminacje do 6 Mistrzostw Polski w Rozwiązywaniu Łamigłówek, a równocześnie do 10 Łamigłówkowych Mistrzostw Świata. Polegały one przypomnijmy na rozwiązywaniu zadań zamieszczonych w majowym numerze Wiedzy i Życia oraz w Magazynie ...
UCZENI W ANEGDOCIE - DOM Z KOMET
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 2001
Edward Emerson Barnard przyszedł na świat w Nashville w stanie Tennessee 10 grudnia 1857 roku. Był wychowywany z bratem przez matkę, ponieważ ojciec zmarł przed jego urodzeniem. Ta kobieta z charakterem, mimo borykania się ze strasznym ubóstwem, dokładała ...
SYGNAŁY - UWAGA NA BAGNA!
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001
Ocieplenie klimatu może przynieść nie tylko topnienie lodowców. Przez długie lata mokradła chłonęły metale ciężkie, którymi przemysł zanieczyszczał atmosferę. Zachodzące zmiany klimatyczne mogą je teraz osuszyć i uwolnić z nich tysiące ton toksycznych ...
SYGNAŁY - SPOSÓB NA TRZEŹWIENIE
MARIA SUPRANOWICZ Maj 2001
Ci, którzy wszczynają awantury po pijanemu,nie mogą tłumaczyć swego zachowania spożyciem alkoholu. Nie tylko psychologowie wiedzą, że pod wpływem alkoholu puszczają ludziom "hamulce" i nie tłumią oni różnych impulsywnych reakcji. By to sprawdzić, ...
SYGNAŁY - NA TROPIE PRIONÓW
BARBARA PRATZER Maj 2001
Pojawiła się realna szansa na wczesne i łatwe wykrywanie choroby "szalonych krów". Opracowanie testu wykrywającego chorobotwórcze priony, które chemicznie niczym się nie różnią od zdrowego białka prionowego, okazało się niezwykle trudne. Jednak ...
SYGNAŁY - EKOLOGIA DLA ZAMOŻNYCH
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001
Samochody przyjazne dla środowiska - nieprzyjazne dla kieszeni. Na drogach coraz częściej można spotkać samochody z napędem hybrydowym, czyli uzupełniającymi się silnikami spalinowym i elektrycznym. Kanadyjscy uczeni z University of Toronto porównali ...
SYGNAŁY - GENY LECZĄ CUKRZYCĘ
GRZEGORZ NALEPA Maj 2001
Czy terapia genowa sprawi, że strzykawki z insuliną pójdą w zapomnienie? Cukrzyca typu I jest wynikiem zniszczenia komórek trzustki, które wydzielają insulinę - hormon kontrolujący spalanie cukrów w organizmie. Pacjenci chorzy na ten typ cukrzycy muszą ...
SYGNAŁY - TRUCHŁA Z MARSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Media podały kolejną wiadomość o odnalezieniu śladów życia na Marsie. Ile jest w niej naukowej rzetelności, a ile sensacji? Znalezienie istot żywych na innych planetach byłoby jedną z największych przygód w historii ludzkości. Prawdopodobnie dlatego ...
SYGNAŁY - CO NAPĘDZA PŁYTY?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Maj 2001
Wciąż nie wiemy, jaka jest przyczyna ruchu kontynentów. Skorupa ziemska składa się z kilkunastu wielkich płyt kontynentalnych, przesuwających się powoli względem siebie. Niestety wciąż nie ma pewności co do przyczyn tego ruchu. Wykazała to podsumowująca ...
SYGNAŁY - PRECZ Z HAMBURGERAMI
BARBARA PRATZER Maj 2001
Tłusta dieta nie tylko szkodzi sercu - zaburza również pamięć. Do takiego wniosku doszli naukowcy z Baycrest Centre for Geriatric Care z Toronto, badając dorastające szczury. Przez parę miesięcy karmili je pożywieniem dostarczającym aż 40% kalorii w ...
SYGNAŁY - UDERZENIOWY PODUSZKOWIEC
JERZY LIWIŃSKI Maj 2001
Jest uzbrojony, "niewidzialny" i może się poruszać po każdym terenie. Poduszkowce stosowane obecnie w niektórych armiach służą głównie do celów transportowych. Finlandia przygotowuje projekt pierwszego na świecie poduszkowca do zadań bojowych. ...
SYGNAŁY - SŁOŃCE DO GÓRY NOGAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Bieguny pola magnetycznego Słońca zamieniły się miejscami. W zeszłym roku północny biegun magnetyczny Słońca znajdował się na północnej półkuli naszej gwiazdy. W ciągu paru miesięcy słoneczne pole magnetyczne przeorientowało się i "stoi teraz do ...
SYGNAŁY - STARE, DOBRE MAŁŻEŃSTWO
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001
Kukurydza towarzyszy człowiekowi już od ponad 6 tys. lat. Już od kilkudziesięciu lat archeolodzy i paleobotanicy dociekają, gdzie i kiedy udomowiono kukurydzę - jedno z najważniejszych obecnie zbóż świata. Dzięki pracom genetyków udało się już ustalić, ...
SYGNAŁY - M-3 W CHMURACH
WIESŁAW B. PIETRZAK Maj 2001
Czy rozrost miast wzwyż będzie odpowiedzią na brak miejsca na powierzchni Ziemi? Władze chińskie rozpatrują pozwolenie na budowę najwyższej budowli w historii ludzkości - wieżowca mieszkalnego mierzącego - uwaga! - 1228 , który będzie mógł pomieścić ...
SYGNAŁY - ALBO KAWA, ALBO... DZIECKO
BARBARA PRATZER Maj 2001
Niewinna "mała czarna" może spowodować poronienie. Szwedzcy uczeni postanowili sprawdzić to, o czym mówi się od dawna - kofeina nie jest obojętna dla płodu. W tym celu dokładnie przebadali 562 kobiety, u których wystąpiło wczesne, samoistne ...
SYGNAŁY - JAK OBEZWŁADNIĆ CZARNĄ DZIURĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Ślad po wybuchu supernowej naprowadził astrofizyków na trop ważnego procesu. Centrum naszej Galaktyki leży w tle gwiazdozbioru Strzelca, w odległości 25 tys. lat świetlnych od Słońca. Pisaliśmy wielokrotnie [po raz ostatni w sygnale "Czarny środek ...
SYGNAŁY - TARANTULA W APTECE
GRZEGORZ NALEPA Maj 2001
Większość ludzi unika pająków, tymczasem takie spotkanie może okazać się zbawienne. Migotanie przedsionków (bardzo szybkie i nieregularne skurcze) często jest wynikiem nadmiernego rozciągnięcia uszkodzonego mięśnia sercowego. Występuje m.in. u chorych ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Maj 2001
Głośniki na wycieczkę Creative PlayDock PD200 to przenośne głośniki stworzone po to, aby zamienić popularny odtwarzacz plików mp3 Jukebox w miniwieżę. PlayDock, firmowany przez Creative - najbardziej znanego producenta komputerowych kart muzycznych, ...
SYGNAŁY - POŻEGNANIE Z KOTLETEM
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001
Czy podatki zmuszą nas do przejścia na wegetarianizm? Produkty spożywcze powinny być opodatkowane odpowiednio do ekologicznych kosztów ich produkcji. W ten prosty sposób ceny najskuteczniej zniechęcą do jedzenia pokarmów, których wyprodukowanie drogo ...
SYGNAŁY - JAK RADZIĆ SOBIE Z ARSENEM?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001
Trucizny także mają swych smakoszy. Na Florydzie odkryto niedawno, że paproć - orliczka (Pteris vittata) niezwykle wydajnie oczyszcza glebę z arsenu. Gromadzi go w liściach w stężeniach wielokrotnie większych od koncentracji tego pierwiastka w podłożu. ...
OŚWIATOWEJ REWOLUCJI CIĄG DALSZY
WŁODZIMIERZ ZIELICZ Maj 2001
Jeśli wierzyć Ministerstwu Edukacji, już od 1 września 2002 roku polskie szkolnictwo ponadpodstawowe przejdzie prawdziwą rewolucję. Czteroletnie licea, pięcioletnie technika i znaczna część zasadniczych szkół zawodowych zamieni się w trzyletnie licea ...
ROZWIĄZYWANIE ZAGADEK PRZESZŁOŚCI
KLARA SOŁTAN-KOŚCIELECKA PAWEŁ KOŚCIELECKI Maj 2001
Ludzi pasjonuje wiele tajemnic, które pozostawili nam przodkowie. Nauka próbuje je rozwiązać różnymi metodami. Jedną z takich zagadek jest Całun z Turynu już od 100 lat toczą się spory, kiedy on powstał. W 2000 roku, z okazji Wielkiego Jubileuszu, Całun ...
CHIŃSZCZYZNA
ADINA ZEMANEK BOGDAN S. ZEMANEK Maj 2001
Wiele milionów Chińczyków - zwłaszcza starszych - nie zna języka ogólnonarodowego. Jedynym środkiem komunikowania się z rodakami z drugiego krańca Chin jest... pismo. Nie mogąc się dogadać, mogą się "dopisać". Nasze pismo - alfabet łaciński ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - PODCZERWIEŃ I PÓŁPRZEWODNIKI
JAN GAJ Maj 2001
Co to jest podczerwień? Co widzi półprzewodnik? W jaki sposób pilot "mówi" do telewizora? Jeżeli te pytania wydają się interesujące, zapraszam do przeczytania artykułu. Można w nim znaleźć inspirację do pracy nad rozkodowaniem nieznanego ...
SZCZYPTA SOLI - NA WZÓR I PODOBIEŃSTWO
X.RUT Maj 2001
Dawno nie widziałem się z panem S., dlatego skwapliwie przystałem na propozycję wypicia kawy w jego towarzystwie. Do kawiarni przyszedłem przed nim, usiadłem przy stoliku, ale ledwo zdążyłem cokolwiek zamówić, zjawił się pan S. Wyglądał na bardzo zmęczonego, ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 2001
Wzrok na języku Oczy mają bez wątpienia bezpośrednie połączenie ze zmysłem smaku, o czym świadczy fakt, że widząc coś, co wygląda smakowicie, nabieramy natychmiast apetytu. Okazuje się, że połączenie to można odwrócić. Eliana Sampaio, profesor psychologii ...
INTERNET - PODGLĄDANIE NA ODLEGŁOŚĆ
BOGDAN MIŚ Maj 2001
Ogromną karierę robią ostatnio nadawane przez różne stacje telewizyjne tzw. "reality shows", czyli - w gruncie rzeczy - podglądanie "rzeczywistego" życia (użyłem cudzysłowu, w telewizji bowiem pokazywane są wydarzenia prawdziwe, ale ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 maja o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 31 maja o 22:00 i 15 czerwca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Hale-Bopp nadal aktywna. Cztery lata po przejściu przez peryhelium kometa Hale-Bopp nadal utrzymuje wysoką aktywność. Wiosną 1997 roku była dobrze widoczna gołym okiem. Dziś można ją ujrzeć tylko przez duży teleskop, ale widok jest niezmiennie imponujący. ...
UCZENI W ANEGDOCIE - HERR GEHEIMRAT
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 2001
Pewnego razu do monachijskiego instytutu sławnego fizyka Arnolda Sommerfelda przyjechał z Ameryki gość, który znał trochę niemiecki. Gdy pierwszy raz spotkał na korytarzu Sommerfelda, przywitał go słowami "Guten Morgen" (dzień dobry) i bardzo ...
SYGNAŁY - CLAUDE SHANNON NIE ŻYJE
BOGDAN MIŚ Maj 2001
Odszedł twórca teorii informacji. 24 lutego zmarł w wieku 84 lat, po długoletnich zmaganiach z chorobą Alzheimera, Claude Shannon wielki matematyk i inżynier, twórca podstaw teorii informacji. Jako jeden z pierwszych pojął doniosłość kodu binarnego ...
SYGNAŁY - HOLOGRAM W PROMIENIACH GAMMA
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001
Polscy naukowcy zrobili trójwymiarowe "zdjęcie" atomom tworzącym kryształ. Fizykom z Akademii Górniczo-Hutniczej i Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie udało się otrzymać niezwykle ostry, trójwymiarowy obraz kryształu o rozdzielczości lepszej ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - ALERGOGENNY - JAK KRYMINOGENNY
JAN MIODEK Maj 2001
Nowo utworzone słowo często budzi wątpliwości. Gdybym miał powiedzieć, z ugruntowaniem jakiej prawdy o funkcjonowaniu języka mam największe kłopoty, bez wahania wskazałbym na obszar działań mechanizmów słowotwórczej analogii, pozwalających ten czy ...
SYGNAŁY - EMERYTURA DLA... SZYMPANSÓW
BARBARA PRATZER Maj 2001
Na spokojną starość zasługują nie tylko ludzie. Kongres Stanów Zjednoczonych zdecydował się przeznaczyć 30 mln dolarów na zorganizowanie i utrzymanie rezerwatów dla szympansów niepotrzebnych już do badań naukowych. Problem jest poważny, bowiem w ośrodkach ...
SYGNAŁY - ROBAK W KORALACH
DW Maj 2001
Nie tylko ludzie myślą, jak zapewnić sobie dach nad głową i pełną spiżarnię... Wszystko ma swój początek nawet tak wielkie dzieła natury jak rafy koralowe muszą zaczynać od czegoś małego. Aby na wzburzanym przez prądy i fale dnie szelfu zaczęła powstawać ...
SYGNAŁY - NARODZINY NA HELU
MFJ Maj 2001
Młoda foka zwiastuje odtworzenie populacji u wybrzeży Polski. W Stacji Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego na Helu przyszła na świat pierwsza foka szara w historii placówki. Nastąpiło to 25 lutego 2001 roku. Rodzicami są najstarsze w helskim stadzie foki ...
SYGNAŁY - PUŁAPKA SIĘ ROZTAPIA
DOROTA MIKOS Maj 2001
Lód glebowy obszarów arktycznych a efekt cieplarniany. Globalne ocieplenie może się nasilić wskutek uwalniania się gazów szklarniowych uwięzionych przez tysiące lat w pokładach wiecznej zmarzliny w regionach subpolarnych i polarnych - podali przewodniczący ...
SYGNAŁY - KLĘSKA EKOLOGICZNA SPRZED WIEKÓW
MARIA SUPRANOWICZ Maj 2001
Angkor - centrum państwa Khmerów nie pełniło jedynie ceremonialnych funkcji, ale było rozległą metropolią. To, co przyciąga dziś turystów i archeologów do Angkoru to monumentalne zabytki religijne, zwłaszcza zespoły świątynne Angkor Thom i Angkor Wat, ...
SYGNAŁY - PRZESŁODZONY OCEAN
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2001
Gwałtowna zmiana klimatu stała się bardziej realna niż kiedykolwiek. Prawie 20 lat temu amerykański klimatolog Wallace S. Broecker zasugerował, że pionowa cyrkulacja oceaniczna na północnym Atlantyku może "przełączać" klimat Ziemi między dwoma ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Maj 2001
Eliminacje do mistrzostw Przed nami 6 Mistrzostwa Polski oraz 10 Mistrzostwa Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek. Wszystkich miłośników intelektualnego relaksu zapraszamy do eliminacji, które składają się z dwóch części, obejmujących w sumie dziesięć ...
SYGNAŁY - PROSTO DO JĄDRA
GRZEGORZ NALEPA Maj 2001
W jaki sposób enzymy niszczące białka docierają do swoich "ofiar"? Podczas apoptozy - "samobójstwa komórki" - dochodzi do uruchomienia kaspaz, czyli specjalnych enzymów, które niszczą wybrane cząsteczki białek. Cząsteczki atakowane ...
SYGNAŁY - POŻYTECZNE BRODAWKI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 2001
W przyszłości "ekologiczne" uprawy mogą być wydajne. Niemal każdy podręcznik biologii opisuje wzajemne powiązania roślin motylkowych i bakterii korzeniowych (inaczej brodawkowych). Groch, fasola czy koniczyna, żyjąc w symbiozie z tymi bakteriami, ...
SYGNAŁY - KRYSZTAŁ Z OTCHŁANI CZASU
MIROSŁAW RUTKOWSKI Kwiecień 2001
Czy życie mogło się pojawiać na Ziemi więcej niż jeden raz? Zespół geochemików z Australii, USA i Wielkiej Brytanii odkrył kryształ cyrkonu sprzed 4.4 mld lat. Jest to najstarszy znany, stały fragment naszej planety. Poprzedni rekord - 4.276 mld lat ...
SYGNAŁY - H2 I PLANETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Jeden z problemów teorii powstawania planet jest bliski rozwiązania. W ciągu ostatnich pięciu lat odkryto ponad 50 planet pozasłonecznych (krążących wokół gwiazd innych niż Słońce). Są to obiekty z grupy tzw. gazowych olbrzymów. W Układzie Słonecznym ...
SYGNAŁY - NAUKOWE BADANIA DUCHÓW?
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Niektórzy twierdzą, że to możliwe. Peter Brugger, neurolog z uniwersytetu w Zurichu, interesuje się doppelgängerami - duchami, które według wierzeń ludowych są metafizycznymi klonami żyjących ludzi. Brugger uważa, że taki duchowy bliźniak powstaje ...
SYGNAŁY - ŁOPATY ROZDANE
MA Kwiecień 2001
Po raz drugi wyróżniono najlepszych polskich archeologów. W setną rocznicę urodzin prof. Kazimierza Michałowskiego w warszawskiej Filharmonii, już po raz drugi, odbyła się uroczystość rozdania "Złotych Łopat", przyznawanych za najważniejsze ...
SYGNAŁY - PODNIEBNA PROHIBICJA
BARBARA PRATZER Kwiecień 2001
Dużo pić, ale ani kropli alkoholu - oto najlepszy sposób na uniknięcie kłopotów podczas podróży lotniczych. Co roku na międzynarodowym lotnisku w Tokio lekarze udzielają pomocy 100-150 pasażerom, którzy mają za sobą wielogodzinny lot. W ciągu ostatnich ...
SYGNAŁY - ZWIERZĘTA BEZ INSTYNKTU
DOROTA MIKOS Kwiecień 2001
Okresowy brak kontaktu z wrogiem może grozić wyginięciem gatunku. Zwierzęta, które przez długi czas przebywały w środowisku pozbawionym drapieżników, tracą instynkt obronny. Przestają reagować na odgłosy i zapachy zagrażających im gatunków. Tezę tę ...
NA DROGACH MĘKI PAŃSKIEJ
ANDRZEJ DATKO Kwiecień 2001
Żywy już w średniowieczu kult Męki Pańskiej w wiekach XVI i XVII osiąga swoje apogeum, jest faktem religijnym, który dominuje w ówczesnej umysłowości i uczuciowości chrześcijańskiej. Głównymi symptomami nowego sposobu przeżywania Pasji stały się kalwarie ...
SYGNAŁY - PŁETWĄ W ZĘBY
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Czy samo oglądanie przemocy sprawia, że stajemy się agresywni? Biolodzy zajmujący się zachowaniem wybranego gatunku ryb (tilapii mozambijskich) udowodnili, że nawet bierne oglądanie walki wpływa na produkcję męskich hormonów płciowych, które mogą ...
CO SIĘ ZDARZYŁO W AMERYCE?
LONGIN PASTUSIAK Kwiecień 2001
Bez przesady można powiedzieć, że cały świat czekał na wynik wyborów prezydenckich w Stanach Zjednoczonych. Opinia publiczna była zaskoczona ich przebiegiem. Czyżby zmierzch demokracji? - pytano. W ubiegłym roku Amerykanie czekali aż 36 dni na wynik ...
WYGRAĆ, ABY CZASAMI... PRZEGRAĆ
KRZYSZTOF MICHAŁEK Kwiecień 2001
Czy sytuacja, w której Al Gore, wygrywając w głosowaniu powszechnym, nie uzyskał prezydentury, była "wypadkiem przy pracy" w codziennym funkcjonowaniu demokracji w Stanach Zjednoczonych, czy też przejawem kryzysu całego systemu? System wyboru ...
WIELKANOC PRADZIADKÓW
TERESA LEWIŃSKA ANDRZEJ LEWIŃSKI Kwiecień 2001
W rodzinnych archiwach, w starych albumach odnaleźć można wysyłane przed laty z okazji Świąt Wielkanocnych karty pocztowe. Przyjrzyjmy się im, jakże są inne od tych współczesnych. Pierwsze karty drukowane (wcześniej były bilety rysowane lub malowane ...
ROZMYSLAJCIE NAD MOWĄ - OCZIMA - OCZYMA - OCZAMI
JAN MIODEK Kwiecień 2001
Bezpośrednim impulsem do napisania tego odcinka jest... Karel Gott, a ściślej słowa jego znanego przeboju sprzed lat "Laska blazniva" ("Szalona miłość"): "Divam se za nima smutnima oczima", których słucham w tej chwili ...
SYGNAŁY - TRUJĄCE AMULETY
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Kwiecień 2001
"Żywe srebro" w niepowołanych rękach może być naprawdę niebezpieczne. Zespół pediatrów i toksykologów z Nowego Jorku doniósł Environmental Health Perspectives o ciężkim przypadku zatrucia rtęcią dziewięciorga dzieci i ich matki w ubogiej dzielnicy. ...
SYGNAŁY - KLIN KLINEM
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Mogłoby się wydawać, że wpuszczanie bakterii do otwartych ran to najgorsza metoda walki z zakażeniami. Amerykańscy mikrobiolodzy udowodnili, że ten rodzaj profilaktyki jest co najmniej tak skuteczny jak podawanie antybiotyków. Naukowcy postanowili walczyć ...
SYGNAŁY - KOŚLAWA GALAKTYKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Nasza sąsiadka, galaktyka M31 w gwiazdozbiorze Andromedy, jest... krzywa. Niewiele obiektów we Wszechświecie wydaje się kryć tak mało tajemnic jak galaktyka M31, znana także pod nazwą Mgławicy Andromedy. Dzieli ją od nas odległość zaledwie 2 mln lat ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2001
Gdy je biedak rosół z kury... ...pewnie chory on lub ona. To stare, ulubione porzekadło mojego Taty zyskało naukowe potwierdzenie. Dr Stephen Rennard z Centrum Medycznego University of Nebraska poddał analizie rosół przyrządzony według przepisu babci ...
SYGNAŁY - TERMITY PODANO!
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Jak zajrzeć do talerza australopiteka? Zmieniły się poglądy na temat diety naszych praprzodków. Dotychczas powszechnie sądzono, że australopiteki (Australopitecus robustus), które żyły w Afryce ok. 1.8 mln lat temu, były wegetarianami. Wskazywały na ...
SYGNAŁY - WJEŻDŻAMY NA NEOSTRADĘ?
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2001
Nowa usługa TP SA dla internautów. Szybki dostęp do sieci, ale drogo! Zamożniejsi mieszkańcy dużych miast zdążyli się oswoić z oferowanym przez Telekomunikację Polską SDI (tłumaczonym początkowo przez TP SA jako Szybki Dostęp do Internetu, zaś obecnie ...
SYGNAŁY - CHOROBY WENERYCZNE CORAZ CZĘSTSZE
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Zakażenia przenoszone drogą płciową to nie tylko problem krajów Trzeciego Świata. Lekarze w Wielkiej Brytanii biją na alarm - ubiegłym roku liczba zachorowań na "wstydliwe choroby" była tam najwyższa od 10 lat. Szczególnie dramatyczny ...
SYGNAŁY - OSTRA JAZDA
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Coraz rzadziej prowadzenie samochodu to miła i bezpieczna przejażdżka. Rosnąca liczba technicznych gadżetów instalowanych w samochodach wpływa negatywnie na bezpieczeństwo jazdy. Do takiego paradoksalnego wniosku doszli naukowcy z Narodowego Laboratorium ...
SYGNAŁY - NAJWIĘKSZA WE WSZECHŚWIECIE?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Olbrzymia gromada galaktyk i kwazarów rzuca wyzwanie kosmologom. Nazwą "kwazar" określa się centralną część galaktyki, w której zachodzą niezwykle gwałtowne procesy towarzyszące opadaniu materii na supermasywną czarną dziurę. W tle gwiazdozbioru ...
KSIĄŻKI
MARTA WRZOSEK SŁAWOMIR PIKUŁA MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
EWOLUCJA CZY EGZEKUCJA Phil GatesPrzełożyła Renata KopczewskaEgmont Polska Sp. z o.o. Warszawa 2000 ŻYCIE NA ZIEMI Barbara GallavottiPrzełożyła Dagmara SpólniakDom Wydawniczy Bellona Warszawa 2000 "Życie na Ziemi" i "Ewolucja czy egzekucja" ...
SYGNAŁY - PRZECHYTRZYĆ HIV
BARBARA PRATZER Kwiecień 2001
Jak zapobiec rozwojowi AIDS mimo wniknięcia wirusa do organizmu? HIV, jak każdy wirus, staje się niebezpieczny dopiero wtedy, kiedy uda mu się przedostać do wnętrza komórek zaatakowanego organizmu. Tam bowiem znajduje odpowiednie warunki, by się mnożyć. ...
SYGNAŁY - GDY WIOSENNE SŁOŃCE PRZYGRZEWA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 2001
Bywa, że za brak punktualności płaci się najwyższą cenę. Jeśli gąsienice ćmy - piędzika przedzimka (Operophtera brumata) - wyklują się zbyt wcześnie, nie znajdą na dębach liści, którymi się żywią. Jeśli z kolei pojawią się zbyt późno, liście będą twarde ...
SYGNAŁY - GRZYB Z WIZYTĄ
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Ubrania szpitalnych gości mogą być źródłem zakażeń. Amerykańscy naukowcy twierdzą, że bawełniana odzież noszona przez gości odwiedzających swoich bliskich w szpitalach może być śmiertelnie groźna. Według ekspertów z Cornell University, zajmujących ...
SYGNAŁY - ŻYCIE JEDNAK Z KOSMOSU?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
W przestrzeni międzygwiazdowej mogą powstawać związki zdolne do organizowania się w struktury przypominające prymitywne komórki. Nowo utworzony amerykański Instytut Astrobiologii zapisał na swym koncie pierwszy sukces. Kierowane przez dr. L. Allamandolę ...
MULTIMEDIA - POLSKIE ENCYKLOPEDIE MULTIMEDIALNE - DOJRZEWAJĄ
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2001
Encyklopedia na CD-ROM-ie to chyba jedno z najpopularniejszych wydawnictw multimedialnych na świecie. Właściwie każda konwencjonalna encyklopedia książkowa ma już taką elektroniczną wersję: Britannica, Compton, Hutchinson, Webster... Są też trzy polskie; ...
SYGNAŁY - CZERNIAK POD ŚCIANĄ
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Poznaliśmy kolejny mechanizm chroniący nowotwory przed układem odpornościowym. Organizm człowieka potrafi zabijać własne komórki poprzez apoptozę molekularne samobójstwo. Apoptoza służy do likwidacji uszkodzonych i niebezpiecznych komórek, na przykład ...
SYGNAŁY - ATOMOWY GENERAŁ
JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 2001
Pierwszy europejski atomowy lotniskowiec - francuski "Charles de Gaulle" - rozpoczyna służbę na morzu. Do niedawna Francja dysponowała dwoma starzejącymi się konwencjonalnymi lotniskowcami, używanymi ostatnio do operacji interwencyjnych ...
SZCZYPTA SOLI - KOWAL ZAWINIŁ, CYGANA POWIESILI
X.RUT Kwiecień 2001
Bank, w którym mam rachunek, wprowadza nowy, wspaniały system komputerowy. Objawy są jednak nader bolesne dla klienta i muszą powodować kolosalne straty dla Banku. Żeby nie być gołosłownym, podam kilka przykładów. Raz na miesiąc Bank sporządza zestawienie ...
UCZENI W ANEGDOCIE - NIEZWYKŁY HRABIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 2001
Benjamin Thompson, znany lepiej jako hrabia Rumford, urodził się w 1753 roku w Woburn w Massachusetts. Przyszły sławny uczony zakończył formalną edukację po paru latach spędzonych w szkole podstawowej i już w 1766 roku został oddany jako uczeń do bostońskiego ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 kwietnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 kwietnia o 23:00, 30 kwietnia o 22:00 i 15 maja o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Jak wytrzebić dinozaury? Gady te najprawdopodobniej wyginęły w następstwie zderzenia Ziemi z planetoidą o średnicy kilkunastu kilometrów. W miejscu zderzenia (północny Jukatan) powstał olbrzymi krater, który jest dziś całkowicie przykryty skałami osadowymi. ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - TAŃCZĄCE WAHADŁA
JAN GAJ Kwiecień 2001
Sprawdź Galileusza Co to jest rezonans? Czy wahadła mogą oddychać? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. Jedno wahadło: czy Galileusz się mylił? Już ponad 400 ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Kwiecień 2001
Wyrafinowany odkurzacz Firma Electrolux przedstawiła niedawno odkurzacz o nazwie Cyclone Power. Dzięki nowej technologii budowy zrezygnowano z zastosowania torby na wciągnięte śmieci: są one wyłapywane przez 2 filtry z gore-texu. W nowym odkurzaczu ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Kwiecień 2001
Kwietniowy „Puzeland” niektórzy z Państwa mogą potraktować jako ćwiczenie przed eliminacjami do 6 Mistrzostw Polski w Rozwiązywaniu Łamigłówek. Już za miesiąc pojawią się na tych stronach nie tylko tutaj zadania eliminacyjne, ...
SYGNAŁY - COŚ DLA LENIWYCH
BARBARA PRATZER Marzec 2001
Nawet nie ruszając się z miejsca, można się pozbyć nadmiaru sadełka. Taką pociągającą wizję przedstawili włoscy uczeni z Uniwersytetu w Ankonie. Na razie bezwysiłkową strategię chudnięcia wypróbowali na szczurach, ale może za parę lat... Tkanka tłuszczowa ...
SYGNAŁY - MILITARNY AIRBUS
JERZY LIWIŃSKI Marzec 2001
Czy nowy samolot transportowy uniezależni europejskie armie od amerykańskiego przemysłu lotniczego? W lotnictwie wojskowym państw zachodnich użytkowanych jest około 300 samolotów transportowych. Większość z nich to 20-30-letnie amerykańskie C-130 ...
SYGNAŁY - FIZYCY NA KORCIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Możliwości ludzkiego mózgu po raz kolejny zaskoczyły naukowców. Tym razem przy okazji gry w tenisa. Proces precyzyjnego posłania piłeczki w odpowiednie miejsce na korcie jest z matematycznego i fizycznego punktu widzenia niezwykle złożony. Pozornie ...
SYGNAŁY - ŻYWA LODÓWKA
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001
Karmić czy pilnować - oto jest pytanie? Para pingwinów królewskich pomaga sobie nawzajem w wysiadywaniu jajek. Kiedy matka je ogrzewa, ojciec wyrusza do oceanu, żeby się najeść. Po pewnym czasie rodzice zamieniają się rolami. W końcu wykluwają się pisklęta, ...
SYGNAŁY - EKRAN JAK PAPIER
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Jest już prototyp elektronicznego papieru. Znana firma Lucent Technologies i E-Ink zaprezentowały prototyp wyświetlacza bazującego na elastycznym plastiku. Ekrany, które być może już za kilka lat zrewolucjonizują rynek monitorów, jakością obrazu biją ...
SYGNAŁY - HAMULCE W KOMÓRCE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001
Białko p53 nie jest już samotnym strażnikiem nie kontrolowanych podziałów komórek. Uszkodzenie DNA prowadzi do zatrzymania podziałów komórki: tak organizm broni się przed mutacjami, które mogą m.in. wywołać raka. Najsłynniejszy gen hamujący nowotwory ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 2001
Podziemna robota Niektóre rośliny angażują się w podziemną wojnę chemiczną, by przeszkodzić innym normalnie rosnąć. Potwierdzili to Ragan Callaway z University of Montana i Erik Aschehoug z Nature Conservancy w San Francisco, badając popularny w Montanie ...
SYGNAŁY - EINSTEIN POMOŻE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Efekt soczewkowania grawitacyjnego przewidziany przez genialnego fizyka umożliwił zaobserwowanie niezwykle odległych galaktyk. Promienie świetlne biegną po krzywych, których kształty można wyliczyć z równań ogólnej teorii względności. Przestrzeń wokół ...
SYGNAŁY - HUBBLE - BUBLE?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2001
Znakomity polimer - teflon słabym punktem w kosmicznym teleskopie. Niedocenianie chemii może drogo kosztować. Przekonali się o tym konstruktorzy teleskopu Hubble'a, zapominając chyba o istnieniu chemii radiacyjnej. Zastosowali bowiem do budowy jego ...
SYGNAŁY - METEORYTY CZY PRÓBY NUKLEARNE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Naukowcy sugerują, że wybuchy meteorytów mogą zakłócać pracę systemu wykrywającego próby jądrowe. W ziemskiej atmosferze eksploduje średnio jeden meteoryt tygodniowo. Większość z tych zdarzeń pozostaje nie zauważona, ponieważ do wybuchu dochodzi na ...
SYGNAŁY - WSPARCIE DLA GALILEUSZA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Sondy Galileo i Cassini przez prawie pół roku wspólnie badały Jowisza. Od ponad pięciu lat wokół Jowisza krąży weteran badań kosmicznych sonda Galileo, która rozsławiła się wspaniałymi zdjęciami księżyców planetarnego olbrzyma. O jej osiągnięciach donosiliśmy ...
SYGNAŁY - EUROPEJSKI ROK JĘZYKÓW
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 2001
Przystępując do Unii, nie można zapomnieć języka (obcego) w gębie... Rozpoczęte w lutym 2001 roku obchody Europejskiego Roku Języków są wspólną inicjatywą Rady Europy i Unii Europejskiej, patronuje im również UNESCO. Instytucje te chcą przekonać, że ...
SYGNAŁY - ELEKTRONICZNE PODCHODY
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Nowe hobby dużych chłopców - kiedy dotrze do Polski? System satelitarnej lokalizacji, zwany GPS, od niedawna służy nie tylko wojsku, ale także turystom i posiadaczom samochodów [patrz: "Satelitarny przewodnik" WiŻ nr 4/2000]. Instaluje się ...
SYGNAŁY - GADATLIWE DELFINY
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Czy można prowadzić monolog na dwa głosy? Badacze od dawna próbują określić, czy język delfinów jest skutecznym narzędziem komunikacji. Ostatnio opublikowano interesujące wyniki badań "mowy" delfinów butlonosych. Naukowców zaintrygowała ...
SYGNAŁY - CORAZ BLIŻEJ SZCZEPIONKI
BARBARA PRATZER Marzec 2001
Zapowiadana od półtora roku szczepionka na Alzheimera pomyślnie przebrnęła przez kolejny etap badań. W połowie roku 1999 Dale Schenk z firmy farmaceutycznej Elan poinformował o opracowaniu szczepionki, która może powstrzymać tworzenie się złogów beta-amyloidu ...
SYGNAŁY - SPIRALNA REKORDZISTKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Astronomowie z Europejskiego Obserwatorium Południowego odkryli rekordowo dużą galaktykę spiralną. W latach 1995-1998 krążył wokół Ziemi kosmiczny teleskop podczerwony ISO (Infrared Space Observatory). Za jego pomocą zaobserwowano nową klasę obiektów ...
SYGNAŁY - PREMIERA LOARY
JERZY LIWIŃSKI Marzec 2001
Pod koniec ubiegłego roku zaprezentowano nowy polski przeciwlotniczy zestaw artyleryjski LOARA. Wcześniej informacje o nim otaczane były ścisłą tajemnicą. Prace badawcze, obejmujące opracowanie mobilnego zestawu w wersjach artyleryjskiej i rakietowej, ...
UCZENI W ANEGDOCIE - SPOD GRUZÓW DO SŁAWY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 2001
Joseph Fraunhofer urodził się 6 marca 1787 roku w bawarskiej osadzie Straubing jako jedenaste, ostatnie, dziecko ubogiego szklarza Franza Xavera. W tej rodzinie nie było mowy o kształceniu dzieci, toteż Joseph nauczył się tylko czytać i pisać i jako ...
ZWALI TEGO BAŁWANA MARZANNA
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Marzec 2001
Dziś pierwszy dzień wiosny to "Dzień Wagarowicza". Przez wieki niszczono w tym dniu Marzannę, symbol zimy i śmierci. Bywa, że już na przełomie lutego i marca różne znaki na niebie i ziemi zapowiadają nadejście wiosny. Nam wydaje się, że nie ...
SYGNAŁY - TARCZA, MIECZ I... PORNOGRAFIA
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Grupa informatyków o nazwie Peacefire udostępniła program odblokowujący dostęp do witryn porno. Stare wojskowe powiedzenie mówi, że na każdy miecz w końcu zostanie skonstruowana chroniąca przed nim tarcza. Jak się okazuje, podobne prawo obowiązuje w ...
SYGNAŁY - FILM NA TELEFON
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Popularna "komórka" może już prawie wszystko. Czy teraz przekształci się także w minikino? Już dziś można oglądać filmy na wyświetlaczach telefonów komórkowych niestety, ich jakość nie jest jeszcze zadowalająca. Z drugiej strony nie ma ...
SYGNAŁY - CORAZ ZIMNIEJ WE WSZECHŚWIECIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Zaobserwowano przewidziany przez teorię Wielkiego Wybuchu efekt "stygnięcia" Wszechświata. W połowie lat sześćdziesiątych zostało odkryte promieniowanie reliktowe, które w myśl teorii Wielkiego Wybuchu pochodzi z niezmiernie odległej przeszłości ...
SYGNAŁY - WENECJA TONIE CORAZ SZYBCIEJ
MIROSŁAW RUTKOWSKI Marzec 2001
Słynne włoskie miasto rozpaczliwie broni się przed zalaniem. Dziwny pomysł założenia miasta na bagnistej lagunie mogła usprawiedliwiać tylko przymusowa sytuacja pierwszych wenecjan - uciekając ze stałego lądu przed barbarzyńcami w II wieku n.e., szukali ...
SYGNAŁY - RANNY PTASZEK CZY ŚPIOCH
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Naukowcy odkryli gen, który reguluje naszą aktywność w różnych porach doby. Badacze amerykańskiego University of Utah stwierdzili, że mutacja w genie nazwanym hPer2 prowadzi do rzadkiej choroby dziedzicznej. U osób cierpiących na tę dolegliwość zegar ...
SYGNAŁY - MÓZG Z KRWI
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001
Czy komórki macierzyste neuronów można znaleźć poza mózgiem? Od niedawna wiemy, że w mózgu dorosłego człowieka nadal powstają nowe komórki nerwowe. Na razie trudno powiedzieć, czy komórki macierzyste produkujące neurony będzie można wykorzystać do leczenia ...
SYGNAŁY - KONIEC MIR-A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Na początku marca wysłużona stacja orbitalna MIR ma spocząć w Pacyfiku. Po licznych półoficjalnych zapowiedziach i "kontrolowanych przeciekach" [patrz: "Astronotki", WiŻ nr 1/2001] rosyjskie agencje rządowe oświadczyły w końcu, że ...
SYGNAŁY - POLIO KONTRATAKUJE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Szczepionki mają również ciemne strony. Doustna szczepionka przeciwko wirusowi polio (sprawcy choroby Heinego-Medina) jest stosowana już od niemal 40 lat. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przewidywała, że dzięki masowym szczepieniom choroba ta zniknie ...
SYGNAŁY - KINO WPĘDZA W NAŁÓG
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Czy papierosy pojawiają się na filmach przypadkiem? Badania opublikowane w najnowszym piśmie The Lancet dowodzą, że gwiazdy kina, które palą na filmie, sprawiają, że ich młodzi wielbiciele również sięgają po papierosa. Koncerny tytoniowe starają się, ...
SYGNAŁY - ŁOWCY BAKTERII
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 2001
Trwają poszukiwania nowych gatunków drobnoustrojów. W styczniu rosyjscy naukowcy zajmujący się w byłym Związku Radzieckim produkcją broni biologicznej połączyli swe siły z amerykańską firmą biotechnologiczną, by wspólnie poszukiwać rzadkich drobnoustrojów. ...
SYGNAŁY - NAJLEPSZA ŚREDNIA
MARIA SUPRANOWICZ Marzec 2001
W Ogólnopolskim Rankingu Szkół Średnich 2001 zwycięzcą zostało V Liceum Ogólnokształcące im. Augusta Witkowskiego w Krakowie. W rankingu liceów przygotowanym przez redakcje pism Perspektywy i Rzeczpospolita brano pod uwagę sukcesy szkół w ogólnopolskich ...
SYGNAŁY - INTELIGENTNA ODZIEŻ
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Nie szata zdobi człowieka..., ale czy może za niego myśleć? Kilka miesięcy temu sensacją była nafaszerowana elektroniką kurtka przygotowana przez firmy Levi-Strauss i Philips. Znajdował się w niej wbudowany telefon komórkowy, odtwarzacz muzyki i kilka ...
SYGNAŁY - KOMPLETNE FIASKO
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2001
Po nieudanej konferencji klimatycznej dyskusje na temat globalnego ocieplenia wróciły do punktu wyjścia. Jednak nowe dane coraz wyraźniej wskazują na winę człowieka. W dniach 13-24 listopada 2000 roku w Hadze odbyła się już szósta z kolei międzynarodowa ...
INTERNET - SKĄD MY TO WIEMY?
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Od czasu do czasu przychodzą do redakcji listy z prośbami o zdradzenie takich czy innych sekretów "kuchni redakcyjnej". Bardzo nas takie życzenia cieszą, dowodzą bowiem, iż być może nie są prawdziwe nasze ponure mniemania, że jest coraz mniej ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Marzec 2001
Jedną z pierwszych gier komputerowych, które umieszczono w pakiecie Windows jeszcze w latach osiemdziesiątych, był „Minesweeper”, zwany u nas „Saperem” lub „Polem minowym”. Była to oczywiście, jak większość podobnych ...
STOJĄC NA WŁASNYM SKRZYDLE
JOANNA KOMOROWSKA Marzec 2001
Każdemu z nas zdarzają się olśnienia: aha! Wiem, jak to zrobić! Okazuje się, że zwierzęta też potrafią rozwiązywać problemy tą metodą. Pewnego popołudnia 1860 roku chemik August Friedrich Kekulé von Stradonitz, drzemiąc przy kominku, śledził ruchy wyimaginowanych ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 marca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 marca o 23:00, 30 marca o 23:00 i 15 kwietnia o 22:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - DIODY I ŚWIATŁO
JAN GAJ Marzec 2001
Jak półprzewodniki wytwarzają światło? Czy dioda może świecić na biało? Jak samemu zbudować spektroskop? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. W najrozmaitszych ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Marzec 2001
Ekscentryczny telewizor Obok nowego 20-calowego telewizora LG nie da się przejść obojętnie. Jego niezwykłe wzornictwo natychmiast rzuca się w oczy. Nowy LG o symbolu "Netea" CE20JGBX jest również bogato wyposażony jak na tej klasy sprzęt. ...
SZCZYPTA SOLI - PIĄTEK TRZYNASTEGO
X.RUT Marzec 2001
W 400-letnim cyklu kalendarza gregoriańskiego mieści się 146 097 dni; liczba ta jest podzielna przez 7; w każdym więc cyklu ten sam dzień (licząc kolejno od początku cyklu) przypada w ten sam dzień tygodnia. Jednakże liczba miesięcy zawartych w cyklu ...
NOBEL DLA POKOJU
SERGIUSZ SIDOROWICZ Marzec 2001
Nagroda pokojowa jest nagrodą szczególną. Kryje w sobie wiele zagadek, a jedną z nich jest to, dlaczego Alfred Nobel w ogóle zdecydował się ją ustanowić. Chemia, fizyka, medycyna to były dziedziny, w których Alfred Nobel się specjalizował. Literatura ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - O LUBIESZEWIE, STAROGARDZIE, WARCISŁAWIE I GDAŃSKU
JAN MIODEK Marzec 2001
Lektura pierwszych stron książki prof. Teresy Grzybkowskiej pt. "Gdańsk" (ze znanej serii "A to Polska właśnie" wrocławskiego Wydawnictwa Dolnośląskiego) przyniosła tak obfite żniwo onomastyczne (nazewnicze), że postanowiłem mu poświęcić ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Worek z księżycami rozwiązał się przy Saturnie. Dzięki odkryciom dokonanym w ostatnim kwartale minionego roku liczba znanych księżyców tej planety powiększyła się aż o 10 i wynosi obecnie 28. Dotychczasowy "księżycowy" rekordzista, Uran, ma ...
SYGNAŁY - GWIAZDY-GIGANTY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Pierwsze gwiazdy we Wszechświecie mogły mieć masę kilkaset razy większą od Słońca. Wszystkie znane nam gwiazdy mają masy nie większe niż ok. 100 M (mas Słońca). Powyżej owej granicy są bardzo szybko "rozdmuchiwane" przez ciśnienie własnego ...
SYGNAŁY - TAJEMNICA GORĄCEJ KORONY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Zlokalizowano jedno ze źródeł energii, dzięki którym korona słoneczna utrzymuje bardzo wysoką temperaturę. Temperatura zewnętrznych warstw Słońca osiąga minimum (ok. 4500 K) w tzw. chromosferze, która znajduje się tuż ponad pozorną powierzchnią naszej ...
SYGNAŁY - PREHISTORYCZNA PUŁAPKA NA RYBY
MARIA SUPRANOWICZ Luty 2001
Na długo przed konkwistą mieszkańcy północno-wschodniej Boliwii wznieśli wielką budowlę hydrotechniczną. Clark Erickson, archeolog z University of Pennsylvania w Filadelfii (USA), uważa, że zygzakowata sieć ziemnych wałów o wysokości 0.5 m, szerokości ...
SYGNAŁY - ŻABY W ODWROCIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Co jest przyczyną powszechnego wymierania płazów? Ostatnie dziesięciolecie to wyjątkowo niekorzystny okres dla żab i ich krewnych. Populacje płazów maleją na całym świecie. Istnieje kilka hipotez tłumaczących taki stan rzeczy, ostatnio podejrzenie padło ...
SYGNAŁY - LATAJĄCY EKOLOG
JERZY LIWIŃSKI Luty 2001
Polscy inżynierowie stworzyli samolot spełniający wysokie wymagania NATO. PZL M28B Bryza to specjalna, morska wersja samolotu M-28, produkowanego przez Polskie Zakłady Lotnicze w Mielcu. Jest on przeznaczony do ochrony wód przybrzeżnych oraz wykonywania ...
SYGNAŁY - PSYCHIATRA NA ODLEGŁOŚĆ
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Czy lekarz może pomóc choremu oddalonemu o setki kilometrów? Amerykańscy psychiatrzy opublikowali artykuł na temat nowej techniki leczniczej seansów terapeutycznych na odległość. Telepsychiatria czyli rozmowa z pacjentem za pomocą interaktywnej telewizji ...
SYGNAŁY - POWRÓT DO KORZENI
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Czy można cofnąć ewolucję? Biolodzy od lat spierają się, czy zmiany zachodzące podczas ewolucji gatunków są odwracalne. Niektórzy sugerują, że jest to możliwe, jeśli organizm znajdzie się w identycznych warunkach jak jego przodkowie. Potwierdza to ...
SYGNAŁY - CO ZABIŁO OSKARA WILDE`A?
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
W setną rocznicę śmierci irlandzkiego pisarza lekarze twierdzą, że poznali prawdziwą przyczynę jego zgonu. W oficjalnych biografiach autora "Portretu Doriana Graya" znajdziemy stwierdzenie, że zmarł on 30 listopada 1900 roku z powodu zapalenia ...
SYGNAŁY - OPIERZONY DINOZAUR
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Czy znaleziono w końcu prawdziwego protoplastę ptaków? Ponad rok temu głośno było o odkryciu w Chinach prehistorycznego gada przodka dzisiejszych ptaków. Pomimo dźwięcznej nazwy Archeoraptor okazał się skamieniałością pierwotnego ptaka ze zręcznie doklejonym ...
SYGNAŁY - CZAS UMIERANIA
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Wirus musi bardzo dokładnie wybrać moment, w którym zaatakowana przez niego komórka ma umrzeć. Jeśli śmierć zakażonej komórki nastąpi za wcześnie, to wirus zginie razem z nią, ponieważ nie zdąży się namnożyć. W przeciwnym wypadku nowe cząstki wirusowe ...
SYGNAŁY - RENTGENOWSKI SZTYLET
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Z okolic gigantycznej czarnej dziury wytryska strumień gazu emitujący nadspodziewanie silne promieniowanie rentgenowskie. Teleskop rentgenowski Chandra (nazwany tak dla upamiętnienia urodzonego w Indiach astrofizyka amerykańskiego, Subrahmanyana Chandrasekhara) ...
SYGNAŁY - CZY NOE PŁYWAŁ PO MORZU CZARNYM?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Luty 2001
Odkrywca "Titanica" poszukuje pod wodą dowodów biblijnego kataklizmu. Opublikowanie w zeszłym roku pracy W. Ryana i W. Pitmana, dwóch geologów z Columbia University, którzy umieścili biblijny potop w basenie Morza Czarnego, wywołało poruszenie ...
SYGNAŁY - SERCU NA RATUNEK
BARBARA PRATZER Luty 2001
Zamiast przeszczepu cudzego serca, do wyzdrowienia wystarczy wstrzyknięcie własnych komórek mięśniowych, które je zregenerują. Zawał nieuchronnie prowadzi do obumarcia tej części serca, do której zablokowane naczynie wieńcowe nie dostarczyło tlenu. ...
SYGNAŁY - IDEALNY FILTR
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2001
Usuwa ze spalin zanieczyszczenia i przy okazji produkuje diamenty. Dwaj australijscy naukowcy wpadli na genialny pomysł, by wykorzystać mikrofale do konwersji szkodliwych gazów spalinowych w związki nieszkodliwe. Sercem ich urządzenia jest komora o ...
UCZENI W ANEGDOCIE - APTEKARZ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 2001
Sławny chemik szwedzki Karl Wilhelm Scheele urodził się 9 grudnia 1742 roku w Stralsund na Pomorzu Zachodnim, które wówczas, w wyniku wojny trzydziestoletniej, należało do Szwecji. Karl używał także formy Carl - był siódmym z jedenaściorga dzieci znanego ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - NIERUCHOMIEJĄCE KOŃCÓWKI
JAN MIODEK Luty 2001
W jednym z numerów Polityki znalazłem aż trzy fragmenty potrzebne mi do napisania dzisiejszego artykułu o ewolucji czasu przeszłego złożonego w języku polskim. I tak Krzysztof Pomian przytoczył słowa Ignacego Krasickiego z roku 1765: "Tego gdym ...
JAK WIELE MOŻNA PRZETŁUMACZYĆ?
PAWEŁ RUTKOWSKI Luty 2001
Czytając książkę przełożoną z języka obcego, nie zdajemy sobie sprawy, ile wysiłku włożył tłumacz w ukazanie przedstawionego w niej świata takim, jakim opisał go autor. Tłumacze powtarzają często, iż nie można nauczyć się języka obcego na tyle dobrze, ...
TWÓRCY, KTÓRYCH TRZEBA ZNAĆ
BARBARA RISS Luty 2001
Nie ma na świecie nagrody bardziej prestiżowej oraz przynoszącej laureatowi więcej sławy i pieniędzy niż Nagroda Nobla w dziedzinie literatury. Otrzymało ją 97 twórców pochodzących z ponad trzydziestu krajów, piszących w 22 językach. Cztery razy to wyróżnienie ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - DRGANIA W REZONATORACH INSTRUMENTÓW MUZYCZNYCH
JAN GAJ Luty 2001
Z czego składa się dźwięk? Czy kamerton drga inaczej niż struna? Dlaczego trudno jest odlewać dzwony? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. Tak jak granie na instrumencie ...
MULTIMEDIA
MAREK CHROMICKI Luty 2001
FLORA OJCZYSTA. ROŚLINY POSPOLITE, CHRONIONE, CIEKAWE... Stigma SC, Warszawa 2000. Chyba wszyscy wiedzą, jak wyglądają wilk, jeż, ślimak lub konik polny. Ale idę o zakład, że niewielu potrafi rozpoznać salwinię, tojad, lepiężnik lub sit. Do ...
SYGNAŁY - W MEZOPOTAMSKIEJ BUDOWLI
DB Luty 2001
W Tell Arbid (północno-wschodnia Syria) polscy archeolodzy odsłaniają kolejne fragmenty rozległej mezopotamskiej budowli sprzed 4.5 tys. lat. Budynek z cegły mułowej mierzył co najmniej 15x15 m i pełnił nieznane dotąd funkcje. Budowla została ostatecznie ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 30 lutego o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - SŁONECZNE TRENDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Poznaliśmy ciekawe wyniki długoletnich obserwacji Słońca. Europejska sonda Ulysses okrążyła Słońce, przelatując nad jego biegunami i mierząc prędkość oraz gęstość wiatru słonecznego (nazwą tą określa się strumień emitowanych z powierzchni Słońca cząstek ...
SYGNAŁY - RZADKI GOŚĆ Z KOSMOSU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Do rąk badaczy trafił świetnie zachowany meteoryt z unikalnego gatunku chondrytów węglowych. 18 stycznia 2000 roku nad północno-zachodnią Kanadą przeleciał bardzo jasny bolid. Jego lot zakończył się serią eksplozji, które zaobserwowano na Alasce oraz ...
SYGNAŁY - KOKAINA NISZCZY GENY
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Narkotyki mogą wywierać zgubny wpływ na nasz materiał genetyczny. Podczas corocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Neurologicznego (Society for Neuroscience) ogłoszono wyniki badania wpływu narkotyków na ludzkie DNA. Naukowcy zidentyfikowali ponad ...
SYGNAŁY - SUPERPAMIĘĆ
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Ile danych można zmieścić na dysku magnetycznym? Pomimo że nośniki magnetyczne (np. taśma magnetofonowa, dyskietki) służą do zapisu informacji już od lat pięćdziesiątych, to nie osiągnęliśmy jeszcze krańców ich możliwości. Japońskim naukowcom z firmy ...
SYGNAŁY - TELESKOP DLA NAJLEPSZYCH
MAREK CHROMICKI Luty 2001
Wręczyliśmy nagrody Wiedzy i Życia dla obserwatorów nieba. Tradycyjnie w ostatnich dniach grudnia gościliśmy laureatów VII już edycji Konkursu Astronomicznego Wiedzy i Życia. Nagrody ufundowane przez redakcję - teleskopy firmy Uniwersał - wręczyli ...
SYGNAŁY - RODZINA SIĘ POWIĘKSZA
BARBARA PRATZER Luty 2001
Mózg sam potrafi bronić się przed niedotlenieniem. Hemoglobina, której krew zawdzięcza czerwoną barwę, to transporter tlenu z płuc do wszystkich zakątków organizmu. Jej bliska krewna - mioglobina to magazyn tlenu, z którego komórki mięśni, także mięśnia ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 2001
Bujna czupryna biologiczną adaptacją? Jak sugerowała Susan Blackmore w swej książce "The Meme Machine", niebywałe zwiększenie objętości ludzkiego mózgu w czasie ostatniego miliona lat mogło być spowodowane selekcją seksualną. Po prostu na ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Luty 2001
Gratka dla filmowców Firma Canon wprowadziła nową kamerę cyfrową mv300. Urządzenie wyposażone zostało w 8 podstawowych efektów cyfrowych. Jest jednak niezwykle małe. Ma duży wyświetlacz ciekłokrystaliczny, na którym można obserwować bądź odtwarzać ...
SYGNAŁY - OŻYWCZY KOPNIAK
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Amerykańscy lekarze próbują ratować ofiary hazardu. Nagłe zatrzymanie akcji serca najczęściej prowadzi do niedotlenienia mózgu i śmierci w ciągu kilku minut. Chorą osobę można jednak uratować, rozpoczynając natychmiast masaż serca i sztuczne oddychanie. ...
SYGNAŁY - TEST NA PARKINSONA
BARBARA PRATZER Luty 2001
Czy można będzie przewidzieć chorobę Parkinsona wiele lat przed wystąpieniem pierwszych objawów? Objawy choroby Parkinsona wywołane są głównie przez zanik komórek nerwowych wytwarzających substancję zwaną dopaminą. Jej brak w tej części mózgu, która ...
SYGNAŁY - LEKARZE JAK FORMUŁA 1
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Gdy o życiu chorego decydują sekundy, lekarz musi być równie szybki jak rajdowiec. Przekazanie chorego z sali operacyjnej na oddział intensywnej terapii wymaga niezwykle sprawnego współdziałania wielu osób. Lekarze mają kilka sekund, aby przekazać ...
SYGNAŁY - JACHT ZE SKRZYDŁAMI NIETOPERZA
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Kolejna rewolucja w żeglarstwie? Angielski biolog - dr Richard Dryden - opatentował właśnie wynalazek, który może zrewolucjonizować żeglarstwo. Wzorując się na skrzydle nietoperza, stworzył nowatorski maszt przypominający nieco literę "N", ...
SYGNAŁY - SMUTEK DEALERA
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Nowa metoda walki z producentami narkotyków? Rośliny hodowane w odmiennych warunkach klimatycznych mogą pobierać mniej albo więcej atomów różnych pierwiastków chemicznych z gleby i atmosfery. To bardzo zła wiadomość dla południowoamerykańskich producentów ...
SYGNAŁY - ENERGIA, BÓL I PEŁNY PĘCHERZ
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Naukowcy przekonali się, że wrażenie bólu może być wywoływane przez "energetyczne" cząsteczki ATP. Wszystkie żywe komórki wykorzystują adenozyno-trifosforan (ATP) do przechowywania energii uwolnionej w różnych reakcjach biochemicznych. Taka ...
SYGNAŁY - DZIEŃ, W KTÓRYM PRZYSZŁA ZIMA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2001
Obserwacje zamarzania jezior potwierdzają, że od 150 lat ociepla się klimat Ziemi. Jeden z podstawowych problemów w prognozowaniu klimatu to brak wiarygodnych danych o jego zmianach w przeszłości. Dawne temperatury powietrza można odczytać z tzw. wskaźników ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Luty 2001
Zadania na ubiegłorocznych mistrzostwach świata w rozwiązywaniu łamigłówek były wyjątkowo trudne. Takie, które można by uznać za dość proste, stanowiły na poprzednich mistrzostwach czasem nawet połowę wszystkich zadań; tym razem było ich nie więcej niż ...
SYGNAŁY - SZCZEPIONKI Z PRIONAMI
BARBARA PRATZER Luty 2001
Nie tylko mięso, ale i... szczepionki mogą przenosić chorobę szalonych krów na ludzi. Ta zaskakująca sugestia znalazła się w opublikowanym niedawno w Londynie raporcie na temat epidemii choroby szalonych krów (BSE) i jej odpowiednika u ludzi ...
SYGNAŁY - STANĄĆ NA WŁASNYCH (DWÓCH) NOGACH
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Kręgowce zrezygnowały z chodzenia "na czworakach" znacznie wcześniej, niż przypuszczano. W 1993 roku paleontolodzy odkryli w Niemczech szczątki pierwotnego gada, którego wiek określono na około 290 mln lat. Przez 7 lat wydobywano ze skał stosunkowo ...
SYGNAŁY - OZON ZABIJA ROŚLINY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Miejski smog może niszczyć podmiejskie uprawy rolne i łąki. Upał, słońce, brak wiatru i mała wilgotność powietrza to pogoda, przy której w miejskim powietrzu tworzy się bardzo dużo ozonu. Nie ma się jednak z czego cieszyć, bo ten gaz nie uzupełni ...
SYGNAŁY - RODZINNY OBIAD
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Jak uchronić przedstawicieli swojego gatunku przed drapieżnikami? Może ich... pozjadać? Kanibalizm występuje dość powszechnie wśród różnych gatunków zwierząt. Spotykany jest przede wszystkim wśród ryb, płazów i owadów. Zjedzenie swojego pobratymca może ...
SYGNAŁY - CAŁODOBOWY ZEGAR
REDAKCJA Styczeń 2001
Pierwszy na świecie zegar słoneczny, który potrafi mierzyć czas przez 24 godziny na dobę został zrobiony z mosiądzu przez Marka Szymochę, na zamówienie Polskiej Stacji Polarnej na Spitsbergenie. Jest to prawdopodobnie jedyny zegar słoneczny postawiony ...
SYGNAŁY - JUBILEUSZOWE IGNOBLE
BOGDAN MIŚ Styczeń 2001
Przyznano doroczne nagrody, które wyróżnionym nie przynoszą splendoru. 5 października w Harvard University w atmosferze wielkiego happeningu, wśród rojów papierowych samolocików puszczanych przez rozbawioną publiczność, wręczono po raz dziesiąty słynne ...
SYGNAŁY - WIEPRZOWINA PO DUŃSKO-CHIŃSKU
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Genetycy i hodowcy zainteresowali się DNA świni. Poznawanie genów różnych organizmów nabiera rozpędu. Znamy już zapis DNA kilkunastu mikroorganizmów, kilku roślin, myszy i szczura. W zeszłym roku ogłoszono też wstępną sekwencję genów człowieka [patrz: ...
SYGNAŁY - MUSKAJĄC EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Sonda NEAR przeleciała 5.3 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy upamiętnia pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) od 14 lutego ubiegłego roku krąży wokół planetoidy Eros. Prowadzone za jej ...
SYGNAŁY - HAKERZY NA START!
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Nie powiodła się kolejna próba stworzenia zabezpieczeń przeciwko fonograficznym piratom. W dobie nagrywarek CD i plików MP3 [patrz: "Przebój z Sieci" WiŻ nr 10/2000] poważnym problemem staje się ochrona nagrań przed nielegalnym kopiowaniem. ...
SYGNAŁY - CHOROWITA ARYSTOKRACJA
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Rasowe psy cierpią na wiele chorób. Czy sytuację poprawi badanie DNA ich dzikich krewnych? Powszechnie wiadomo, że rasowe psy cierpią na wiele dolegliwości. Chcąc utrzymać pożądane cechy, zwierzęta krzyżuje się w obrębie małej grupy. Taka praktyka ...
SYGNAŁY - SYNDROM OPERACJI PUSTYNNA BURZA
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001
Co jest przyczyną dolegliwości weteranów walk w Zatoce Perskiej? Kiedy ucichł szczęk oręża, okazało się, że amerykańscy weterani operacji "Pustynna Burza" podejrzanie często cierpią na tajemnicze zaburzenia psychiczne i neurologiczne, takie ...
SYGNAŁY - PO NITCE DO KŁĘBKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Wymyślono nowy sposób badania dawnych upadków meteorytów. Gdy na powierzchnię Ziemi spada duży meteoryt, energia zderzenia powoduje stopienie części materiału i wyrzucenie go w powietrze w postaci drobnych kropelek, szybko zastygających w szkliwo. Te ...
SYGNAŁY - CZY LECZYĆ ANEMIĘ OCEANU?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Nawożenie wód oceanicznych żelazem może zwalczyć efekt cieplarniany. Fitoplankton - mikroskopijne glony wodne - są podstawą morskiego łańcucha pokarmowego. Od niedawna są także największą nadzieją naukowców na skuteczną walkę z globalnym ociepleniem. ...
SYGNAŁY - NASA NA MARSIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Nowy program badań Marsa cechuje duża ostrożność. Po fiasku dwóch zeszłorocznych misji na Marsa [patrz: "Sygnały" WiŻ nr 2/2000] NASA ogłosiło właśnie nowy, 15-letni plan badań Czerwonej Planety. Tym razem planuje się wysyłać na Marsa naprzemiennie ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Styczeń 2001
Komórka dla biznesmena Na rynku pojawił się najnowszy telefon firmy Ericsson oznaczony symbolem R380. Urządzenie łączy wszystkie istotne funkcje telefonu i organizera. Ma zainstalowaną przeglądarkę WAP, oferuje również dostęp do poczty elektronicznej. ...
WAMPIRY
ŁUKASZ MAURYCY STANASZEK Styczeń 2001
Archeolodzy badający cmentarzyska znajdują niekiedy zagadkowe groby. Niezwykłe pozy zmarłych, brak niektórych części ciała - np. głowy - czy przebicie klatki piersiowej ostrym przedmiotem są niemymi świadectwami praktyk mających ochronić ludzi przed ...
GOLD, CZYLI ZŁOTO
KATARZYNA STANIEWSKA Styczeń 2001
Czy miło byłoby dostać jakiś drobny prezent ze złota? Na pewno wielu Czytelników, a zwłaszcza Czytelniczek, ucieszyłoby się z takiego upominku. Ten cenny szlachetny kruszec przyciągał uwagę ludzi już kilka tysięcy lat temu. W szczególny sposób złoto ...
NOBILITACJA EKONOMISTÓW
ANNA BĄKIEWICZ Styczeń 2001
Nagrody Nobla przyznano po raz pierwszy w rocznicę śmierci fundatora, w 1901 roku.W testamencie Alfred Nobel nie wspomniał jednak o nagrodzie dla ekonomistów. Nagroda Nobla w dziedzinie ekonomii to najbardziej prestiżowe wyróżnienie przyznawane przez ...
ETYKA NA CO DZIEŃ - OBYWATEL NA GAPĘ
PAWEŁ ŁUKÓW Styczeń 2001
Nadszedł czas płacenia podatków. Kolejny raz wpatrujemy się w rubryki formularzy PIT, a przez głowę przelatuje nam myśl: może udałoby się zapłacić choć trochę mniejszy podatek? Może warto chociaż odrobinę oszukać państwo? Najbardziej racjonalną osobą ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - REICH-RANICKI, NIEMEN-WYDRZYCKI, CURIE-SKŁODOWSKA
JAN MIODEK Styczeń 2001
W fascynującej książce Marcela Reicha-Ranickiego, papieża niemieckiej krytyki literackiej - jak go nazywają, zatytułowanej "Moje życie" (w tłum. Jana Koprowskiego i Michała Misiornego) znajduje się znamienny fragment, doskonale odsłaniający ...
SYGNAŁY - TAJEMNICE MARIHUANY
BARBARA PRATZER Styczeń 2001
Czy "trawka" pomoże znaleźć nowy lek na astmę? Astma to choroba o podłożu alergicznym, która dotyka coraz więcej osób. W trakcie napadu, kiedy chory ma ogromne trudności z oddychaniem, podaje się środki rozkurczające, które chronią przed uduszeniem. ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - HARMONIA STRUN, RUR I PRĘTÓW
JAN GAJ Styczeń 2001
Jak prędko biegnie dźwięk w napiętej strunie? Dlaczego struny wydające niskie tony są owinięte drutem? Co Pitagoras wiedział o harmonii? Nie gwarantuję rozmowy z Pitagorasem, ale pozostałe problemy można wyjaśnić metodami stosowanymi przez fizyków. ...
SYGNAŁY - FIZYKA NA SCENIE
ANDRZEJ GORZYM Styczeń 2001
Co zrobić, by fizyka była rozumiana przez społeczeństwo? Uczyć jej w szkołach - ale lepiej niż do tej pory. W pierwszych dniach listopada ubiegłego roku w Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek CERN w Genewie królowała fizyka. I nie byłoby w tym ...
SYGNAŁY - EUROPA W KOSMOSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Europejska Agencja Kosmiczna ESA wchodzi w nowe tysiąclecie z ambitnym planem badań. W dniach 11-12 października 2000 roku naukowy komitet programowy ESA przyjął plan działania agencji na lata 2008-2013. Na pierwszym miejscu wymieniono w nim badania ...
SYGNAŁY - GENETYCZNY ADAM
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Nadszedł czas na ustalanie ojca całej ludzkości. Genetycy od dawna przypuszczają, że wszyscy współcześni ludzie pochodzą od jednej kobiety, która żyła ponad 140 tys. lat temu. Nazwano ją "mitochondrialną Ewą", ponieważ jej wiek określono, ...
SYGNAŁY - SATELITARNE KINO
BOGDAN MIŚ Styczeń 2001
Czy taśma filmowa przejdzie na zasłużoną emeryturę? W połowie listopada ubiegłego roku po raz pierwszy w historii kina widzowie obejrzeli film wyświetlany bez użycia taśmy filmowej. Cyfrowa kopia filmu "Bounce" została przesłana do komputera ...
SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE
MF Styczeń 2001
Łososie ze sztucznej hodowli w zamkniętych zbiornikach na Wyspie św. Edwarda (Kanada) mają dodatkowy rybi gen hormonu wzrostu i rosną 5 razy szybciej niż normalne. Uczyniono je także bezpłodnymi, aby w razie ucieczki do oceanu, nieprzewidzianej zresztą ...
SYGNAŁY - BENZEN DO LAMUSA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Przemysł chemiczny zaczyna wdrażać "ekologiczne" rozpuszczalniki. Współczesne technologie produkcji plastików, leków, detergentów i wielu innych wytworów przemysłu chemicznego wymagają korzystania z rozpuszczalników organicznych, takich jak ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2001
Niezamierzony eksperyment agrotechniczny Jak donosi zespół badaczy szwajcarskich, brytyjskich i ukraińskich, radioaktywność gleby wokół Czarnobyla powoduje częste zmiany genetyczne roślin uprawnych. Olga Kowalczuk z Friedrich Miescher Institut w Bazylei ...
MIĘSOŻERCA W INTERNECIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2001
Przed dwoma laty powstał w Stanach Zjednoczonych program komputerowy, który umożliwia automatyczne kontrolowanie korespondencji elektronicznej. Niedawne ujawnienie tego faktu zbulwersowało opinię publiczną. W toku zajadłej dyskusji próbuje się dopasować ...
SYGNAŁY - ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
W sąsiedztwie źródła jednego z błysków promieniowania gamma znaleziono znaczne ilości żelaza. Jest to duży krok ku wyjaśnieniu natury tych tajemniczych zjawisk. Obserwowane od prawie trzydziestu lat błyski gamma przez długi czas były jedną z największych ...
SYGNAŁY - GINĄ RAFY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Globalne ocieplenie niszczy rafy koralowe bardziej, niż przypuszczano. W październiku 2000 roku na indonezyjskiej wyspie Bali odbyło się międzynarodowe sympozjum w sprawie raf koralowych. Jego owocem jest dramatyczny raport o stanie raf na całym świecie, ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Styczeń 2001
Zgodnie z zapowiedzią, „Puzeland” wkracza w nowy wiek zadaniami z 9 Mistrzostw Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek, które odbyły się w październiku ubiegłego roku w Stamfordzie koło Nowego Jorku. Anonsowaliśmy tę imprezę kilkakrotnie; nasza ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Podczas gdy amerykańskie wahadłowce zaczynają drugą setkę lotów orbitalnych, ich rosyjski odpowiednik Buran tkwi w hangarze w Bajkonurze, gdzie trafił po jedynym locie, odbytym 15 listopada 1988 roku. Na kontynuację programu Buran zabrakło pieniędzy. Zgodnie ...
UCZENI W ANEGDOCIE - JAK PROSTY WIEJSKI CHŁOPAK...
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 2001
Werner Karl Heisenberg urodził się 5 grudnia 1901 roku w Würzburgu w Bawarii. Jego ojciec August był filologiem starożytnym, kierował katedrą bizantynistyki na uniwersytecie w Monachium. Werner był młodszym z jego dwóch synów. Jego naukę w gimnazjum ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 stycznia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 stycznia o 23:00, 30 stycznia o 22:00 i 15 lutego o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - JAK PO SZNURKU
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001
Odkryto kolejny mechanizm, który może pomóc w walce z rakiem. Mikrotubule to sztywne rurki białkowe, które współtworzą "szkielet" komórki. Różne pęcherzyki transportowe przyczepiają się do nich i ślizgają się jak wagoniki kolejki linowej. ...
SYGNAŁY - VHS DO LAMUSA
MICHAŁ MIŚ Styczeń 2001
Czas magnetowidów dobiega końca. Przeprowadzone niedawno przez Strategy Analytics badania wykazały, że w ciągu najbliższych 5 lat format DVD zastąpi stosowany obecnie VHS. Rynek odtwarzaczy DVD jest w tej chwili najszybciej rozwijającym się w historii ...
INTERNET - GWIAZDY PATRZĄ NA NAS...
BOGDAN MIŚ Styczeń 2001
...jak głosi tytuł popularnej niegdyś powieści (pamiętają Państwo - czyjej?). Może to i racja, ale z pewnością bardziej sprawdzalne i prawdziwsze jest zdanie odwrotne: to my patrzymy w gwiazdy. Z coraz większym zapałem, sądząc po Internecie. Astronomowie ...
SYGNAŁY - ALFRED TARSKI MA SWOJĄ PLANETOIDĘ
BOGDAN MIŚ Styczeń 2001
Uczczono wielkiego polskiego matematyka. Komisja Nazewnictwa Międzynarodowej Unii Astronomicznej zatwierdziła nazwy odkrytych w ostatnich latach oraz znanych wcześniej, ale bezimiennych planetoid. Odkryta w 1997 roku planetoida nr 13 672 otrzymała ...
SYGNAŁY - CHAOTYCZNE OSCYLACJE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Klimat może w dużym stopniu rządzić się przypadkiem. W czasach, gdy teoria chaosu cieszyła się popularnością, chętnie ilustrowano ją tzw. efektem motyla. Chodzi w nim o to, że w sprzyjających okolicznościach poruszenie skrzydeł motyla może wywołać huragan. ...
SYGNAŁY - CIENKI LÓD
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 2000
Pomiary satelitarne umożliwiły określenie grubości lodu na całym Morzu Arktycznym. Jesienią zeszłego roku kanadyjski satelita RADARSAT wykonał pierwszą precyzyjną mapę radarową Antarktyki . Jednocześnie naukowcy z NASA zbierali dane dotyczące grubości ...
SYGNAŁY - PIERŚ JAK... TARCZYCA
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Czy radioaktywny jod pomoże chorym na raka piersi? Radioaktywny izotop jodu od dawna stosuje się w terapii raka tarczycy. Tarczyca wychwytuje bowiem radioaktywny jod z krwi, otrzymując zabójczą dawkę promieniowania jonizującego. Inne tkanki są bezpieczne, ...
SYGNAŁY - TAKI PEJZAŻ...
DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA Grudzień 2000
Na dworze słota, szaruga i zimno, a w Muzeum Narodowym można obejrzeć pejzaże pełne ciepła i piękna. Wystawę, ponad 200 obrazów, otwierają płótna Bernarda Bellotta zwanego Canalettem, artysty sprowadzonego na dwór króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, ...
SYGNAŁY - CZARNY ŚRODEK GALAKTYKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Ruchami gwiazd w centrum naszej Galaktyki rządzi czarna dziura o masie ponad 2 mln mas Słońca. Do takiego wniosku prowadzą wyniki czteroletnich obserwacji centrum Galaktyki, które wykonano w obserwatorium na Mauna Kea (Hawaje) za pomocą dziesięciometrowego ...
SYGNAŁY - CHIŃSKI PODBÓJ KOSMOSU
BOGDAN MIŚ Grudzień 2000
Najpierw sami na Księżyc, potem wspólnie na Marsa. W listopadzie zeszłego roku bez większego echa przeszła wiadomość, że Chiny wypróbowały z powodzeniem pojazd kosmiczny "Shenzhou" (Święty Statek), przeznaczony do lotów załogowych. Oficjalne ...
SYGNAŁY - BURZLIWA MŁODOŚĆ GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Zaobserwowano kosmiczne fajerwerki wystrzeliwane przez niedawno powstałą parę gwiazd. Najbliższy obszar aktywny gwiazdotwórczo znajduje się w tle dobrze teraz widocznego gwiazdozbioru Byka. Od Słońca dzieli go 500 lat świetlnych, toteż za pomocą nowoczesnych ...
SYGNAŁY - SZTUCZNE SERCE NA ZAWSZE
BARBARA PRATZER Grudzień 2000
Wszczepiono choremu sztuczne serce, które zastąpi mu własne na resztę życia. W czerwcu br. w szpitalu John Radcliff Hospital w Oksfordzie 62-letniemu pacjentowi, któremu zostało najwyżej kilka tygodni życia, wszczepiono sztuczne serce, które ma pracować ...
SYGNAŁY - KOMU UFAMY?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Grudzień 2000
Naukowcy najbardziej wiarygodni, politycy i działacze związkowi najmniej. Na czele listy zawodów obdarzanych przez nas największym zaufaniem są naukowcy, pielęgniarki i nauczyciele. Dobre opinie o naukowcach są zrozumiałe: nauka cieszy się społecznym ...
SYGNAŁY - KRYPTONIM: PSEUDOMONAS
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Pałeczka ropy błękitnej ozszyfrowana. Pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) to bakteria, która często atakuje ludzi przewlekle chorych i długo leżących w szpitalu. Zakażenie tymi bakteriami jest szczególnie groźne dla dzieci chorych na mukowiscydozę: ...
ADAM I 44
MARIA CZEPPE Grudzień 2000
Na długie lata Adam Mickiewicz zatrudnił wyobraźnię polonistów i miłośników poezji, umieszczając w III części "Dziadów" liczbę 44. Pokolenia starają się odgadnąć znaczenie tajemniczej liczby. Badacze interpretowali liczbę 44 jako datę lub ...
HUMANIŚCI I NAUKA XX WIEKU
MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 2000
Sto lat temu tak oto pisano o nadchodzącym wieku: "patrzymy i mówimy o tym wieku dwudziestym, jakby on skądciś z nieba miał nam spaść, już gotowy, ogromne przynieść nam niespodzianki i największe nasze spełnić marzenia. A tymczasem, on będzie takim, ...
SYGNAŁY - SPOSÓB NA RAKIETY
JERZY LIWIŃSKI Grudzień 2000
Działa laserowe bronią XXI wieku? Na amerykańskim poligonie rakietowym wypróbowano z pełnym sukcesem działo laserowe, za pomocą którego zniszczono dwie rakiety wystrzelone z wyrzutni RM-70 (nowsza wersja Katiuszy). Celami były pociski rakietowe kalibru ...
SYGNAŁY - KAWA DLA NIEMOWLĄT?
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Transgeniczna odmiana kawy nie zawiera kofeiny. Przyspieszone bicie serca, podwyższone ciśnienie krwi, drżące ręce, niepokój, bezsenność to typowe objawy przedawkowania kofeiny. Można im zapobiegać, pijąc kawę bezkofeinową, ale smak takiej kawy nie ...
SYGNAŁY - NASI GÓRĄ!
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000
Polscy młodzi naukowcy nie mają powodów do kompleksów. Jedną z trzech pierwszych nagród w finale XII Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej, który odbył się we wrześniu w Amsterdamie, zdobył Grzegorz Niedźwiedzki, 20-letni paleontolog z Piotrowic ...
SYGNAŁY - DLA KAŻDEGO COŚ CIEKAWEGO
MAGDALENA FIKUS Grudzień 2000
Festiwal Nauki cieszy się niesłabnącą popularnością. IV Festiwal Nauki w Warszawie, który odbył się w dniach 15-24 września br., dostarczył zarówno uczestnikom, jak i organizatorom wiele wrażeń, przeżyć i przemyśleń. Rośnie liczba gości i stałych uczestników ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - MIŁOSZOWE RANLIWE CIAŁO
JAN MIODEK Grudzień 2000
Odmianą języka, która słowotwórczymi pomysłami powinna się dosłownie skrzyć, jest styl artystyczny, szczególnie zaś - poezja. Czytam w Tygodniku Powszechnym nowe wiersze Czesława Miłosza. W jednym z nich, zatytułowanym "Ogrodnik", znajduję ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - WRZĄTEK, KTÓRY NIE PARZY
JAN GAJ Grudzień 2000
Dlaczego woda wrze? Czy na Giewoncie jajko gotowałoby się dłużej? Czy wrzenie może doprowadzić do zamarznięcia wody? Nie znasz odpowiedzi na te pytania? Zapraszamy Cię do przeczytania tego artykułu. Dziś laboratorium urządzimy sobie w kuchni. Nie potrzebujemy ...
SYGNAŁY - POLSKIE NOBLE
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000
Fundacja na rzecz Nauki Polskiej przyznała doroczne nagrody. Najpoważniejszym polskim wyróżnieniem naukowym są nagrody Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej nazywane przez dziennikarzy "Polskimi Noblami". W przeciwieństwie do prawdziwych Nobli, ...
SYGNAŁY - NAGRODY NOBLA 2000
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000
Uczeni pracujący w USA dominują wśród noblistów. W DZIEDZINIE MEDYCYNY I FIZJOLOGII: Arvid Carlsson (77 lat), Szwed, emerytowany profesor farmakologii na uniwersytecie w Goeteborgu, Paul Greengard (75 lat), Amerykanin, profesor farmakologii i psychiatrii, ...
SYGNAŁY - KARABIN PRZYSZŁOŚCI
BOGDAN MIŚ Grudzień 2000
Żołnierz musi tylko naciskać spust. W ciągu 9 lat armia amerykańska ma zamiar zbudować kosztem 95 mln dolarów karabin przyszłości, który zastąpi jednocześnie dobrze znany karabin NATO wzoru M16A2, karabinek M4 i granatnik M203. Nowa broń ma się nazywać ...
SYGNAŁY - CIEPŁY KIEŁ DINOZAURA
BOGDAN MIŚ Grudzień 2000
Badania izotopowe potwierdzają stałocieplność dinozaurów. Naukowcy zajmujący się rekonstrukcją dawnego klimatu korzystają od lat z tzw. metody paleotemperatur. Polega ona na pomiarze składu izotopowego tlenu w minerałach - zazwyczaj w węglanach ze skał ...
SYGNAŁY - NA DOBRE I NA ZŁE
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Dlaczego kochasz mamusię? Bo nie masz innego wyjścia... Małe dzieci zawsze kochają rodziców, nawet jeśli rodzice nie traktują ich dobrze. Tak przynajmniej zachowują się młode szczury. Amerykańscy biolodzy udowodnili to w badaniach laboratoryjnych. Jak ...
SYGNAŁY - SUPERKOMPUTER W KRAKOWIE
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000
Polscy uczeni otrzymali do dyspozycji potężne narzędzie badawcze Akademickie Centrum Komputerowe CYFRONET Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie wzbogaciło się o nowy superkomputer Origin2000 amerykańskiej firmy SGI. Jest to pod względem mocy obliczeniowej ...
SYGNAŁY- Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2000
Pigułka na starość Coraz więcej uczonych zdaje się traktować starość, a nawet samą śmierć, jak "jednostki chorobowe", na które wkrótce znalezione zostanie lekarstwo. Zespół badaczy z kilku uniwersytetów amerykańskich i brytyjskich donosi, ...
SYGNAŁY - CZARNA DZIURA WAGI ŚREDNIEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Astronomowie odkryli czarną dziurę o niespotykanych dotychczas własnościach. Galaktyka M82, czyli obiekt nr 82 w XVIII-wiecznym katalogu astronomicznym sporządzonym przez Charlesa Messiera, leży w tle gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy i jest od nas ...
SYGNAŁY - DZIURA CORAZ WIĘKSZA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 2000
We wrześniu dziura ozonowa nad Antarktydą osiągnęła rekordowo duże rozmiary. Mimo że maleje stężenie substancji niszczących ozon w atmosferze , dziura ozonowa nad biegunem południowym wcale nie chce się zmniejszać. W tym roku po raz pierwszy sięgnęła ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Grudzień 2000
Cyberlego Firma Lego przedstawiła ostatnio nowy zestaw klocków wyposażony w minikomputer. Nowe Lego Mindstorms Robotics Invention System to zestaw umożliwiający budowę i programowanie robotów. Mózgiem zestawu jest klocek-komputer, który odbiera bodźce ...
ETYKA NA CO DZIEŃ - PARADOKS PRZYZWOITOŚCI
PAWEŁ ŁUKÓW Grudzień 2000
W cyklu artykułów pod tym hasłem wspólnie zastanawiamy się nad problemami moralnymi, z którymi stykamy się wszyscy. Teraz pomyślmy o zasadzie przyzwoitości - wydawałoby się, tak bardzo jednoznacznej. W większości społeczeństw kultury zachodniej obowiązuje ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 grudnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 grudnia o 23:00, 30 grudnia o 21:00 i 15 stycznia o 20:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
I MAMY WODĘ SODOWĄ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 2000
Był jednym z największych chemików, odkrył tlen i kilka innych gazów, ale za swój najszczęśliwszy pomysł, choć miał on zapewne najmniejszą wartość naukową, uważał potem wynalezienie wody sodowej. Joseph Priestley urodził się w 1733 roku w Fieldhead ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Grudzień 2000
Zadanie dla wytrwałych, zamieszczone w tej rubryce przed miesiącem, pojawiło się także na naszych stronach internetowych w postaci układanki. Manipulowanie elementami na ekranie monitora było mamy nadzieję przyjemną zabawą i ułatwiało szukanie ...
SZCZYPTA SOLI - SKĄD SIĘ WZIĘŁA SZCZYPTA SOLI?
X.RUT Grudzień 2000
W "Historii naturalnej" Pliniusza Starszego można przeczytać o tym, jak Gnejusz Pompejusz znalazł w komnacie pokonanego króla Pontu, Mitrydatesa VI, prywatny notatnik, a w nim - przepis na uniwersalną odtrutkę: dwa orzechy włoskie, tyleż fig ...
SYGNAŁY - RUSZA BUDOWA SALT-A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Na początku września rozpoczęto budowę dziesięciometrowego teleskopu SALT. Konsorcjum złożone z kilkunastu instytucji mieszczących się w kilku krajach przystąpiło do budowy teleskopu SALT (South African Large Telescope), którego najważniejszym zadaniem ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - GDZIE PAN NAZBIERAŁ TYLE MAŚLAKA?
JAN MIODEK Listopad 2000
Wysłuchałem niedawno w telewizji dramatycznej relacji o zatruciu pewnego akwenu w Polsce. Jeden z narratorów sugestywnie opowiadał, jak "zdechły węgorz sam wypływał na powierzchnię wody", a inni uściślili, że "tak samo leszcz, sum, karp, ...
KOŚCIÓŁ KOPTYJSKI
IZA ELŻBIETA SMOLIŃSKA Listopad 2000
Początki chrześcijaństwa w Egipcie datuje się na okres działalności ewangelicznej świętego Marka. Prawdopodobnie około 40 roku założył on w Aleksandrii pierwszą na tych terenach wspólnotę wyznawców Chrystusa. Kilka wieków później religia Koptów sięgała ...
ZMIERZCH EXPO?
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000
Tegoroczna wystawa światowa w Hanowerze miała przyćmić wszystkie poprzednie. Dlaczego więc przyniosła straty sięgające miliarda marek? Motto Expo 2000 w Hanowerze brzmiało: "Człowiek-Natura-Technika - powstaje nowy świat". Obrazuje ono doskonale ...
TE WSPANIAŁE GROBOWCE
JADWIGA IWASZCZUK Listopad 2000
Z opisów archeologów i etnologów znana jest ogromna różnorodność grobów. Ich kształty najogólniej wiążą się z kulturą i wierzeniami danego plemienia czy ludu oraz wynikającymi z nich sposobami chowania zmarłych. W historii ludzkości znane są pochówki ...
Z PROCHU POWSTAŁEŚ...
SERGIUSZ SIDOROWICZ Listopad 2000
Jak wygląda cmentarz? Każdy odwiedza groby, więc odpowiedź nie jest trudna. Kamienne nagrobki, krzyże, nastrój powagi i smutku. Nie wszędzie jednak miejsca pochówku przypominają nasze cmentarze. Są na świecie miejsca wiecznego spoczynku chrześcijan, ...
SYGNAŁY - DIABELSKIE BRAMY ŚMIERCI
GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000
Jak zapanować nad genetycznie zaprogramowanym samobójstwem komórki? Apoptoza (genetyczne samobójstwo komórki) to bardzo precyzyjnie kontrolowane zjawisko. Zaburzenia jej regulacji są przyczyną wielu chorób - na przykład w chorobie Alzheimera za dużo ...
SYGNAŁY - ŁATWIEJ ZAPOBIEGAĆ, NIŻ LECZYĆ
BARBARA PRATZER Listopad 2000
Czy kobiece hormony naprawdę chronią serce? Nie ulega wątpliwości, że rozwój choroby wieńcowej można powstrzymać, stosując właściwą profilaktykę. W tym kontekście wiele mówi się o zbawiennym wpływie hormonalnej terapii zastępczej u kobiet, choć jak ...
SYGNAŁY - NA RATUNEK JĘZYKOM
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2000
Od września dzieci na Kaszubach mają elementarz w swoim rodzimym języku. Językoznawcy biją na alarm: w XXI wieku może zniknąć nawet 90% z 6-7 tys. języków, jakimi dziś mówi 6 mld ludzi na świecie. Najbardziej zagrożone są języki mające małą liczbę użytkowników, ...
SYGNAŁY - SZPIEG BEZ TAJEMNIC?
BOGDAN MIŚ Listopad 2000
FBI zmuszone do ujawnienia sekretów systemu inwigilacji w Internecie. W chwili, w której czytają Państwo te słowa, amerykańskie Federalne Biuro Śledcze FBI ujawniło już zapewne pierwsze 3 tys. stron informacji o systemie szpiegowskim "Carnivore". ...
SYGNAŁY - PIERWSZE SILNICZKI DNA
BOGDAN MIŚ Listopad 2000
Niewidzialne "szczypczyki" zwiastują rewolucję w technice. Naukowcy z Laboratoriów Bella, działu badawczo-rozwojowego firmy Lucent Technologies, oraz z Oxford University stworzyli pierwsze silniczki DNA. Urządzenia te, przypominające automatyczne ...
SYGNAŁY - ANTU I TOWARZYSZE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Europejskie Obserwatorium Południowe kończy montaż największego teleskopu na świecie. VLT (Very Large Telescope), budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe na Cerro Paranal w północnym Chile, składa się z czterech bliźniaczych teleskopów ...
SZCZYPTA SOLI - CHYŻY PIES
X.RUT Listopad 2000
Na przełomie V i IV wieku p.n.e. w Atenach, opodal wzgórza Likabetu, tuż koło bram miasta, mieścił się zdobny w posąg Heraklesa gimnazjon Chyżego Psa (Kynosarges), w którym nauczał Antystenes, syn Antystenesa, Ateńczyk, wierny uczeń Sokratesa. To on ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 listopada o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 listopada o 23:00, 30 listopadao 22:00 i 15 grudnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 2000
Gadatliwa fasola Japońscy naukowcy badający obyczaje i zachowanie fasoli lima (Phaseolus lunatus) odkryli, że tak jak wiele innych gatunków roślin ma ona dobrze rozwiniętą zdolność komunikacji. Kiedy, na przykład, któraś z fasolek zaatakowana jest ...
SYGNAŁY - NIE BĘDZIE SWOBODY DLA DVD
BOGDAN MIŚ Listopad 2000
Studia filmowe Hollywood wywojowały zakaz rozpowszechniania programu odkodowującego DVD. Rozpowszechniane na dyskach DVD filmy mają specjalne zabezpieczenia chroniące je przed kopiowaniem i nielegalnym rozpowszechnianiem. Eric Corley, wydawca sieciowego ...
SYGNAŁY - CHORY ROBOT
BARBARA PRATZER Listopad 2000
Roboty nie tylko pomagają lekarzom w leczeniu chorych - mogą też wcielić się w rolę pacjentów. Leżący na szpitalnym łóżku osobnik oddycha, bije mu serce, porusza rękami i nogami, otwiera oczy, mówi. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby był normalnym ...
SYGNAŁY - NIE TAKI SZLACHETNY...
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 2000
Odkryto pierwszy stabilny związek argonu - pierwiastka zaliczanego do gazów szlachetnych. Ostatnia kolumna układu okresowego skupia pierwiastki, które nie reagują z innymi pierwiastkami - nie tworzą żadnych związków chemicznych. W warunkach normalnych ...
SYGNAŁY - KOLOS W PRZESTWORZACH
JERZY LIWIŃSKI Listopad 2000
"Beluga" jest największym samolotem transportowym na świecie. Megatransportowiec A 300-600 ST, znany również ze względu na kształt przypominający rosyjskiego wieloryba - jako "Beluga", produkowany jest przez konsorcjum Airbus Industrie, ...
SYGNAŁY - ŚWIETLNY POTOP
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Warunki prowadzenia obserwacji nieba pogarszają się w szybkim tempie. W sierpniu br. w Manchesterze odbył się zjazd Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Jednym z najżywiej dyskutowanych tematów było pojaśnienie tła nieba spowodowane techniczną działalnością ...
SYGNAŁY - KIESZONKOWY TELEWIZOR
MICHAŁ MIŚ Listopad 2000
Firma SONY oferuje najmniejszy przenośny telewizor. Sony FDL-250 to najnowszy miniaturowy telewizor japońskiego giganta elektroniki użytkowej. Urządzenie wyposażone jest w ekran ciekłokrystaliczny o przekątnej 2.5 cala i system automatycznie wyszukujący ...
SYGNAŁY - JEŚĆ WIĘCEJ I SCHUDNĄĆ
GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000
Na razie dotyczy to myszy, ale kto wie - może kiedyś uda się to również ludziom? Otyłość jest nie tylko problemem kosmetycznym - stanowi czynnik ryzyka wielu chorób, m.in. miażdżycy, chorób serca i cukrzycy typu II. W krajach wysoko rozwiniętych już ...
SYGNAŁY - NOWY GIGANT DLA ASTRONOMÓW
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
W Stanach Zjednoczonych uruchomiono największy na świecie sterowalny radioteleskop. Amerykańskie Narodowe Obserwatorium Radioastronomiczne (od National Radio Astronomy Observatory znane także jako NRAO) wzbogaciło się o nowy, potężny przyrząd. 22 sierpnia ...
UCZENI W ANEGDOCIE - LICZBY ZWŁASZCZA DUŻE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 2000
Sądzę, że we wszechświecie jest 15 747 724 136 275 002 577 605 653 961 181 555 468 044 717 914 527 116 709 366 231 425 076 185 631 031 296 protonów i taka sama liczba elektronów - tak zaczyna się XI rozdział książki "Philosophy of Physical Science" ...
SYGNAŁY - MIĘDZY GWIAZDĄ A PLANETĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Teleskop Hubble'a dostarczył ważnych informacji o brązowych karłach. Obiekt o masie mniejszej niż 0.08 (mas Słońca) nie może w swym wnętrzu produkować helu z wodoru (jak mówią astrofizycy "nie spala wodoru") i w związku z tym nie zasługuje ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Listopad 2000
Monitor dla estetów SyncMaster 750 ST to nowy monitor firmy Samsung o przekątnej ekranu 17'' z pokryciem antyodblaskowym i antystatycznym. Może pracować z maksymalną rozdzielczością 1280 x 1024 (przy 65 Hz). Działa w standardzie plug&play, co oznacza ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Listopad 2000
Jak wynika z nadesłanych listów, w zadaniu dla wytrwałych, zamieszczonym w lipcowym „Puzelandzie”, nie wszystko było do końca jasne. Pomijając odwrócenie kolorów na jednej części układanki (łatwe do zauważenia w zestawieniu z opisem i przykładem), ...
SYGNAŁY - KSIĄŻKI Z SIECI
MICHAŁ MIŚ Listopad 2000
Po bestseller do Internetu zamiast do księgarni. Pod koniec sierpnia po raz pierwszy opublikowano oficjalnie w polskim Internecie powieść. Użytkownicy Sieci mogą bezpłatnie ściągnąć na swój komputer nominowaną w 1999 roku do nagrody Nike książkę Olgi ...
INTERNET - WSZYSTKO O EWIE, CZYLI KOBIETA W SIECI
BOGDAN MIŚ Listopad 2000
Dostałem list od jednej z Czytelniczek, która kobiecą zresztą delikatnością i wdziękiem wytknęła mi, że w tym miejscu omawiam witryny "czysto męskie albo bezpłciowe". Chodziło jej o to, że tematy, którym owe witryny są poświęcone, są interesujące ...
SYGNAŁY - PORTRET RAKA PIERSI
GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000
Molekularne podpisy różnych nowotworów nie zmieniają się w miarę upływu czasu. Zbuntowana komórka nowotworowa dzieli się w niekontrolowany sposób, unika apoptozy (genetycznie zaprogramowanego samobójstwa) i nieprawidłowo reaguje na sygnały wysyłane ...
SYGNAŁY - ROBOT, SYN ROBOTA
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000
Fantazja staje się rzeczywistością? Amerykańscy informatycy z Brandeis University w Waltham przeprowadzili komputerową symulację ewolucji robotów. Komputer miał do dyspozycji jedynie trzy rodzaje wirtualnych elementów: proste pałeczki jako elementy ...
SYGNAŁY - BANK W KOMÓRCE
MICHAŁ MIŚ Listopad 2000
Można już prowadzić rachunek oszczędnościowy przez telefon komórkowy. Od początku września posiadacze telefonóe komórkowych mogą całkowicie uniezależnić się od kolejek w bankach. Po czterech miesiącach testów Wielkopolski Bank Kredytowy (WBK) wspólnie ...
SYGNAŁY - ROWER KONFERENCYJNY
MU Listopad 2000
Propozycja dla naszych parlamentarzystów? Wielokrotnie już budowano rowery, którymi mogło jechać kilka lub nawet kilkadziesiąt osób. Wszystkie jednak wyglądem przypominały tandemy. Conference Bike (w skrócie Cobi) różni się od nich zasadniczo. Jego ...
SYGNAŁY - SPORT TO ZDROWIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000
Sport to zdrowie? Amerykańscy ortopedzi ogłosili listę dyscyplin, które najczęściej prowadzą do kontuzji Oglądając olimpiadę w Sydney, zachwycaliśmy się kunsztem mistrzów sportu. Nieco gorzej wypadają próby naśladownictwa... Amerykańska Akademia Chirurgów ...
SYGNAŁY - NOWY GAZ CIEPLARNIANY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 2000
Odkryto nowy związek chemiczny, który może znacznie zwiększyć efekt cieplarniany. Pentafluorosulfonian trifluorometylu (SF5CF3) występuje w atmosferze w niewielkich ilościach około 0.12 ppt (części na bilion), ale jest potencjalnie najsilniejszym z ...
SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE
REDAKCJA Listopad 2000
W laboratorium uniwersytetu stanowego w Illinois karmi się myszy pomidorami zawierającymi szczepionkę przeciw wirusowemu zapaleniu dróg oddechowych - chorobie śmiertelnej dla niemowląt, na którą nie ma ani lekarstwa, ani szczepionki. Jadalna szczepionka ...
SYGNAŁY - SZYBCIEJ NIŻ ŚWIATŁO W PRÓŻNI?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Fizyka trzyma się mocno - światło nie wyprzedziło samego siebie. Górny rysunek przedstawia zmiany współczynnika załamania światła w funkcji częstości (krzywa czerwona), z zaznaczeniem obszaru dyspersji anomalnej, w którym prędkość grupowa światła może ...
SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE
REDAKCJA Październik 2000
W krótką podróż kosmiczną, podobną do tej, której doświadczył kosmonauta Alan Sheppard w 1961 roku, wysłano dwa gatunki bakterii - jeden niezwykle odporny na promieniowanie i drugi pochodzący z gorących i silnie kwasowych źródeł Parku Narodowego Yellowstone. ...
SYGNAŁY - Z MYŚLĄ O MATCE I DZIECKU
BARBARA PRATZER Październik 2000
Jeden uszkodzony gen może wywołać nadciśnienie podczas ciąży. Podczas ciąży ciśnienie tętnicze krwi zwykle lekko się obniża. Jednak u kilku procent kobiet rozwija się nadciśnienie, które zagraża zdrowiu, a nawet życiu matki i dziecka. Davidowi Gellerowi ...
SYGNAŁY - DNA NATCHNIENIEM DLA ARCHITEKTÓW
JACEK RODZEŃ Październik 2000
Podwójna helisa z betonu, stali i szkła stanie wkrótce w Dreźnie. Reperkusje oszałamiających sukcesów biologii molekularnej, genetyki i biotechnologii z ostatnich lat są dostrzegalne na każdym niemal kroku. Sztandarowy symbol tych osiągnięć podwójna ...
SYGNAŁY - NIEBO W PODCZERWIENI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W Internecie udostępniono olbrzymią bazę danych zawierającą obrazy nieba w podczerwieni. Od trzech lat naukowcy z Uniwersytetu Stanu Massachusetts dokonują systematycznego przeglądu nieba w zakresie podczerwieni. W finansowanych przez NASA i National ...
SYGNAŁY - ŚWIAT OCZAMI KOTA
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000
Kolejny krok ku stworzeniu elektronicznych protez mózgu? Niebywale szybkie postępy transplantologii sprawiły, że odrzucenie przeszczepu powoli przestaje być problemem. Największą trudnością jest obecnie brak dawców zastępczych narządów. Szuka się więc ...
SYGNAŁY - PLATYNA I ZŁOTO Z KOSMOSU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Złoża najcenniejszych metali zawdzięczamy prawdopodobnie meteorytom. Już z prostych analiz geochemicznych wynika, że w warstwach powierzchniowych Ziemi powinno być bardzo mało żelaza - co najmniej 100 razy mniej niż jest. Skoro przed miliardami lat ...
SYGNAŁY - WYPRAWA W GŁĄB ATOMU
JACEK RODZEŃ Październik 2000
Niemieckim fizykom udało się sfotografować chmury elektronowe pojedynczego atomu. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu, gdybyśmy komuś powiedzieli, że już niedługo będzie można oglądać pod mikroskopem pojedyncze atomy, uznałby nas z fantastów. Tymczasem fantazja ...
SYGNAŁY - UWAGA NA PREPARATY ZIOŁOWE!
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Październik 2000
Władze amerykańskie są zaniepokojone zalewem rynku preparatami ziołowymi. Gdy 6 lat temu pisaliśmy na naszych łamach, że nie każdy "produkt naturalny" musi być zdrowy i bezpieczny, świat ogarniała wszechobecna moda na wszystko, co naturalne. ...
SYGNAŁY - Z POKŁADU ISS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W październiku na międzynarodowej stacji kosmicznej ma zamieszkać pierwsza załoga. Z dwuletnim opóźnieniem Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ISS powiększyła się o kluczowy rosyjski moduł Zwiezda. 12 lipca rakieta Proton wyniosła go na orbitę, a dwa tygodnie ...
SYGNAŁY - ROSYJSKI CZOŁG XXI STULECIA
BOGDAN MIŚ Październik 2000
Następca słynnego T-34 niebawem pojawi się na poligonach. Rosyjscy inżynierowie pracują nad zupełnie nowym czołgiem podstawowym o kryptonimie T-95. Powstaje on w Uralskiej Fabryce Wagonów w Niżnym Tagile. Wszystkie istotne parametry nowej konstrukcji ...
SYGNAŁY - EKRANOWANIE GRAWITACJI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Podczas zaćmienia Słońca zaobserwowano zjawisko, którego istnienie przewidywano teoretycznie. W jednym z najbardziej prestiżowych czasopism fizycznych The Physical Review ukazała się praca sześciu uczonych chińskich z wynikami pomiarów natężenia pola ...
SYGNAŁY - ZAGŁADA KOMETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W lipcu na oczach obserwatorów rozpadła się kometa. Kometa Linear S-4 została odkryta 27 września 1999 roku przez automatyczny teleskop poszukujący na niebie planetoid, które niepokojąco blisko zbliżają się do Ziemi. Nazwy komet zazwyczaj upamiętniają ...
SYGNAŁY - KONKURENCJA DLA WAP?
MICHAŁ MIŚ Październik 2000
Telefoniczny lektor czyta zasoby Internetu. Telecom Italia - włoski operator telefoniczny - opracował nowy system dostępu do sieci WWW, wykorzystujący komendy głosowe. System VoxNauta, używający technologii rozpoznawania głosu i metod jego syntezy, ...
SYGNAŁY - NEUTRINO TAONOWE ZAOBSERWOWANE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Po długim polowaniu z nagonką złapano wreszcie cząstkę, o której fizycy wiedzieli, że musi istnieć. Kiedy w 1975 roku Martin Perl ze współpracownikami odkryli, że poza elektronem i mionem istnieje jeszcze trzeci lepton - któremu nadano nazwę "lepton ...
SYGNAŁY- TRIASOWE JASZCZURY
MARCIN MACHALSKI Październik 2000
Spóźniony hałas wokół gadów z Gór Świętokrzyskich. Ostatnio przez łamy gazet przetoczyła się fala doniesień o odciskach łap triasowych kręgowców zebranych na terenie budowy zapory wodnej w Wiórach koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Ponieważ większość doniesień ...
SYGNAŁY - ZE SŁOŃCEM W BAKU
MICHAŁ MIŚ Październik 2000
Pobity został rekord długości trasy przebytej przez pojazd napędzany energią słoneczną. Studenci z kanadyjskiego Queen's University wyruszyli w trasę w poprzek Kanady 1 lipca i po 29 dniach pokonali 7044 km. Dokonali tego skonstruowanym przez siebie ...
UCZENI W ANEGDOCIE - OJCIEC CHRZESTNY ELEKTRYCZNOŚCI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
William Gilbert urodził się w Colchester 24 maja 1544 roku. Dawniej często podawano jego rok urodzenia jako 1540, co wynikało z błędu w napisie na pomniku wystawionym w Colchester. Studiował w St. John's College w Cambridge i po uzyskaniu niższego stopnia ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 października o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 października o 23:00, 30 października o 21:00 i 15 listopada o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
KSIĄŻKI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI BOGDAN MIŚ Październik 2000
NIEZWYKŁY ŚWIAT CHEMIIHerbert W. Roesky, Klaus Möckel.Przełożyli Magdalena Pecul i Tristan Korecki.Wydawnictwo Adamantan, Warszawa 1998. Trudno znaleźć równie nietypową książkę popularnonaukową. "Niezwykły świat chemii" to próba połączenia ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Październik 2000
DVD dla początkujących Firma Sony wprowadziła na rynek nowy odtwarzacz DVD/CD DAV-S300 wraz z amplitunerem i kompletem sześciu głośników. Zestaw kina domowego przeznaczony jest dla osób, które potrzebują prostego w obsłudze, ale dobrej jakości sprzętu. ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - WEGETARIAN? LEPIEJ WEGETARIANÓW?
JAN MIODEK Październik 2000
W opublikowanym w WiŻ w zeszłym roku bardzo ciekawym artykule o Uniwersytecie w Oksfordzie pojawiło się zdanie: "Studenci mogą się przyłączyć do Oksfordzkich Wegetarian" dopełniaczem liczby mnogiej wegetarian, urobionym od rzeczownika wegetarianin. ...
ETYKA NA CO DZIEŃ - ZAUFANIE
PAWEŁ ŁUKÓW Październik 2000
Dlaczego ohyda moralna przestępcy nie stanowi wystarczającego powodu do odmowy jego obrony? We wszystkich kulturach istnieją zawody służące ochronie fundamentalnej wartości członkostwa we wspólnocie moralnej. W społeczeństwach takich jak nasze dobrem ...
TACY PREZYDENCI, JAKI NARÓD
KRZYSZTOF JANICKI Październik 2000
Prezydent to głowa państwa będącego republiką. Nie w każdej republice są jednak prezydenci. I nie każda republika z prezydentem na czele ma cokolwiek wspólnego z demokracją. Prezydentem nazywa się głowę państwa będącego republiką, rzadziej określa się ...
NAUK PRZEMOŻNYCH PERŁA
JOLANTA HERIAN-ŚLUSARSKA Październik 2000
W 1993 roku do krakowskiej wszechnicy powróciły odłączone 50 lat temu wydziały medyczne i dziś jest to jedyny w Polsce uniwersytet kształcący lekarzy. Ale nie tylko w ten sposób łączy się tradycję z nowoczesnością w tej najstarszej polskiej uczelni. Inauguracja ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA CUKROWNIA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W obłoku międzygwiazdowym blisko centrum naszej Galaktyki znaleziono cząsteczki najprostszego cukru. Odległe od Słońca o 25 tys. lat świetlnych centrum naszej Galaktyki jest dobrze ukryte wśród ciemnych obłoków materii międzygwiazdowej. 1 cm3 takiego ...
SYGNAŁY - PRAWY CUKIER I LEWE BIAŁKO
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Naukowcy rozwiązali zagadkę jednostronnej chiralności świata żywego. Istnieją związki chemiczne, których atomy mogą ułożyć się w cząsteczce w dwie równoprawne struktury, będące wzajemnym lustrzanym odbiciem. Tę właśnie cechę nazywamy chiralnością, a ...
SYGNAŁY - ZORZA NA ZAWOŁANIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Silne fale radiowe mogą pobudzać jonosferę Ziemi do świecenia. Ludzki geniusz po raz kolejny dorównał Naturze - właśnie nauczyliśmy się tworzyć zorze w dowolnym miejscu na Ziemi. Do tego celu potrzebny jest jedynie duży radioteleskop, na przykład taki, ...
SYGNAŁY - ŻEGNAJCIE FREONY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Dwutlenek węgla, amoniak i inne naturalne gazy zastąpią substancje używane dotąd w urządzeniach chłodniczych. W dzisiejszych czasach trudno wyobrazić sobie życie bez lodówki. Pompa cieplna, niezwykle przydatny wynalazek z początku XX wieku, umożliwiła ...
SYGNAŁY - PRZĘDŹ, JAK CI ZAGRAJĄ!
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000
Powszechnie uważa się, że pająki czyhają na owady, chwytając je w sieci i wysysając z nich soki. Bywa jednak odwrotnie. Niedawno o niezwykłym odkryciu doniósł tygodnik Nature. Dr William G. Eberhard z Universidad de Costa Rica badał larwy pewnego gatunku ...
SYGNAŁY - SOJOWY NAPĘD
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Oleje roślinne są doskonałymi zamiennikami paliw ropopochodnych. Być może już za kilkanaście lat wszyscy będziemy lać do baku roślinne paliwo. Ci, którzy mają silniki Diesla, w zasadzie mogą to robić już dziś, bo w niektórych krajach jest ono już do ...
SYGNAŁY - MIESZKANKO NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
Od kilku tygodni na jednej z wysp Arktyki znajduje się prototyp marsjańskiej bazy załogowej. Towarzystwo Marsjańskie jest prywatną organizacją, której statutowa działalność obejmuje inicjowanie, prowadzenie oraz promowanie i wspieranie wszelkich inicjatyw ...
SYGNAŁY - KOBIETY NIE CHCĄ MIĘŚNIAKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000
Dobra wiadomość dla przeciwników spędzania całych dni na siłowni. Badania przeprowadzone wśród studentów w USA, Austrii i Francji wykazały, że chcieliby oni być znacznie lepiej umięśnieni, niż są w rzeczywistości. Wprawdzie na uniwersytetach rzadko ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 2000
Kobiety nie lubią komputerów... W czasie, gdy we wszystkich gospodarczo rozwiniętych krajach odczuwa się drastyczny deficyt pracowników biegłych w sztuce komputerowej, masowa dezercja kobiet z tej dyscypliny studiów wpędza ekspertów od edukacji w rozterkę. ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Październik 2000
Kiedy Państwo będą relaksować się umysłowo przy tym „Puzelandzie”, w Nowym Jorku nad podobnymi zadaniami zasiądą uczestnicy 9. Mistrzostw Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek. Wśród prawie setki najlepszych z blisko 30 krajów nie zabraknie ...
SYGNAŁY - ZNOWU NOWE WINDOWS...
BOGDAN MIŚ Październik 2000
"Świstak" czy "Kapuś"? Ostateczny koniec DOS-a. Pod koniec lipca firma Microsoft zupełnie zaskoczyła komentatorów, podając niespodziewanie do wiadomości, że w październiku przekazana zostanie do testów zupełnie nowa wersja systemu ...
SYGNAŁY - WIĘCEJ MINUSÓW NIŻ PLUSÓW
MARIA SUPRANOWICZ Wrzesień 2000
Po roku reformowania edukacji widać więcej jej wad niż zalet. Z przeprowadzonego w czerwcu przez CBOS sondażu wynika, że zaledwie 9% ankietowanych ocenia wprowadzaną reformę pozytywnie. Wśród zalet wymieniano przede wszystkim zmiany w programach i sposobie ...
SYGNAŁY - IDŹ ZŁOTO DO ZŁOTA
HELENA BIAŁKOWSKA Wrzesień 2000
Uruchomiono akcelerator, który przybliży fizyków do początku Wszechświata. 12 czerwca br. amerykańskim fizykom udało się po raz pierwszy doprowadzić do zderzeń dwóch przeciwbieżnych wiązek całkowicie zjonizowanych więc pozbawionych elektronów jąder ...
SYGNAŁY - JABŁONIE W OGNIU ZARAZY
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Nadużywanie antybiotyków szkodzi nie tylko ludziom, ale również sadom. Już pierwsze eksperymenty z wykorzystaniem penicyliny wykazały, że stosowaniu antybiotyków towarzyszy powstawanie mikrobów opornych na ich działanie. Dziś mikroorganizmy niewrażliwe ...
SYGNAŁY - GENETYCY I KOKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Biotechnologia bronią w wojnie z kolumbijskimi producentami narkotyków. Kolumbia od wielu lat poddawana jest silnej presji Stanów Zjednoczonych, domagających się radykalnych kroków w walce z wytwórcami i handlarzami narkotyków. Ostatnio do zmagających ...
SYGNAŁY - WIRUS WALCZY Z RAKIEM
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Nowa broń przeciw nowotworom? W leczeniu nowotworów osiągnięto już bardzo wiele, ciągle brakuje jednak "złotego leku" czy terapii gwarantującej wyzdrowienie. Być może sukces odniosą naukowcy z Ottawa University, którzy do walki z nowotworami ...
SYGNAŁY - TWARDE JAK DIAMENT, SPRĘŻYSTE JAK METAL
MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000
Nowy materiał stworzyli polscy i rosyjscy uczeni. Wyprodukowany w Centrum Badań Wysokociśnieniowych PAN Unipres w Warszawie supertwardy kompozyt powstał w wyniku połączenia diamentu lub węglika krzemu z aluminium, miedzią lub cynkiem. Mikroskopijnej ...
SYGNAŁY - BARDZO DUŻE BUM
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000
W czerwcu w Polsce i kilku innych państwach Europy przeprowadzono największe na świecie sejsmiczne sondowanie skorupy ziemskiej. Eksperyment CELEBRATION 2000 (Central European Lithospheric Experiment Based on Refraction) trwał zaledwie miesiąc dzięki ...
SYGNAŁY - OKO ZA ZĄB
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Uczeni są już na tropie genetycznych przyczyn powstawania nowych gatunków. Podczas tegorocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Biologii Rozwoju (Society for Developmental Biology) omawiano postępy badań nad rozwojem różnych organizmów. Mówiono m.in. ...
SYGNAŁY - KTO DOŻYJE WIEKU XXII?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000
Nadchodzące stulecie najbardziej wydłuży czas życia najbogatszym. Wiek XX przedłużył średni czas życia mieszkańców krajów rozwiniętych o 30 lat. Najświeższe dane demograficzne wskazują, że w następnym stuleciu ludzie pożyją jeszcze dłużej. Instytut ...
SYGNAŁY - WYGIĘTY KAPELUSZ ZIEMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Nowy dowód na poparcie hipotezy o powstaniu Księżyca wskutek zderzenia. Tak mógł wyglądać układ Ziemia-Księżyc tuż po uformowaniu się Księżyca Coraz więcej wskazuje na to, iż Księżyc ma około 4.5 mld lat i powstała w wyniku kolizji Ziemi z ciałem ...
SYGNAŁY - GALAKTYKI JAK AMEBY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Teleskop rentgenowski Chandra sfotografował akt pochłaniania małej galaktyki przez olbrzymią galaktykę z czarną dziurą w środku. W tle dobrze u nas widocznego gwiazdozbioru Perseusza, 320 mln lat świetlnych od Słońca, leży olbrzymia gromada galaktyk ...
SYGNAŁY - MIKROFALE I KOMÓRKI
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2000
Mikrofale szkodzą robakowi. A ludziom? Czy niewielkie dawki promieniowania mikrofalowego (tego samego, które jest wykorzystywane w kuchenkach mikrofalowych i telefonii komórkowej) są całkowicie nieszkodliwe dla żywych organizmów? Do niedawna naukowcy ...
SYGNAŁY - POLSKIE IGRZYSKA OLIMPIJSKIE
ANDRZEJ GORZYM Wrzesień 2000
Projektantami zarówno stadionu olimpijskiego w Sydney, jak i medalu olimpijskiego są Polacy. Przed każdymi igrzyskami Komitet Organizacyjny Igrzysk rozpisuje konkurs na oficjalny plakat, maskotkę, medale - nagrodowy i pamiątkowy. W ostatniej edycji ...
SYGNAŁY - ENDOSKOP W PIGUŁCE
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2000
Koniec dolegliwości związanych z badaniem żołądka? Badanie endoskopowe dostarcza wielu cennych informacji o tym, co dzieje się w przełyku, żołądku i jelitach. Lekarz wprowadza wtedy długi, giętki kabel do przełyku albo jelit pacjenta i przez specjalną ...
UCZENI W ANEGDOCIE - MAGIK Z NEAPOLU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 2000
Jeśli wierzyć starym przekazom, największymi atrakcjami turystycznymi Neapolu około 1600 roku były łaźnie w Pozzuoli i Giambattista della Porta, jeden z najsławniejszych uczonych ówczesnego świata. Rozgłos zawdzięczał przede wszystkim dziełu "Magiae ...
SYGNAŁY - BUTY PEŁNE ENERGII
MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000
Jeśli pomysł się sprawdzi, zbankrutują producenci bateryjek. Zespół angielskich naukowców pod kierownictwem dr. Jima Gilberta z uniwersytetu w Hull skonstruował buty, które wytwarzają energię elektryczną. W podeszwach nowego obuwia zostały zainstalowane ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 września o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 września o 23:00, 30 wrześniao 22:00 i 15 października o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000
Dużo skanowania Hewlett-Packard rozpoczyna sprzedaż skanera HP ScanJet 5370C, zapewniającego 42-bitową głębię kolorów i optyczną rozdzielczość skanowania równą 1200 dpi. Do urządzenia można dokupić moduł do skanowania negatywów, slajdów i folii. Jednocześnie ...
SZCZYPTA SOLI - WIKTORIA BRAŁA
X.RUT Wrzesień 2000
Każdy ma swoją własną interpretację zwrotu: "w dawnych, dobrych czasach". Niekiedy mają ją całe grupy i warstwy społeczne; bywa, że pewna szczególna interpretacja urasta do rangi przysłowia czy porzekadła, staje się "mądrością narodu". ...
NOWY WYMIAR KINA
MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000
IMAX to połączenie dawki bardzo mocnych wrażeń i treści edukacyjnych. Kino, które stara się stworzyć całkowitą iluzję rzeczywistości. Przekrój budynku kina IMAX w Muzeum Innowacji – San Jose, Kalifornia. Sferyczny kształt ekranu powoduje, że ...
O AUTENTYCZNYM I FAŁSZYWYM MAZURZENIU
JAN MIODEK Wrzesień 2000
Kiedy przed paroma laty byłem konsultantem językowym przedstawienia Krakowiaków i Górali w Operze Wrocławskiej (w reżyserii Krzysztofa Kolbergera), największej mojej czujności wymagał sposób wymawiania przez aktorów form typu krzak, przyjaciel, trzeba, ...
ETYKA NA CO DZIEŃ - KÓŁKO Z ZAPADKĄ
PAWEŁ ŁUKÓW Wrzesień 2000
Z chwilą osiągnięcia pewnej wrażliwości moralnej i zdolności realizowania dobra - nie ma odwrotu.Nie możemy zgodzić się na "mniejsze dobro", gdyż sama zgoda byłaby złem. Niezależnie od doskonałości cywilizacji technologicznej i sukcesów w ...
ALFRED NOBEL I JEGO NAGRODY
ANNA BĄKIEWICZ Wrzesień 2000
Szwedzki wynalazca, przemysłowiec i humanista Alfred Nobel zobowiązał spadkobierców do przyznawania corocznie nagród twórcom najważniejszych osiągnięć w dziedzinie fizyki, chemii, literatury, medycyny lub fizjologii oraz tym, którzy uczynili najwięcej ...
MAŁPI PROCES
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2000
Większość Amerykanów wciąż nie jest przekonanych o słuszności teorii Darwina. Władze Kentucky radzą unikać słowa "ewolucja", a w Kansas nauka o pochodzeniu gatunków nie jest już obowiązkowa. Za głoszenie, że "człowiek pochodzi od małpy", ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2000
Najwyższa góra świata Każdy wie, że najwyższą górą świata jest Mount Everest. A jednak... Wszystko zależy od tego, jak mierzyć jej wysokość. Jeśli od poziomu morza, rzeczywiście bije wszystkie inne pagórki. Jeśli jednak zmierzymy odległość jej wierzchołka ...
SYGNAŁY - NAPRAWIANIE MÓZGU
BARBARA PRATZER Wrzesień 2000
Czy komórki macierzyste mózgu okażą się skuteczne? Wiadomo, że neurony mogą się regenerować tak, jak komórki skóry czy wątroby. Problem w tym, że spontaniczny proces regeneracji jest mało wydajny. Ostatnie badania przeprowadzone przez uczonych z Vancouver ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Wrzesień 2000
W 5. Mistrzostwach Polski w Rozwiązywaniu Łamigłówek zorganizowanych przez naszą redakcję wzięło udział ponad 800 miłośników intelektualnej zabawy. Tyle osób w sumie nadesłało rozwiązania zadań eliminacyjnych, zamieszczonych w kwietniowym ...
SYGNAŁY - ZDROWE KOMARY?
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Już niedługo malaria będzie musiała poszukać sobie nowego gospodarza. Na malarię cierpi obecnie około 400 mln ludzi i liczba ta ciągle rośnie. Wciąż nie ma jeszcze skutecznej szczepionki przeciwko pierwotniakom wywołującym tę chorobę . Coraz częściej ...
SYGNAŁY - ZMIENNE KLIMATY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000
O klimacie Ziemi wiemy coraz więcej, ale proste mechanizmy nie wystarczają do opisu obserwacji. Czy klimat to tylko złożony zestaw cykli o różnym okresie? Lekcję pokory przynosi kilka ostatnio opublikowanych prac naukowych. Wynika z nich, że obserwowana ...
SYGNAŁY - PENTIUM 4 NA RYNKU
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2000
Intel znowu na czele wyścigu producentów mikroprocesorów. Pod koniec czerwca, gdy agencje podały, że jesienią br. pojawi się na rynku nowy mikroprocesor Pentium 4, nie można było połączyć się z witryną internetową firmy Intel. Układ ten znany był dotychczas ...
SYGNAŁY - KSIĘŻYC RZĄDZI OCEANEM
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000
Gdzie naprawdę podziewa się energia przypływów i odpływów morza? Jak się ostatnio okazało w przypadku krążącego wokół Jowisza księżyca Io, planety mogą przekazywać swoim naturalnym satelitom znaczne ilości energii w postaci pływów grawitacyjnych. Polega ...
SYGNAŁY - AGRESJA NIE POPŁACA
BARBARA PRATZER Wrzesień 2000
Drastyczne metody leczenia raka piersi wcale nie są najlepsze. Choć postępy w leczeniu chorób nowotworowych są wyraźne, wciąż zdarzają się przypadki, z którymi trudno sobie poradzić. Do takich należą nowotwory późno wykryte, które dają przerzuty. W ...
SYGNAŁY - NIE JESTEŚMY BEZPIECZNI
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Wrzesień 2000
Polacy czują się zagrożeni. Czy dla skutecznego zwalczania przestępczości należy zaostrzyć kary? Od początku lat dziewięćdziesiątych zdecydowana większość badanych (70%) postrzega Polskę jako kraj, w którym nie żyje się bezpiecznie. A jeszcze w roku ...
SYGNAŁY - ATOL BIKINI ZAPRASZA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000
Słynny na cały świat poligon nuklearny - rajem dla płetwonurków. Atol Bikini od pół wieku budzi ponure skojarzenia z ziemią przeklętą i skażoną po wieczne czasy, jak twierdzili wrogowie USA, próbnymi wybuchami jądrowymi. Tymczasem, zgodnie z przewidywaniami ...
SYGNAŁY - LEPIEJ TRZYMAĆ SIĘ Z DALA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000
Linie wysokiego napięcia zagęszczają aerozolowe zanieczyszczenia. Od dawna mówi się, że niezdrowo mieszkać pod linią wysokiego napięcia lub w jej pobliżu. Przy okazji często myli się emitowane przez te linie promieniowanie elektromagnetyczne z promieniowaniem ...
SYGNAŁY - DOBRZY ŚPIEWACY W CENIE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Wrzesień 2000
Samice wielu ptaków wybierają sobie partnera, który ładnie śpiewa i ma bogaty repertuar. Biologia ewolucyjna każe doszukiwać się zysków, jakie ma samica kojarząca się z samcem, który zna więcej rodzajów pieśni. Zarówno dla jaskółki dymówki, jak i trzciniaka ...
SYGNAŁY - NOWY SUPERKOMPUTER FIRMY IBM
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2000
Znów przekroczono kolejną barierę: 12.3 bln operacji na sekundę. Firma IBM doniosła w ostatnim dniu czerwca o oddaniu do użytku najszybszego superkomputera świata. Maszyna o nazwie ASCI White (od Advanced Strategic Computing Initiative) wykonuje 12.3 ...
SYGNAŁY - NIE TAKIE ZDROWE - JAK GŁOSZĄ MEDIA.
MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000
Dziennikarze wyolbrzymiają zalety nowych leków. Według autorów raportu opublikowanego w New England Journal of Medicine większość artykułów o nowych lekach ukazywała jedynie korzyści, ignorując jednocześnie ryzyko i skutki uboczne ich stosowania. ...
SYGNAŁY - CHIŃCZYCY I ARCHEOLOGIA
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2000
Władze Chin coraz więcej uwagi poświęcają badaniom archeologicznym. Chiny, na których terenie powstała jedna z czterech najstarszych cywilizacji świata (oprócz mezopotamskiej, egipskiej i indyjskiej), nie mogą pochwalić się tak wieloma znaczącymi odkryciami ...
SYGNAŁY - JUBILEUSZ RADIOASTRONOMII
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Największy działający przyrząd radioastronomiczny obchodzi swoje dwudziestolecie. W 1980 roku nieopodal miejscowości Socorro w stanie Nowy Meksyk oddano do użytku ogromny zestaw radioteleskopów, znany wśród astronomów pod nazwą VLA (Very Large Array). ...
SYGNAŁY - ILE WAŻY ZIEMIA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Nowe pomiary uściśliły wartość stałej grawitacyjnej i masę naszej planety. Stała grawitacyjna, oprócz stałej Plancka i prędkości światła, to jedna z najważniejszych wartości stałych w fizyce. Dzięki niej potrafimy precyzyjnie obliczać m.in. masy planet ...
SYGNAŁY - KARNE POD LUPĄ
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000
Dotąd rzutami karnymi zajmowali się jedynie piłkarze. Teraz dołączyli do nich także naukowcy. Każdy kibic wie, że nie ma bardziej dramatycznego rozstrzygnięcia piłkarskiego meczu niż rzuty karne. Piłka ustawiona 11 m od bramki. O sukcesie decyduje ...
SYGNAŁY - WIRTUALNY WSZECHŚWIAT
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2000
W maju br. astronomowie australijscy udostępnili internautom wyniki wieloletnich obserwacji odległych galaktyk. Od 7 lat zespół ponad 30 naukowców z 11 instytucji pracuje nad sporządzeniem trójwymiarowej mapy Wszechświata. Celem tego przedsięwzięcia ...
SYGNAŁY - DIETA SPOSOBEM NA RAKA?
BARBARA PRATZER Sierpień 2000
Zapobieganie nowotworom jelita grubego jest trudniejsze, niż się wydawało, ale warto zdrowo się odżywiać. O tym, że dieta uboga w tłuszcze, za to bogata w pełnoziarniste produkty zbożowe, jest bardzo zdrowa, wiedzą wszyscy. Jej wartość polega nie tylko ...
SYGNAŁY - SENNE NEURONY
BARBARA PRATZER Sierpień 2000
Coraz bliżej do zgłębienia tajemnicy snu. Choć nie istnieją ludzie, którzy mogliby się obejść bez snu, wciąż dokładnie nie wiadomo, dlaczego zasypiamy. Przypuszcza się, że odpowiedzialne za to neurony znajdują się w przedniej części podwzgórza. Ostatnio ...
SYGNAŁY - GENY Z WYKOPALISK
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000
Badania genetyczne pozwalają odtworzyć, jak niedźwiedzie brunatne zasiedlały Alaskę. Analiza kopalnego DNA jest ostatnio popularną dziedziną nauki. Dotychczas jednak naukowcy zajmowali się głównie analizą pokrewieństw między niedawno wymarłymi a współcześnie ...
SYGNAŁY - WIELE HAŁASU O NIC?
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000
Wszystkie media świata podały, że zakończono sekwencjonowanie genomu człowieka. Całość ludzkiego DNA mieliśmy poznać w 2005 roku. Tymczasem już pod koniec czerwca br. przedstawiciele międzynarodowego Projektu Badania Ludzkiego Genomu (Human Genome ...
SYGNAŁY - WYMIERANIE-ODRADZANIE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000
Jak szybko życie odbudowuje straty po epizodach wymierania? Właściwie nie wiadomo, dlaczego nigdy szczegółowo nie zbadano procesu odradzania się życia. Większość prac koncentrowała się na wymieraniach, zwłaszcza zaś na tych największych. Dotychczas ...
SYGNAŁY - SUKCES TERAPII GENOWEJ
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000
Dzięki genoterapii dwoje francuskich dzieci powraca do zdrowia. Niedawno cały świat przekonał się, że terapia genowa metoda leczenia polegająca na wprowadzaniu genów terapeutycznych do komórek pacjenta może wiązać się z poważnymi skutkami ubocznymi. ...
SYGNAŁY - BIAŁA PLANETA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Wbrew wcześniejszym przypuszczeniom Ziemia prawdopodobnie nigdy całkowicie nie zamarzła. 10 lat temu amerykański geolog Joseph Kirschvink wysunął hipotezę, że zlodowacenia, których ślady zachowały się w skałach sprzed kilkuset milionów lat, były całkowite ...
SYGNAŁY - CMENTARZ NA KSIĘŻYCU?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Amerykańska firma Celestis oferuje klientom pochówek na Srebrnym Globie. Za 12.5 tys. dolarów już w przyszłym roku będzie można pochować się lub kogoś na Księżycu. Zapewnia o tym firma Celestis, prowadząca zaawansowane rozmowy z największym komercyjnym ...
SYGNAŁY - MARS Z BLISKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
NASA udostępniła ponad 20 tys. nowych zdjęć Marsa, w tym śladów wody na jego powierzchni. Sonda Mars Global Surveyor (MGS) wystartowała 7 listopada 1996 roku i dotarła do Marsa 12 września roku następnego. Jako sztuczny księżyc Czerwonej Planety okrążyła ...
SYGNAŁY - JAK POWSTAJĄ PRZERZUTY NOWOTWORÓW?
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000
Naukowcy poznali grupę białek podejrzanych o rozprzestrzenianie się komórek rakowych. Komórki nowotworów złośliwych mnożą się w niekontrolowany sposób i atakują inne narządy, tworząc w nich ogniska przerzutowe. Rozregulowanie podziałów komórek rakowych ...
SYGNAŁY - GORĄCE NARODZINY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Na Pacyfiku pojawiła się nowa wulkaniczna wyspa. Podmorskie wulkany, licznie występujące na dnie wszystkich oceanów świata, w większości wygasły. Jeśli ich stożki mieszczą się całkowicie pod wodą, nazywa się je gujotami. Gdy zaś wychodzą na powierzchnię, ...
SYGNAŁY - SAMOLOT PRZYSZŁOŚCI
JERZY LIWIŃSKI Sierpień 2000
Za 5 lat Airbus A3XX będzie największym samolotem pasażerskim. Analitycy największych producentów lotniczych szacują, że w najbliższym dwudziestoleciu światowa flota samolotów pasażerskich podwoi się i będzie liczyć około 23 tys. maszyn zawierających ...
SYGNAŁY - PIRACTWO KOMPUTEROWE W EUROPIE
BOGDAN MIŚ Sierpień 2000
Producenci oprogramowania stracili w ubiegłym roku w Europie 3.6 mld dolarów. Polska znalazła się na liście krajów niebezpiecznych. Z ostatniego raportu Business Software Alliance, międzynarodowej organizacji zajmującej się tym problemem, wynika, ...
SYGNAŁY - ŁATWY CEL
MARCIN KOTAS Sierpień 2000
Co sprawia, że komary wolą kąsać ciężarne kobiety? Opublikowane w Lancecie wyniki badań wskazują, iż ciężarne kobiety są znacznie bardziej pociągające dla komarów niż pozostali ludzie. Stwierdzono, że są one dwukrotnie częściej kąsane przez te dokuczliwe ...
SYGNAŁY - MOST PRZEZ PLAMĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Sfotografowano podwójny "most świetlny" nad jedną z wielkich plam słonecznych. W obszarze plamy słonecznej temperatura jest znacznie niższa niż w otoczeniu, zaś pole magnetyczne znacznie silniejsze. Stosunkowo niska temperatura sprawia, ...
SYGNAŁY - KLONOWANIE ODMŁADZA?
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000
Czy sklonowany człowiek mógłby dożyć 200 lat? Najnowsze wyniki zdają się to potwierdzać... Trzy lata temu przyszła na świat słynna owieczka Dolly pierwszy sklonowany ssak. Przypomnijmy: klonowanie polega na tworzeniu nowego organizmu na podstawie informacji ...
SYGNAŁY - WIRUSY ATAKUJĄ KOMÓRKI?
MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000
W Hiszpanii pojawiły się ostatnio doniesienia o wirusie, który atakuje telefony komórkowe. Sprawcą tego nieszczęścia miał być wirus Timofonica, który pojawił się ostatnio w hiszpańskich komputerach jako załącznik do plików przesyłanych pocztą e-mail. ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000
Estetyczny telefon Firma Philips wprowadza na rynek bezprzewodowy telefon Kala. Wyposażony w cyfrowy system DECT podnosi jakość dźwięku i zwiększa bezpieczeństwo połączeń. Aparat ma duży, czytelny wyświetlacz ciekłokrystaliczny z łatwym dostępem do ...
SYGNAŁY - EXPO 2000 - BOCIANY, ŻUBRY I BOLESŁAW CHROBRY
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000
Drewniane chaty, białowieskie żubry i żupy solne atrakcją polskiego pawilonu. Na Expo 2000 - ostatnią wystawę światową w tym stuleciu - ściągają do Hanoweru tysiące zwiedzających. Wielu z nich także do polskiego pawilonu. Kontrowersyjny pomysł, aby ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Sierpień 2000
Sierpniowy "Puzeland" powstaje tuż przed finałem 5. Mistrzostw Polski w Rozwiązywaniu Łamigłówek. Będą w nim startować zwycięzcy eliminacji, czyli mam nadzieję najlepsi, choć zapewne o awansie do finału decydowała ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2000
Postępy śmiechologii Zespół Badania Bliźniąt (Twins Research Unit) przy szpitalu Św. Tomasza w Londynie zajmuje się głównie badaniem takich problemów, jak osteoporoza, artretyzm czy choroba naczyń wieńcowych. Niedawno jednak, pewnie z tęsknoty za jakimś ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 sierpnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne15 sierpnia o 23:00, 30 sierpnia o 22:00 i 15 września o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
KSIĄŻKI
JACEK STASZELIS PIOTR AMSTERDAMSKI ADAM SOCHACZEWSKI Sierpień 2000
MECHANICZNE PIĘKNO. ELEGANCJA TECHNOLOGIIDavid Gelertner.Przełożył Alek Radomski.CiS, Warszawa 1999. Już sam tytuł tej książki-eseju zdradza kłopoty ze spójnością. Ile informatyka ma wspólnego z mechaniką? Czy można odmówić piękna ołtarzowi w stylu ...
SZCZYPTA SOLI - CZY ABY NA PEWNO CHCEMY WIEDZIEĆ
X.RUT Sierpień 2000
W Ameryce, ojczyźnie wielu szalonych tendencji, toczy się proces sądowy, który może wytyczyć nową, bardzo dochodową działkę roszczeń cywilnych. Jak to jest w powszechnym dziś zwyczaju, będąca przy nadziei niewiasta poddała się badaniu USG płodu i uzyskała ...
TYTUŁOMANIA
MONIKA ZAŚKO-ZIELIŃSKA Sierpień 2000
Każdy, kto chce napisać coś na temat języka popularyzacji nauki, ma świadomość, że jego sytuacja jest bardzo trudna. To tak, jakby jeden z najbardziej znanych współczesnych iluzjonistów, David Copperfield, zamiast demonstrować swoje umiejętności, zaczął ...
W CIENIU WULKANU
STANISŁAW IWANISZEWSKI Sierpień 2000
Popocatépetl, od niedawna uaktywniony wulkan, stale zagraża meksykańskim wieśniakom mieszkającym na jego stokach w małych wioskach. Życie w cieniu tej stale dymiącej góry sprawiło, że postanowili się z nią "zaprzyjaźnić". Wszystko zaczęło ...
W BIBLIJNEJ BETSAIDZIE
PRZEMYSŁAW NOWOGÓRSKI Sierpień 2000
"Potem przyszli do Betsaidy. Tam przyprowadzili Mu niewidomego i prosili, żeby się go dotknął". Ewangelia św. Marka 8,22.1 Położenie Betsaidy Tam, gdzie wedle Ewangelii Chrystus uzdrowił niewidomego i dokonał cudownego nakarmienia tłumów ...
UCZENI W ANEGDOCIE - PAJĄKI SĄ SMACZNE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 2000
Joseph Jérôme Lefrancais de La-lande urodził się w Bourg-en-Bresse 11 lipca 1732 roku. Kształcił się w jezuickiej szkole w Lyonie i miał nawet zamiar wstąpić do tego zakonu. Wspaniała kometa, która pojawiła się w 1744 roku, a potem całkowite zaćmienie ...
SYGNAŁY - SAMOCHÓD Z INTERNETU
MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000
Szwajcarska firma Rinspeed Design zaszokowała na targach motoryzacyjnych w Genewie nowym samochodem Tatoo.com. Szwajcarski pojazd, bo raczej to określenie pasuje do Tatoo.com, to uosobienie możliwości nowoczesnej techniki i wzornictwa przemysłowego. ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - KRĘTEK BLADY CZY KRĘTKA BLADA?
JAN MIODEK Sierpień 2000
Problemy językowe pojawiają się przy wyrazach rzadko używanych Z listu studentki biologii Uniwersytetu Wrocławskiego: "Problemem, który nurtuje mnie od dłuższego czasu, jest ustalenie rodzaju gramatycznego liczby pojedynczej jednego z gatunków ...
SYGNAŁY - MAPY Z AUTOMATU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
W USA pojawią się niedługo pierwsze automaty z mapami na zamówienie. To marzenie każdego turysty. Wystarczy podać interesujący nas obszar, zaznaczyć, co nas interesuje na mapie, i po chwili wyjąć z podajnika gotowy produkt. Tak mają działać skomputeryzowane ...
SYGNAŁY - CHANDRA W ROLI DALMIERZA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Orbitalny teleskop rentgenowski nową metodą wyznaczył odległość do jednej z galaktycznych czarnych dziur. Wyznaczanie odległości obserwowanych obiektów przysparza astronomom wielu kłopotów. Metodą bezpośrednią za pomocą kosmicznego odpowiednika ziemskiej ...
SYGNAŁY - BRAZYLIA OCIEKA RTĘCIĄ
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Lipiec 2000
Wszyscy wiemy o wypalaniu Puszczy Amazońskiej, ale nie wiemy, że jest także zatruwana rtęcią. W latach osiemdziesiątych naszego stulecia w dorzecze Amazonki ściągnął tłum bezrobotnych poszukujących złota. W przeciwieństwie do północnoamerykańskich poprzedników ...
SYGNAŁY - PODZIELONA ANTARKTYDA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Zachodnia i wschodnia Antarktyda są odrębnymi płytami tektonicznymi. Badania geofizyczne przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców dowiodły istnienia starej strefy rozszerzania się skorupy ziemskiej, dzielącej Antarktydę na dwie części. Odkrycie ...
SYGNAŁY - KTO CZEGO SZUKA W SIECI?
MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000
AOL wygrywa w rankingach popularności. Według badań firmy Nielsen/NetRatings, przeprowadzonych w pierwszej połowie kwietnia, najczęściej odwiedzaną stroną w Internecie jest amerykański portal AOL, który w ciągu tygodnia obejrzało 25.7 mln osób. Drugie ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA KLĘSKA
MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000
Po dwóch latach splajtowała sieć telefonii satelitarnej Iridium. Kiedy w połowie 1998 roku powstało Iridium, wydawało się, że będzie to olbrzymi sukces. Tym bardziej iż projekt satelitarnej telefonii, firmowany m.in. przez Motorolę, pochłonął ponad ...
SYGNAŁY - ŁOSKOT PADAJĄCEGO ŚNIEGU
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2000
Bombardowanie płatkami śniegu dokucza zwierzętom wodnym? Czy możecie wyobrazić sobie delikatne, puszyste płatki śniegu opadające powoli na jezioro? Doprawdy trudno o bardziej piękną i nastrojową scenę. Tymczasem dla zwierząt wodnych będzie to widowisko, ...
SYGNAŁY - TAJEMNICE WIRTUALNEJ MONETY
BOGDAN MIŚ Lipiec 2000
Matematyk z Cambridge wykazał, że cienka warstwa powietrza odgrywa decydującą rolę w zjawisku wirowania monety. Kiedy nadamy monecie ruch obrotowy wokół osi, puszczając ją na powierzchni stołu jak popularnego "bączka", ruch ten wskutek tarcia ...
SYGNAŁY - ZAKRĘCONE SERCE
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Nasza pompa życia jest bardziej skomplikowana, niż się wydawało. Serduszka rysowane przez zakochanych nie mają wiele wspólnego z prawdziwym, bardzo skomplikowanym kształtem ludzkiego serca. Ta rytmicznie kurcząca się pompa mięśniowa jest zbudowana z ...
SYGNAŁY - GENY STAROŚCI
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Co jest główną przyczyną starzenia się komórek i organizmów? Przewlekłe uszkodzenie materiału genetycznego, spowodowane przez wieloletnie gromadzenie się mutacji w DNA komórek? Stopniowe skracanie telomerów zakończeń chromosomów, które działają jak ...
KSIĄŻKI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI ANDRZEJ GORZYM JAN MOSTOWSKI ADAM SOCHACZEWSKI Lipiec 2000
ORBITAAstronauci NASA fotografują Ziemię.National Geographic Society.Wydawnictwo G+J RBA.Warszawa 2000. Od niepamiętnych czasów ludzie marzą o lataniu. Zwieńczeniem tych rojeń są dziś wyprawy w kosmos. Postęp technologiczny sprawia, że podobne wrażenia ...
SYGNAŁY - ILE GENÓW MA CZŁOWIEK?
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Po zsekwencjonowaniu chromosomu 21. można przypuszczać, że jest ich mniej, niż sądzono. Chromosom 21. jest bardzo mały, ale zakodowana w nim informacja genetyczna jest niezwykle interesująca dla lekarzy i biologów. Obecność dodatkowej kopii chromosomu ...
SYGNAŁY - GADAJĄCY APARAT
MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000
Nowy Olympus pozwala nagrywać krótkie filmiki o cyfrowej jakości. W USA pojawi się niedługo nowy cyfrowy aparat fotograficzny firmy Olympus, który nie tylko pozwala wykonywać wysokiej jakości zdjęcia o rozdzielczości do 2048 x1536 pikseli, ale również ...
SYGNAŁY - CZY MIĘSO Z GRILA POWODUJE RAKA?
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2000
Podczas biesiady na łonie natury lepiej unikać mięs pieczonych na grilu lub ognisku. Do takich wniosków doszli uczestnicy niedawnej konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Badań nad Rakiem (American Association for Cancer Research). Przedstawiono na ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 2000
Dzieci siedmiu matek... Wszyscy Europejczycy są potomkami siedmiu kobiet, które przybyły na nasz stary kontynent w rozmaitym czasie w ciągu ostatnich 45 tys. lat. Tak przynajmniej twierdzi prof. Bryan Sykes z Oxford University w Anglii. Sykes, zajmujący ...
UCZENI W ANEGDOCIE - DALÉN? KTO TO TAKI?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 2000
Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za 1912 rok otrzymał Szwed Nils Gustaf Dalén. Niemal każdy fizyk, któremu się to powie, zapyta z niedowierzaniem: A kto to taki? Istotnie, tego nazwiska nie można znaleźć w podręcznikach fizyki ani w książkach przedstawiających ...
GALERIA KRZYWYCH - SPIRALA ARCHIMEDESA
BOGDAN MIŚ Lipiec 2000
Każdy wie, jak wyglądają koło, elipsa, parabola. Matematycy znają jednak całe mnóstwo ciekawych i - niekiedy - bardzo pięknych krzywych. Warto je poznać. Oto w naszej galerii... Jest to krzywa używana m.in. do rozwiązywania jednego ze słynnych problemów ...
SYGNAŁY - OKRZEMKI I LASY PRZECIW OCIEPLENIU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Sezonowe zakwity planktonu wokół Antarktydy sprawnie usuwają z powietrza dwutlenek węgla. Dwutlenek węgla jest tak samo ważny dla roślin zielonych, jak tlen dla zwierząt i ludzi służy do oddychania. Atmosferyczne stężenie tego gazu, obarczanego winą ...
CZERWONY LEPSZY
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 2000
Dawniej podejrzewano, że pomidory wywołują raka. Dziś przeciwnie - mówi się, iż chronią przed nowotworami i miażdżycą. Czy można w to wierzyć, skoro związane z tym badania finansują głównie producenci przecierów i sosów pomidorowych? Od dawna wiadomo ...
SYGNAŁY - ZAGINIONE ŚWIĄTYNIE
BZ Lipiec 2000
Polscy archeolodzy dokonali sensacyjnego odkrycia w Sudanie. Między III a IV kataraktą na Nilu znaleziony został duży zespół kultowy położony na obydwu brzegach rzeki, miasto i cmentarzysko z czasów panowania królestwa Kusz (X wiek p.n.e.-IV wiek n.e.). ...
INTERNET - NOWA WYSZUKIWARKA I LEKCJA SZUKANIA
BOGDAN MIŚ Lipiec 2000
Zaczynam dziś od polecenia nowej wyszukiwarki sieciowej. Znana świetnie wszystkim internautom firma AltaVista uruchomiła usługę o nazwie Raging Search (ragingsearch.altavista.com), którą po przetestowaniu oceniam niezwykle wysoko. Po wpisaniu tego ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lipca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lipca o 23:00, 30 lipca o 22:00 i 15 sierpnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000
Na urlop z kamerą Firma Samsung Electronics zaprezentowała nowy model analogowej kamery VP-M51. Urządzenie pracuje w standardzie Hi8 mm. Umożliwia 22-krotne powiększenie optyczne obrazu i 440-krotne powiększenie cyfrowe. Minimalny poziom oświetlenia, ...
KRÓLEWSKIE PTAKI
KAZIMIERZ WALASZ Lipiec 2000
Z czym kojarzy się majestatyczny, biały łabędź? Zapewne nie z tradycyjnym wigilijnym posiłkiem... Tymczasem jeszcze sto lat temu łabędzie były w Anglii cenionym świątecznym przysmakiem. Mieszkańcy Wysp Brytyjskich słyną z przywiązania do tradycji. Jej ...
NA TROPACH FUNDAMENTALIZMU
SERGIUSZ SIDOROWICZ Lipiec 2000
Przy okazji transmisji telewizyjnych z krajów muzułmańskich kamerzyści z upodobaniem pokazują grupę wymachujących bronią brodatych mężczyzn, krzyczących "Allah? akbar! Allah? akbar!" "Bóg jest najwyższy!" Kiwamy głową: fundamentaliści. Zjawisko ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Lipiec 2000
Za motyw przewodni lipcowego „Puzelandu” można by uznać sumowanie. Z tym działaniem wiąże się bowiem większość łamigłówek także zadanie dla wytrwałych, które jest układanką, a więc polega na „sumowaniu” elementów w taki ...
SYGNAŁY - ODWLEKANIE HUNTINGTONA
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Nie ma jak aktywne, urozmaicone życie. Pląsawica Huntingtona to przewlekłe, uwarunkowane genetycznie uszkodzenie mózgu. Do objawów tej choroby należą postępujące otępienie psychiczne i różne objawy neurologiczne, na przykład mimowolne ruchy kończyn. ...
SYGNAŁY - POLOWANIE W KOSMOSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
W drobinach pyłu międzygwiazdowego Stardust znalazł cząsteczki związków organicznych. Sonda Stardust, która opuściła Ziemię 7 lutego 1999 roku, zmierza ku komecie Wild 2. Cel podróży ma osiągnąć dopiero za 4 lata, lecz już teraz realizuje swój program ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - W ODDZIALE - NA ODDZIALE
JAN MIODEK Lipiec 2000
Często spotykamy się z przejawami hiperpoprawności. Żaliła mi się już niejedna pracownica administracji uniwersyteckiej, że wielu pracowników naukowych ze świętym oburzeniem na twarzy zamienia formuły typu pracuje na uniwersytecie, wykłada na uniwersytecie ...
PLECAK POWIE CI KIM JESTEM
KRZYSZTOF JANICKI Lipiec 2000
Popularność plecaka, zwłaszcza wśród młodzieży, stała się tak powszechna, że traktowany jest niemal jak część codziennej garderoby, którą na dodatek dość prostymi, domowymi sposobami można zależności od gustów i upodobań niemal dowolnie stylizować. Plecak ...
SYGNAŁY - OGNIWA PALIWOWE CORAZ REALNIEJSZE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Wynaleziono katalizator pozwalający spalać węglowodory w całkowicie czysty sposób. Choć co dzień spalamy w silnikach samochodowych i kuchenkach gazowych ogromne ilości węglowodorów, nie wiemy dokładnie, jak przebiega proces spalania tych związków z ...
SYGNAŁY - W MOCNYM USCISKU EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Sonda NEAR krąży obecnie zaledwie 50 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy dodano dla upamiętnienia amerykańskiego pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) została 14 lutego br. pierwszym w historii ...
SYGNAŁY - OZON WYMARZŁ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
W tym roku nad Arktyką znów jest bardzo mało ozonu. W kwietniu br. zakończono szeroko zakrojone badania nad czynnikami warunkującymi stężenie stratosferycznego ozonu nad Arktyką. Każdej zimy nad biegunem północnym tworzy się rozległy, zimny i powolny ...
SYGNAŁY - NIESTAŁE WNĘTRZE ZIEMI
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Lipiec 2000
Z ostatnich badań wynika, że jądro Ziemi wygląda trochę inaczej, niż dotychczas przypuszczali geolodzy. Promień naszej planety wynosi około 6370 km. Nawet więc najgłębsze wiercenia sięgające kilkunastu kilometrów nie są w stanie nic powiedzieć o wnętrzu ...
SYGNAŁY - PORNOGRAFIA NA CENZUROWANYM
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 2000
Świerszczyki zbyt łatwo dostępne Pornografia wzbudziła u nas ostatnio falę gorących dyskusji. Sejm uchwalił całkowity zakaz produkcji i rozpowszechniania pornografii, jednak nie podpisał jej prezydent. Ankieterzy CBOS-u zadali Polakom pytania dotyczące ...
SYGNAŁY - ZORZA POLARNA W TROPIKACH
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Kwietniowa zorza była widoczna od bieguna północnego niemal po zwrotnik Raka. Bieżący rok jest okresem wzmożonej aktywności Słońca, która właśnie teraz osiąga swe kolejne maksimum. Naszą gwiazdę dzienną pokrywają wyjątkowo liczne i wyjątkowo duże plamy, ...
SYGNAŁY - CZY TELEFONY KOMÓRKOWE SZKODZĄ ZDROWIU?
MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000
Mimo braku podstaw do stwierdzenia szkodliwości telefonów komórkowych, naukowcy radzą ostrożność. Po trwających prawie rok w Wielkiej Brytanii badaniach wpływu fal emitowanych przez telefony komórkowe na ludzkie zdrowie grupa angielskich naukowców doszła ...
SYGNAŁY - NIEPEWNE LODY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Globalne ocieplenie nie grozi nam potopem. Klimatolodzy od lat straszą ludzkość perspektywą potopu, spowodowanego globalnym ociepleniem: czapy polarne obu biegunów zaczną topnieć, podnosząc poziom oceanów i zatapiając niżej położone obszary lądu. Nie ...
SYGNAŁY - I LOVE STORY...
BOGDAN MIŚ Lipiec 2000
5 maja 2000, piątekAtakuje nowy wirus poczty elektronicznej W Internecie pojawił się nowy wirus pocztowy. Rozprzestrzenia się w postaci listu elektronicznego z tematem "ILOVEYOU". W treści zawiera tekst "kindly check the attached LOVELETTER ...
ŚWIĘTA KROWA
TOMASZ MAZUR Lipiec 2000
Spacerująca po ulicach krowa jest dla turystów ostatecznym sygnałem potwierdzającym przybycie do Indii. Z czasem jej wszechobecność staje się zjawiskiem całkowicie normalnym. Godzimy się z jej pierwszeństwem w ruchu drogowym, ustępujemy miejsca na chodniku, ...
SYGNAŁY - UBRANY W KOMPUTER
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Hełm zamiast monitora? Wearable computing to technologia, która dopiero zaczyna schodzić pod strzechy. Wykorzystywana do tej pory jedynie w przemyśle, wojskowości i medycynie ma szansę już niedługo podjąć rywalizację przenośnymi notebookami. Jej idea ...
SYGNAŁY - PODZIEMNY LAS
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000
W amerykańskim stanie Michigan odkryto las zagrzebanych w piachu świerków, które stoją tam od 10 tys. lat. Przypuszcza się, że drzewa zostały zasypane materiałem z roztapiającego się lodowca, który wtedy znajdował się zaledwie kilka kilometrów na północ ...
SYGNAŁY - TRAGEDIA PIONOWZLOTU
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Czy katastrofa Ospreya wpłynie na dalsze losy tych samolotów? Należący do amerykańskiej piechoty morskiej pionowzlot MV-22 Osprey uległ katastrofie podczas nocnych ćwiczeń desan-towych. Zginęło 15 żołnierzy i 4 członków załogi. Według niektórych świadków ...
SYGNAŁY - GENOMIKA ZAMIAST ANTYBIOTYKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Obietnice badaczy genomów zaczynają się spełniać. Analiza całych genomów różnych organizmów może dostarczyć bezcennej wiedzy o molekularnych podstawach życia. Naukowcy obiecują niezliczone korzyści wynikające ze znajomości całego DNA żywych istot: dotrzemy ...
SYGNAŁY - ENERGIA Z SADZAWKI
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Czy pospolity glon może produkować paliwo rakietowe z wody i światła? Co zrobimy, gdy wyczerpią się zasoby węgla, ropy czy gazu i nie zmieni negatywne nastawienie do energetyki jądrowej? Albo gdy dalsze ich stosowanie zagrozi postępującą dewastacją ...
SYGNAŁY - WAŻNY GOŚĆ Z KOSMOSU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2000
Udało się odnaleźć szczątki dużego meteorytu, który spadł na Kanadę. Nocą 18 stycznia, nad terytorium Yukonu w północno-wschodniej Kanadzie pojawiła się kula ognia, ciągnąca za sobą pióropusz dymu. Huk, towarzyszący upadkowi meteorytu, słyszalny był ...
SYGNAŁY - ELEKTRONICZNY STRAŻNIK
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2000
Zaobrączkowany więzień może korzystać z ograniczonej wolności. Były minister rządu JKM i gwiazda telewizji brytyjskiej, Jonathan Aitken, został niedawno wypuszczony z więzienia po odsiedzeniu siedmiu miesięcy z półtorarocznego wyroku za krzywoprzysięstwo ...
SYGNAŁY - CZARNA OWCA W PALIWIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2000
Niektóre substancje powszechnie dodawane do benzyny są szkodliwe. Od kiedy w latach osiemdziesiątych uznano, że należy ograniczać ilość szkodliwych związków chemicznych, wydobywających się z rur wydechowych samochodów, na całym świecie zaczęto wzbogacać ...
SYGNAŁY - SAMCE LUBIĄ DUŻY ODWŁOK
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Od dawna wiadomo, że to kobiety rządzą światem. A ich figura jest zawsze w cenie. Te dwie stare prawdy potwierdzili ostatnio amerykańscy entomolodzy. U ogromnej większości zwierząt na Ziemi zaloty spadają na głowę samca. Musi zrobić wszystko, żeby przypodobać ...
SYGNAŁY - NAPRAWA DNA I P53
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
O tym, jak białko p53 chroni komórkę przed transformacją nowotworową, napisano tysiące prac naukowych. Wszyscy wiedzą, że p53 wykrywa błędy w DNA i zatrzymuje cykl komórkowy, żeby uszkodzona komórka mogła spokojnie naprawić swój genom, a w przypadku ...
SYGNAŁY - ATAK NA MERLINA
KRZYSZTOF JERZYK Czerwiec 2000
Największa w Polsce księgarnia internetowa została kilkakrotnie zaatakowana przez hackerów. Merlin obchodził 1 kwietnia swoje pierwsze urodziny i z tej okazji przygotował prezent dla swych internetowych klientów. Być może splot dwóch dat, rocznicy powstania ...
SYGNAŁY - BAKTERIE Z PIEKŁA RODEM
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
Rodzina ekstremofilów powiększyła się o nowego członka. Wyobraźmy sobie podziemny zbiornik wodny podgrzany do 40°C, pełen różnych związków chemicznych (m.in. trujących pochodnych arsenu) i tak silnie zakwaszony, że pH zbliża się w nim do zera. Teoretycznie ...
SYGNAŁY - TRĄBA POWIETRZNA NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Wyjaśniono zagadkę ciemnych kresek na powierzchni Czerwonej Planety. Sonda Mars Global Surveyor (MGS), która od września 1997 roku krąży wokół Marsa, wielokrotnie znajdowała na jego powierzchni dziwne, ciemne zygzaki o długości dochodzącej do kilku ...
SYGNAŁY - ZATRZYMAĆ EBOLĘ
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Zaświtała wreszcie nadzieja na lek przeciwko morderczemu wirusowi. Wirus Ebola znany jest od prawie ćwierć wieku jako niezwykle groźny zabójca mieszkańców Afryki. Pomimo to do dziś uczeni nie znaleźli lekarstwa na wywoływaną przezeń gorączkę krwotoczną. ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 2000
Morowe pazury W wielu ludzkich mitach i ludowych opowieściach długie paznokcie (a także szpony i pazury) mają zdecydowanie negatywne konotacje, choć w pewnych kulturach są też traktowane jako dowód elegancji i wysokiej hierarchii społecznej. Niedawny ...
SYGNAŁY - NADCHODZI MIKROREWOLUCJA
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Dyski o pojemności 500 GB wkrótce wyznaczą nowy standard w domowej elektronice. Już niedługo w domowych urządzeniach audio i wideo pojawią się tanie, miniaturowe dyski o dużej pojemności. Już teraz zastąpiły pamięci typu flash w kilku aparatach cyfrowych, ...
SYGNAŁY - BEZPAŃSKIE PLANETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
W mgławicy Oriona odkryto planety, które nie krążą wokół żadnej z gwiazd, lecz błądzą w przestrzeni kosmicznej. Gwiazda to obiekt, którego wnętrze jest na tyle gorące, że mogą w nim zachodzić reakcje syntezy helu z wodoru, nazywane też nieściśle "spalaniem" ...
SYGNAŁY - WSZYSTKIM PO RÓWNO
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000
Coraz więcej Polaków jest przeciwnych rosnącemu zróżnicowaniu zarobków i rozwarstwieniu społecznemu. Polacy są niemal powszechnie (81%) przekonani o tym, że aby osiągnąć w naszym kraju dobrobyt, należy wysoko wynagradzać tych, który dobrze pracują. ...
SYGNAŁY - KOMPUTEROWE OLBRZYMY
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Co szósty europejski superkomputer znajduje się w Polsce. Jak podaje Komitet Badań Naukowych, w naszym kraju pracują już 24 takie maszyny. Najpotężniejsza z nich, Cray SV1 - 1A, stoi w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego przy Uniwersytecie ...
SYGNAŁY - ZIELE IGLASTE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000
Przodkowie świerka, sosny czy sekwoi stosowali strategię przetrwania raczej pokrzywy niż drzew. Rośliny iglaste są drzewami. Dobrze przecież znamy polskie świerki, syberyjskie limby, amerykańskie sekwoje czy libańskie cedry. Wszystkie te rośliny rosną ...
SYGNAŁY - INTELIGENTNY SKALPEL
BARBARA PRATZER Czerwiec 2000
Najlepszą metodą wyleczenia raka jest zupełne wycięcie guza. Onkolodzy nie mają wątpliwości, że radykalne wycięcie nowotworu najszybciej i najmniejszym kosztem dla zdrowia pacjenta likwiduje chorobę. Zarówno naświetlania, jak i chemioterapia obciążają ...
SYGNAŁY - GDZIE STUDIOWAĆ?
MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 2000
W kwietniu ogłoszono ranking najlepszych polskich uczelni. Od dawna wiadomo, że ukończenie uczelni powszechnie uznawanej za bardzo dobrą pozwala jej absolwentom śmielej poszukiwać pracy. Jakie szkoły zostały uznane za najlepsze w ogólnopolskim Rankingu ...
INTERNET - SOKRATES W PŁOCKU
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2000
Jest w Płocku szkoła szczególna - taka, której temu niezbyt wielkiemu miastu mogą pozazdrościć metropolie. Mowa o liceum im. Władysława Jagiełły. Buszując - jak to mam w zwyczaju - po Sieci, natknąłem się niedawno na jej witryny i przyznam, że dała mi ...
SYGNAŁY - MUCHA CHORA NA PARKINSONA
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
Naukowcy chcą badać leki na takich owadach, które mogą pomóc ludziom. Choroba Parkinsona jest spowodowana uszkodzeniem pewnych komórek nerwowych mózgu. Poziom dopaminy (neuroprzekaźnika wydzielanego przez te komórki) spada, więc układ nerwowy przestaje ...
SYGNAŁY - PODRÓŻ W CZASIE
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
Czy neandertalczyk był naszym przodkiem? Ostatnie odkrycie zasiało poważne wątpliwości. Jak wyglądały geny przodków człowieka? Przekonali się o tym rosyjscy naukowcy, którym udało się wyizolować materiał genetyczny ze zwłok neandertalczyka znalezionego ...
GLOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 czerwca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 30 czerwca o 22:00 i 15 lipca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Czerwiec 2000
Mistrzostwa świata w rozwiązywaniu łamigłówek są równocześnie szerokim forum spotkań i dyskusji osób, którym bliska jest ta dziedzina rozrywki. W trakcie rozmów prowadzonych od pierwszych mistrzostw, zorganizowanych w 1992 roku w Nowym Jorku, stopniowo ...
KOMPUTEROWE ABC - MATEMATYKA WSPARTA KOMPUTEREM
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2000
Matematyka to piękna, ale żmudna dziedzina wiedzy. Właśnie: żmudna, nie trudna - bowiem rozumowanie dla człowieka wprawnego i odpowiednio wytrenowanego (no i, dodajmy, mającego pewne predyspozycje intelektualne...) nie jest trudne. Natomiast niezbędne ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Pierwszy cyfrowy magnetowid Philipsa VR20D Philips zaprezentował cyfrowy magnetowid VR20D - urządzenie pracujące w technice Digital VHS. VR20D nagrywa oraz odtwarza obraz i dźwięk z jakością cyfrową, dając szansę na własnoręczną archiwizację ulubionych ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - ADAPTACJA I DEZADAPTACJA
JAN MIODEK Czerwiec 2000
W dzieje każdego języka wpisana jest historia zapożyczeń wyrazowych, które do niego weszły i poddały się procesowi fonetycznej, pisownianej, słowotwórczej i fleksyjnej adaptacji. Jakże całkowitemu przystosowaniu uległo np. słowo rynek. Przyszło ono ...
Z RAPORTÓW ONZ - JESTEŚMY CORAZ STARSI
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000
W 2020 roku jedna czwarta ludności Polski będzie miała ponad 60 lat. Styl życia większości starszych Polaków jest monotonny i bierny tylko 5% w wolnych chwilach jeździ na rowerze i jedynie 0.1% uczy się. Natomiast aż 15% pracuje lub poszukuje pracy. Statystyczny ...
TAMAGOTCHI I FURBY
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Gdy pojawiają się zabawki, w które producenci postanowili tchnąć namiastkę życia, dzieciom - na chwilę - przestaje wystarczać miłe ciepło pluszowego misia i nawet najładniejsze lalki. Elektroniczne zabawki zaczęły szturmem zdobywać serca dzieci na początku ...
SYGNAŁY - CO WIEMY O MÓZGU?
BARBARA PRATZER Czerwiec 2000
Polacy lepsi od Włochów i Szwajcarów W Wielkiej Brytanii, we Włoszech, Szwajcarii i w Polsce przeprowadzono badania, które miały ujawnić, co przeciętny obywatel wie na temat chorób związanych z mózgiem. Wynika z nich, że niewiele. Dla nas pocieszające ...
LALA I MIŚ
TERESA LEWIŃSKA Czerwiec 2000
Jednymi z najpopularniejszych zabawek są lalka i miś. Towarzyszą nam w dzieciństwie, dzielą z nami radości i smutki i wystarczy się tylko do nich przytulić, aby nie czuć się samotnym i zagubionym. Może dlatego gdy jesteśmy już dorośli, często nie możemy ...
KOWALSKI PRZECIWKO POLSCE
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000
Od czasu, gdy Polska w 1993 roku ratyfikowała "Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności", lawinowo rośnie liczba skarg wnoszonych przez Polaków przeciwko swemu państwu. W zeszłym roku nasi rodacy nadesłali do Trybunału Praw ...
SYGNAŁY - PALACZOM POD ROZWAGĘ
BARBARA PRATZER Czerwiec 2000
Ważna informacja dla tych, którzy chcą rzucić palenie i potrzebują dodatkowej motywacji. Wiadomo, że palacze papierosów bardziej narażeni są na choroby układu krążenia, nowotwory złośliwe, zwłaszcza płuc i krtani, przewlekły nieżyt dróg oddechowych. ...
CHOPIN ŻYJE
MARTA GÓRNICKA Czerwiec 2000
Fin de siecle mija przy akompaniamencie muzyki Chopina. Możemy go usłyszeć nie tylko w klasycznym stylu, znamy go także ze świetnych wykonań na nowoczesnych instrumentach, o których kompozytorowi nawet się nie śniło, z opracowań jazzowych. O Chopinie ...
UCZENI W ANEGDOCIE - BYLI PRZYJACIELE DWAJ...
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 2000
Nernst i Svante Arrhenius spotkali się w 1887 roku, kiedy obaj jako młodzi doktorzy wzbogacali wiedzę w Würzburgu. Bardzo się zaprzyjaźnili i na pewien czas stali się tak nierozłączni, że postanowili razem pojechać do Grazu, aby pracować pod kierunkiem ...
SYGNAŁY - ŻEGLUJĄC MIĘDZY GWIAZDAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Poruszające się z prędkością 25 km/s Słońce wzbudza falę uderzeniową. Łódka płynąca po stawie wzbudza falę o kształcie klina, tym węższego, im szybciej płynie. Podobną, lecz niewidoczną falę wzbudza w powietrzu samolot. Gdy przekroczy prędkość dźwięku, ...
SYGNAŁY - AMERYKANIE PRZEZ SATELITĘ, ANGLICY PRAWIE ZA DARMO
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Microsoft stawia na komunikację internetową za pośrednictwem satelitów. W Wielkiej Brytanii dostęp do Internetu będzie darmowy. Amerykański gigant Microsoft postanowił jako pierwszy zaoferować dostęp do Internetu za pośrednictwem satelitów. W tym ...
SYGNAŁY - ECHA SUPERNOWEJ 1987A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
W Wielkim Obłoku Magellana jeden po drugim rozbłyskują fajerwerki - echa wybuchu supernowej. Zewnętrzne warstwy gwiazdy, która wybucha jako supernowa, rozbiegają się z prędkościami sięgającymi kilkudziesięciu tysięcy km/s. W zderzeniu z niemal nieruchomą ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 2000
Skandynawskie wilki schodzą na psy Biolodzy ze szwedzkiego uniwersytetu w Uppsali znaleźli niedawno w pobliżu Oslo szczeniaka, który okazał się krzyżówką wilczycy i psa. Zważywszy, że w całej Skandynawii pozostało jeszcze 50-70 dziko żyjących wilków, ...
SYGNAŁY - NASZ DRUGI KSIĘŻYC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Niedawno odkryto drugiego naturalnego satelitę Ziemi. Jest to niewielki obiekt, który porusza się po orbicie o kształcie podkowy. Procesy i zjawiska całkowicie sprzeczne z intuicją nie są wyłączną specjalnością teorii względności i mechaniki kwantowej. ...
SYGNAŁY - TEMPERATURA SMAKU
GRZEGORZ NALEPA Maj 2000
Od czego zależy smak pożywienia? Kiedy coś jemy, pobudzamy nie tylko kubki smakowe, ale i receptory zapachu, temperatury, dotyku, a nawet bólu. Mózg tworzy wyobrażenie smaku na podstawie informacji docierających z tych wszystkich receptorów. Wyłączenie ...
SYGNAŁY - RYBA TROJAŃSKA?
MISO Maj 2000
Czy jedna genetycznie zmodyfikowana ryba może doprowadzić do wyginięcia całej populacji jej niezmodyfikowanych braci i sióstr? Symulacje komputerowe przeprowadzone przez Williama Muira i Richarda Howarda z Purdue University w West Lafayette wskazują, ...
SYGNAŁY - SATELITARNY ANIOŁ STRÓŻ
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2000
Już w najbliższych latach określenie "zaginiony" może zniknąć z policyjnych kronik. Satelitarny system globalnej lokalizacji GPS [patrz: "Satelitarny przewodnik", WiŻ nr 4/2000] może pomóc nie tylko żeglarzom chcącym dokładnie ustalić ...
SYGNAŁY - CHANDRA I CZARNE DZIURY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Teleskop rentgenowski Chandra wpadł na trop nietypowej czarnej dziury. W tle gwiazdozbioru Andromedy, 2 mln lat świetlnych od nas, znajduje się bliźniaczo podobna do naszej galaktyka spiralna, powszechnie nazywana Mgławicą Andromedy. Jest to jedna ...
SYGNAŁY - STERYLNA MARSJAŃSKA SIARKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Analizy izotopowe siarki z marsjańskich meteorytów wykazały, że nie nosi śladów działalności organizmów żywych. Gdy sonda Pathfinder zaczęła przesyłać pierwsze analizy chemiczne marsjańskich skał, wykonane przez jeżdżącego po okolicy Sojournera, naukowców ...
SYGNAŁY - WIWAT OTTON III
JACEK WRZESIŃSKI Maj 2000
1000 lat temu cesarz Otton III pokonał drogę z Ostrowa Lednickiego do Gniezna, pielgrzymując do grobu świętego Wojciecha. W czerwcu wyruszy orszak, aby przejść tę samą trasę. W czerwcu nad Jeziorem Lednickim stanie obóz, a w namiotach zamieszka około ...
SYGNAŁY - GRZYBY JAK KWIATY
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Maj 2000
Wilczomlecz sosnka jest bardzo pospolitą rośliną w całej Europie. Co roku na wiosnę z zagrzebanego w ziemi kłącza wyrasta gęsto ulistniona łodyga. W kwietniu lub maju na jej szczycie rozwijają się charakterystyczne żółte kwiatostany. Słodki nektar przyciąga ...
SYGNAŁY - PRZECIĘTNY GENIUSZ
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2000
Nawet mając przeciętny mózg, można dokonać genialnych odkryć. Naukowcy nie ustają w poszukiwaniu zależności pomiędzy budową mózgu a zdolnościami intelektualnymi człowieka. Chcąc rozwikłać tę zagadkę, uczeni zakonserwowali mózg Alberta Einsteina po śmierci ...
SYGNAŁY - NAGRODY IM. STEINHAUSA ROZDANE
REDAKCJA Maj 2000
Nagrody im. Steinhausa rozdane Redaktor naczelny Wiedzy i Życia (na zdjęciu po prawej) odebrał z rąk prof. Ewy Łętowskiej, przewodniczącej jury i prof. Janusza Hamana, członka rady i zarządu Polskiej Fundacji Upowszechniania Nauki nagrodę im. Hugona ...
SYGNAŁY - LECZĄC, NIE SZKODZIĆ
AM Maj 2000
Chroniąc przewód pokarmowy przed wrzodami, można uzyskać dokładnie odwrotny efekt. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to grupa farmaceutyków znana każdemu, kto choć raz był przeziębiony, bolał go ząb czy głowa lub choruje np. na reumatyzm. Najpopularniejszym ...
GALERIA KRZYWYCH - OWAL CASSINIEGO
BOGDAN MIŚ Maj 2000
Każdy wie, jak wyglądają koło, elipsa, parabola. Matematycy znają jednak całe mnóstwo ciekawych i niekiedy bardzo pięknych krzywych. Warto je poznać. Rysunek zamieszczony obok przedstawia rodzinę krzywych płaskich czwartego stopnia, noszących nazwę ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Napęd z możliwościami Combo drive SM-304 to wielofunkcyjne urządzenie produkcji firmy Samsung Electronics. Łączy w jednym nagrywarkę płyt CD-R/CD-RW, CD-ROM oraz DVD-ROM. Dzięki zastosowaniu wielopłaszczyznowej soczewki patentu Samsunga urządzenie ...
KSIĄŻKI
PIOTR AMSTERDAMSKI STANISŁAW BAJTLIK PIOTR NIEDZIELA Maj 2000
WSZECHŚWIAT A SZTUKA.Fizyczne, astronomiczne i biologiczne źródła estetyki.John D. Barrow.Przełożył Janusz Skolimowski.Amber, Warszawa 1999. Zadaniem, jakie postawił sobie autor tej książki, jest wyjaśnienie zjawiska zwanego sztuką i jej genezy. Co ...
PISARZ ZAANGAŻOWANY
BARBARA RISS Maj 2000
Günter Grass stał się Polakom szczególnie bliski ze względu na kaszubskie korzenie, do których chętnie się przyznaje, i fakt, że akcja wielu jego książek rozgrywa się w Gdańsku. Dla Europy lat sześćdziesiątych Grass stał się symbolem rozrachunku Niemców ...
SYGNAŁY - BIZNESMENI O SIECI
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Menedżerowie z Europy Centralnej przewidują, że w ciągu najbliższych kilku lat Internet zdominuje komunikację w biznesie. Według badań dotyczących znaczenia Internetu w biznesie, które zostały przeprowadzone przez agencję Hauska & Fleishmann-Hillard ...
SKARBY WAWELU
MAGDALENA PIWOCKA DARIUSZ NOWACKI Maj 2000
Od wieków sylweta Wawelu symbolizuje potęgę dawnej Polski, utrwaloną w monumentalnej architekturze zamku i katedry. Ich historię obrazuje wystawa najpiękniejszych dzieł sztuki związanych z dawną stolicą Rzeczypospolitej. Bez wątpienia jedną z najważniejszych ...
JAKA BĘDZIE NOWA MATURA?
WŁODZIMIERZ ZIELICZ Maj 2000
Wielu uczniów klasy drugiej szkół średnich zaczyna wpadać w popłoch. W 2002 roku przyjdzie im zdawać maturę w nowym kształcie i według nowych zasad. Zdaniem nauczyciela matematyki i fizyki jednego z warszawskich liceów - nie ma powodów do obaw. Od sześciu ...
TAJEMNICA JOANNY D`ARC
JERZY BESALA Maj 2000
Rodacy uznali ją za "heretyczkę, odszczepieńca, bałwochwalczynię", Anglicy ku uciesze tłumów włożyli na głowę mitrę z tym napisem i spalili na stosie. Dla potomnych stała się symbolem patriotyzmu. Uczynili z niej świętą. W 1337 roku wybuchła ...
ONIEMIEĆ Z ZACHWYTU
KRZYSZTOF JANICKI Maj 2000
Na wystawie światowej każdy kraj stara się pokazać to, co jest jego największym osiągnięciem,z czego jest dumny, co chciałby, aby wszyscy mogli podziwiać. Zaszokować świat miały telegraf i kolorowy telewizor, Pałac Kryształowy w Londynie i wieża Eiffla. ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - CH - H, RZ - Ż
JAN MIODEK Maj 2000
Z listu pana Lubomira Horyla z Kędzierzyna-Koźla: "W jednej ze swych książek napisał Pan, że - pod wpływem języków ruskich - w fonetyce ludzi z kresów wschodnich utrzymuje się różnica między dźwięcznym h (wataha, wahadło, błahy, Sapieha) a bezdźwięcznym ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 maja o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 30 maja o 22:00 i 15 czerwca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
SYGNAŁY - BEZSENNY MÓZG
GRZEGORZ NALEPA Maj 2000
Zamiast zarywać noc przed egzaminem, lepiej się dobrze wyspać! Bezsenność jest szczególnie uciążliwa dla układu nerwowego. Większość narządów naszego organizmu może odpoczywać w stanie czuwania, ale kora mózgowa musi być gotowa do błyskawicznej reakcji ...
SYGNAŁY - WIOSNA NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Sonda Mars Global Surveyor udokumentowała nadejście wiosny w podbiegunowych obszarach Marsa. W okolicy południowego bieguna Marsa wiosna zaczęła się na początku sierpnia 1999 roku i trwała prawie pół ziemskiego roku. Z jej nadejściem zaczęła sublimować ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Maj 2000
Eliminacje do mistrzostw – drugi etap Przed miesiącem w „Puzelandzie” zamieszczono zadania pierwszego etapu eliminacji do mistrzostw Polski w rozwiązywaniu łamigłówek, które są równocześnie eliminacjami do mistrzostw świata. Wszystkich, ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
NASA zamierza przedłużyć o rok misję sondy Galileo, która od grudnia 1995 roku jest sztucznym księżycem Jowisza i dostarcza niezwykle ciekawych informacji o księżycach tej olbrzymiej planety. W ciągu owego nadprogramowego roku głównym obiektem badań ...
INTERNET - LUDZIE I ICH DZIEŁA W SIECI
BOGDAN MIŚ Maj 2000
Stali czytelnicy tej rubryki pamiętają zapewne, że prezentowałem tu niegdyś młodego Amerykanina o nazwisku Eric Weisstein. Przypomnę, że stworzył świetną sieciową encyklopedię nauk ścisłych; mnie zachwyciła w szczególności jej część matematyczna. Eric ...
SYGNAŁY - TAJEMNICZE UCHO AMERYKI
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Echelon, system podsłuchowy z czasów "zimnej wojny", służy do śledzenia partnerów handlowych Stanów Zjednoczonych. W połowie lutego br. w Parlamencie Europejskim zawrzało. Tym razem jednak nie z powodu austriackiego rządu, ale elektronicznego ...
SYGNAŁY - SIEĆ SIĘGA W KOSMOS
BOGDAN MIŚ Maj 2000
W przyszłym roku zaczną działać satelity wyspecjalizowane w przekazywaniu danych internetowych. Arianespace - komercyjna gałąź Europejskiej Agencji Kosmicznej, poinformowała na początku lutego o porozumieniu z firmą iSKY z Denver w sprawie wprowadzenia ...
SYGNAŁY - HOLOCEN ZUPEŁNIE ZWYCZAJNY?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Klimat ostatniego ciepłego okresu międzylodowcowego bardziej przypominał nasze czasy, niż dotąd przypuszczano. Ostatnie 10 tys. lat historii naszej planety, nazywane przez geologów holocenem, uważa się za okres niezwykłej stabilności klimatu. Pogląd ...
SYGNAŁY - SUPERZDROWE ZIEMNIAKI
MISO Maj 2000
Sztuczny gen powstały z połączenia genów jedwabnika oraz pszczoły może chronić ziemniak przed chorobami. Grupa naukowców z Victoria University w Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie stworzyła syntetyczny gen poprzez połączenie genu cekropiny jedwabnika z ...
SYGNAŁY - BARDZIEJ WRAŻLIWI CZY UCIĄŻLIWI?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Maj 2000
Około 780 tys. Polaków, czyli mniej więcej co pięćdziesiąty z nas, leczy się w przychodniach lub szpitalach psychiatrycznych. Jaki jest nasz stosunek do chorych psychicznie? Niemal powszechnie sądzi się, że chorzy psychicznie to osoby częściej niż inne ...
UCZENI W ANEGDOCIE - TYSIACPIĘĆSET
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 2000
Na setne spotkanie z Czytelnikami przygotowałem tekst o jednym z najwybitniejszych polskich uczonych, Marianie Danyszu (1909-1983), fizyku, którego miałem szczęście i zaszczyt być uczniem, a potem współpracownikiem. Pochodził z rodu uczonych. Jego dziad, ...
SYGNAŁY - KOMÓRKA NA PALEC
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Firma Sagem zaprezentowała najbezpieczniejszy telefon komórkowy. Techniki znane do tej pory głównie z filmów o Jamesie Bondzie znajdują zastosowanie także w życiu codziennym. Jedną z nich jest system zabezpieczający telefon komórkowy przed niepowołanym ...
SYGNAŁY - CHEMIOTERAPIA GENOWA
GRZEGORZ NALEPA Maj 2000
Uczeni nie ustają w poszukiwaniu nowych sposobów leczenia raka. Terapia genowa - zwalczanie chorób związane z wprowadzaniem leczniczych genów do komórek - może posłużyć do udoskonalenia metod leczenia nowotworów. Naukowcy z Wiednia i Rostocku wykorzystali ...
SYGNAŁY - NA GOLFA - W KASKU?
BARBARA PRATZER Maj 2000
Silne uderzenie piłką golfową w głowę może wywołać chorobę nawet po kilku latach. Do niedawna grę w golfa znaliśmy głównie z filmów, teraz kto chce go na to stać może sam spróbować, ponieważ pól golfowych wciąż w Polsce przybywa. Przed podjęciem decyzji ...
SYGNAŁY - WIRTUALNA TURYSTYKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Już niebawem, nie ruszając się z domu, można będzie poznać dowolny zakątek naszego globu. Ciekawie byłoby przejść się po wirtualnym Paryżu. Co prawda, w kawiarni można by wypić tylko wirtualną kawę, ale jakież wartości poznawcze niesie ze sobą możliwość ...
SYGNAŁY - KOMPUTEROWA PIELĘGNIARKA
GRZEGORZ RAWICZ-MAŃKOWSKI Maj 2000
Ludzie w podeszłym wieku często wymagają pomocy i opieki. Czy robot może w tym wyręczyć rodzinę lub pielęgniarkę? Żyjemy coraz dłużej. Osiągnięcie wieku 80 lat w krajach rozwiniętych jest obecnie czymś zwyczajnym. Stajemy jednak przed problem: jak zapewnić ...
SYGNAŁY - ŚWIAT W KOMPUTERZE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Najdokładniejsza mapa świata jest już w drodze dzięki pomiarom radarowym wahadłowca Endeavour. Wahadłowiec Endeavour 22 lutego br. przywiózł na Ziemię około 10 TB danych (pojemność 15 tys. dysków CD-ROM), które posłużą do wykonania najdokładniejszej ...
SYGNAŁY - ŚLADAMI SZMARAGDÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Dzięki badaniom izotopowym można określić, skąd pochodzą klejnoty. Szmaragdy od wieków są najbardziej poszukiwanymi kamieniami szlachetnymi, cenionymi nieraz wyżej od diamentów. Nic w tym dziwnego, bo klarowne, błyskające nasyconą zielenią jubilerskie ...
SYGNAŁY - KUPER DINOZAURA
KAROL SABATH Kwiecień 2000
Czy niektóre drapieżne dinozaury są w istocie wtórnie nielotnymi praptakami? Wszystkie ptaki (oprócz praptaka) mają skrócony ogon, złożony ze zrośniętych kręgów, tworzących tzw. pygostyl. Artykuł pt. A pygostyle from a non-avian theropod w "Nature"[nr ...
SYGNAŁY - KOSZULKA ŻYCIA
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Nosząc "lifeshirt", chory może stale monitorować stan swojego układu krążenia. Od pewnego czasu znane jest coraz popularniejsze, także w Polsce stosowane w chorobach serca zdalne nadzorowanie pacjenta. Zazwyczaj problem rozwiązuje się ...
SYGNAŁY - INTERFERON I MIAŻDŻYCA
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000
Do dziś nie wiadomo, co jest prawdziwą przyczyną powstawania miażdżycy. Zmiany charakterystyczne dla miażdżycy, takie jak zwiększenie grubości wewnętrznej warstwy tętnicy, w której pojawiają się ogniska tłuszczowe, można stwierdzić już u dwudziestoletnich ...
SYGNAŁY - NOWY POLSKI ŚMIGŁOWIEC
JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 2000
Mimo trudności finansowych zakłady lotnicze w Świdniku pracują nad nowym śmigłowcem wielozadaniowym. Jednosilnikowa maszyna, oznaczona kryptonimem SW-4, przeznaczona jest do przewozu 4 pasażerów i pilota. Przewiduje się, że będzie dostępna w czterech ...
SYGNAŁY - NASILA SIĘ WOJNA SYSTEMÓW OPERACYJNYCH
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Popularnym "okienkom" firmy Microsoft rośnie rywal w postaci Linuxa. Od pewnego czasu nasila się krytyka najpopularniejszego obecnie systemu operacyjnego dla komputerów osobistych, opracowanych przez słynny Microsoft "okienek", ...
SYGNAŁY - EKSPRESOWE MYSZY Z MADERY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2000
500 lat wystarczyło, by z jednej populacji myszy domowej powstało na tej wyspie aż sześć ras tych gryzoni. Człowiek różni się od swych najbliższych żyjących krewniaków mniejszą liczbą chromosomów mamy o jedną ich parę mniej niż szympansy (nasz szósty ...
SYGNAŁY - ŁYSOŚĆ SERCA
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
Pierwszy siwy włos grozi zaledwie chwilowym zdenerwowaniem, ale okazała łysina może się już wiązać z zawałem serca. Jeżeli patrząc w lustro, zauważymy, że nasza fryzura mocno się ostatnio przerzedziła, to zamiast wizyty u fryzjera powinniśmy udać się ...
SYGNAŁY - NAJMŁODSZY GENIUSZ?
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Czteroletnia dziewczynka członkiem Mensy Czteroletnia Priya Purewal z Irving, przedmieścia Texas City, została przyjęta do międzynarodowego stowarzyszenia Mensa, skupiającego ludzi o bardzo wysokim ilorazie inteligencji. Przypomnijmy, że przeciętny ...
SYGNAŁY - ROGÓWKA NA ZAMÓWIENIE
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000
Po pięciu latach badań udało się wyhodować ludzką rogówkę. Naukowcy z Instytutu Oka Uniwersytetu w Ottawie zajmowali się regeneracją oka oparzonego czynnikami chemicznymi. Do badań potrzebowali, co oczywiste, dużej liczby rogówek, o które zmuszeni byli ...
SYGNAŁY - PODZIEMNA BIOSFERA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 2000
Możliwe, że pod ziemią żyje znacznie więcej organizmów niż na powierzchni. W ciągu ostatnich kilkunastu lat biologia przeżyła istną rewolucję. Odkrycie nieznanych dotąd rodzajów drobnoustrojów, zdolnych do życia w całkowitej ciemności, przy ogromnych ...
SYGNAŁY - WENUS SPOD SANDOMIERZA
JAN FIEDORCZUK Kwiecień 2000
Figurka kobiety, znaleziona koło Sandomierza, liczy około 15 tys. lat. W Wilczycach (województwo świętokrzyskie) ekipa Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w czasie dwóch sezonów badań wykopaliskowych odkryła niezwykle cenne zabytki. Wśród około ...
SYGNAŁY - ŻYCIODAJNE GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
W gwiazdach dokonuje się synteza nie tylko jąder atomowych, lecz także skomplikowanych związków chemicznych. Szczegóły tych procesów ciągle są nieznane. Zdążyliśmy już oswoić się z myślą, że gwiazdy są gigantycznymi reaktorami termojądrowymi, w których ...
SYGNAŁY - OKIENKA NA INDEKSIE?
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Chiny rozważają zakaz kupowania Windows 2000 i szykują własny system operacyjny. Według artykułu opublikowanego w "Yangcheng Evening News", rząd Chin rozważa wprowadzenie zakazu kupowania przez administrację państwową Windows 2000. Jest ...
SYGNAŁY - SĘDZIWE ROBALE
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
Ma ponad 2 m długości, ciało ukryte w rurkowatym pancerzyku. Nie ma układu pokarmowego, za to wypełniony jest symbiotycznymi bakteriami. Nazywa się Lamellibrachia i jest najdłużej żyjącym bezkręgowcem na Ziemi. Zamieszkuje dno Zatoki Meksykańskiej, ...
SYGNAŁY - DYSK TWARDY ZAMIAST KASETY
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Pierwszy na świecie odbiornik telewizyjny z cyfrową rejestracją programu. EchoStar Communications Corp. wspólnie z firmą WebTV Networks wyprodukowała pierwszy na świecie interaktywny odbiornik telewizji satelitarnej o nazwie DISHPlayer 500 z cyfrową ...
SYGNAŁY - HUBBLE ZNÓW SPRAWNY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Kosmiczny Teleskop Hubble'a powrócił do pracy po kilkumiesięcznej przerwie spowodowanej awarią żyroskopów. Tuż przed ostatnimi świętami Bożego Narodzenia załoga promu kosmicznego Discovery dokonała gruntownego remontu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. ...
SYGNAŁY - UNIWERSALNY CZAS INTERNETOWY
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Czy na wzór czasu GMT powstanie czas GET? Królewskie Obserwatorium w Greenwich już od blisko wieku jest źródłem oficjalnego pomiaru czasu dla naszego globu, a czas GMT (Greenwich Mean Time) wyznacza uniwersalny czas światowy, stanowiąc podstawę do określenia ...
SYGNAŁY - ŁADNY PTASZEK!
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
"Zaginione ogniwo" ewolucji zawdzięcza swe powstanie obrotności chińskich rolników i odrobinie kleju. W październiku ub.r., podczas konferencji prasowej, przedstawiciele National Geographic Society tryumfalnie obwieścili wielkie odkrycie. ...
SYGNAŁY - GENY PRZECIW NIEPAMIĘCI
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000
Czy terapia genowa pomoże chorym na Alzheimera? Choroba Alzheimera odbiera człowiekowi życie w wyjątkowo okrutny sposób, pozbawiwszy go uprzednio pamięci, godności i osobowości. W przebiegu tej choroby dochodzi do obumierania komórek mózgu zwanych neuronami ...
PO CO SYLLABUSY?
DOMINIK MYTKOWSKI Kwiecień 2000
Nazwa syllabus coraz częściej pojawia się wraz z hasłem reforma oświaty. Czym są syllabusy? Wprowadzana od 1998 roku reforma oświaty daje szkołom swobodę tworzenia programów nauczania oraz systemów oceny swoich uczniów. Ministerstwo Edukacji Narodowej ...
SYGNAŁY - MOLEKUŁA SAMOPOWIELAJĄCA SIĘ
JS Kwiecień 2000
Odkrycie Brytyjczyków potwierdza hipotezę, że życie mogło powstać z prostych cząsteczek organicznych zdolnych do reprodukcji. Zespół naukowców brytyjskich z University of Birmingham zsyntetyzował cząsteczkę o nie spotykanych dotąd właściwościach. Charakterystyczną ...
SYGNAŁY - ZNIKAJĄ OSTATNIE WĄTPLIWOŚCI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Sonda Galileo dostarczyła kolejnego dowodu na to, że jowiszowy księżyc, Europa, jest pokryty grubą warstwą wody w stanie ciekłym lub półpłynnym. W styczniu br. Galileo po raz kolejny zbliżył się do Europy, przelatując zaledwie 351 km nad nią i dokładnie ...
SYGNAŁY - BLIŻEJ POCZĄTKU WSZECHŚWIATA
ANDRZEJ GORZYM Kwiecień 2000
Fizykom udało się wytworzyć materię, jaka istniała zaledwie 10 mikrosekund po Wielkim Wybuchu. Na początku był Wielki Wybuch, który myśl teorii zwanej Modelem Standardowym - około 13-15 mld lat temu zainicjował wszystko, co do tej pory dzieje się ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2000
Kolejny krok ku nieśmiertelności Przed 25 laty uczeni z Uniwersytetu Mediolańskiego odkryli, że mieszkańcy wsi Limone sul Garda zawdzięczają swe wyjątkowo zdrowe serca nie tylko umiarkowanemu piciu wina chianti, lecz także pewnej obecnej w ich krwi ...
SYGNAŁY - PARKINSON, MYSZY I TLENKI AZOTU
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000
Zażywanie narkotyków ma zazwyczaj tragiczne konsekwencje. Jak na ironię, na tym ludzkim nieszczęściu udaje się niekiedy pożywić nauce. W latach osiemdziesiątych kalifornijscy amatorzy narkotycznych doznań zaczęli eksperymentować z pochodną morfiny znaną ...
MULTIMEDIA - PAKIETY Z WIEDZĄ
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Od kiedy istnieją komputery, czyli co najmniej od półwiecza (bo chyba rzecz zaczęła się jeszcze w czasach ENIAC-a...) wymyśla się dla nich zastosowania w edukacji. Powstała nawet cała dyscyplina dydaktyki, zwana nauczaniem programowym, w której komputer ...
UCZENI W ANEGDOCIE - WŚRÓD MATEMATYKÓW
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 2000
Wybitny matematyk i filozof brytyjski sir Bertrand Russell napisał: Matematykę można określić jako przedmiot, w którym nigdy nie wiemy, o czym mówimy, ani też, czy to, co mówimy, jest prawdą. Według obiegowej opinii, matematycy to ludzie przeważnie ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Głowa do Góry otwiera nową rubrykę, w której będziemy podawać krótkie wiadomości z astronomii i astronautyki. Dłuższe komunikaty będzie można znaleźć, tak jak dawniej w Sygnałach. Budowa największego na świecie teleskopu, znanego jako VLT (Very Large ...
INTERNET - TROCHĘ NOWOŚCI
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Coś zaczyna się dziać w polskim Internecie. Powstają nowe portale i inne niezwykle ciekawe oraz pożyteczne witryny. Istniejące nabrały zaś wigoru i oferują niemal co tydzień jakieś nowe usługi, w dodatku całkowicie bezpłatnie... Stare porzekadło powiada, ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Kwiecień 2000
START DO MISTRZOSTW Mistrzostwa świata w rozwiązywaniu łamigłówek organizowane są od 1992 roku. Startują w nich 4-osobowe drużyny z blisko 20 krajów, w tym od początku ze zmiennym szczęściem - Polacy. Zwykle nasza drużyna wybierana jest z „szerokiej ...
KSIĄŻKI
MAREK GUMKOWSKI MACIEJ ŁUBIEŃSKI VADIM KAPULKIN Kwiecień 2000
SŁOWNIK POSTACI LITERACKICH.Andrzej Z. Makowiecki.PIW, Warszawa 1999. Ta książka jest przeznaczona dla tych, którzy ze wszystkimi albo przynajmniej z ogromną większością spośród przeszło tysiąca czterystu przedstawionych w słowniku bohaterów spotkali ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Kwiecień 2000
PODSTAWA NOWOCZESNEJ PREZENTACJI Zaprezentowano nowy projektor Philipsa XG20 z serii Hopper. Charakteryzuje się wysoką jasnością obrazu (1000 ANSI lumenów) oraz, co ważne, cichą pracą na poziomie 32 dB. W urządzeniu zastosowano nowoczesne lampy UHP ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - SAMI PREZYDENCI DOOKOŁA!
JAN MIODEK Kwiecień 2000
Odczucia społeczne wobec wpływu języka angielskiego na współczesną polszczyznę są zdecydowanie negatywne i na ogół zogniskowane na konkretnych nowych jednostkach leksykalnych, takich jak lokaut, leasing, spółka joint venture, diler, marketing, sponsoring ...
POMOC MIMO GRANIC
KRZYSZTOF JANICKI Kwiecień 2000
W ubiegłym roku nagrodzona została organizacja Lekarze bez Granic, od wielu lat niosąca pomoc milionom ofiar zbrojnych konfliktów i klęsk żywiołowych. Granice państwowe, uwarunkowania zewnętrzne czy sympatie polityczne nie mogą mieć wpływu na to, kto ...
SYGNAŁY - WIRUSY BIEGUNKI
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000
Dorosły człowiek najczęściej łatwo radzi sobie z biegunką. Gorzej małe dzieci... Corocznie na całym świecie 600 tys. niemowląt i dzieci w wieku przedszkolnym umiera z powodu ciężkich biegunek wirusowych. Szczególnie groźne są biegunki wywoływane przez ...
SYGNAŁY - SAMOTNA CZARNA DZIURA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
W halo naszej Galaktyki znaleziono pierwszy przykład pojedynczej czarnej dziury o masie porównywalnej z masami gwiazd. Cztery lata temu w Cerro Tololo Interamerican Observatory (Chile) zaobserwowano kolejny przypadek mikrosoczewkowania grawitacyjnego. ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 kwietnia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 kwietnia o 23:00, 30 kwietnia o 22:00 i 15 maja o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
PALENIE JUDASZA
ŁUKASZ SMYRSKI Kwiecień 2000
A jeden z Dwunastu, imieniem Judasz, szedł na ich czele i podszedł do Jezusa, aby Go pocałować. Jezus mu rzekł: "Judaszu, pocałunkiem wydajesz Syna Człowieczego?" (Ewangelia według św. Łukasza rozdz. 22, 47-48). Dla chrześcijan wszystkich ...
SYGNAŁY - WWW. W SIECI
MICHAŁ MIŚ Kwiecień 2000
Internet pod strzechy Liczba polskich użytkowników Internetu osiągnęła w zeszłym roku prawie 4 mln. 10.6% Polaków w wieku 18-65 lat korzystało z Sieci i w porównaniu z rokiem 1998 liczba Internautów podwoiła się! Jedynie 6% ma dostęp do Sieci w domu. ...
SYGNAŁY - BATERIA Z BAKTERII
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
Odnawialne źródła energii to nie tylko słońce czy wiatr. Prąd możemy otrzymywać także wykorzystując morskie mikroorganizmy. W artykule Kłopoty z akumulatorem ("WiŻ" nr 12/1999)prezentowaliśmy ostatnio całą gamę najnowocześniejszych ogniw elektrycznych. ...
SYGNAŁY - SZANSA NA MIŁOŚĆ
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000
Wyżsi mężczyźni mają więcej potomstwa Jak twierdzi Richard Dawkins, autor Samolubnego genu (Prószyński i S-ka, 1996), żyjemy tylko po to, żeby przekazać następnym pokoleniom jak największą liczbę kopii naszego materiału genetycznego. Jeśli rozprzestrzenianie ...
SYGNAŁY - PRZEWIDYWALNA EWOLUCJA
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Kwiecień 2000
Czy populacje zamieszkujące podobne środowiska rozwiną podobne cechy przystosowawcze? Takie pytania zadali sobie ewolucjoniści badający dwie różne grupy zwierząt: cierniki i muszki owocowe. Badane cierniki zamieszkują nieduże jeziora na pacyficznym ...
SYGNAŁY - SŁONECZNE HUMORY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Na krótko przed kolejnym maksimum aktywności Słońce zgotowało nam prawdziwą niespodziankę. Podczas 11-letniego cyklu aktywności słonecznej na przemian rośnie i maleje częstotliwość występowania gwałtownych zjawisk w atmosferze Słońca (m.in. protuberancji ...
OJCIEC CZY OJCOWIE POLSKI?
PAWEŁ KOŚCIELECKI Kwiecień 2000
Jak powstało nasze państwo? Na to pytanie z całym przekonaniem nie umiemy dziś odpowiedzieć, pomimo setek prac poświęconych początkom Polski. Wciąż pojawiają się nowe hipotezy na ten temat. Przeszło 100 lat po śmierci Mieszka I tak pisał Gall Anonim: ...
JAK POWSTAŁA POLSKA?
KATARZYNA STANIEWSKA Kwiecień 2000
Wiele państw europejskich zawdzięcza swe nazwy jakimś grupom plemiennym. Jak jednak od dawnej nazwy ziemi Polan powstało słowo Polska? Ród Piastów pochodził z plemienia Polan. Ich nazwa jest łatwa do objaśnienia - wywodzi się od wyrazu pole, oznaczającego, ...
SYGNAŁY - PIERWSZY W BELGII WYROK ZA RASIZM W INTERNECIE
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Sąd belgijski skazał policjanta za propagowanie rasizmu w Internecie. To przestroga dla wszystkich głoszących swe poglądy w Sieci. Wim Elbers, policjant i działacz skrajnie prawicowego Bloku Flamandzkiego, zamieszczał na swojej stronie internetowej ...
SYGNAŁY - NOWA POSTAĆ PRIONÓW
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Ciągle nie wiadomo, jaki jest mechanizm zarażania chorobami prionowymi. Według Stanleya Prusinera, priony (PrPSc) to szkodliwe białka, które różnią się strukturą przestrzenną od prawidłowych białek komórki (PrPc). Cząsteczki PrPSc przyłączają się do ...
SYGNAŁY - NOWY SYSTEM OPERACYJNY
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Windows 2000 PL czy to dobry wybór i dla kogo? W kwietniu br. mają się ukazać w sprzedaży popularne "Okienka" system operacyjny firmy Microsoft dla komputerów osobistych klasy PC - spolszczonej wersji o nazwie "Windows 2000 Professional ...
SYGNAŁY - BLASKI I CIENIE OBCYCH PLANET
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Umiemy już obserwować zarówno cienie rzucane na Ziemię przez planety pozasłoneczne, jak i pochodzące od tych planet światło. Stwierdzenie, że planeta krąży wokół gwiazdy, jest tylko częściowo prawdziwe. W rzeczywistości planeta i gwiazda krążą wokół ...
SYGNAŁY - NA RATUNEK ŁYSYM
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Czy cebulki włosowe są immunologicznie uprzywilejowane? Układ odpornościowy wykrywa i niszczy obce komórki; w ten sposób giną m.in. komórki nowotworowe. Niestety, ubocznym efektem tego zjawiska jest odrzucanie przeszczepów tkanki pobrane od innych ludzi ...
SYGNAŁY - POMOST ŻYCIA
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Wstrzyknięcie zdrowych komórek wątroby pozwala ciężko chorym ludziom spokojnie czekać na przeszczep tego narządu. Schorzenia wątroby prowadzące do jej zniszczenia zdarzają się coraz częściej, a nie wszyscy pacjenci mają dość szczęścia, żeby doczekać ...
SYGNAŁY - STYPA PO MIDASIE
SMA Marzec 2000
Dzięki analizie chemicznej pozostałości na ściankach zastawy grobowej wiemy już, co jedzono na królewskiej stypie. Króla Midasa znamy z legend obecnie jest słynny również dzięki odkryciom archeologicznym dokonanym w jego grobowcu [patrz: Złoty dotyk ...
SYGNAŁY - OJCOWSKA CIĄŻA
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Burzę hormonalną przeżywa nie tylko ciężarna kobieta, ale również mężczyzna oczekujący narodzin swego dziecka. Doświadczenia przeprowadzone dwa lata temu wykazały, że samce ptaków, gryzoni i niektórych naczelnych bardzo przeżywają okres oczekiwania ...
SYGNAŁY - GRUŹLICA STARA JAK ŚWIAT
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000
Już kilkanaście tysięcy lat temu ta groźna choroba zbierała śmiertelne żniwo na różnych kontynentach. Do dziś nie wiadomo, skąd zaczęła się rozprzestrzeniać po świecie. Wbrew obiegowej opinii, gruźlica stanowi obecnie jedną z najgroźniejszych chorób ...
SYGNAŁY - GIGAKOMPUTER
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Przełamano kolejną granicę: pierwszy seryjnie produkowany komputer osobisty taktowany zegarem 1 GHz jest już na rynku. Firma Kryotech we współpracy z AMD, znanym konkurentem głównego producenta mikroprocesorów Intela, rozpoczęła jeszcze w ub.r. sprzedaż ...
SYGNAŁY - SKŁADANIE OBRAZÓW
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Fale radiowe odbierane przez zestawy radioteleskopów pozwalają odtworzyć bardzo dokładne obrazy odległych obiektów kosmicznych. Technika składania fal, nazywana interferometrią, jest znana w radioastronomii już od kilkudziesięciu lat. Odpowiednio planując ...
SYGNAŁY - MIĘTA - NATURALNY INSEKTYCYD
JS Marzec 2000
Olejek z mięty pieprzowej może być skuteczną bronią przeciw komarom roznoszącym groźne choroby zakaźne. Indyjscy uczeni donieśli, że olejek miętowy nie tylko odstrasza dorosłe owady, ale także zabija larwy. Działanie wyizolowanego z miejscowej odmiany ...
SYGNAŁY - ODKRYCIA ROKU 1999 WEDŁUG SCIENCE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Badania nad właściwościami komórek macierzystych, zsenkwencjonowanie ludzkiego chromosomu 22. i określenie przestrzennej struktury rybosomu to niektóre z osiągnięć wyróżnionych przez to prestiżowe pismo. Według "Science" największym przełomem ...
SYGNAŁY - FONTANNA LAWY NA IO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Sonda Galileo sfotografowała olbrzymią fontannę lawy wulkanicznej na księżycu Jowisza. 25 listopada ub.r., niemal dokładnie w piątą rocznicę wejścia na orbitę wokół Jowisza, sonda Galileo dokonała ryzykownego zbliżenia do Io - najgorętszego i najbardziej ...
SYGNAŁY - PREZYDENT ZA INTERNETEM W SZKOŁACH
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Dzięki nowej akcji więcej uczniów będzie mieć dostęp do Sieci. Prezydent Aleksander Kwaśniewski energicznie włączył się pod koniec ub.r. do akcji udostępniania Sieci uczniom, obejmując patronatem nowe przedsięwzięcie "Internet w szkołach". ...
SYGNAŁY - ZŁOTE ŁOPATY
MARIA SUPRANOWICZ Marzec 2000
Rozdano pierwsze nagrody "Złotej Łopaty", promujące osiągnięcia polskich archeologów. Kapituła złożona z przedstawicieli mediów specjalizujących się w popularyzacji nauki (m.in. również z "Wiedzy i Życia" oraz "Świata Nauki") ...
SYGNAŁY - WITAMINY Z UMIAREM
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Czyżby niektóre witaminy osłabiały zdolność organizmu do walki z rakiem? Od czasu, kiedy naukowcy zauważyli wpływ tzw. wolnych rodników tlenowych na rozwój różnych chorób, jeszcze bardziej wzrosło zainteresowanie witaminami. Niektóre z nich, na przykład ...
SYGNAŁY - CORAZ MNIEJ ARKTYKI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000
Grubość lodu pokrywającego Ocean Arktyczny zmniejsza się stopniowo, co grozi poważnymi zmianami klimatycznymi. Dzięki obserwacjom dokonywanym przez statki, samoloty i satelity od kilkudziesięciu lat wiemy, że zmniejsza się zasięg arktycznego lodu morskiego. ...
SYGNAŁY - ZABÓJCZY WEKTOR
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Terapia genowa nie jest tak bezpieczna, jak się wcześniej uczonym wydawało. Badacze z Instytutu Ludzkiej Terapii Genowej University of Pennsylvania przekonali się, że terapia genowa może być związana z poważnymi i trudnymi do przewidzenia efektami ubocznymi. ...
SYGNAŁY - FALUJĄCY PŁASZCZ ZIEMI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000
Oryginalny eksperyment pokazał, jak prawdopodobnie wygląda wnętrze naszej planety. Konwekcja, czyli obieg ciepła i materii w płaszczu Ziemi (płaszcz rozciąga się na głębokości ~20-2900 km), od lat pozostaje jednym z najpoważniejszych nie rozwiązanych ...
SYGNAŁY - PAMIĘĆ LIMFOCYTÓW
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
W jaki sposób nasz organizm zapamiętuje chorobotwórcze intruzy, z którymi niegdyś się zetknął? Naukowcy od dawna wiedzą, że nasz układ odpornościowy zapamiętuje antygeny, które spotyka. Kiedy chorobotwórcze bakterie albo wirusy po raz pierwszy przedostają ...
SYGNAŁY - NOWE OBSERWATORIUM NA ORBICIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
ESA zbudowała dużego satelitę do obserwacji promieniowania rentgenowskiego. W grudniu ub.r. rakieta Ariane 5 wyniosła na orbitę skonstruowane przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) obserwatorium rentgenowskie XMM (X-ray Multi-Mirror Telescope). Start ...
SYGNAŁY - ALKOHOL A MÓZG
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Nie tylko naukowcy wiedzą, że alkohol wpływa na działanie mózgu. Po wypiciu kilku kieliszków człowiek przestaje logicznie myśleć, traci zdolność wykonywania precyzyjnych ruchów, staje się mniej wrażliwy na ból, gorzej widzi i przestaje kontrolować swoje ...
SYGNAŁY - ZAWODNY TEST
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Ostrożnie z domowymi testami na HIV! Mogą dać błędny wynik! W lutowym numerze "WiŻ" pisaliśmy o domowych testach na HIV, które wbrew powszechnie przyjętym regułom postępowania diagnostycznego dopuszczono w Polsce do wolnej sprzedaży. I oto ...
SYGNAŁY - HYDRATOWA BOMBA ZEGAROWA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000
Gwałtowne ocieplenie na Ziemi 55 mln lat temu było najprawdopodobniej skutkiem szybkiego rozpadu hydratów metanowych. Węgiel jest ważnym pierwiastkiem nie tylko dlatego, że stanowi podstawowy budulec wszystkich organizmów żywych. Każdy gazowy związek ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 marca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 marca o 23:00, 31 marca o 22:00 i 15 kwietnia o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Marzec 2000
Oto wiadomość wielkiej wagi dla wszystkich miłośników łamania głowy: najwyższa pora na ostatni ostry trening przed mistrzostwami Polski, a równocześnie eliminacjami do mistrzostw świata w rozwiązywaniu łamigłówek. Do udziału w nich bywalców „Puzelandu” ...
SYGNAŁY - HIV SIĘ CHOWA
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
W ludzkim organizmie są takie miejsca, w których mogą się ukryć te wirusy na czas terapii. Naukowcy wciąż nie dysponują skuteczną metodą walki z AIDS. Okazuje się, że wirus HIV nie tylko potrafi sprytnie unikać ataku komórek ludzkiego układu odpornościowego ...
UCZENI W ANEGDOCIE - CZY PAN RZEŹNIK?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 2000
Svante Arrhenius urodził się w 1859 roku w Wijk niedaleko Uppsali. Nauczył się czytać, mając trzy lata. Już jako dziecko zadziwiał zdolnościami matematycznymi. Kiedy miał 17 lat, ukończył szkołę katedralną w Uppsali, jako najlepszy i najmłodszy uczeń, ...
SYGNAŁY - NOWOCZESNE SKŁADOWISKO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2000
W USA zbudowano magazyn, w którym odpady promieniotwórcze będą bezpiecznie przechowywane przez co najmniej 10 tys. lat. Sporą przeszkodą w rozwoju energetyki jądrowej oraz wszelkich zastosowań nukleoniki, z medycznymi włącznie, jest problem unieszkodliwiania ...
INTERNET - LOKALNOŚĆ GLOBALNA
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Otrzymałem list od jednego z moich Czytelników, pana Michała Beima. Oto fragmenty: Z ciekawością czytam Pańskie artykuły o Internecie. W listopadowym numerze publikował Pan strony przysłane od czytelników i nie związane bezpośrednio z nauką, dlatego ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Marzec 2000
CYFROWA AGFA "ePhoto 780c" to cyfrowy aparat fotograficzny firmy Agfa, który dzięki zastosowanej nowej technologii umożliwia robienie zdjęć o rozdzielczości do 1024x768 i przetwarzanie ich w niecałe dwie sekundy. Wyposażony zarówno w wizjer ...
MULTIMEDIA - ENCARTA 2000: WYDARZENIE. BLISKA DOSKONAŁOŚCI
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Nowa multimedialna encyklopedia Microsoftu Encarta 2000, której najbogatsze wydanie - nazwane De Luxe - miałem ostatnio okazję przetestować, jest czymś w swej kategorii bliskim doskonałości. Jej poprzednie wydania też były bardzo dobre, szczególnie ...
KSIĄŻKI
STANISŁAW BAJTLIK MICHAŁ HERBICH MACIEJ ŁUBIEŃSKI Marzec 2000
RÓŻNORODNOŚĆ ŻYCIA.Edward O. Wilson.Przełożył January Weiner.PIW, Warszawa 1999. Geniusz, który dokonał przewrotu w nauce, udowadniając, że w genach tkwi wyjaśnienie tajemnic człowieka bezkrytycznie pieją entuzjaści; naiwny redukcjonista, hołdujący ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - O SUMIENIU I INNYCH HIPERYZMACH
JAN MIODEK Marzec 2000
W Świecie Zofii Josteina Gaardera przetłumaczonym przez Iwonę Zimnicką taki oto dialog prowadzony jest na temat sumienia: Nawet kiedy jesteśmy już dorośli, towarzyszy nam echo moralnych wymagań i uprzedzeń. Tak jakby oczekiwania moralne świata zewnętrznego ...
GDZIE STUDIOWAĆ? - JAPOŃSKA KUŹNIA ELIT
ANNA ZALEWSKA Marzec 2000
W Japonii jest obecnie ponad 500 uniwersytetów, z czego około 400 to uczelnie prywatne. Jeśliby jednak poprosić Japończyka o wskazanie najlepszego, zapewne podałby nazwę państwowego Uniwersytetu Tokijskiego, czyli Tky-daigaku, w skrócie zwykle nazywanego ...
KIEDY UCZENI BYLI ROMANTYKAMI
EWA KOCHANOWSKA Marzec 2000
Wielu poetów romantycznych uważało, że poznanie rozumowe jest istotnym, lecz zaledwie pierwszym krokiem na drodze wiodącej ku odkryciu prawdy o istnieniu - znaleźli sojuszników wśród fizyków, matematyków, biologów. Zaryzykować można tezę, że uczonym ...
SYGNAŁY - W AMERYCE JUŻ Z GÓRKI...
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Większość dorosłych Amerykanów korzysta z Internetu. Liczba dorosłych Amerykanów korzystających z Internetu po raz pierwszy przekroczyła liczbę tych, którzy do Sieci nie zaglądają poinformowała pod koniec grudnia ub.r. sieć telewizyjna CNN. Wymowa ...
BOB RZADKO SIĘ MYLI
ANNA BĄKIEWICZ Marzec 2000
Zwykle jesteśmy skłonni przypisywać autorstwo sukcesów i porażek gospodarczych politykom. Pomijamy przy tym twórców teorii ekonomicznych, których prace stanowią podstawę dla ich programów. Przy omawianiu osiągnięć zeszłorocznego laureata Nagrody Nobla ...
SYGNAŁY - DEKADA TYSIĄCLECIA
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Światowa Organizacja Meteorologiczna oceniła, że lata dziewięćdziesiąte były najcieplejszą dekadą nie tylko XX wieku, ale całego kończącego się tysiąclecia. W komunikacie ogłoszonym w Genewie stwierdzono m.in., że, licząc od 1860 roku, z siedmiu najgorętszych ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 2000
Zimowy mrok rozjaśnia umysł Ostatnie badania przeprowadzone na 100 wybranych mieszkańcach norweskiego miasta Tromso/, w którym zimowe ciemności trwają pełne dwa miesiące, wykazały, że w czasie arktycznej nocy nasza pamięć i zdolność koncentracji poprawiają ...
SYGNAŁY - CZERWONY TLEN
JS Marzec 2000
Ten najbardziej rozpowszechniony na naszej planecie pierwiastek zadziwia uczonych. W postaci związków z innymi pierwiastkami wchodzi w skład hydrosfery (woda) i litosfery (związki krzemu). W atmosferze natomiast występuje w postaci wolnej. Dotąd znane ...
SYGNAŁY - DO PRACY - PRZEZ PROTEKCJĘ
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 2000
Coraz częściej słyszy się, że tylko dobre znajomości mogą zapewnić dobrą pracę. W ciągu ostatnich dziesięciu lat rynek pracy w Polsce bardzo się zmienił, a z nim postawy Polaków wobec kwestii poszukiwania pracy lub jej zmiany. Przeważający odsetek ankietowanych ...
SYGNAŁY - KASPAZA W SIATECZCE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Uczeni badają enzym, który być może pozwoli opracować nowy sposób leczenia zarówno chorób nowotworowych, jak i choroby Alzheimera. Kaspazy - specjalne enzymy - są jednymi z najważniejszych białek kontrolujących apoptozę, czyli programowaną śmierć komórki. ...
SYGNAŁY - TWARDZIELE W KOSMOSIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000
Uczeni z NASA badają bakterię, która mogłaby przeżyć w warunkach panujących w kosmosie. W kosmos latały już najprzeróżniejsze zwierzęta: myszy, psy małpy, a nawet ludzie. Udało im się przeżyć poza Ziemią jedynie dzięki grubym ścianom pojazdu kosmicznego ...
SYGNAŁY - TRUCIZNA W GLEBIE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Czy grzebanie w genach roślin uprawnych jest bezpieczne dla człowieka? W Stanach Zjednoczonych biolodzy wprowadzili do komórek kukurydzy gen kodujący pewną białkową toksynę bakteryjną. Takie rośliny są trujące dla pasożytniczych owadów, ale całkowicie ...
HATSZEPSUT - KOBIETA FARAON
ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Marzec 2000
To, co się udało dokonać przez trzydzieści lat burzliwego życia królowej Hatszepsut, kobiecie ambitnej i z charakterem, wystarczyłoby na obdzielenie kilku innych faraonów potężnego kraju nad Nilem. Po kilkunastu latach panowania królowa jednak nagle ...
1000 LAT TEMU
MARIA MIŚKIEWICZ Luty 2000
Jako zadatek przymierza i przyjaźni cesarz Otton III włożył Bolesławowi Chrobremu na głowę diadem cesarski oraz ofiarował jedno z insygniów władzy królewskiej w Niemczech włócznię św. Maurycego z relikwią gwoździa z krzyża Pańskiego. Bolesław zrewanżował ...
SYGNAŁY - KLONDIKE W PROBÓWCE
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2000
Opublikowane niedawno odkrycie szwedzkich naukowców może spowodować, że "gorączka złota" przeniesie się z Alaski do laboratoriów biologicznych. Związki metali szlachetnych są trujące dla większości mikroorganizmów niektórych używa się nawet ...
SYGANŁY - ZABAWKA XXI WIEKU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Japońska menażeria powiększyła się o kolejne komputerowe zwierzę. Czy ktoś z Państwa nazwałby swojego pieska Aibo? Raczej nie. Wbrew pozorom nie jest to nowa rasa powstała z genetycznych krzyżówek. Japoński piesek jest najbardziej skomplikowanym robotem?zabawką, ...
SYGNAŁY - CHIŃCZYCY NA ORBITĘ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Prawdopodobnie już za trzy lata Chińczycy wyślą pierwszą załogę w kosmos. 19 listopada ub.r. o godz. 23:30 naszego czasu Chiny wystrzeliły w kosmos statek Shenzhou, który według wszelkiego prawdopodobieństwa w najbliższych latach wyniesie na orbitę ...
SYGNAŁY - REKORDOWA KATASTROFA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Geolodzy z RPA zidentyfikowali największy i najstarszy z kraterów wybitych w skorupie ziemskiej przez drobne obiekty kosmiczne. Około 2 mld lat temu obiekt o średnicy prawie 10 km (planetoida lub jądro komety) wtargnął z prędkością około 100 tys. ...
SYGNAŁY - MARS STRZEŻE SWYCH TAJEMNIC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Misje sond Mars Climate Orbiter i Mars Polar Lander zakończyły się katastrofą. Obie sondy wystartowały w odstępie 3 tygodni na przełomie lat 1998 i 1999. Orbiter miał pełnić rolę stacji meteorologicznej i przekaźnika radiowego, zadaniem Landera było ...
SYGNAŁY - GŁODZENIE RAKA - INACZEJ
BARBARA PRATZER Luty 2000
Wygląda na to, że uczeni znaleźli nowy obiecujący sposób walki z rakiem. Już kilka razy pisaliśmy o poszukiwaniu substancji zdolnych zablokować rozwój nowych naczyń krwionośnych, czyli angiogenezę [patrz: Zagłodzić raka, "WiŻ" nr 6/1998, Głodzenie ...
SYGNAŁY - OBLICZENIOWY GIGANT
MICHAŁ MIŚ Luty 2000
Wkrótce powstanie komputer-monstrum, 2 mln razy szybszy od naszych pecetów. Firma IBM zainwestuje 100 mln dolarów w pracę nad najszybszym komputerem świata Blue Gene. W ciągu 5 lat chce stworzyć monstrum, które byłoby 500 razy szybsze od największych ...
SYGNAŁY - MARSJAŃSKI OCEAN
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Dokładne zdjęcia Marsa ukazują fragmenty formacji, która w odległej przeszłości mogła być brzegiem olbrzymiego zbiornika wodnego. Na podstawie analizy zdjęć wykonanych przez sondy Viking naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie wysunęli w końcu ...
UCZENI W ANEGDOCIE - NIC NIE POWSTAJE Z NICZEGO
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 2000
Julius Robert Mayer urodził się 25 listopada 1814 roku w Heilbronn nad Neckarem, w ówczesnym królestwie Wirtembergii. Był synem aptekarza. W dzieciństwie pasjonował się obserwacją różnych mechanizmów, próbował nawet konstruować perpetuum mobile. Dwaj ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 1 marca o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga ...
MULTIMEDIA - ENCYKLOPEDIA MULTIMEDIALNA PWN
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 2000
Kilka miesięcy temu napisałem w "WiŻ" recenzję pierwszego krążka z serii wydawanych co miesiąc encyklopedii multimedialnych PWN. Miałem mieszane odczucia, ale pomyślałem sobie, że nie powinienem dokonywać ostatecznego osądu po zapoznaniu się ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - NIESTETY
JAN MIODEK Luty 2000
Dlaczego wszystkie wydawnictwa poprawnościowe ostrzegają użytkowników polszczyzny przed konstrukcjami typu stan zdrowia chorego uległ poprawie? Zdrowy rozsądek powinien wszystkim rodakom podpowiadać, że ulega się czemuś, co nas obezwładnia, co jest od ...
FELIETON Z ŁEZKĄ - BARTŁOMIEJ THIMONNIER I EMANCYPANTKI
JACEK KUNICKI Luty 2000
Śmiesznie się złożyło, ale takie przypadki zdarzają się żurnalistom, bo poprzedni felieton poświęciłem pocztowym znaczkom, a dzisiejszy zaczynam również od znaczka. Otóż działo się to ponad 40 lat temu, ściślej 5 marca 1956 roku. Miasteczko l'Arbresles ...
Z DOMÓW PUBLICZNYCH NA SALONY
WACŁAW TUREK Luty 2000
W ostatnich latach wraca popularność tanga argentyńskiego, szybko zyskuje sobie ono uznanie zarówno wśród krytyków muzycznych, jak i wielbicieli tańca. Publiczność entuzjastycznie powitała na ekranach kin film Carlosa Saury Tango, rośnie również zainteresowanie ...
MADONNY
AGNIESZKA DZIARMAGA-CZAJKOWSKA DOROTA BEDNAREK Luty 2000
Kult Matki Boskiej jest fenomenem religijnym, społecznym, kulturowym. Jego najbarwniejsze formy można spotkać w Hiszpanii i Ameryce Łacińskiej. Dla współczesnych katolików kult Matki Boskiej jest nieodłącznym elementem ich wiary. Nie zawsze jednak tak ...
SYGNAŁY - WWW.W SIECI
REDAKCJA Luty 2000
Rumunia: donosy Rumuńskie służby specjalne zainteresowały się Internetem.Do obywateli zaapelowano o składanie elektronicznych donosów. Rumuńska Służba Informacyjna oczekuje od ludności doniesień o szpiegach, biznesmenach "stwarzających zagrożenie ...
UJARZMIANIE NIESKOŃCZONOŚCI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 2000
Czy nieskończoność ma sens? Okazuje się, że tak. To właśnie Gerardus 't Hooft i Martinus J.G. Veltman nauczyli fizyków, jak wyekstrahować z niej przewidywania dotyczące procesów rządzących światem cząstek elementarnych. Pamiętam, że kilka lat temu, ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ Luty 2000
AMBITNY TELEFON Ericsson, potentat na rynku telefonii komórkowej, wprowadził niedawno na rynek jeden z najmniejszych i najbardziej zaawansowanych technologicznie modeli T28s. Nowy telefon waży zaledwie 90 g, a mimo niewielkich rozmiarów: 95 mm długości, ...
SYGNAŁY - 4000 LAT PISMA
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Luty 2000
Alfabet znany był prawdopodobnie dużo wcześniej, niż do tej pory sądzono. Dotychczas naukowcy uważali, że pierwsze pismo, z którego wyewoluowały wszystkie nowoczesne alfabety, pochodziło z terenów dzisiejszej Syrii, Libanu i Izraela i stworzone zostało ...
INTERNET - OD MATEMATYKI DO SCEPTYCYZMU
BOGDAN MIŚ Luty 2000
Wśród wielu nadchodzących w odpowiedzi na nasz apel listów ze zgłoszeniami propozycji wartych odwiedzin adresów sieciowych znalazłem jeden (dość dawny, niestety ale to skutek długości naszego cyklu wydawniczego) z bogactwem ofert wprost niezwykłym. ...
SYGNAŁY - ZAKUPY U PIRATA
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Luty 2000
Czy Polacy przywiązują wagę do legalnego pochodzenia programów komputerowych, płyt i kaset? Nabywający te produkty twierdzą, że najczęściej zaopatrują się w sklepach specjalistycznych - muzycznych, z oprogramowaniem komputerowym itp. Na drugim miejscu ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Luty 2000
Każdy z 11 etapów 8. Mistrzostw Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek obejmował od jednego do blisko dwudziestu rodzajów zadań. Jeśli rodzaj był jeden, to zadań było kilkanaście – o różnym stopniu trudności. Gdy w danym etapie było więcej rodzajów, ...
SYGNAŁY - TELESKOPY ROZDANE
MAREK CHROMICKI Luty 2000
Nagrody dla młodych entuzjastów astronomii. Już po raz szósty gościliśmy w siedzibie naszego wydawnictwa laureatów Konkursu Astronomicznego "Wiedzy i Życia". Tym razem jednak jury miało nie lada kłopot z ich wyłonieniem, ponieważ otrzymaliśmy ...
SYGNAŁY - MUTACJE A STAROŚĆ
MARTA KOTON Luty 2000
W miarę starzenia się organizmu rośnie w nim liczba zmutowanych komórek. Co jest przyczyną, a co skutkiem procesu starzenia się? W DNA wszystkich organizmów stale zachodzą mutacje, czyli zmiany w strukturze genów. Przyczynami ich powstawania może być ...
SYGNAŁY - NAJSTARSZE KRĘGOWCE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Luty 2000
Historia ewolucyjna kręgowców jest długa i skomplikowana. Na jednym jej krańcu mamy człowieka, bociana, jaszczurkę i pstrąga. A na drugim... Tego właśnie do końca nie wiadomo. O ile bowiem skamieniałości kręgowców są dość często spotykane w stanie kopalnym ...
SYGNAŁY - CIEPŁE GIGANTY
MISO Luty 2000
Nadal nie ma jasności, czy olbrzymie mezozoiczne dinozaury były stało- czy zmiennocieplne? Ostatnio naukowcy australijscy przeprowadzili dokładne badania temperatury ciała krokodyli, największych współcześnie żyjących gadów. Otrzymane wyniki były zadziwiające, ...
SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻAGIEL
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
NASA finansuje prace nad nowym napędem statków kosmicznych. Wiatr słoneczny, czyli strumień cząstek elementarnych wyrzucanych z powierzchni Słońca z prędkością kilkuset km/s, wydmuchuje w gazie międzygwiazdowym bąbel, którego powierzchnia nosi nazwę ...
SYGNAŁY - SZTUCZNE ŻYŁY POMOGĄ SERCU
BARBARA PRATZER Luty 2000
Kolagen świński i bydlęcy nadzieją dla zawałowców. By-passy to obecnie jedna z najczęściej wykonywanych operacji kardiochirurgicznych, polegająca na wszczepieniu fragmentów żył pobranych zwykle z uda pacjenta w miejsce chorobowo zwężonych odcinków naczyń ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 2000
Małe marzenia Jedni marzą o dokonaniu czegoś wielkiego, inni, tak jak Michael Marsella, asystent na wydziale chemii California University w Riverdale, chcą stworzyć coś bardzo małego. Uczony żywi ambicję skonstruowania sztucznego "mięśnia" ...
SYGNAŁY - OSTATNI DZWONEK
MARTA KOTON Luty 2000
Z prognoz demografów wynika, że za ćwierć wieku połowie mieszkańców Afryki zabraknie wody pitnej. Większość z nas nie przejmuje się ostrzeżeniami ekologów o wyczerpywaniu się zasobów naturalnych Ziemi, traktując te przewidywania jako bardzo daleką ...
SYGNAŁY - TRANZYSTOR PRZYSZŁOŚCI
MICHAŁ MIŚ Luty 2000
Czyżby pokonano kolejny etap na drodze do miniaturyzacji urządzeń elektronicznych? Od pół roku w amerykańskim University of California bezawaryjnie działa najmniejszy tranzystor na świecie nazwany roboczo FinFET. Jego zastosowanie może zrewolucjonizować ...
SYGNAŁY - KLIMATOLODZY APELUJĄ O POSPOLITE RUSZENIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2000
I ty możesz przyczynić się do uratowania naszej planety! Do tej pory naukowcy z programu SETI zdołali namówić ponad milion użytkowników domowych komputerów, by wspomogli ich w poszukiwaniu pozaziemskiej inteligencji. Teraz podobną propozycję, pod kryptonimem ...
SYGNAŁY - W GÓRĘ NILU, W GŁĄB CZASU
BOGDAN ŻURAWSKI Luty 2000
Wystawa w Muzeum Archeologicznym w Warszawie prezentuje kulturę i sztukę Sudanu. Wystawa W górę Nilu, w głąb czasu ukazuje starożytny i współczesny Sudan przez pryzmat odkryć Polskiej Połączonej Ekspedycji Archeologicznej do Doliny Nilu Środkowego, ...
GDZIE STUDIOWAĆ? UCZELNIA Z TRADYCJĄ
KATARZYNA MACIEJEWSKA Styczeń 2000
Uniwersytet Florencki jest dziś prężnym ośrodkiem naukowym, przyciągającym co roku wielu studentów i wybitnych naukowców. Powstał niespełna osiemdziesiąt lat temu, jednak jego historia pośrednio sięga początków XIV wieku. Nie sposób pisać o florenckiej ...
SYGNAŁY - WWW. W SIECI
BOGDAN MIŚ Styczeń 2000
Holandia: transmisje ze ślubów Magistrat holenderskiego miasta Enschede postanowił popularyzować śluby cywilne, oferując za 50 dolarów internetowe transmisje z uroczystości. Dzięki takiej transmisji rodzina i znajomi nowożeńców mogą obejrzeć ich zaślubiny ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 stycznia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 stycznia o 23:00, 30 stycznia o 22:00 i 15 lutego o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2000
Diamentowe planety Interdyscyplinarny zespół naukowców z Uniwersytetu Berkeley, kierowany przez Robina Bendetti, doszedł do wniosku, że w atmosferach Neptuna i Urana, składających się głównie z metanu, panują warunki sprzyjające tworzeniu się kryształów ...
UCZENI W ANEGDOCIE - PRECZ Z KWANTAMI!
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 2000
Jednym z punktów dorocznych ceremonii wręczania Nagród Nobla są wykłady, które wygłaszają laureaci, zwykle na tematy związane z własnymi osiągnięciami. Teksty tych wykładów są świetnym podsumowaniem aktualnego stanu wiedzy w danej dziedzinie, nic więc ...
KSIĄŻKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
PASJA POZNAWANIA. W CO WIERZĄ UCZENI. Lewis Wolpert i Alison Richards. Przełożyła Anna Tanalska-Dulęba. Wydawnictwo CiS, Warszawa 1999. Nienaukowcom trudno zrozumieć naukowców. W potocznej świadomości uczonych postrzega się przez pryzmat stereotypów: ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - ZASKOCZYŁO, ODPALIŁO
JAN MIODEK Styczeń 2000
W wyrażeniach i zwrotach metaforycznych, w przysłowiach i sentencjach odbija się jak w zwierciadle kultura i cywilizacja danej społeczności. Stare konstrukcje językowe są językowym znakiem rolniczej kultury naszego narodu, potwierdzeniem silnych związków ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Styczeń 2000
Gospodarzami ubiegłorocznych 8. Mistrzostw Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek byli Węgrzy. W imprezie, która odbyła się na początku października w Budapeszcie, uczestniczyły 4-osobowe drużyny z 16 państw – w sumie 72 zawodników; niektóre kraje ...
ZAKAZANE SŁOWO
KATARZYNA STANIEWSKA Styczeń 2000
Dlaczego nasi przodkowie mówili kosmacz, kudłacz, mrówczarz czy po prostu miś, unikając słowa niedźwiedź? Język, którym mówimy na co dzień i który wydaje się nam tak swojski, kryje wiele reliktów odległej przeszłości. Mogą one pochodzić z czasów, gdy ...
SYGNAŁY - MRÓWKI WYKORZYSTUJĄ BIOLOGICZNE ZWALCZANIE SZKODNIKÓW
MISO Styczeń 2000
Na świecie istnieje około 20 gatunków mrówek hodujących strzępki grzybów na pożywce z liści. Najbardziej znane z nich to mrówki Atta. W pewnym sensie owady te praktykują rolnictwo od około 50 mln lat. Pomimo zainteresowania, jakie budzą te pomysłowe ...
Z RAPORTÓW ONZ - POLSKI SKOK
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Styczeń 2000
Polska awansowała w tym roku z 51. na 44. miejsce w światowym rankingu określającym poziom rozwoju społecznego. Wydawany corocznie przez ONZ Raport o Rozwoju Społecznym [patrz: Zmierzyć dobrobyt, "WiŻ" nr 11/1998] określa m.in. poziom życia ...
SYGNAŁY - PALMTOP DLA PROFESJONALISTÓW
MICHAŁ MIŚ Styczeń 2000
Wszystko w jednym, czyli kieszonkowy kombajn komputerowy Kieszonkowe komputery do niedawna spełniały rolę jedynie luksusowych zabawek dla biznesmenów. Pozwalały sporządzić krótkie notatki, zaplanować spotkanie czy wprowadzić do pamięci listę telefonów. ...
SYGNAŁY - HATSZEPSUT OCZEKUJE GOŚCI
MARIA SUPRANOWICZ Styczeń 2000
W kwietniu br. nastąpi otwarcie dla zwiedzających dziedzińca i trzech sanktuariów boga Amona na górnym tarasie świątyni Hatszepsut. Od prawie 40 lat pracują przy niej polscy archeolodzy, a patronują im w tym od niedawna "Wiedza i Życie" oraz ...
SYGNAŁY - DEEP GREEN BURZY STYSTEMATYKĘ ROŚLIN
MISO Styczeń 2000
Badania genetyczne 500 gatunków roślin zdają się świadczyć, że trzeba będzie na nowo opracować ich systematykę. Podstawy współczesnej systematyki roślin zostały stworzone przez Karola Linneusza prawie 250 lat temu. Jest to system naturalny oparty na ...
SYGNAŁY - PRZYCIĄGANIE GRAWITACJI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
Czy grawitacja może być źródłem samej siebie? Uczonym udało się to potwierdzić za pomocą wahadła torsyjnego - podobnego do stosowanych w zwykłych zegarkach mechanicznych. Jedną z podstaw teorii grawitacji Einsteina, a tym samym całej współczesnej fizyki, ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA STACJA NA KOSMICZNYM ŚMIETNIKU
REDAKCJA Styczeń 2000
Aby uniknąć zderzenia z fragmentem starej rakiety nośnej, międzynarodowa stacja kosmiczna ISS (International Space Station) została zmuszona do niezaplanowanej zmiany orbity. W przestrzeni wokółziemskiej robi się tłoczno. Oprócz użytecznych satelitów ...
SYGNAŁY - 1000 GB NA JEDNEJ PŁYTCE
MICHAŁ MIŚ Styczeń 2000
Znaleziono sposób ogromnego zwielokrotnienia pojemności płytki podobnej do CD. Trzy lata temu dysk DVD wydawał się nieprawdopodobnym osiągnięciem, a już zaczyna z nim konkurować nowa technologia. FMD (Fluorescent Multilayer Disk) to nowy sposób trójwymiarowego ...
SYGNAŁY - LUNAR PROSPECTOR ROZCZAROWAŁ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Sonda kosmiczna Lunar Prospector, która od stycznia 1998 roku do lipca 1999 roku krążyła wokół Księżyca, poszukując m.in. dowodów istnienia na nim wody, zawiodła oczekiwania naukowców. Lunar Prospector zakończył swój pracowity żywot, rozbijając się ...
SYGNAŁY - NANOBY
MISO Styczeń 2000
Czyżby przekroczona została ponownie bariera minimalnej wielkości żywego organizmu? W próbce piaskowca pobranej z odwiertu na głębokości 3 km znaleziono nitkowate organizmy o średnicy 20-150 nm, które nazwano nanobami. Wydają się one mieć ściany komórkowe, ...
SYGNAŁY - KSIĘŻYCOWA WODA NIE DO POWĄCHANIA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Styczeń 2000
Jeśli na Księżycu istnieje woda, to prawdopodobnie nie będziemy mieli z niej pożytku. Nadal nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czy na Księżycu jest woda. Na razie wiadomo, że jest tam wodór, co stwierdzono pośrednio na podstawie pomiarów neutronowych ...
SYGNAŁY - ZŁOTE NANODRUCIKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
Fizycy skonstruowali złoty drucik zbudowany z łańcucha pojedynczych atomów. Złoto, jak się okazuje, jest obiektem zainteresowania nie tylko jubilerów i wielbicielek kosztownej biżuterii. Również fizycy zafascynowani są własnościami tego metalu. Złoto ...
INTERNET - CHEMIA I NIE TYLKO
BOGDAN MIŚ Styczeń 2000
Zacznijmy od adresów nadesłanych przez naszych Czytelników. Pan Tomasz Suchan (któremu, naturalnie, wraz z podziękowaniami za zainteresowanie wysyłamy skromny upominek) proponuje odwiedzenie kilku witryn nie tylko interesujących, ale w dodatku polskojęzycznych, ...
SYGNAŁY - WIDOKI NEPTUNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Dzięki optyce adaptywnej teleskopy naziemne zaczynają dorównywać teleskopom orbitalnym. Dobry teleskop musi dawać ostre obrazy, na których widać dużo drobnych szczegółów. Temu wymogowi staje na przeszkodzie falowa natura światła, która powoduje, że ...
URAN REKORDZISTĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
W lipcu br. odkryto trzy dalsze księżyce Urana. Dzięki temu planeta boga niebios okazała się posiadaczką rekordowo licznej rodziny satelitów. Uran w obiektywie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a Fot. E. Karkoschka, University of Arizona/STScI/NASA Jeszcze ...
DLACZEGO ZIEWAMY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Tak zwana psychologia ludowa ma na ten temat liczne teorie, lecz tak naprawdę nowoczesna nauka nie proponuje żadnej zadowalającej odpowiedzi na to pytanie. Ziewamy rzekomo, gdy jesteśmy znudzeni lub śpiący, lub gdy nasz organizm odczuwa niedobór tlenu. ...
POWIEDZ MI, CO OGLĄDASZ...
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Według badań firmy Surfwatch Software, zajmującej się rozwojem technologii filtrowania informacji pochodzącej z Internetu, liczba Amerykanów, którzy w godzinach pracy używając służbowych komputerów, "surfują po sieci" dla zaspokojenia prywatnej ...
CZY POKONAMY KARALUCHY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Australijscy badacze z firmy Glaxo-Wellcome, których wielkim sukcesem było wynalezienie pierwszego skutecznego leku przeciwko grypie, postawili sobie następny ambitny cel - zamierzają wyprodukować środki owadobójcze, które zabijać będą tylko jeden ...
CHIŃSKI NESSIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Jak donosi agencja Xinhua, w wielkim sztucznym jeziorze Songhua w prowincji Jilin pojawił się wodny potwor, który wzbudził panikę wśród plażowiczów. Według opisu świadków, był to szybko poruszający się stwór pokryty czarną skórą, z głową o szerokości ...
FESTIWALE NAUKI, CZYLI JAK ROZMAWIAĆ Z LUDZMI
ANNA ORZELSKA Grudzień 1999
Przeminęły już wrześniowe Festiwale Nauki w Warszawie, we Wrocławiu i w Białymstoku. To tempo powstawania "mutacji" festiwalowych świadczy o ich autentycznej potrzebie społecznej, a pospolite ruszenie środowisk naukowych oznacza, że szukają ...
INSTRUMENT Z GWARANCJĄ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Chińscy antropolodzy, prowadząc wykopaliska w liczących sobie 9 tys. lat grobowcach w środkowo-wschodnich Chinach, znaleźli w nich wykonane z kości żurawia flety, z których sześć było w tak dobrym stanie, że można było na nich zagrać. Okazało się, ...
POLSKA BUDUJE WIELKI TELESKOP
BOGDAN MIŚ Grudzień 1999
Polska zamierza przystąpić do międzynarodowego konsorcjum, które wybuduje w południowej Afryce potężny teleskop o ponad 10-metrowej średnicy - poinformował dyrektor Centrum Astronomicznego PAN, docent Marek Sarna. Teleskop SALT (Southern African ...
NIKT NIE JEST DOSKONAŁY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Jak się dowiadujemy, genetyczna analiza komórek owieczki Dolly ujawniła, że ich mitochondria nie pochodzą od dawczyni jej chromosomów, lecz od owcy, która dostarczyła komórkę jajową. Dolly nie jest zatem doskonałym klonem, bowiem jej materiał genetyczny ...
ŚMIERĆ FLORENCE GRIFFITH-JOYNER WYJAŚNIONA?
MARTA KOTON Grudzień 1999
Coraz więcej schorzeń mózgu i całego układu nerwowego zostaje uznanych za choroby zdeterminowane genetycznie. Wśród nich znalazł się także rozległy naczyniak mózgu. Właśnie to dość rzadkie schorzenie prawdopodobnie spowodowało nagłą śmierć 38-letniej ...
KLEJNOTY
BARBARA POKORSKA Grudzień 1999
Jeśli brak Państwu pomysłu, jak ozdobić strój na bal sylwestrowy czy na szaleństwa karnawałowe 2000 roku, trzeba koniecznie odwiedzić Galerię Nusantara warszawskiego Muzeum Azji i Pacyfiku przy ul. Nowogrodzkiej. Tam, wśród prezentowanych ponad 400 obiektów ...
BEZ PANIKI
BARBARA PRATZER Grudzień 1999
W literaturze medycznej wypadnięcie płatka zastawki dwudzielnej opisuje się jako przypadłość rozpowszechnioną, której w dodatku często towarzyszą powikłania. Lekarze zaangażowani w piąty już cykl badawczy Framingham Heart Study, programu zainicjowanego ...
SŁOŃCE NA ORBICIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Po raz pierwszy udało się zaobserwować ruch Słońca po orbicie wokół centrum Galaktyki. Centrum naszej Galaktyki znajduje się w odległości około 25 tys. lat świetlnych od Słońca, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Już od dawna wiedziano, że Słońce okrąża ...
MALARIA ATAKUJE... DYRYGENTA
BARBARA PRATZER Grudzień 1999
W trwającej od bardzo dawna walce człowieka z zarodźcem malarycznym (Plasmodium) wciąż górą jest ów niewielki pasożyt. Co roku miliony ludzi umierają na malarię, której jest sprawcą, ponieważ dotychczas nie udało się skonstruować skutecznej szczepionki, ...
PIĆ I ZDROWYM BYĆ
BARBARA PRATZER Grudzień 1999
Nie po raz pierwszy dowiadujemy się, że zmiana codziennych przyzwyczajeń w znacznym stopniu może obniżyć ryzyko zachorowania na raka. Od dawna wiadomo, że rzucenie palenia oddala niebezpieczeństwo raka płuca, rezygnacja z opalania chroni przed nowotworami ...
NAGRODY NOBLA `99
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1999
Laureatami Nagrody Nobla w 1999 roku zostali: W dziedzinie medycyny i fizjologii: GÜNTER BLOBEL (63 lata), Niemiec pracujący ponad 30 lat w Rockefeller University w Nowym Jorku, za odkrycie wewnątrzkomórkowego mechanizmu transportu białek, wyjaśniającego ...
TAJEMNICE COLTA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1999
W październiku całą prasę światową obiegła wiadomość, ujawniona po raz pierwszy przez słynny tygodnik "Newsweek", że mająca 163 lata tradycji firma Colt zaprzestaje wytwarzania krótkiej broni palnej na potrzeby rynku, pozostawiając na taśmach ...
MAŁE JEST PIĘKNE?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Wszystko w dzisiejszych czasach zdaje się kurczyć - telefony komórkowe, które można ukryć w dłoni, kieszonkowe komputery czy choćby zmniejszający się biust Pameli Anderson. Ostatnio naukowcy donieśli o kolejnym sukcesie w dziedzinie miniaturyzacji: ...
DESZCZ Z KOSMOSU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Ku wielkiemu zaskoczeniu specjalistów z NASA, w meteorycie, który kilkanaście miesięcy temu spadł w Teksasie, znaleziono kryształy soli i wodę. W pierwszym dniu wiosny 1998 roku, w położonym w zachodnim Teksasie miasteczku Monahans, spadł meteoryt. ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej(4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektachliczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
POWIEDZ MI, JAK SIĘ KŁÓCISZ...
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Para psychologów z Uniwersytetu Stanu Washington w Seattle, John Gottman i Sybil Carrere, twierdzi, iż w wyniku blisko dziesięcioletnich badań odkryła metodę pozwalającą z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć trwałość małżeństwa po zaledwie trzech ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Grudzień 1999
Od 1987 roku w Paryżu organizowane są Międzynarodowe Mistrzostwa w GrachLogicznych i Matematycznych. Określenie "gry" jest w tym przypadku niecozwodnicze, bowiem udział w turnieju polega na rozwiązywaniu zadań zbliżonychdo łamigłówek. Specyficzną ...
NOWA GENERACJA ANTYBIOTYKÓW
MARTA KOTON Grudzień 1999
Bakterie chorobotwórcze niezwykle szybko zdobywają oporność na stosowane do ich zwalczania antybiotyki. Lekarze i mikrobiolodzy zmuszeni są zatem do ciągłych poszukiwań nowych związków bakteriobójczych. Ten trwający do dzisiaj wyścig pomiędzy drobnoustrojami ...
STATYSTYKA, ZNAKI, POEZJA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1999
Zacznijmy od czegoś niesłychanie pouczającego i ciekawego: od witryny z danymi statystycznymi, i to interakcyjnej. Witryna o nazwie Infonation (ryc. 1) jest poza tym niezwykle łatwa w użyciu. Najpierw - na części z mapą - wybieramy jeden z ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Grudzień 1999
Rys. Krysp Zgodnie z informacją sprzed miesiąca - nowych pytań nie ma, konkurs o tytuły "Erudyty" powoli dobiega końca. Zacznę zatem od podania poprawnych odpowiedzi na pytania z numeru 9 "Wiedzy i Życia". Oto one: 1.d. W ...
UMYSŁ, JĘZYK, SPOŁECZEŃSTWO ZEN I SZTUKA OBSŁUGI MOTOCYKLA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN BENJAMIN CURRY Grudzień 1999
ZEN I SZTUKA OBSŁUGI MOTOCYKLA. Robert M. Pirsig. Przełożył Tomasz Bieroń.Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1999. Ta kultowa powieść ma niewiele wspólnego z poradnikiem obsługi motocykla, a tym bardziej z religią zen, choć czytelnik znajdzie w niej wiele ...
CZYM SKORUPKA ZA MŁODU NASIĄKA?
X.RUT Grudzień 1999
Piszę ten felieton w przedświąteczną niedzielę. Komercyjna gorączka szczytuje. Z radia, na wszystkich prawie częstotliwościach UKF, płynie ckliwa christmasówka, tandetna jak plastikowe choinki ze sztucznym śniegiem. W telewizji pszennowłose, niedożywione ...
ZWIERZĘTA W JĘZYKU
JAN MIODEK Grudzień 1999
Zaproszony przez Wydział Weterynarii Akademii Rolniczej we Wrocławiu dowygłoszenia okolicznościowego wykładu na pewnej uroczystości, postanowiłemrozwinąć parę myśli związanych z obecnością świata zwierząt w naszym codziennymjęzykowym obcowaniu. Zacząłem ...
NUNAVUT - NASZA ZIEMIA
ELŻBIETA DĄBROWSKA Grudzień 1999
W TYM ROKU POWSTAŁO NUNAVUT. JEGO TERYTORIUM, OBEJMUJĄCE NIEMAL JEDNĄ PIĄTĄCAŁEJ KANADY, ZAMIESZKUJĄ GŁÓWNIE ESKIMOSI I TO ONI STANĄ SIĘ GOSPODARZAMIZIEMI SWOICH PRZODKÓW. NUNAVUT TO W JĘZYKU ESKIMOSKIM "NASZA ZIEMIA". Powstanie Nunavut, nowej ...
CZARNE JAGODY ROZJAŚNIAJĄ UMYSŁ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
O tym, że czarne jagody są "dobre na głowę", wiedziała już moja babcia. Naukowcy jednak nie mają zaufania do starych prawd sprawdzonych na ludziach, dopóki nie przetestują ich na szczurach. Jak donoszą Paula Bickford i jej koledzy z Uniwersytetu ...
PIERWSZA DAMA W FIZYCE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1999
Przez wiele stuleci kobiety miały niezwykle utrudniony dostęp do edukacji. Mogły być kształcone przez domowych nauczycieli albo uczyć się w klasztorach, jeśli wybrały habit. Natomiast uniwersytety od swego powstania były dla nich niedostępne. W niektórych ...
TAJEMNICE ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA
TERESA LEWIŃSKA Grudzień 1999
DZIŚ NAZYWAJĄ GO W ANGLII FATHER CHRISTMAS, WE FRANCJI - P`ERE NöEL, W NIEMCZECH - WEIHNACHTSMANN, W HOLANDII - SINTER KLAAS, W TURCJI - NöELBABA, W STANACH ZJEDNOCZONYCH - SANTA CLAUS, W JAPONII - SANTA SAN. Święty Mikołaj, ...
LŻEJSZE, NIE ZNACZY BEZPIECZNIEJSZE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Badania Danielle Symons z Uniwersytetu Florydzkiego, których wyniki ogłosił w ostatnim wrześniowym numerze "New Scientist", dostarczyć mogą długo oczekiwanego wyjaśnienia zagadki, dlaczego piłkarze są mniej inteligentni od pływaków? Pani ...
ZAWÓD - PRZYNĘTA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
W osobliwy sposób zarabia na życie Barry Salley z miasta Savannah w Georgii. Władze hrabstwa Chatham płacą mu za to, że jest gryziony. Salley jest oficjalnym "licznikiem ukąszeń komara" i dostarczane przez niego dane mają istotne znaczenie ...
POZDROWIENIA Z NEANDERTALU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Odkrycie w listopadzie ub.r., w Lagar Velho w Portugalii, szkieletu 4-letniego chłopca, który, zdaniem niektórych antropologów, m.in. Erika Trinkhausa z Saint Louis, był ludzko--neandertalskim mieszańcem, wywołało gwałtowną kłótnię wśród uczonych. ...
NAJTRUDNIEJSZE JEST PIERWSZE STO LAT
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Większość ludzi intuicyjnie zakłada, iż im jesteśmy starsi, tym większa możliwość, że nie przeżyjemy następnego roku. Do pewnego wieku okazuje się to prawdą. Wśród Niemców (bo w Niemczech właśnie przeprowadził swe badania dr James Vaupel z Instytutu ...
MALARSTWO W REAKTORZE
MONIKA FABIJAŃSKA Grudzień 1999
POD GRUBĄ WARSTWĄ WERNIKSÓW NAKŁADANYCH PRZEZ KOLEJNE POKOLENIA KONSERWATORÓW DAWNE MALARSTWO KRYJE WIELKIE TAJEMNICE. ICH ODSŁONIĘCIE NIE ZAWSZE OZNACZA SENSACJĘ NA MIARĘ ODKRYCIA NIEZNANEGO DZIEŁA WIELKIEGO MISTRZA PĘDZLA PODZNANYM JUŻ MALOWIDŁEM. ...
KRÓTKA HISTORIA KALENDARZA
ANDRZEJ GÓRECKI Grudzień 1999
KALENDARZ, KTÓREGO OBECNIE UŻYWAMY, NIE JEST TAKI STARY, JAK SIĘ WYDAJE.OSTATNIA WERSJA LICZY DOPIERO 417 LAT, CHOCIAŻ JEGO LEGENDARNY POCZĄTEKTO 21 KWIETNIA 753 ROKU P.N.E., KIEDYŚ ROK PIERWSZY A.U.C., CZYLI AB URBECONDITA - OD ZAŁOŻENIA RZYMU. Kalendarz ...
STO LAT TEMU
MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 1999
CHĘTNIE GODZIMY SIĘ Z TYM, ŻE NOWY WIEK I NOWE TYSIĄCLECIE NASTANĄ Z POCZĄTKIEM 2000 ROKU. CZY NASI DZIADKOWIE TEŻ TAK BEZKRYTYCZNIE ULEGALI MAGII OKRĄGŁYCH LICZB? W liście do naszej redakcji czytelnicy, zdenerwowani wciąż powtarzającymi się w mediach ...
DALI W WARSZAWIE
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 1999
Do 5 grudnia w Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego w warszawskiej Królikarni można oglądać wystawę, zatytułowaną Salvador Dali. Rzeźby i grafiki. Elefante cósmico (Słoń kosmiczny) Fot. Chrom Na wystawie znajdują się 22 rzeźby, które artysta stworzył ...
CIEPLEJSZE ZIMY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1999
Najbardziej zauważalną zmianą warunków klimatycznych w Europie jest ocieplenie miesięcy zimowych. Naukowcy sądzą, że winne temu są silniejsze niż zazwyczaj zachodnie wiatry, a im z kolei winne jest globalne ocieplenie. Ryc. A.P Któż z nas nie zauważył, ...
SKARBY W ŚMIETNIKU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Firma zajmująca się spalaniem odpadków wytwarzanych przez mieszkańców powiatu York w Pensylwanii doniosła, że w ciągu ostatniego roku odnalazła w wyprodukowanych przez siebie popiołach monety (nieco zdeformowane) o łącznej wartości 43 tys. dolarów. ...
NIEBIESKA OWCA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Pani Nancy Follett, hodowczyni owiec z południowej Australii, dokonała z kolei innego niezwykłego wyczynu kolorystycznego, produkując bez pomocy inżynierii genetycznej niewielkie stado niebieskich owiec o całej gamie odcieni. Pani Follett skarży się ...
ZIELONA MYSZ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Nowym osiągnięciem inżynierii genetycznej jest wyprodukowanie przez prof. Anthony'ego Perry'ego z Honolulu na Hawajach transgenicznej myszy, która nie tylko jest zielona, ale także świeci w mroku. Uczonym nie kierowały jednak względy estetyczne. Profesor ...
MODNE MELONY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Wielkie sieci supermarketów mają własne centra badawcze i psycholodzy zatrudnieni przez jedno z nich - należące do brytyjskiej firmy Tesco - odkryli, że owoce melona kojarzą się klientom z kobiecymi piersiami. Idąc za panującą obecnie modą na ...
NA NOSA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Węch jest zmysłem stanowczo niedocenianym. Jak wykazali niedawno badacze z Instytutu Boltzmana w Wiedniu, Anja Rikowski i Karl Grammer, mężczyźni są w stanie "wywęszyć" piękną kobietę nawet po ciemku. Wiedeńscy uczeni dowiedli tego, każąc uczestnikom ...
NAJWIĘKSZE ODKRYCIE EINSTEINA?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
W 1917 roku, tuż po sformułowaniu ogólnej teorii względności opisującej m.in. historię i przyszłą ewolucję Wszechświata jako całości, Einstein wprowadził do swoich równań dodatkowy element odpowiadający energii zawartej w pustej przestrzeni i nazwany ...
NOWA VIAGRA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Inni badacze z Arizony, prowadzący badania nad rakiem skóry, odkryli, że stosowany przez nich specyfik, melanotan II, który działa jak doustny samoopalacz, ma także uboczne działanie, o którym w dobrym towarzystwie mówi się z pewnym zażenowaniem. Okazało ...
ZEMSTA ZZA GROBU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Lekarze w Arizonie ostrzegają, że grzechotnik może nas ukąsić - nawet jeśli obetnie się mu głowę. Oczywiście, ukąsić może głowa, nawet jeśli odetnie się od niej grzechotnika. W ciągu ostatnich dwóch lat Jeffrey Suchard i Frank LoVecchio z Phoenix ...
CIENKA TALIA TO ZDROWIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Ważnym kryterium kobiecej urody jest, jak wiadomo, magiczna proporcja obwodu talii i bioder (ideał to 0.7). Niedawno Sheila Patel i jej koledzy z uniwersytetu w Newcastle dowiedli, że obwód talii jest istotnym wskaźnikiem stanu zdrowia. Badając związek ...
MÓZG EINSTEINA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Odkrycie dr Sandry Witelson z Uniwersytetu McMaster w Ontario, że mózg Einsteina odznaczał się jednak pewnymi osobliwymi cechami, które musiały być wrodzone, przyjęty został z ulgą przez wielu młodych ludzi, którym rodzice i nauczyciele usiłują wmówić, ...
SAMOBÓJSTWO I PRIONY
BARBARA PRATZER Listopad 1999
Dawno nie pisaliśmy o chorobie szalonych krów oraz jej ludzkim odpowiedniku, chorobie Creutzfeldta-Jakoba (CJD), i właśnie jest powód, żeby przerwać milczenie. Jak wiadomo, sprawcą tych chorób są priony, które różni od innych czynników infekcyjnych to, ...
JAK WYGLĄDA ATOM
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Atomowi lub cząsteczce kształt nadają ich najbardziej zewnętrzne elektrony czy, bardziej precyzyjnie, chmura elektronowa, której gęstość określa prawdopodobieństwo tego, że elektron znajduje się w danym miejscu. Kształt tej chmury może być bardzo skomplikowany, ...
NA JESIEŃ PLAZMA GLUONOWO-KWARKOWA?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Teoria oddziaływań silnych, chromodynamika kwantowa, w skrócie QCD, stworzona na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, uważana jest za jedno z najważniejszych osiągnięć fizyki drugiej połowy XX wieku. Jest to teoria opisująca m.in. oddziaływania ...
NOWA POLSKA HAUBICA
JERZY LIWIŃSKI Listopad 1999
W lipcu 1999 roku podpisano kontrakty pomiędzy Hutą Stalowa Wola S.A. a brytyjską firmą GEC Marconi, dotyczące transferu technologii i współpracy kooperacyjno-marketingowej przy produkcji w Polsce samobieżnych haubic AS 52 Braveheart (Chrobry). Haubica ...
REKINY NAS NIE LUBIĄ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Od czasu słynnego filmu Spielberga "Szczęki" żarłacz ludojad (Carcharodon carcharias) stał się postrachem amerykańskich plażowiczów, przekonanych, że ów rekin o niczym innym nie marzy, jak tylko o tym, by ich pożreć. Okazuje się, że nic podobnego. ...
OD NASZYCH CZYTELNIKÓW - PIERWSZA PORCJA
BOGDAN MIŚ Listopad 1999
GIEŁDA! FINANSE! EKONOMIA! Jako pierwszy na nasz apel zareagował pan Maciej Górski, który prezentuje nam (poniżej) piękny zestaw odnośników, związanych z giełdą i inwestowaniem giełdowym. Choć zależy nam - jak pisaliśmy - przede wszystkim na ...
CHANDRA JUŻ PRACUJE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999
Obraz Cas A uzyskany przez Chandrę Fot. NASA/ChSC Miesiąc temu pisaliśmy o udanym starcie kosmicznego teleskopu rentgenowskiego Chandra (wym. Czandra). Przygotowania przyrządu do podjęcia pracy poszły równie gładko i w końcu sierpnia opublikowano ...
TO ILE W KOŃCU LAT MA ŚWIAT?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Jednym z najważniejszych problemów astrofizyki jest określenie wieku Wszechświata, a ściślej czasu, który upłynął od momentu zwanego Wielkim Wybuchem - odtąd znana nam fizyka opisuje ewolucję kosmosu. O skomplikowaniu zagadnienia świadczy fakt, że ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Listopad 1999
Chociaż "Puzeland" zdecydowanie nie jest rubryką krzyżówkową, to jednak są krzyżówki, które mogą się w nim pojawiać. Należą do nich wszystkie te ich rodzaje, które wymagają nie erudycji, lecz kombinowania i myślenia. Przykładem jest krzyżówka ...
ODMIENNY OD INNYCH
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999
Każdy człowiek jest inny, ale Eugene Wigner był tak bardzo odmienny od innych, jak to tylko jest możliwe - napisał Edward Teller we wspomnieniu pośmiertnym o jednym z najwybitniejszych uczonych naszego stulecia. Nasz bohater urodził się w 1902 roku ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Listopad 1999
NIESPODZIANKI, NIESPODZIANKI... Mam dla Państwa ważną wiadomość; od niej właśnie zacznę to spotkanie, zostawiając zwięzłe omówienie dotychczasowych wyników zabawy w "Erudytę" na później. Nasz konkurs dobiega powoli końca. Jak wiele procesów ...
MULTIMEDIALNA GEOGRAFIA W KIOSKU
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Na początku października na rynku wydawniczym pojawił się pierwszy numer Encyklopedii Multimedialnej PWN. Cała edycja podzielona została na zeszyty tematyczne ukazujące się w odstępach miesięcznych. Tom poświęcony geografii i naukom o Ziemi składa się ...
DAMBOŃ I DĘBSKA KUŹNIA
JAN MIODEK Listopad 1999
Ryc. krysp Wracając niedawno ze swych rodzinnych Tarnowskich Gór do Wrocławia,przejeżdżałem przez podopolską Dębską Kuźnię, a w parę dni później dostałemciekawy list od pewnej opolanki z ulicy Dambonia. Obie formy wywiedzioneod dębu zasługują na uwagę, ...
ŚLADAMI SŁOWACKIEGO
MAREK TROSZYŃSKI Listopad 1999
PO 150 LATACH OD ŚMIERCI POETY NA CMENTARZU MONTMARTRE GRÓB SŁOWACKIEGO JEST ZANIEDBANY, A NAPISY LEDWIE WIDOCZNE. CZY TEN POMNIK NASZEJ KULTURY NIE ZASŁUGUJE NA WIĘKSZĄ TROSKĘ? Wycieczkę śladami Juliusza Słowackiego należałoby rozpocząć w jego rodzinnym ...
PREHISTORYCZNE SPORTY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Embriolodzy badający rozwój płodowy słonia doszli do wniosku, że jego trąba nie powstała - jak twierdził Kipling - w wyniku spotkania z krokodylem, który złapał jego przodka za nos, lecz jako przystosowanie do nurkowania. Za jej pomocą słonie ...
PODEJRZANY WIRUS
BARBARA PRATZER Listopad 1999
Na długą już listę poważnych chorób przewlekłych, w powstanie których zaangażowane są czynniki infekcyjne, wpisano ostatnio raka piersi. W trakcie polowania na wirusa wywołującego raka u laboratoryjnych myszy zespół z Tulane University Medical Center ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej(4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektachliczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
NIE WIEDZIAŁEM, ŻE SIĘ GNIEWASZ...
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Mężczyźni nie mają szczególnie dobrze rozwiniętej umiejętności rozpoznawania gniewu kobiety na podstawie wyrazu jej twarzy. Odkrycie to jest wynikiem badań Lisy Goos, doktorantki z Uniwersytetu York w Toronto, która pokazywała grupie ochotników obu płci ...
GODNOŚĆ CZŁOWIEKA TRWA POZA JEGO ŚMIERĆ
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Listopad 1999
KULT ZMARŁYCH I ZWIĄZANE Z NIM OBRZĘDY POGRZEBOWE SĄ RÓWNIE STARE, JAK HISTORIA LUDZKOŚCI. I CHOĆ NOSZĄ PIĘTNO CZASÓW I KULTUR, KTÓRE JE STWORZYŁY, TO PODSTAWĄ RÓŻNYCH SPOSOBÓW CHOWANIA ZMARŁYCH BYŁO PRZEKONANIE O ISTNIENIU ŻYCIA POZAGROBOWEGO. Józef ...
TEN GRYZIE, KTO GRYZIE OSTATNI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Największym morskim drapieżnikiem, jaki kiedykolwiek istniał (a przynajmniej ,jakiego udało się dotąd odkryć paleontologom), był gigantyczny rekin, Carcharodon megalodon, który wyginął wkrótce przed nastaniem ostatniej epoki lodowej. Potwór ten miał ...
EPOKA CHOPINA
BOGDAN MIŚ Listopad 1999
W Zamku Królewskim w Warszawie od 20 listopada 1999 roku do końca lutego 2000 roku można oglądać wystawę zatytułowaną Romantyzm. Malarstwo w czasach Fryderyka Chopina. Tym ważnym wydarzeniem Zamek uczestniczy w obchodach Międzynarodowego Roku Chopinowskiego ...
BRAKUJĄCE OGNIWO
TOMASZ ŁĘSKI Listopad 1999
Niewiele jest miejsc, w które nie próbowaliby zajrzeć uczeni. Kierują oni obiektywy przyrządów zarówno na odległe galaktyki, jak i na najmniejsze struktury organizmów żywych. Zaglądają nawet w tak mało zachęcające miejsca, jak np. wnętrze jelit karalucha. ...
O CZYM MARZY MŁODZIEŻ?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Listopad 1999
Co młodzi ludzie chcieliby w życiu osiągnąć, kim chcieliby być - takie pytanie zadali badacze CBOS-u uczniom ostatnich klas szkół ponadpodstawowych. Ponad połowa ankietowanych (57%) uznała udane życie rodzinne za jeden ze swoich najważniejszych ...
STĄD DO WIECZNOŚCI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Pomimo postępów robotyki niektórzy romantyczni właściciele zwierząt domowych pragnęliby zapewnić im nieśmiertelność - a sobie trwałą obecność bliskiej i dobrze znanej zaufanej istoty z krwi i kości. Wychodząc naprzeciw ich potrzebom, przedsiębiorcza ...
SZCZEPIONKA NA ALZHEIMERA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1999
Choć od dawna wiadomo, jakie zmiany w mózgu towarzyszą chorobie Alzheimera, dotychczas nie ma sposobu, by przeciwdziałać ich powstawaniu lub je usunąć. Innymi słowy - nie ma pomysłu ani na profilaktykę, ani na leczenie. Badania Dale'a Schenka i jego ...
CHROŃMY CHWASTY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Znani ze swej przysłowiowej schludności i systematyczności Niemcy są tak skuteczni w tępieniu chwastów w swych ogrodach, że zmniejszenie różnorodności kwitnących roślin zakłóciło równowagę ekologiczną ich kraju. W ciągu ostatniej dekady liczebność pszczół, ...
NADZIEJA DLA GRUBASÓW
GRZEGORZ NALEPA Październik 1999
Fot. Corel Niedawno odkryte białko mahogany może brać udział w rozwoju otyłości. Na razie nie wiadomo, jaką rolę spełnia ono w komórce. Wyjątkowo interesujące jest jednak to, że przeciwdziała rozwojowi otyłości powodowanej przez dietę wysokotłuszczową ...
VIZACT 2000 - NIESPODZIEWANY NOWY CZŁONEK RODZINY...
BOGDAN MIŚ Październik 1999
Zupełnie niespodziewanie pod koniec maja firma Microsoft ogłosiła, że zapośrednictwem Internetu została udostępniona użytkownikom na całym świeciewersja demonstracyjna pierwszego programu do aktywizacji tekstów, Vizact 2000.Vizact 2000 włączono do grupy ...
WSPÓŁCZUJĄCY KOMPUTER
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Prace nad okazującym emocje komputerem trwają. Ludzie już dość się poświęcali, przystosowując się do komputerów i teraz kolej na te ostatnie, by nauczyły się lepiej rozumieć swych użytkowników. Wychodząc z takiego założenia pani Roz Picard z Media Lab ...
OPOWIEŚCI Z PROBÓWKI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Dwa małżeństwa cierpiące na bezpłodność - biała para, Donna i Richard Fasano z Long Island, oraz czarna para, Deborah i Robert Rogers z New Jersey - poddały się zabiegowi zapłodnienia in vitro u tego samego lekarza. Operacja się powiodła... tylko ...
REKORDOWY KRATER
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Największym kraterem w Układzie Słonecznym jest, jak twierdzą uczeni, znajdujący się na południowej półkuli Marsa Hellas, który powstał w wyniku uderzenia asteroidy przed jakimiś 4 mld lat. Głębokość Hellasa wynosi prawie 10 km, średnica zaś ponad 2 ...
CHANDRA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Nie, nie chodzi o żadną przypadłość duchową, która z jakichś tam powodów mogłaby gnębić astronomów. Chandra (wym. czandra) to zdrobnienie, jakim powszechnie nazywano nieżyjącego już laureata Nagrody Nobla z 1983 roku Subrahmanyana Chandrasekhara. Ten ...
GENY CZY ŚRODOWISKO?
MAGDALENA FIKUS Październik 1999
Co ma większy wpływ na zachowanie ludzi i zwierząt: dziedziczność czy tzw. środowisko? Liczba prac naukowych poświęconych tej sprawie rośnie, a mimo to coraz trudniej uzyskać spójne i zgodne wyniki. Podstawą eksperymentów z tego zakresu, w większości ...
POTWÓR Z LOCH NESS ODNALEZIONY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Agencja Reuters doniosła o kolejnym "bliskim spotkaniu" z Nessie - legendarnym potworem z Loch Ness, po raz pierwszy, jak głosi ludowa opowieść, dostrzeżonym w roku pańskim 565. Ostatnia obserwacja (znanych jest około 3000 wcześniejszych ...
SZTUCZNY LESZCZ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Japońscy konstruktorzy z firmy Mitsubishi Heavy Industries zbudowali sztucznego leszcza napędzanego baterią, który pływając po tokijskim akwarium, do złudzenia imituje prawdziwą rybę. Intencją japońskich inżynierów jest odtworzenie w przyszłości ryb ...
SZYMPANSIA KULTURA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Podobnie jak ludzie czy makaki, szympansy mają obyczaje i maniery, które różnią się zależnie od regionu, a zatem są manifestacją ich kultury, a nie natury. Do takiego wniosku doszli Andrew Whiten i Jane Goodall, którzy porównali swe obserwacje prowadzone ...
ADAM
GRZEGORZ NALEPA Październik 1999
Do niedawna wszystkie sklonowane zwierzęta (np. owca Dolly i mysz Cumulina) były samicami. Kilka miesięcy temu udało się sklonować pierwszego samca ssaka. Naukowcy pobrali komórki tkanki łącznej (fibroblasty) z koniuszka ogona samca myszy przeznaczonego ...
OCZY NA NIEBIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999
Niezależnie od siebie powstały dwie witryny internetowe, w których można obejrzeć wybuchy wulkanów, huragany i rozległe pożary lasów. Na stronie Operational Significant Event Imagery ( http://www.osei.noaa.gov) meteorolodzy z amerykańskiej National ...
CHIŃCZYCY W KOSMOSIE?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Od pewnego czasu rozchodziły się pogłoski o rozwijanym przez Chiny programie załogowych lotów kosmicznych. W połowie lipca potwierdził je były rosyjski kosmonauta Witalij Siewastianow, który udzielił na ten temat wywiadu japońskiej gazecie "Sankei ...
CZEKOLADA JEST DOBRA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Nowa książka "Czekolada & kakao: zdrowie i odżywianie" wydana dopiero co w Anglii prezentuje wyniki najnowszych badań naukowych dotyczących wpływu spożycia produktów czekoladowych na ludzkie zdrowie. Wpływ ten, w świetle owych badań, wydaje ...
HOLENDERSKIE BRZOZY I ANTARKTYCZNE LODY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999
Pojawiły się dwa nowe ważne zbiory danych klimatycznych. Pierwszy z nich, uzyskany z analizy warstw torfu, opisuje ostatnie 11 300 lat. Drugi, otrzymany z pomiarów rdzenia lodowego, odsłania ponad 400 tys. lat klimatycznej historii Ziemi. Z obu wynika, ...
CO JEST PLANETĄ?
PAWEŁ P. ZAGOŻDŻON KAROL PANKOWSKI Październik 1999
Przeczytanie artykułu Jana Oko W poszukiwaniu dziesiątej planety ["WiŻ" nr 5/1999] zaowocowało niniejszym listem polemicznym, w którym chcę zaprezentować nieco bardziej konserwatywne stanowisko w sprawie definiowania pojęcia i liczby planet ...
FIZYKA I PŁEĆ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Pani Averil MacDonald, konsultant edukacyjny i wykładowca na Uniwersytecie w Reading w Anglii, wystąpiła niedawno z tezą, że po to, aby szanse kobiet i mężczyzn na udaną karierę naukową się wyrównały, konieczna jest separacja płciowa klas fizyki, począwszy ...
MOLEKULARNE KORZENIE RAKA
GRZEGORZ NALEPA Październik 1999
Skąd w organizmie człowieka biorą się komórki nowotworowe? Onkolodzy oddawna wiedzą, że uszkodzenia materiału genetycznego prawidłowej komórkimogą doprowadzić do uniezależnienia się tej komórki od sygnałów wzrostowychoraz wyłączenia programu kontrolowanego ...
GŁOWA DO GÓRY - PAŹDZIERNIK
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
NA MAPCE ZNAJDUJĄ SIĘ GWIAZDY JAŚNIEJSZE OD 4.5 WIELKOŚCI GWIAZDOWEJ (4.5M),SCHEMATYCZNIE UKAZANA WSTĘGA DROGI MLECZNEJ ORAZ NAJJAŚNIEJSZE MGŁAWICE,GROMADY GWIAZDOWE I GALAKTYKI (UMIESZCZONE PRZY TYCH OBIEKTACH LICZBY BEZOZNACZEŃ LITEROWYCH SĄ NUMERAMI ...
FIRMA FIRMIE NIERÓWNA
SZYMON MICHNA Październik 1999
Do napisania tego listu skłonił mnie tekst Agnieszki Karolczuk zamieszczony w dodatku humanistycznym "Wiedzy i Życia" nr 5/1999, pod tytułem, który byłby stosowny również i w przypadku mojego listu. Otóż tytułowe kłopoty z nazywaniem chciałbym ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Październik 1999
Domino jest wynalazkiem chińskim znanym od wczesnego średniowiecza, a doEuropy dotarło za pośrednictwem kupców w XIV wieku. Triomino i kwadrominoto jego znacznie młodsi bracia - pierwszy opisał je matematyk angielskiAlexander MacMahon w książce wydanej ...
SKRZEP CZY ZAKRZEP?
JAN MIODEK Październik 1999
W sygnale Długie podróże są niebezpieczne!, "WiŻ" nr 7/1999 autor pisze, że prawdopodobnie w wyniku zaburzeń w krążeniu żylnym w kończynach dolnych, przy stałym zgięciu nóg w kolanach i braku tłoczącego działania mięśni, dochodzi do znacznego ...
WŚCIEKLIZNA OD PTAKA
JAN MIODEK Październik 1999
W czerwcowym numerze "WiŻ" przeczytałem artykuł na temat wścieklizny. Ponieważnie tak dawno miałem nieprzyjemną przygodę, chciałbym zasięgnąć Państwarady. Kiedy szedłem wczesnym popołudniem przez Ogród Saski, zostałem zaatakowanyprzez dwa ...
GENIUSZ - NOWY SŁOWNIK POPRAWNEJ POLSZCZYZNY PWN
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN JERZY KOWALSKI-GLIKMAN MARIA SUPRANOWICZ Październik 1999
NOWY SŁOWNIK POPRAWNEJ POLSZCZYZNY PWN Pod red. Andrzeja Markowskiego.Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN zawiera około 31 tys. wyrazów, dobranych ze względu na wątpliwości językowe, jakie może budzić ich ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Październik 1999
I znów los dokonał wyboru (że to faktycznie los tego wyboru dokonuje, świadczy fakt, że już kilkakrotnie te same osoby były laureatami naszego konkursu - jak więc Państwo widzą, nie kierujemy się zasadą "ten już dostał, to może teraz kto inny"; ...
ZAĆMIENIE SŁOŃCA A INTELIGENCJA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Zdawałoby się - co ma piernik do wiatraka? A jednak astronom z Uniwersytetu Stanu Waszyngton w Seattle dr Guillermo Gonzalez twierdzi, że zjawisko pełnego zaćmienia Słońca i okoliczność, że na Ziemi pojawiły się istoty inteligentne (a przynajmniej ...
WIELKA NIEPOKONANA
JAN MIODEK Październik 1999
W artykule Wielka niepokonana dr Arkadiusza Millera, opublikowanym w "WiŻ"nr 6/1999, znalazłyśmy kilka istotnych nieścisłości obniżających wartośćtego tekstu: Materiał genetyczny wirusa wścieklizny nie ulega włączeniu w DNA komórki gospodarza. Nie ...
TAJEMNICE MAŁEJ CZARNEJ
MAGDALENA ŁUKÓW Październik 1999
SŁABA LUB MOCNA, GORZKA LUB SŁODKA, CZARNA LUB BIAŁA... POTRAFI ZACHWYCIĆ RÓŻNORODNOŚCIĄ SMAKÓW I AROMATÓW. KORZYSTANIE Z TEGO BOGACTWA JEST JEDNAK NIEMAŁĄ SZTUKĄ. Swoje odkrycie i powodzenie zawdzięcza pobudzającym właściwościom zawartej w niej kofeiny. ...
DROGA HERBATY
MAREK SZTRANTOWICZ Październik 1999
LUDZIE ZACZĘLI DELEKTOWAĆ SIĘ HERBATĄ 3 TYS. LAT TEMU W CHINACH. DZIŚ PIJA SIĘ JĄ RÓWNIEŻ Z CYTRYNĄ, MLEKIEM, PRZYPRAWAMI, A W TYBECIE NAWET Z DODATKIEM MASŁA. Herbatę dla Europy odkryli w początkach XVII wieku holenderscy i portugalscy kupcy, prowadzący ...
ŚWIĘTO ODRODZENIA POLSZCZYZNY
MARIA SUPRANOWICZ Październik 1999
22 LIPCA BR. SEJM UCHWALIŁ USTAWĘ O JĘZYKU POLSKIM. UWZGLĘDNIAJĄCA POPRAWKI SENACKIE OSTATNIA WERSJA USTAWY NAKŁADA NA NAS OBOWIĄZEK POSŁUGIWANIA SIĘ W ŻYCIU PUBLICZNYM JĘZYKIEM POLSKIM, JĘZYKI OBCE ZAŚ DOPUSZCZA JAKO TOWARZYSZĄCE POLSZCZYŹNIE. ZA NARUSZENIE ...
GENIUSZ-CZŁOWIEK
MARTA GÓRNICKA Październik 1999
W PAŹDZIERNIKU 1999 ROKU MIJA 150. ROCZNICA ŚMIERCI FRYDERYKA CHOPINA. MUZYKA TEGO GENIALNEGO KOMPOZYTORA ZNANA JEST NA CAŁYM ŚWIECIE. MNIEJ WIEMY O CHOPINIE CZŁOWIEKU. Wiedeń 1830 roku. Ponura wigilijna noc. Dwa dni później Fryderyk Chopin napisał ...
KŁOPOTY Z TOŻSAMOŚCIĄ
JAN MIODEK Październik 1999
We Wrocławiu przy ul. Szewskiej znajduje się kościół pod wezwaniem św. Macieja. Ma przy nim swą siedzibę duszpasterstwo akademickie "Maciejówka". Interesujący się historią swego miasta wrocławianie wiedzą, że z tą częścią nadodrzańskiego grodu, ...
NAGRODA DLA BIOLOGÓW EWOLUCYJNYCH
JANUARY WEINER Wrzesień 1999
Szwedzka Akademia Nauk przyznała nagrodę Fundacji Crafoordów za rok 1999 - prestiżowe wyróżnienie w dziedzinach nie objętych Nagrodami Nobla - za osiągnięcia w teoretycznej biologii ewolucyjnej. Laureatami zostali: John Maynard Smith z Uniwersytetu ...
HORMONY PAMIĘCI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Do niedawna powszechne było przekonanie, że utrata pamięci z wiekiem jest naturalnym przejawem procesu starzenia. Okazuje się, że nie zawsze. Nowe badania przeprowadzone przez uczonych w Oregon Health Sciences University wykazały, że pamięć 80-letnich ...
CHARYZMATYCZNE GENY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Uczeni kanadyjscy z uniwersytetów Zachodniego Ontario i Brytyjskiej Kolumbii zakończyli niedawno pierwszy etap badań w dziedzinie genetyki wodzostwa, które potwierdziły dobrze znany wszystkim monarchom fakt, że zdolności przywódcze są wyraźnie dziedziczne. ...
CZYŻBY KOLEJNY ROK NEUTRINO?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Wrzesień 1999
Jednym z najważniejszych odkryć ub.r. w dziedzinie fizyki było zaobserwowanie w detektorze Super-Kamiokande, położonym niedaleko Tokio, tzw. oscylacji neutrin, czyli przechodzenia jednego rodzaju tych tajemniczych cząstek w drugi [patrz: Rok neutrin, ...
NOWE WIELKIE TELESKOPY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
W pierwszej połowie br. ukończono kolejne wielkie inwestycje astronomiczne.Na szczycie wygasłego wulkanu Mauna Kea na wyspie Hawaii stanęły dwa teleskopyo średnicy ponad 8 m. Pierwszy z nich został zbudowany przez Japończyków,którzy nadali mu nazwę Subaru ...
GŁODZENIE RAKA - CIĄG DALSZY
JANUARY WEINER Wrzesień 1999
Pisaliśmy już o nowej, obiecującej metodzie walki z rakiem polegającej na odcięciu dopływu substancji odżywczych do guza przez zablokowanie naturalnej drogi zaopatrzenia, czyli zablokowanie wzrostu naczyń krwionośnych [patrz: Zagłodzić raka, "WiŻ" ...
WYBREDNE OCELOTY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Badacze z ogrodu zoologicznego w Dallas, poszukując zapachu, który byłby pociągający lub odstręczający dla ocelotów - i mógłby zostać użyty dla trzymania tych rzadkich kotów z dala od autostrad i innych niebezpiecznych miejsc - postanowili ...
BEZTLENOWI METANOŻERCY Z GŁĘBIN
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 1999
Połączenie warsztatu mikrobiologów i geochemików pozwoliło uzyskać dowody na istnienie beztlenowych archebakterii, które żywią się metanem. Analiza fragmentów genomu tych organizmów wskazuje, że odkryto właśnie zupełnie nową grupę archebakterii, która ...
GROBOWCE Z SIPAN
JANUSZ WOŁOSZYN Wrzesień 1999
Już od 16 września br. odwiedzający Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie będą mieli niezwykłą okazję obejrzeć bogatą kolekcję wiernych kopii wspaniałych dzieł sztuki złotniczej, odsłoniętych w trakcie badań wykopaliskowych w Sipán. Stanowisko to, ...
SYTY GŁODNEGO...
EDWIN BENDYK Wrzesień 1999
Mądrość przysłowia Syty głodnego nie zrozumie zrozumiało kierownictwo koncernu samochodowego Ford. Otóż z badań wynika, że wiele samochodów kupują ludzie w podeszłym wieku. Zwłaszcza bogatsi emeryci mają całkiem młodzieńcze fantazje i lubią np. jeździć ...
BIOLOGIA KOMÓRKI
REDAKCJA Wrzesień 1999
Grzegorz Nalepa, autor wydanej w ub.r. przez wydawnictwo Prószyński i S-ka znakomitej multimedialnej Biologii komórki, prowadzi świetną witrynę internetową pod tą samą nazwą. Jest ona dostępna pod adresem http://www.wiedzaizycie.pl. Można w niej znaleźć ...
KOLEJNA REKORDOWA LICZBA PIERWSZA
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999
W pierwszych dniach lipca oficjalnie potwierdzono odkrycie kolejnej rekordowo wielkiej liczby pierwszej, zgłoszone 1 czerwca przez zespół w składzie Nayan Hajratawala, George Woltman, Scott Kurowski i inni. Rekordową liczbą jest 2697259321. Ma ona ponad ...
WIRTUALNY REJS
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999
Zdalnie sterowany jacht - prawdziwy, lecz z wirtualną załogą - płynie zportu Bayona w Hiszpanii do Wilhelmshaven w Niemczech. Plan rejsu opracowanow szczecińskiej Wyższej Szkole Morskiej. Źródło: Internet Trimaran "Relationship" ...
ŚLAD SUPERNOWEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
Na Ziemi znaleziono pierwiastki wytworzone kilka milionów lat temu we wnętrzu masywnej gwiazdy, która zakończyła życie, wybuchając jako supernowa. Wybuchy supernowych obserwowano dotychczas niemal wyłącznie jako silne rozbłyski (najjaśniejsze z supernowych ...
KRYPTOGRAFIA BIOLOGICZNA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Carter Bancroft i jego współpracownicy ze szkoły medycznej Mount Sinai w Nowym Jorku donieśli w "Nature", że opracowali metodę kodowania tajnych informacji w sekwencjach DNA, które każdy szpieg może łatwo ukryć w dowolnej komórce swego ciała ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
CAŁY TEN KRAM CZERWONA KRÓLOWA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN JERZY KOWALSKI-GLIKMAN MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1999
CZERWONA KRÓLOWA. PŁEĆ A EWOLUCJA NATURY LUDZKIEJ. Matt Ridley.Przełożyli Józef J. Bujarski i Alexandra Milos.Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 1999. Figura szachowa nazwana Czerwoną Królową, którą po drugiej stronie lustra spotyka Alicja, ciągle biegnie, ...
OD ŚREDNIOWIECZA DO SIECI
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999
Nasze kolejne spotkanie będzie miało charakter silnie postmodernistyczny: wymieszamy wszystko ze wszystkim. Świętość będzie sąsiadowała z polityką, technika z zabobonem, wszystko zaś razem z robieniem interesów. Nie jest to jednak schizofrenia. Nic na ...
KAWA DOBRA NA KAMIENIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Szukajcie a znajdziecie. Kawa, jak większość płynów, których spożycie dostarcza konsumentom przyjemnych doznań, uchodzi powszechnie wśród medycznie uświadomionych ludzi za jedną z trucizn przybliżających (obok soli, masła i cukru) zagładę ludzkości. ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Wrzesień 1999
W październiku br. w Budapeszcie odbędą się 8. Mistrzostwa Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek. Przedsmak tego, czego można się na nich spodziewać, stanowią zadania zamieszczone w tym "Puzelandzie". Wszystkie pochodzą z turnieju kwalifikacyjnego ...
POŃCZOCHY SYMMERA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 1999
W 1759 roku w "Philosophical Trans-actions", periodyku wydawanym przezlondyńskie Royal Society, ukazał się artykuł niejakiego Roberta Symmera,zatytułowany Nowe doświadczenia i obserwacje dotyczące elektryczności.Pod tym zwyczajnym tytułem krył ...
Z GÓRY, CZY OD DOŁU?
X.RUT Wrzesień 1999
Na pana S. natknąłem się przypadkiem. Szedł Lesznem, od Sądów, bardzo wzburzony; prawie mnie nie poznał, machinalnie odkłonił się i dopiero w ostatniej chwili, gdy już mieliśmy się minąć, złapał mnie za rękaw. A to pan, witam, witam. Ma pan chwilę czasu ...
ON, ONA I TA TRZECIA
MAREK W. KOZŁOWSKI Wrzesień 1999
Piękne krzewy kaliny koralowej można znaleźć zarówno w wielkomiejskich parkach, jak i w samym środku Puszczy Białowieskiej. I tu, i tam ma swoich zaprzysięgłych wrogów. Są nimi szarynki kalinówki (Galerucella viburni), niewielkie, sympatycznie wyglądające ...
FED - NA KONIEC ŚWIATA
STEFAN BRATKOWSKI Wrzesień 1999
SYSTEM REZERWY FEDERALNEJ, FEDERAL RESERVE SYSTEM, ZWIE SIĘ W SKRÓCIE "FED", CO W JĘZYKU ANGIELSKIM OZNACZA "NAJEDZONY", "NAKARMIONY", ALE CZASOWNIK "TO BE FED UP WITH (SOMETHING)" OZNACZA "MIEĆ (CZEGOŚ) PO ...
PIERWSZY POCAŁUNEK
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Uczeni ustalili, że przeciętny pocałunek trwa około 45 s, że zaangażowane są weń 34 mięśnie twarzy i powoduje on chemiczne zmiany w tzw. ciele migdałowatym. Nie są jednak w stanie wyjaśnić, dlaczego czynność ta sprawia ludziom przyjemność. Problem ...
PŁEĆ MÓZGU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Ruben C. Gur, neurofizjolog z Uniwersytetu Stanu Pennsylvania, ogłosił w majowym numerze "Journal of Neuroscience" swe odkrycie, które rzuca nowe światło na odwieczną i kontrowersyjną kwestię - dlaczego kobiety myślą inaczej niż mężczyźni. ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999
"ERUDYTA WRZEŚNIA" - TYTUŁ DLA PANA ANDRZEJA ŻOŁYŃSKIEGO Z ZIELONEJ GÓRY Zacznę od liczb. Jest Państwa - mam na myśli uczestników naszej zabawy w "Erudytę" dokładnie 3474 osoby. To znaczy - tyle osób wzięło w udział ...
JOIE DE VIVRE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Aby ocenić ryzyko zarażenia się chorobami wenerycznymi, na jakie wystawieni są Kanadyjczycy podróżujący po świecie, dwa szpitale - St. Luc w Quebec City i Toronto General - podjęły projekt badawczy, w trakcie którego pytano niektórych, czy ...
OD PRUSAKA DO HITLERA
ALEKSANDER STROJNY Wrzesień 1999
KARYKATURĘ MOŻNA ZNAKOMICIE WYKORZYSTAĆ W NAUCE HISTORII I POLITOLOGII. ALE MOŻE TEŻ PEŁNIĆ FUNKCJE PROPAGANDOWE, CZEGO PRZYKŁADEM SĄ KARYKATURY NIEMCÓW W POLSKIEJ PRASIE OKRESU MIĘDZYWOJENNEGO. Twórcy karykatury najchętniej odzwierciedlają w niej problemy ...
KOŚĆ SŁONIOWA PRZYCZYNĄ PLAGI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Europejskie średniowiecze zapoczątkowane zostało wielką zarazą, która zdziesiątkowała Europę. Choć zawsze podejrzewano, że dżuma dotarła na nasz kontynent z Afryki, nie było jednoznacznych dowodów wskazujących na jej źródło. Ostatnio jednak dr Mark ...
EDUKACYJNA REWOLUCJA
WŁODZIMIERZ ZIELICZ Wrzesień 1999
NASZEMU SYSTEMOWI EDUKACJI POTRZEBNE SĄ ZMIANY. CZY JEDNAK MUSZĄ BYĆ TAKIE, JAKIE OD WRZEŚNIA ZACZNĄ SIĘ W SZKOŁACH, I W TAKI SPOSÓB PRZEPROWADZANE? OTO, CO O TYM MYŚLI NAUCZYCIEL JEDNEGO Z LICEÓW. Wspólnie z uczonymi uniwersyteckimi [specjaliści od ...
OKUPACYJNA CODZIENNOŚĆ
KATARZYNA GRACZYKOWSKA Wrzesień 1999
LATA WOJNY I OKUPACJI HITLEROWSKIEJ TO CZAS PEŁEN DRAMATYCZNYCH WYDARZEŃ. Z 35 MLN MIESZKAŃCÓW POLSKI ZGINĘŁO OKOŁO 6 MLN; 5 708 TYS. STANOWIŁA LUDNOŚĆ CYWILNA. JAK WYGLĄDAŁO WÓWCZAS CODZIENNE ŻYCIE PRZECIĘTNEGO CZŁOWIEKA - CO JADŁ, JAK SIĘ UBIERAŁ, ...
KSZTAŁT LEKU
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Odkryty 5 lat temu gen BRCA1 znany jest z tego, że zmutowany sprzyja rozwojowiraka piersi i jajnika. W normalnych warunkach kodowane przez ten gen białkosłuży do naprawiania uszkodzeń DNA. Zatem nieprawidłowości w budowie tegogenu, przeszkadzając białku ...
NOWE PIERWIASTKI
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Naukowcy z Lawrence Livermore National Laboratory w Berkeley w Kalifornii poinformowali na początku czerwca br., że udało im się otrzymać nie nazwane jeszcze pierwiastki o liczbach atomowych 116 i 118. Wynik ten uzyskali, bombardując atomy izotopu ołowiu ...
"MANAGER" JUŻ LATA
JERZY LIWIŃSKI Sierpień 1999
W kwietniu br. dokonano oficjalnego oblotu prototypu czteroosobowej awionetki I-23 "Manager". Samolot został zaprojektowany w Instytucie Lotnictwa na Okęciu, natomiast prototyp wykonano w PZL Świdnik. Jest on pierwszym polskim samolotem zbudowanym ...
SZPIEGOWSKIE PTAKI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Część z 35 mln dolarów ,jakie Pentagon przeznaczył na rozwój nowych - miniaturowych i całkowicie cichych - samolotów szpiegowskich, przeznaczona jest na próbę konstrukcji ornitoptera - "sztucznego ptaka", który będzie się poruszać, ...
KOBIETY MIERZĄ WYŻEJ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Naukowe badania kanonów urody kobiecej wykazały już dość dawno, że dla mężczyzn istotną cechą anatomiczną kobiety jest stosunek obwodu talii i bioder. A co cenią kobiety w mężczyznach? Jak donoszą w czasopiśmie "Lancet" badacze z Wydziału Fizjologi ...
KTO MA NAJWIĘKSZE OCZY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Nie, nie Królewna Śnieżka. Właściwa odpowiedź brzmi - kałamarnica olbrzymia Architeuthis dux. Zwierzęta, które żyją w wiecznym mroku na głębokości 200-700 m pod powierzchnią oceanu, mają oczy o średnicy 25 cm. Ze względu na miejsce ich zamieszkania ...
DLACZEGO MĄDRZY WIĘCEJ KŁAMIĄ?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Jak wykazały badania pani Belli DePaulo, profesora psychologii z Uniwersytetu Wirginijskiego, ludzie z wyższym wykształceniem częściej "mijają się z prawdą" w czasie towarzyskich konwersacji. Jak twierdzi uczona, statystycznie biorąc 20% ludzi ...
MATKA EPENDYMA
MARCIN SZWED Sierpień 1999
Grupa profesora Frisena ze szwedzkiego Karolinska Institutet odkryła, żekomórki wyściółki (ependymy), czyli warstwy, która oddziela tkankę mózgowaod otaczającego ją płynu, są nerwowymi komórkami pierwotnymi. Osiągnięcieto może przyczynić się do opracowania ...
WYSTRASZONY EMBRION
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Stare, ludowe opowieści o tym, że przestraszenie kobiety w ciąży może mieć wpływ na rozwój osobowości dziecka, uzyskały wreszcie naukowe potwierdzenie. Uczeni badający australijskie jaszczurki zwane śligami (Scincus) odkryli, że nowo narodzone śligi ...
INTELIGENTNY JEŻ
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Przygotowanie form do masowej produkcji nierzadko sprawia kłopoty i jestbardzo kosztowne. Doskonałym sposobem przezwyciężenia tych trudności jestsystem Intelligent Tooling zaproponowany przez naukowców z University ofWarwick w Anglii. Fot. LPS Urządzenie ...
"W POSZUKIWANIU PAŁACU KLEOPATRY
BOGDAN ŻURAWSKI Sierpień 1999
W tym roku kończy się siedmioletnia licencja, wydana francuskiemu badaczowiFranckowi Goddio przez egipski Urząd Starożytności na prowadzenie pracw wodach portu w Aleksandrii. W 1992 roku na głębokości 20 m rozpocząłtu poszukiwania pałacu Kleopatry, który ...
SPOJRZENIE W GŁĄB
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Wydobycie ropy naftowej i gazu z głębiny wymaga stosowania specjalnych "sztucznych oczu", informujących o tym, co się dzieje na dnie sięgających często 5 tys. m odwiertów. Panuje tam bardzo wysokie ciśnienie i temperatura, a towarzyszący złożom ...
TYTANOWA CZASZKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
CZASZKA Jednym z najważniejszych zadań chirurgii plastycznej jest pomaganie pacjentom po wypadkach czy okaleczających operacjach nowotworów. Zajmuje się tym m.in. dr Ninian Peckitt, chirurg z Doncasteru w Wielkiej Brytanii, twórca nowej metody odtwarzania ...
CZY ŻEGLARSTWO MA 900 TYS. LAT TRADYCJI?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Archeolodzy i antropolodzy sądzili do niedawna, że nasi przodkowie najwcześniejsze podróże oceaniczne podjęli przed mniej więcej 40 tys. laty, kiedy zaludniona została Australia. Niedawne badania, przeprowadzone na indonezyjskiej wyspie Flores przez ...
MÓZG LICZY "NA OKO"
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Okazuje się, że w powiedzeni "ocenić coś na oko" kryje się głęboka neurofizjologiczna prawda. Grupa badaczy pod kierunkiem Stanislava Deheane z Centrum Inserm pod Paryżem i Elizabeth Spelke z MIT odkryła, że zadania matematyczne wykonywane ...
ŚLIMAKI W CENIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1999
Śluz wydzielany przez ślimaki słodkowodne i inne wodne organizmy może oczyszczać rzeki i jeziora z nadmiaru toksycznego glinu. Główną przyczyną zanieczyszczenia glinem są kwaśne deszcze, które sprawiają, że rozpuszczalne składniki związków glinu uwolnione ...
ZIMNY LASER
JERZY LIWIŃSKI Sierpień 1999
Chirurdzy plastyczni, usuwający szpecące zmiany skórne - zmarszczki, blizny czy rozstępy - często używają w swojej pracy laserów dużej mocy. Ponieważ taki laser, na przykład CO2, niszczy wierzchnią warstwę skóry, jego działanie można porównać ...
GEN PODATNOŚCI NA AIDS
MARCIN SZWED Sierpień 1999
Trzy lata temu świat obiegła sensacyjna wieść: niektórzy ludzie są bardziej niż inni odporni na AIDS. Badania ludzi, którzy wielokrotnie stykali się z wirusem HIV i nie ulegli zakażeniu, doprowadziły do odkrycia, że wszyscy ci niezwykle odporni na AIDS ...
ŚWIATŁO I DZWIĘK
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Fot. LPS Jean-Michel Jarre, mistrz muzyki elektronicznej, fascynował podczas swych koncertów popisami gry na laserowej harfie, zaprojektowanej specjalnie dla tego muzyka. Urządzenie dostępne do niedawna tylko dla najwybitniejszych profesjonalistów ...
I TY MOŻESZ ODKRYĆ POZAZIEMSKĄ CYWILIZACJĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1999
Jeżeli tylko masz komputer podłączony do Internetu, a chciałbyś zostać odkrywcą obcych cywilizacji, zajrzyj do witryny http://setiathome.ss.berkeley.edu/home_polish.asp.Znajdziesz tam opisany w języku polskim program przeznaczony do analizysygnałów ...
SMUTNI MYŚLĄ GORZEJ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Nowe badania naukowe potwierdziły to, co intuicyjnie zawsze zdawało się oczywiste - nasza zdolność do racjonalnego myślenia obniża się, gdy przeżywamy smutek lub depresję. Zdaniem dr Helen Mayberg z Centrum Geriatrycznego Baycrest w Toronto, dzieje ...
INTERNETOWA MYSZ XXI WIEKU
MAREK CHROMICKI Sierpień 1999
Fot. Kensingfot Z myślą o wygodzie osób korzystających z Internetu firma Kensington wyprodukowała komputerową mysz przyszłości - WebRacer. Jej konstrukcja jest całkowicie dostosowana do wymagań internautów. Długi, dwumetrowy kabel nie zmusza do ...
SPRAGNIONY MÓZG
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Przez dziesięciolecia badacze mózgu głowili się nad rozwiązaniem zagadki- w jaki sposób zdolni jesteśmy zaspokoić uczucie pragnienia już w ciągu kilku minut po wypiciu szklanki wody, skoro przywrócenie biochemicznej równowagi spowodowanej niedoborem ...
DOBROCZYNNY BARSZCZ
ARKADIUSZ MILLER Sierpień 1999
Barszcz, uważany za kłopotliwe i bezużyteczne zielsko, znalazł zastosowanie w walce ze ślepotą. Najczęstszą przyczyną utraty wzroku jest zaćma - zmętnienie soczewki oka, spowodowane urazem, chorobą lub po prostu starością. Soczewkę, która utraciła ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Sierpień 1999
Sierpień tradycyjnie jest w "Puzelandzie" miesiącem łamigłówek dużych i trudnych. Duże są wszystkie trzy, trudne - dwie z nich; zwłaszcza Cyfry i strzałki to wyjątkowo twardy orzech. Obrazek logiczny nie jest wprawdzie zbyt trudny, ale ...
GŁOWA DO GÓRY - SIERPIEŃ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1999
NA MAPCE ZNAJDUJĄ SIĘ GWIAZDY JAŚNIEJSZE OD 4.5 WIELKOŚCI GWIAZDOWEJ (4.5M), SCHEMATYCZNIE UKAZANA WSTĘGA DROGI MLECZNEJ ORAZ NAJJAŚNIEJSZE MGŁAWICE, GROMADY GWIAZDOWE I GALAKTYKI (UMIESZCZONE PRZY TYCH OBIEKTACH LICZBY BEZ OZNACZEŃ LITEROWYCH SĄ NUMERAMI ...
CHEMIA I SIEĆ
BOGDAN MIŚ Sierpień 1999
Ryc. 1 Kilka nowości pojawiło się ostatnimi czasy w Sieci (a może tylko ja się ostatnio o nich dowiedziałem) - i to takich, którym warto poświęcić więcej niż trochę uwagi. Przede wszystkim wymienię tu genialną witrynę, poświęconą chemii, ściślej ...
OJCIEC I SYN
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 1999
Kiedy Nagrodę Nobla z fizyki za rok 1915 otrzymali William Henry Bragg i William Lawrence Bragg, było to niecodzienne wydarzenie, ponieważ William Lawrence miał wtedy zaledwie 25 lat i do dziś pozostaje najmłodszym laureatem w historii tej nagrody. Z ...
POMIAR TAŚMOWY I ULTRADZWIĘKOWY
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Pracujący w trudnych warunkach profesjonaliści wiedzą, jak istotna jest jakość towarzyszących w pracy podstawowych narzędzi. Firma Stanley International z myślą o takim odbiorcy wprowadziła na rynek nową wysuwaną taśmę pomiarową Dynagrip pokrytą specjalną ...
ODTWARZACZ MP3
MAREK CHROMICKI Sierpień 1999
Fot. Diamond Muzyka zapisana w formacie MP3 zyskała ogromną popularność. Skompresowane utwory zajmują niewiele miejsca, a jakość dźwięku jest porównywalna z jakością konwencjonalnych płyt CD. W dodatku w Internecie można znaleźć ogromną liczbę utworów ...
OBRAZ POWIE WSZYSTKO
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Fot. Mitsubishi Przygotowywane na komputerze prezentacje coraz rzadziej przedstawiane są na ekranie monitora. Standardem staje się wykorzystanie projektorów multimedialnych umożliwiających projekcję wysokiej jakości obrazu na zewnętrzny ekran. Firma ...
TELEFON DLA NIEDOSŁYSZĄCYCH
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Fot. Centertel Trudno przewidzieć, kiedy zadzwoni telefon komórkowy. Często odzywa się w warunkach nie sprzyjających prowadzeniu rozmowy: podczas jazdy samochodem lub na hałaśliwej ulicy. Trudno wtedy coś usłyszeć, zatykanie drugiego ucha i krzyczenie ...
OZON: PIERWSZY SUKCES
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 1999
Pomiary stężenia związków chemicznych, które niszczą ziemską warstwę ozonową, wskazują, że część zagrożenia została najprawdopodobniej zażegnana. Kilku z nich jednakże wciąż przybywa, w tym najgroźniejszego freonu-12. Zespół chemików atmosfery pod kierownictwem ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Sierpień 1999
Zacznijmy tym razem od tabeli. Mamy 17 osób, które uzbierały w ciągu ostatnich kolejnych 6 miesięcy (stan po wpisaniu do redakcyjnej bazy danych informacji o wynikach majowych) po 60 punktów, czyli bezbłędnie odpowiedziały na wszystkie pytania. Są to: Grzegorz Bednarczyk Kraków Elżbieta Friedrich Tychy Renata Góra Kraków Artur Janczewski Warszawa Józef Jary Grodków Katarzyna Krzeczkowska Puławy Grzegorz ...
NIEZNOŚNE DRGANIA
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Jednym z czynników obniżających komfort jazdy samochodem są drgania, wywoływane przez silnik pojazdu. Poznanie mechanizmu tych drgań już na etapie produkcji samochodu umożliwia przeciwdziałanie im w normalnej eksploatacji. Dokładna analiza zjawiska nie ...
ENCYKLOPEDIA DLA DZIECI ENCYKLOPEDIA MULTIMEDIALNA PWN
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Sierpień 1999
ENCYKLOPEDIA MULTIMEDIALNA PWN Edycja 1999. Na pierwszy rzut oka ta, trzecia już, multimedialna edycja encyklopedii PWN robi bardzo dobrze wrażenie. Z informacji na tylnej części książki-pudełka dowiedzieć się można, że, posiadając średniej klasy komputer, ...
PLUSKWIAKI POD LUPĄ
JERZY GUBERNATOR Sierpień 1999
Wśród pluskwiaków różnoskrzydłych można znaleźć bez liku owadzich "czarnych charakterów". Fascynujące są jednak ich barwy i niezwykłe obyczaje. W Polsce żyje 600 do 800 gatunków tych owadów, a na całym świecie około 50 tys. Ich charakterystyczną ...
SUGESTIA
ANDRZEJ AUGUSTYNEK Sierpień 1999
DZIĘKI ODPOWIEDNIEJ SUGESTII - A TAKŻE PO SPECJALNYM TRENINGU MENTALNYM - MOŻNA UZYSKAĆ KONTROLĘ NAD WIELOMA, WYDAWAŁOBY SIĘ ZUPEŁNIE NIEZALEŻNYMI OD NASZEJ ŚWIADOMOŚCI, FUNKCJAMI ORGANIZMU. CHOCIAŻBY ZWOLNIĆ AKCJĘ SERCA DO KILKUNASTU UDERZEŃ ...
MIĘDZY NILEM A SAHARĄ
BOGDAN ŻURAWSKI Sierpień 1999
OGROMNE WYDMY NADCHODZĄCE OD STRONY SAHARY NISZCZĄ WSZYSTKO NA SWEJ DRODZE. ZWYCIĘSKIEMU POCHODOWI PUSTYNI OPIERAJĄ SIĘ TYLKO STAROŻYTNE FORTECE USYTUOWANE NA WZGÓRZACH GÓRUJĄCYCH NAD DOLINĄ NILU. W XIV wieku p.n.e. armia egipska zapuściła się aż za ...
SKĄD SIĘ WZIĘŁA WISŁA?
KATARZYNA STANIEWSKA Sierpień 1999
KIEDY WYMIENIAMY NAZWY POLSKICH RZEK, NIE ZDAJEMY SOBIE SPRAWY Z TEGO, ŻE CZĘSTO SĄ TO SŁOWA PRZEKAZANE NAM PRZED WIEKAMI ALBO I TYSIĄCAMI LAT PRZEZ NIEZNANE JUŻ DZIŚ LUDY. WYDAWAŁOBY SIĘ, ŻE NIE MA NIC BARDZIEJ ULOTNEGO, NIETRWAŁEGO NIŻ SŁOWO... A JEDNAK ...
SALON SZAMPON - DWA W JEDNYM
JAN MIODEK Sierpień 1999
Parę lat temu w naszych sklepach pojawił się, bardzo często reklamowany w środkach masowego przekazu, Vidal Sasoon - salon szampon dwa w jednym. Dziś formuła dwa w jednym, funkcjonująca także w wersji 2 w 1, bije rekordy popularności jako frazeologizm ...
POOL MORGANA
STEFAN BRATKOWSKI Sierpień 1999
WTEDY, W PIERWSZYM DZIESIĘCIOLECIU NASZEGO STULECIA, WIELKIE AMERYKAŃSKIE PIENIĄDZE PO RAZ PIERWSZY POROZUMIAŁY SIĘ MIĘDZY SOBĄ. PRAWDA, ŻE W SYTUACJI KRYZYSOWEJ. JEDNAKŻE BEZ TEGO POROZUMIENIA, DO DZIŚ POMIJANEGO PRZEZ TEORETYKÓW PIENIĄDZA, NIE ...
ZE STAREGO SŁOWNIKA
X.RUT Sierpień 1999
Siódme wydanie monumentalnego Dictionnaire Infernal - Répertoire Universel J. Collin de Plancy'ego ukazało się nakładem Henri Plona w Paryżu w 1863 roku. Katolickie imprimatur dla poprzedniego wydania sygnował 19 lat wcześniej arcybiskup Paryża (przedtem ...
GDZIE SPOCZYWA KAZIMIERZ PUŁASKI?
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
Negatywny wynik pierwszego testu genetycznego nie pozwolił na potwierdzenie przypuszczeń, że szczątki ludzkie, odkryte w swoim czasie w Savannah w USA, należą do generała Kazimierza Pułaskiego. Inicjator tych badań, amerykański historyk polskiego pochodzenia ...
RATUNEK DLA SPÓŹNIALSKICH?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Holendersko-japońskiemu zespołowi uczonych udało się wyizolować dwa białka, które odgrywać mogą zasadniczą rolę w synchronizacji naszego biologicznego zegara. Białka te, zwane cry1 i cry2, korygują, jak twierdzą badacze, nasze rytmy dobowe wraz ze ...
GIGANTYCZNY MIKROB
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Choć brzmi to trochę jak "kolosalny krasnoludek", odkrycie największej znanej bakterii ma znaczenie, które wykracza poza trywialne kategorie wymiaru. Thiomargarita namibiensis (co w języku Cycerona oznacza "siarkowa perła z Namibii"), ...
JAK PRZECHYTRZYĆ Y2K
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Znana jest powszechnie opowieść o rabinie z Berdyczowa, który podróżował w piątek wieczorem i gdy zaczęło się ściemniać (czyli zbliżał się szabas, a z nim zakaz podróżowania), skinął ręką i sprawił cud - na lewo była sobota, na prawo była sobota, ...
NADZIEJA DLA JODŁY
DOROTA DOBROWOLSKA Lipiec 1999
Jeszcze do niedawna w górskich i wyżynnych regionach kraju rosły lasy mieszane, których ważnym składnikiem była jodła pospolita. Gatunek ten obejmuje też swym zasięgiem tereny nizinne. W ostatnich dziesięcioleciach liczebność jodły nie tylko w polskich ...
WARSZAWSKI KROMLECH
KAROL PIASECKI Lipiec 1999
Trwają wakacje, warto więc wybrać się na warszawskie Pole Mokotowskie, aby obejrzeć niecodzienną konstrukcję - kamienny krąg złożony z wielkich głazów narzutowych, który pojawił się tutaj w przeddzień tegorocznego Święta Ziemi. Kamienne kręgi, w ...
ILU BOGATYCH?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 1999
Ile trzeba zarabiać, by być uważanym za osobę bogatą? Czy ludzie majętni doszli do swoich majątków uczciwą pracą, czy dorobili się na nieuczciwych interesach? Czy bogatych będzie w Polsce przybywać? Ankieterzy CBOS-u pytali Polaków o ich stosunek do ...
TAŃSZE BANANY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1999
Banany, po ryżu, pszenicy i mleku, są najwartościowszym pożywieniem. Zaledwie 10% z 86 mln ton światowej produkcji tych owoców trafia co roku na międzynarodowe rynki. Większość - wyprodukowana przez ubogich rolników Afryki, Azji i Ameryki Południowej ...
WIĘCEJ POWIETRZA
EDWIN BENDYK Lipiec 1999
Opłaty ponoszone za energię cieplną skłaniają do szukania oszczędności. Jedną z metod jest zapobieganie wszelkim ubytkom ciepła. Osiągamy to, instalując m.in. nowoczesne, szczelne okna o niskiej emisji ciepła. Niestety, nadmierna szczelność ogranicza ...
EWOLUCJA ŻYCZLIWOŚCI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Uczonym rosyjskim, jak donosi dr Ludmiła Trut z Instytutu Cytologii i Genetyki w Nowosybirsku, powiódł się interesujący eksperyment. Dyrektor miejscowej doświadczalnej fermy srebrnych lisów dr Dymitr Bielajew podjął w 1959 roku próbę selekcji lisów ...
ŚWIĄTYNIA OGNIA
BARBARA KAIM Lipiec 1999
Zoroastryzm to jedna z najstarszych z wyznawanych do dziś religii. Przyjmuje się, że działalność jej wielkiego proroka Zoroastry miała miejsce w połowie II tysiąclecia p.n.e. Jego dziełem była reforma i kodyfikacja wierzeń rozpowszechnionych wśród koczowniczych ...
DŁUGIE PODRÓŻE SĄ NIEBEZPIECZNE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
Do takiego wniosku doszła grupa lekarzy z Hospital Pasteur zajmująca się chorymi z zatorami płuc i zakrzepicą żył głębokich kończyn dolnych. Okazało się, że bardzo wielu z nich przed trafieniem do szpitala podróżowało samolotem, samochodem, pociągiem ...
HAZARD W SIECI
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
W Australii powstało pierwsze na świecie oficjalne kasyno internetowe. W związku z tym, że kasyno istnieje jedynie "wirtualnie", jego rzeczywista fizyczna lokalizacja nie ma znaczenia, jest ono bowiem dostępne dla skomputeryzowanego hazardzisty ...
NOWY SPOSÓB DETEKCJI GWIAZD BOZONOWYCH
JANUSZ OSARCZUK Lipiec 1999
Gwiazdy bozonowe narodziły się w umysłach astrofizyków ponad 30 lat temu. Ich ciągle jeszcze hipotetyczne istnienie wynika z teorii opisujących wczesne etapy ewolucji Wszechświata. Możliwe, iż - ukrywając się pod postacią ciemnej materii - stanowią ...
ZWIERCIADŁO AKUSTYCZNE
EDWIN BENDYK Lipiec 1999
Wielu badaczy marzy o lepszym wykorzystaniu praktycznym fal akustycznych. Urządzeniem wzbudzającym wielkie nadzieje jest zwierciadło akustyczne, zwane również "zwierciadłem odwracającym czas". Nowy impuls do prac nad zwierciadłem wniósł Mathias ...
W TROSCE O NIEPEŁNOSPRAWNYCH
EDWIN BENDYK Lipiec 1999
Medyczne statystyki wskazują, że przeciętnie jedna na dziesięć osób jest niepełnosprawna. W większości przypadków chorzy ci mogliby normalnie funkcjonować i pracować, gdyby nie utrudnienia w poruszaniu się. Nawet jeśli otaczające chorą osobę środowisko ...
NA GRZYBKI...
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1999
Radioastronomowie z Dominion Radio Astrophysical Observatory w Kanadzie, którzy prowadzą systematyczny przegląd nieba na falach emitowanych przez wodór międzygwiazdowy, zaobserwowali chmurę materii w kształcie grzyba. Przypomnijmy, że Słońce jest jedną ...
NAUKI (ŹLE) STOSOWANE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Podczas gdy większość przywództwa serbskich nacjonalistów w Bośni ma wykształcenie ironicznie zwane humanistycznym, Biliana Plavsić, która odczasu swego konfliktu z prezydentem Miloszeviciem uchodzi za polityka umiarkowanego, jest biologiem. Jako osoba ...
T`AI CHI WALCZY Z NADCIŚNIENIEM
ARKADIUSZ MILLER Lipiec 1999
Od dawna wiadomo, że dzięki starożytnej sztuce medytacji i walki z Dalekiego Wschodu można na długo zatrzymać młodość oraz sprawność ciała i umysłu. Pewnym zaskoczeniem był jednak fakt, że obniża ona także ciśnienie tętnicze krwi, co zaobserwowali naukowcy ...
GŁOWA DO GÓRY - LIPIEC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
DESZCZÓWKI GORZKI SMAK
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1999
Deszcz oczyszcza powietrze z wielu zanieczyszczeń, toteż dawno przestał być źródłem czystej wody, szczególnie w miastach. Najnowsze wyniki badań ostrzegają ponadto, że większość opadów w Europie zawiera duże ilości pestycydów i herbicydów. Normy zanieczyszczenia ...
NIEPOSPOLITE UMYSŁY UMYSŁ NA NOWO ODKRYTY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Lipiec 1999
UMYSŁ NA NOWO ODKRYTY. John R. Searle. Przełożył Tadeusz Baszniak.PIW, Warszawa 1999. Czym jest nasz umysł i jak się ma do materialnego ciała? W nowożytnej tradycji filozoficznej istnieją dwie diametralnie różne odpowiedzi na to pytanie. Wyznawcy ...
(PRAWIE) WIECZNY OGIEŃ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Najdłużej nieprzerwanie palącym się ogniem znanym ziemskim naukowcom jest podziemny pożar złóż węgla w Nowej Południowej Walii w Australii. Pożar ten rozpoczął się prawdopodobnie od uderzenia pioruna ponad 2 tys. lat temu, kiedy żyła węglowa znajdowała ...
KRZESŁO Z NIEBA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 1999
Kiedy Antoine Gay, sędzia z miasteczka St. Léonard w departamencie Haute-Vienne, zakupił pobliską posiadłość o nazwie Lussac, postanowił podkreślić swoją pozycję, wzbogacając tą nazwą swe nazwisko, by się wyróżniać spośród mniej majętnych przedstawicieli ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
"ERUDYTĄ LIPCA" ZOSTAJE PAN GRZEGORZ BEDNARCZYK Z KRAKOWA Mamy w tym miesiącu rzadki (bo zdarzający się raz w roku) zbieg okoliczności: tabela wyników w konkursie o tytuł "Erudyty miesiąca" pokrywa się dokładnie z tabelą współzawodnictwa ...
SIEĆ W LICZBACH
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
Znalazłem kolejne wspaniałe miejsce w Sieci! Napisałem to zdanie i... trochę przyhamowałem entuzjazm. W końcu, nie każdy - tak jak ja - przepada za liczbami, statystykami i wykresami, choć jedynie one - o czym jestem głęboko przekonany - ...
ROMANTYZM W MUZYCE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
Przyznam, że jestem niezbyt przychylny klasycznym programom multimedialnym. Z reguły są one nastawione na odbiorcę dość prymitywnego czy leniwego umysłowo - takiego, któremu brnięcie przez słowo pisane przychodzi z trudem, a w każdym razie bez przyjemności, ...
PODZIWIAJMY ZAĆMIENIE
ROBERT BODZOŃ Lipiec 1999
W "WiŻ" nr 2/1999 ukazał się artykuł pt. Szykujmy się na zaćmienie, opisujący przebieg zaćmienia Słońca na terenie Europy 11 sierpnia br. Zjawisko to będzie niewątpliwie astronomicznym przebojem roku i dlatego do jego obserwacji przygotowują ...
WIELCY SPÓŹNIALSCY RAZ JESZCZE
STANISŁAW KUCHARZYK Lipiec 1999
W numerze marcowym "Wiedzy i Życia" przeczytałem artykuł pana Łukasza ŁuczajaWielcy spóźnialscy. Jest to niezły przykład popularyzowania wiedzy przyrodniczej,jednak zakradły się tam pewne nieścisłości. Sztandarowym przykładem wędrówek roślin ...
LISTEK FIGOWY
X.RUT Lipiec 1999
Rys. Grzegorz Szumowski Na pewnej sylwestrowej prywatce w 1959 roku w Moskwie (wiem to z całkowicie wiarygodnego źródła) stanął zakład, czy przed upływem następnego dziesięciolecia człowiek postawi stopę na powierzchni Księżyca. Amerykański program ...
SIŁA SŁOWOTWÓRCZEJ ANALOGII
JAN MIODEK Lipiec 1999
SIŁA SŁOWOTWÓRCZEJ ANALOGII Na jednym ze straganów wrocławskich pojawiło się ostrzeżenie skierowane do klientów: Towar pomacany należy do macanta. Trudno go nie traktować w kategoriach językowego dowcipu czy nawet groteski. A przecież jego twórca z ...
MACIERZYŃSTWO PODNOSI INTELIGENCJĘ (MYSZY)
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Neuropsycholodzy Craig Kinsley i Kelly Lambert, badając zmiany zachodzące w mózgu ciężarnych i karmiących myszy, odkryli, że - przynajmniej u zwierząt laboratoryjnych - macierzyństwo stanowi bodziec dla intensywnego rozwoju intelektualnego. ...
JAK TO SIĘ PISZE?
BRONISŁAW JAKUBOWSKI Lipiec 1999
KAŻDY JĘZYK ULEGA ZMIANOM. EWOLUUJE JEGO SYSTEM FONOLOGICZNY, ZACIERA SIĘ PIERWOTNA BUDOWA WYRAZÓW, ZMIENIA SIĘ SKŁADNIA ZDANIA, STYLISTYKA I ZNACZENIE SŁÓW. NAJBARDZIEJ OPORNA NA ZMIANY JEST ORTOGRAFIA. Czy normy ortograficzne w ogóle są potrzebne? ...
MIASTO BEZ IMIENIA
RENATA FARON Lipiec 1999
MACHU PICCHU TO JEDNO Z NAJPIĘKNIEJSZYCH MIEJSC W PERU. SWYMI TAJEMNICZYMIRUINAMI I WSPANIAŁYMI GÓRSKIMI PEJZAŻAMI OD DAWNA PRZYCIĄGAŁO POSZUKIWACZYPRZYGÓD I BADACZY STAROŻYTNYCH KULTUR; OSTATNIO DO JEGO OBEJRZENIA ZAPRASZAJĄI POLSKIE BIURA PODRÓŻY, ...
TESTY - ZA I PRZECIW
WŁODZIMIERZ ZIELICZ Lipiec 1999
CORAZ CZĘŚCIEJ KANDYDACI NA STUDIA, ZAMIAST PRACOWICIE ZAPEŁNIAĆ KARTKI PAPIERU EFEKTAMI POSIADANEJ WIEDZY BĄDŹ POPISYWAĆ SIĘ NIMI PRZED KOMISJĄ, W SZALEŃCZYM TEMPIE ZAKREŚLAJĄ ODPOWIEDNIE "OKIENKA" NA SPECJALNIE PRZYGOTOWANYCH FORMULARZACH. Testy ...
STRASZYĆ CZY USPOKAJAĆ?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Przedstawiciele amerykańskiej administracji, John Koskinen i Edward Kelley, odpowiedzialni za zapobieżenie katastrofie, jaką spowodować może komputerowy "wirus milenijny", czyli Y2K, mają nie lada problem. Jeśli nie zademonstrują wystarczającego ...
NIE DRAŻNIĆ KOSMITÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Jak doniósł kanadyjski "National Post" z 26 lutego 1999 roku, dwóch uczonych zatrudnionych w kanadyjskim departamencie obrony, Yvan Dutil i Stephane Dumas, wystosowało list do premiera kraju Jeana Chretiena z ostrzeżeniem, że wysyłane w przestrzeń ...
WRÓŻENIE Z PLAM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Pier Corbyn, przedsiębiorczy i bogaty Brytyjczyk, który w 1991 roku założył własną firmę prognostyczną rywalizującą z państwowym urzędem meteorologicznym, wprawia w zakłopotanie naukowy establishment. Corbyn twierdzi, że odkrył metodę pozwalającą dokonywać ...
LATO CORAZ DŁUŻSZE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Efekt cieplarniany musi działać, bo wiosna przychodzi w nasze strony coraz wcześniej, a jesień coraz później. Anette Menzel i Peter Fabian, biolodzy z Uniwersytetu Monachijskiego, przeanalizowali dane zebrane przez sieć międzynarodowych ogrodów fenologicznych, ...
ILE JESZCZE POTWORÓW?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Jeśli Charles Paxton z Uniwersytetu Oksfordzkiego nie myli się w swych rachunkach, głębiny oceanów kryją jeszcze 47 nieznanych "morskich potworów". Paxton nie jest żadnym prorokiem czy jasnowidzem, tylko biologiem morza, który do swych prognoz ...
WARSZAWSKI ZEGAR
ALEKSANDRA A. GIEJSZTOWT Lipiec 1999
KAŻDY POLAK DOSKONALE WIE, ŻE CODZIENNIE W PROGRAMIE I POLSKIEGO RADIA W POŁUDNIE NADAWANY JEST HEJNAŁ Z WIEŻY MARIACKIEJ W KRAKOWIE. NATOMIAST NIEWIELE OSÓB ORIENTUJE SIĘ, ŻE KAŻDEGO DNIA W TYM SAMYM PROGRAMIE PÓŁNOC WYBIJA ZEGAR Z WIEŻY ZAMKU KRÓLEWSKIEGO ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Lipiec 1999
Wiele łamigłówek labiryntowych polega nie na przechodzeniu przez labirynt lub wychodzeniu zeń, lecz na szukaniu w nim drogi, po której... można sobie pochodzić w kółko. Zapewne labirynt jest tak interesujący, że nie chce się go opuszczać albo całkiem ...
O CO NAS GŁOWA BOLI?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Okazuje się, że w czasie weekendów nie tylko częściej pada deszcz, lecz jest to także okres, w którym najbardziej cierpimy na bóle głowy. Choć, jak wykazują badania, 98% ludzi co pewien czas cierpi na migrenę, przyczyny tej popularnej dolegliwości ...
NIE MA DYMU BEZ OGNIA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Powyższe porzekadło służyć może za motto jednoczące 850 członków założonego w 1982 roku Międzynarodowego Towarzystwa Kryptozoologicznego. Jego zawiązanie poprzedziły liczne przypadki odkrycia nieznanych wcześniej przez naukę gatunków zwierząt, o których ...
KSIĄŻKA CZY TELEWIZOR?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 1999
Czy książka często towarzyszy nam w życiu codziennym? Takie pytanie postawili autorzy sondażu CBOS-u, prowadzący badania nad problematyką czytelnictwa w społeczeństwie polskim. Okazuje się, że znacznie więcej osób "lubi czytać" książki, niż ...
PIERWSZY UKŁĄD PLANETARNY PODOBNY DO NASZEGO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1999
Pierwszy pozasłoneczny układ planetarny z prawdziwego zdarzenia odkryli dwaj wytrwali "łowcy planet", Paul Butler (Anglo-Australian Observatory) i Geoffrey Marcy (San Francisco State University). Jego centralnym ciałem jest znajdująca się w ...
KOMÓRA
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1999
Chyba największym z jednokomórkowych organizmów żywych jest mająca średnicę 10 cm Syringammina fragilissima. Podobny z wyglądu do gąbki pierwotniak został odkryty przez szkockich naukowców prowadzących badania głębinowe koło wyspy Rockall (Północny Atlantyk). ...
LUDZKIE PRAWA DLA MAŁP
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Jeśli parlament Nowej Zelandii zdecyduje się na uchwalenie rozważanego obecnie projektu uchwały o prawach zwierząt, kraj ten stanie się pierwszym państwem świata, które przyzna małpom "ludzkie prawa". Inicjatywa ta, zwana Great Apes Project ...
NERWY W NIEBEZPIECZEŃSTWIE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Źródło: LPS Ciało nasze przecinają delikatne włókna nerwowe. Jeśli któreś z nich zostanie uszkodzone podczas interwencji chirurgicznej, pacjent może zostać kaleką. Szczególnie niebezpieczne są operacje kręgosłupa i czaszki. Z rdzenia kręgowego wychodzi ...
BIOCHEMICZNY BUDZIK
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Uczeni z Uniwersytetu w Lubece ogłosili w tygodniku "Nature" interesujące wyniki badań nad biochemicznym mechanizmem, który pozwala ludziom (co prawda, nie wszystkim) obudzić się o wybranej wcześniej godzinie. Przez kolejne trzy noce badacze ...
NA TROPIE BIBLIJNEGO POTOPU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Opublikowana właśnie książka autorstwa dwóch wybitnych geologów z Uniwersytetu Columbia Williama Ryana i Waltera Pitmana przedstawia naukowy argument dowodzący, że opisany w Biblii potop rzeczywiście się zdarzył. Zdaniem nowojorskich uczonych, nastąpił ...
DLACZEGO OKO WIDZI ŚWIATŁO?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Pytanie może się wydać tautologiczne, bowiem światło, jakim posługuje się nasz zmysł wzroku w celach percepcji, jest z definicji "widzialne". Problem nie jest jednak bynajmniej trywialny, bowiem widzimy tylko wąską cześć widma promieniowania ...
POCHWAŁA UMIARU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Wysoki poziom cholesterolu we krwi uważany jest od dawna za zwiastun nagłej i niespodziewanej śmierci. Zwiększa on znacznie ryzyko zawału lub wylewu krwi do mózgu. Niektóre badania zdawały się jednak wskazywać, że choć agresywna terapia obniżająca ...
NISKIM ZAWSZE WIATR W OCZY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Z moich lat szkolnych pamiętam powiedzenie: Puste kłosy wysoko rosną, które sugerować miało istnienie negatywnej korelacji pomiędzy wysokim wzrostem a inteligencją. Niestety, życie nie jest sprawiedliwe i ułomności wzrostu nie są kompensowane dodatkowymi ...
WINDOWS 2000 - SYSTEM BARDZO WYMAGAJĄCY
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1999
Od dłuższego czasu wiadomo, że ze strony słynnej firmy programistycznej Microsoft można się spodziewać nowego systemu operacyjnego dla komputerów, czyli takiego podstawowego pakietu programów, bez którego żaden komputer nie będzie pracował, i który stanowi ...
NAJBLIŻSZY KUZYN KROKODYLA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Uczeni, zajmujący się profesjonalnie badaniem stopnia pokrewieństwa pomiędzy rozmaitymi gatunkami zwierząt, doszli do wniosku, że najbliższymi krewnymi krokodyli i aligatorów nie są, jak dotychczas sądzono, ptaki, lecz żółwie. Myślimy, że wiadomość ...
KWANTOWE ZMARSZCZKI CZASOPRZESTRZENI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Jednym z największych wyzwań współczesnej fizyki jest konstrukcja kwantowej teorii grawitacji, która zapewne powie nam, co wydarzyło się podczas Wielkiego Wybuchu i co dzieje się we wnętrzu czarnych dziur. Do niedawna wydawało się, że teorii takiej nie ...
IM WIĘCEJ ŚMIECI, TYM LEPIEJ?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1999
Że lasy i oceany wydajnie pochłaniają dwutlenek węgla z atmosfery, wiadomo od dawna. Obecnie w USA trwa dyskusja, czy podobną rolę "magazynu CO2" można przypisać wysypiskom śmieci. Zwycięstwo zwolenników takiego poglądu ułatwiłoby Stanom Zjednoczonym ...
WAŻENIE WIRUSÓW
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Mikroskopijne wagi powstałe przy użyciu węglowych nanorurek, zbudowanych z pojedynczej warstwy atomów węgla zwiniętej do promienia kilku nanometrów (1 nanometr to jedna miliardowa metra), mogą służyć do bezpośredniego pomiaru wagi wirusów. W doświadczeniu ...
NIE BYŁO KAMBRYJSKIEJ EKSPLOZJI ŻYCIA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1999
Badania genetyczne, przeprowadzone przez naukowców z Pennsylvania StateUniversity (opublikowane w Proceedings of the Royal Society of London), sugerują, że ewolucja wielu typów królestwa zwierząt rozpoczęła się nie z początkiem okresu kambryjskiego, ...
NOWE SAMOLOTY KOMUNIKACJI REGIONALNEJ W BARWACH LOT
JERZY LIWIŃSKI Czerwiec 1999
Zgodnie z zawartym kontraktem, w najbliższym okresie flota Polskich Linii Lotniczych LOT powiększy się o brazylijskie samoloty komunikacji regionalnej Embraer ERJ 145. Kontrakt o wartości ponad 100 mln USD przewiduje dostawę 6 samolotów, z opcją dalszych ...
SIEDMIOMILOWE BUTY
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Podpatrywanie przyrody jest niezwykle kształcące. Czego można się od niej nauczyć? Na przykład nowego sposobu poruszania się. Keahi Seymour z Coventry University w środkowej Anglii obserwował i badał skoki kangurze. W efekcie skonstruował "buty" ...
PRAWIE ŻYWY DINOZAUR
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1999
Kilka lat temu w Salerno we Włoszech znaleziono doskonale zachowanego skamieniałego dinozaura z rodzaju Scipionyx. Ten kopalny okaz mięsożernego gada mezozoicznego miał nie tylko kompletny szkielet, ale też odciski wątroby, jelita grubego, tchawicy, ...
KOSZTY WZROSTU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Nie wszystko wydaje się jednak stracone dla dzieci, których natura nie obdarzyła wysokim wzrostem. Otrzymywanie przez całe dzieciństwo zastrzyków syntetycznego hormonu wzrostu doprowadzić może w efekcie, jak się ocenia, do zwiększenia wzrostu pacjentów ...
Z NOSEM PRZED TELEWIZOREM
AHA Czerwiec 1999
Naukowcy z Massachusetts Institute of Technology w Bostonie twierdzą, że dzięki opracowanemu przez nich układowi scalonemu telewizory będą mogły w przyszłości emitować - poza dźwiękiem i obrazem - również zapachy. Układ scalony, który skonstruowano ...
BYSTRE SZCZURY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Drażnienie mózgu szczura impulsami elektrycznymi zwiększa możliwości przetwarzania informacji. Michael Kilgard i Michael Merzenich z University of California stymulowali prądem elektrycznym jądro podstawne - część mózgu odpowiedzialną za odbieranie ...
SKANER DLA DYSLEKTYKÓW
AHA Czerwiec 1999
Izraelska firma komputerowa WizCom Technologies skonstruowała przyrząd, który pomaga ludziom cierpiącym na dysleksję w przezwyciężeniu problemów związanych z czytaniem. Konstruktorzy nazywają swój wynalazek głośno mówiącym elektronicznym piórem. Rzeczywiście, ...
LEPSZE PROMY KOSMICZNE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Współczesne promy kosmiczne mają ociężałe, uskrzydlone cielska. Ich kształt nie może spełniać wymogów aerodynamiki. Końce nosa i skrzydeł statku muszą być grube, aby mogła uformować się przed nimi fala uderzeniowa, która częściowo chroni przed tarciem, ...
NOWE TECHNOLOGIE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Nowe technologie mikroelektroniczne coraz częściej wkraczają w nasze życie. Jakie są zalety ich stosowania? Miniaturyzacja urządzeń i znaczne obniżenie kosztów. Jako przykład może posłużyć ręczne urządzenie do badania przepływu krwi, opracowane przez ...
KREW Z MÓZGU
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Nieraz już pisaliśmy o skomplikowanych eksperymentach, które mogą doprowadzić do wyhodowania w laboratorium dowolnych ludzkich tkanek, a być może i całych narządów, po to, by mogły zastąpić uszkodzone [patrz: Sygnały, Z hodowli do... mózgu, "WiŻ" ...
PRZEPIS NA PIWO
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Źródło: LPS Weź proszek piwny, wymieszaj z zimną wodą, odczekaj 14 dni - a otrzymasz piwo dobrej jakości. Ten prosty sposób warzenia piwa opracowała firma Miracle Beer Company z Wielkiej Brytanii. Jego najważniejszym elementem jest specjalnie ...
GDZIE POWSTAŁO ŻYCIE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1999
Kratery podwodnych wulkanów i wyloty hydrotermalne od pewnego już czasu budzą zainteresowanie jako możliwe miejsce narodzin życia. W głoszących to hipotezach [patrz: Jak narodziło się życie, "WiŻ" nr 9/1997] brakuje jednak miejsca na najważniejszy ...
ONET - POLSKI PORTAL
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1999
Muszę się Państwu przyznać, że bardzo lubię słowo "portal". Uważam, że jest doskonale wymyślone na oznaczenie witryny internetowej, stanowiącej swego rodzaju specyficzną bramę wejściową do Sieci, będącej jednak czymś więcej niż prosty katalog ...
PALI SIĘ! ALE KOMPUTER POMOŻE...
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
W ciągu ostatnich 50 lat w dziedzinie bezpieczeństwa pożarowego dokonał się olbrzymi postęp. Czy oprócz konstruowania nowych materiałów i wprowadzania lepszych technologii można jeszcze coś zrobić? Tak! Żyjemy przecież w erze komputerów. Profesor Ed ...
SYMETRYCZNYM SZCZĘŚCIE SPRZYJA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Dla Charlesa Browna, profesora biologii na Uniwersytecie w Tulsa w Oklahomie, tygodniowy atak majowego chłodu, jaki wydarzył się w 1996 roku, był okazją do obserwowania darwinowskiej teorii ewolucji w akcji. W wyniku nagłego ochłodzenia, jakie zdarza ...
FIZYK Z NIEŚMIAŁOŚCI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 1999
Wielu słyszało o Jamesie Chadwicku, odkrywcy neutronu. Szczegóły z jego życia prywatnego są jednak mało znane, a niemal nikt nie wie, że został fizykiem zupełnie przez przypadek. James Chadwick (1891-1974) urodził się w Bollington pod Manchesterem ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Czerwiec 1999
Osobę, zajmującą się wymyślaniem lub układaniem łamigłówek innych niż krzyżówki, Anglicy określają słowem "puzzlemaker". Zawodowych "puzzlemakerów", dla których twórczość łamigłówkowa stanowi jedyne lub podstawowe źródło dochodów, ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1999
"ERUDYTA CZERWCA": TYTUŁ DLA WŁOCŁAWKA NAGRODY SPECJALNE: TYLKO DLA PAŃ Rozstrzygamy dziś dwa "podkonkursy": jeden standardowy, o tytuł "Erudyty czerwca", drugi specjalny, związany z pytaniami z numerów 1-3, które - ...
HEIDEGGER I FILOZOFIA WSPÓŁCZESNA SKARBY FIZYKI TRZECIA KULTURA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
SKARBY FIZYKI Pod redakcją Timothy Ferrisa. Przełożył Janusz Błaszczyk. Wydawnictwo Amber, Warszawa 1999. Skarby fizyki to wybór kilkunastu esejów, popularnych wykładów i artykułów napisanych w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat przez najwybitniejszych ...
LOGIKA WYBORU
BOGUSŁAW GERTRUDA Czerwiec 1999
Otrzymaliśmy od naszych Czytelników wiele listów dotyczących artykułu pt. Ile człowieka w zwierzęciu, opublikowanym w "WiŻ" nr 3/1999. Ponieważ wątpliwości autorów listów odnosiły się tej samej kwestii, publikujemy poniżej tylko jeden z nich. Piszę ...
MILION DOLARÓW DO WZIĘCIA
HENRYK SZYDŁOWSKI PRZEMYSŁAW KISZKOWSKI Czerwiec 1999
Przystępując niegdyś do badania radiestezji, mieliśmy wątpliwości dotyczącesamego istnienia zjawiska, lecz z braku środków i niechęci do współpracyradiestetów nie mogliśmy rozpocząć badań statystycznych. Z zadowoleniem przyjęliśmy fakt, że profesor H.D. ...
RADIESTEZJA A NAUKA
JAN ŁOPUSKI JANUSZ WILCZEWSKI LESŁAW DRYGAŁA FRANCISZEK ŚCIOBŁOWSKI MAREK RYMUSZKO Czerwiec 1999
W związku z dużym odzewem na artykuł Radiestezja a nauka ["WiŻ" nr 2/1999] Przemysława Kiszkowskiego i Henryka Szydłowskiego publikujemy wybrane fragmenty listów Czytelników i odpowiedź autorów. Całkowicie zgadzam się z autorami, że za pomocą ...
ETYKA, HIPOKRYZJA I MY
X.RUT Czerwiec 1999
Pan A. przepisał do swojej pracy magisterskiej obszerne fragmenty cudzego tekstu, nie podając źródła. Niezależnie od ewentualnych szkód, jakie tym postępkiem przyczynił autorowi przepisanego tekstu, popełnił czyn zabroniony ustawą, potocznie zwaną prawem ...
CYFROWE MALEŃSTWO
ANDRZEJ HOŁDYS Czerwiec 1999
Fot. Canon PowerShot to nazwa serii aparatów cyfrowych oferowanych przez firmę Canon. Najnowszy z nich - PowerShot A5 Zoom - waży (bez baterii) zaledwie 280 g i należy do najmniejszych aparatów cyfrowych na świecie. Na pierwszy rzut oka trudno ...
TELEFON Z POKRĘTŁEM
ANDRZEJ HOŁDYS Czerwiec 1999
Fot. Sony Niewielki telefon komórkowy CMD-Z1 Plus firmy Sony wyposażony jest w kalkulator, kalendarz, budzik i zegar. Dostęp do tych i wielu innych funkcji jest możliwy nie - jak w większości telefonów komórkowych - z klawiatury, lecz dzięki ...
ZEGAREK Z NAWIGACJĄ SATELITARNĄ
ANDRZEJ HOŁDYS Czerwiec 1999
Fot. Casio Japońska firma Casio, która opracowała pierwszy na świecie zegarek ręczny, podający nie tylko dokładny czas, ale również długość i szerokość geograficzną punktu, w którym się obecnie znajdujemy. Dysponując takim sprzętem oraz mapą, nie ...
DŹWIĘK PIERWSZEJ KATEGORII
ANDRZEJ HOŁDYS Czerwiec 1999
Fot. Sony Super Audio Compact Disc (SACD) - tak nazywa się nowy format zapisu dźwięku na płytach kompaktowych, opracowany wspólnie przez firmy Sony i Philips. Wiosną 1999 roku pierwsze odtwarzacze SACD zaprezentowane zostały przez Sony w Japonii. ...
ROZWÓD PO TERMICIEMU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Janet Shellman-Reeve, biolog z Cornell University, zajmuje się badaniem obyczajów małżeńskich monogamicznego gatunku termitów zwanego Zootermopsis nevadensis. Owady te tworzą trwałe pary solidarnie wychowujące swe potomstwo, ale, jak odkryła niedawno ...
GŁOWA DO GÓRY - CZERWIEC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
LASER ZAMIAST CALÓWKI
ANDRZEJ HOŁDYS Czerwiec 1999
Fot. Bosch Laserowym dalmierzem DLE 30 firmy Bosch można dokonywać wszelkich pomiarów, nawet w trudno dostępnych miejscach. Wyniki pojawiają się w ciągu sekundy na wyświetlaczu. Przyrząd jest szczególnie przydatny na budowach, ale możliwości jego ...
KWESTIA GUSTU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Uznanie, co w danej kulturze uchodzi za przysmak lub za budzące obrzydzenie paskudztwo, nie wynika na ogół z racjonalnych przesłanek, a z tradycji i obyczaju. W kulturach europejskich, na przykład, owady - które w innych częściach świata traktowane ...
ZABAWA W KLATCE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Jak twierdzi profesor genetyki Lee Silver z Uniwersytetu Princeton, około 95% ludzi, którzy zaczęli palić papierosy, odczuwa głód nikotynowy; w wypadku alkoholu odsetek ten wynosi 15%, zaś co najmniej 50% ludzi, którzy raz spróbowali kokainy, odczuwa ...
KORZYŚCI Z POLIANDRII
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Oczywiście, nie wszystkie owady żyją "przyzwoicie" w trwałych monogamicznych stadłach. Trzmiele z gatunku Bombus terrestris, na przykład, podobnie jak wiele innych pszczół czy os, kultywują obyczaj zwany poliandrią, polegający na tym, że ...
KUP PAN NAZWĘ...
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Odkrywca nowego gatunku ptaka z rodzaju Thamnophilus, żyjącego w dorzeczu Amazonki, Bret Whitney z Austin w Teksasie, postanowił sprzedać prawo do jego nazwania na licytacji. Prawo to należy do odkrywcy i nowe gatunki żywych stworzeń często unieśmiertelniają ...
VIAGRA NA ODSIECZ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
9 lutego br. organ Amerykańskiego Stowarzyszenia Medycznego "JAMA" doniósł: 31% mężczyzn i 43% kobiet [w Ameryce] cierpi regularnie na jakąś formę seksualnej dysfunkcji, co usprawiedliwia uznanie tego problemu za istotną kwestię dotyczącą ...
PIENIĄDZ MOŻE PRACOWAĆ INACZEJ
STEFAN BRATKOWSKI Czerwiec 1999
Historia Ameryki wydaje się z zewnątrz historią stałego wznoszenia się ku górze, wyprzedzania kolejnych potęg na drodze ku pierwszej pozycji w świecie. Ameryka sama i jej biznes wydają się raz na zawsze uformowane - w zamierzchłych już czasach, 200 ...
LENISTWO JEST NIEZDROWE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Mężczyźni, którzy twierdzą, że nie mogą pomagać żonom w drobnych pracach domowych, ponieważ źle się czują, mogą utracić usprawiedliwienie dla swego lenistwa. Jak wynika z ogłoszonych właśnie przez Amerykańskie Stowarzyszenie Medyczne wyników długoletnich ...
JASNOWIDZ SIĘ POMYLIŁ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Mieszkaniec Modesto w Kalifornii, Bernardo Arroyo, który stanął niedawno przed sądem pod zarzutem handlu narkotykami, zamiast wynająć prawnika, udał się po radę do jasnowidza. Dowiedziawszy się, że zostanie uniewinniony, nie przyjął proponowanej przez ...
BURZLIWE PONTYFIKATY
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Czerwiec 1999
SĄ W DZIEJACH PAPIESTWA PONTYFIKATY, PODCZAS KTÓRYCH TYLE SIĘ DZIAŁO, ŻE DO DZISIAJ WIDOCZNE SĄ ICH NASTĘPSTWA, A WŚRÓD HISTORYKÓW WYWOŁUJĄ POWAŻNE KONTROWERSJE. W kwietniu 1073 roku kolejnym papieżem został Hildebrand, który przyjął imię Grzegorza ...
ILE PRAWDY W TEJ LEGENDZIE?
STANISŁAW DUBISKI Czerwiec 1999
W MIEŚCIE HAMELN NAD WEZERĄ ZGINĘŁO STO TRZYDZIEŚCIORO DZIECI. CZY POWODEM ICH ŚMIERCI BYŁA ZEMSTA OSZUKANEGO PRZEZ MIESZKAŃCÓW DERATYZATORA, CZY PADŁY ONE OFIARĄ "CZARNEJ ŚMIERCI" - DŻUMY SZALEJĄCEJ W XIV WIEKU W EUROPIE? W roku 1284 ...
NA WŁASNE OCZY
STANISŁAW DUBISKI Czerwiec 1999
ŻADNA METODA DIAGNOSTYCZNA NIE WYPARŁA BEZPOŚREDNIEJ OBSERWACJI NARZĄDÓW WEWNĘTRZNYCH. Fot. Krzysztof Ciesielski Bezpośrednia obserwacja powierzchni narządów z samej zasady przewyższa inne techniki. Tkanki są widoczne jak przez lupę, można rozpoznać ...
PTAKI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Potrafią nie tylko spać, stojąc na jednej nodze, ale także z jednym okiem czujnie patrzącym na świat. Niles Rattenberg z Indiana State University w Terre Haute, który ogłosił niedawno wyniki swych obserwacji w "Nature", twierdzi, że choć ...
GRA NA KAŻDE ZAWOŁANIE
ANDRZEJ HOŁDYS Czerwiec 1999
Fot. Clarion Japońska firma Clarion Corporation, specjalizująca się w produkcji sprzętu audio oraz wyposażenia elektronicznego dla samochodów, wprowadziła do sprzedaży urządzenie o nazwie Auto PCŽ, będące połączeniem radioodbiornika samochodowego, ...
MYSZOM POMOGŁO
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Paciorkowce, czyli streptokoki, wyglądają w powiększeniu jak sznur paciorków (stąd oczywiście nazwa), a znane są głównie jako sprawcy zapalenia gardła, szkarlatyny i gorączki reumatycznej. Jednak pewien wytwarzany przez te bakterie polisacharyd (CM 101) ...
NA TROPIE PRUSAKA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1999
Prusaki zdradziły jedną ze swoich tajemnic, która może doprowadzić je do zguby. Amerykańscy naukowcy odkryli, że owady te wędrują po śladach swych pobratymców. A konkretnie wiedzie je niezidentyfikowana jeszcze substancja zawarta w ich odchodach, którą ...
CENA NEUTRINA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
W pięknej dolinie Baksana na Kaukazie położona jest maleńka wioska zwana Neutrino, która jest siedzibą jednego z sześciu działających na Ziemi detektorów ulotnej cząstki elementarnej, noszącej nazwę tejże wsi. Detektor jest owocem międzynarodowej współpracy ...
CAŁA WŁADZA W ŁAPY KOTÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Brytyjski producent kociego jedzenia w puszkach, Whiskas, przy współpracy firmy reklamowej M&C Saatchi wyprodukował, kosztem 825 tys. dolarów, pierwszą w świecie reklamę telewizyjną adresowaną... wprost do kotów. Jej emisję poprzedzać ma 10-sekundowy ...
STRES SZKODZI SZCZUROM...
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Aby dowieść, jak bliski jest związek pomiędzy stanem ducha (i umysłu) a systemem immunologicznym (czyli w konsekwencji zdrowiem fizycznym), zespół uczonych pod kierunkiem dr Esther Sternberg z amerykańskiego Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego ...
PLUTON UNIKNĄŁ DYMISJI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Pluton, najmniejsza spośród planet Układu Słonecznego, był, przyznajmy to, ofiarą dyskryminacji prawie od chwili odkrycia w 1930 roku przez zmarłego niedawno Clyde'a Tombaugha, astronoma z Lowell Observatory w Arizonie. Wielu uczonych uważało, że ten, ...
WIEM, CZEGO NIE WIEM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Brytyjscy genetycy zanotowali niedawno poważny sukces, rozszyfrowująckompletną mapę genów małego, przezroczystego robaczka o nazwie Caenorhabditis elegans (ze zrozumiałych względów popularnie zwanego po prostu C. elegans).Jest ich w sumie około 19 ...
PIJAWKI NA ŻYLAKI
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Zespół lekarzy z Bombaju zastosował pijawki u 20 pacjentów z owrzodzeniami podudzi. Owrzodzenie ustąpiło u wszystkich, a obrzęki w 18 przypadkach. Jak twierdzą badacze, sukces zapewniają upodobania pijawek - zdecydowanie bardziej smakuje im krew ...
RAK DRGA INACZEJ
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Nowy sposób wykrywania chorobowo zmienionych tkanek opracował Han Ven z National Institute of Health w Bethesda w Stanach Zjednoczonych. Nazywa się to Hall Effect Imaging, czyli obrazowanie przy użyciu efektu Halla, a dzięki wykorzystaniu różnic w przewodności ...
...ORAZ LUDZIOM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Tymczasem w Kalifornii, krainie ludzi zrelaksowanych, badania nad wpływem stanu psychicznego na zdrowie fizyczne są bardziej zaawansowane. Dean Ornish, dyrektor Instytutu Badawczego Medycyny Prewencyjnej w Sausalito, ogłosił w grudniu w "Journal ...
BEZ POŚPIECHU
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Profesor Michael Harrison, specjalista terapii płodu z San Francisco, wspólnie z inżynierami z NASA stworzył aparacik niewiele większy od pigułki, który po wszczepieniu do macicy zapobiega przedwczesnemu porodowi. Coraz częściej wykonuje się chirurgiczne ...
KIELICHY, MONSTRANCJE, SZATY...
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Najcenniejsze arcydzieła sztuki sakralnej w perspektywie ośmiu stuleci - od X do XVIII wieku - obrazujące rolę Kościoła w dziejach kultury artystycznej w Polsce, można obejrzeć od 15 maja do 8 sierpnia na wystawie w Zamku Królewskim w Warszawie. Fot. ...
POMIDORY ZAPOBIEGAJĄ NOWOTWOROM
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Coraz więcej danych wskazuje na to, że jedzenie pomidorów w większym stopniu zapobiega powstawaniu nowotworów niż do tej pory sądzono. Raport opublikowany w lutym, w piśmie wydawanym przez amerykański Narodowy Instytut Raka, porównał wyniki 72 różnych ...
ZMIERZYĆ DEMOKRACJĘ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Jak obiektywnie ocenić poziom demokracji w wybranym kraju? Brytyjski renomowany tygodnik ekonomiczny "The Economist" opracował własną metodę "pomiaru". Otóż okazuje się, że im bardziej demokratyczny, w powszechnym mniemaniu, kraj, ...
GEN CZŁOWIECZEŃSTWA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Odkryto wreszcie gen odróżniający człowieka od małp. No, przynajmniej pierwszy z takich genów. Jak pamiętamy, ludzie różnią się pod względem genetycznym od małp zaledwie marginalnie. Na przykład w przypadku szympansów 98.5% ich genów jest identycznych ...
AIRBUS A3XX - SAMOLOT FLAGOWY XXI WIEKU
JERZY LIWIŃSKI Maj 1999
Analitycy największych producentów lotniczych szacują, że w najbliższym 20-leciu nastąpi dalszy dynamiczny rozwój transportu powietrznego. Przewoźnicy będą zwiększać częstotliwości lotów, nastąpią inauguracje nowych połączeń oraz nowych rodzajów usług ...
LINIE PAPILARNE LISTERII
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Często podstawowe badania naukowe wydają się wyłącznie sztuką dla sztuki. Czasami jednak projekty, których cel był pozornie czysto naukowy, niespodziewanie uzyskują doniosłe znaczenie praktyczne. Przykładem takiej działalności okazały się badania Martina ...
INTELIGENTNA KAMERA
ILONA BENDYK Maj 1999
W Wielkiej Brytanii trwają intensywne prace nad skutecznymi sposobami inwigilacji niebezpiecznych osób. Jedna z metod polega na zainstalowaniu kamer skierowanych na ulice i ciągłym obserwowaniu przewijającego się przez nie tłumu ludzi. Trudno jednak ...
NA HORYZONCIE - PENTIUM III
BOGDAN MIŚ Maj 1999
Zaledwie oswoiliśmy się z myślą, że najnowszy mikroprocesor do naszych komputerów nazywa się Pentium II, a już 11 stycznia firma Intel Corporation zapowiedziała, że jej mikroprocesory nowej generacji, znane dotychczas pod kryptonimem Katmai, będą oferowane ...
(NIEPRAWE) DNA NA SPRZEDAŻ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Islandia stała się pierwszym krajem na świecie, który zdecydował się sprzedać (za skromną sumę 200 mln dolarów...) informację genetyczną, dotyczącą całej swej, liczącej 270 tys. i odznaczającej się wyjątkową homogenicznością, populacji. Nabywcą jest ...
JAK SCHUDNĄĆ NIE PRZERYWAJĄC PRACY BIUROWEJ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Badacze z Mayo Clinic dokonali niedawno odkrycia, które uradować może serca ludzi zagrożonych otyłością z powodu "siedzącego stylu pracy" i braku czasu (bądź woli) na intensywne uprawianie sportów. Stwierdzili mianowicie, że rozmaite nerwowe ...
ŻYCIE SEKSUALNE DZIKICH
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Na niedawnym spotkaniu Amerykańskiego Stowarzyszenia na rzecz Postępu Nauki (AAAS) Paul Valentine, antropolog z Uniwersytetu East London, doniósł o wynikach badania obyczajów małego plemienia o nazwie Curripaco, żyjącego w dorzeczu Amazonki. Jak odkrył ...
NIE TYLKO DLA NAUCZYCIELI
BOGDAN MIŚ Maj 1999
MATEMATYKA 2001 Muszę przyznać się do czegoś, czego sam nie cierpię: do grzechu stereotypowegomyślenia. Już raz wytknął mi jeden z Czytelników, że świętego Mikołajaszukałem wyłącznie po angielsku; teraz drugi zwrócił mi uwagę, że nie opisałemdotychczas ...
WYSZORUJ ZĘBY P1025
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999
Zęby atakowane są przez bakterie od chwili, gdy pierwsze wychylą się z dziąseł kilkunastomiesięcznego bobasa, aż do utraty ostatniego trzonowca. Głównym napastnikiem jest Streptococcus mutans, który łączy się z kamieniem nazębnym, wykorzystując specjalne ...
WIRUS ROKU 2000 ATAKUJE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Jak donosi "Bangkok Post", jedną z pierwszych potwierdzonych ofiar wirusa Y2K stały się... taksówki w Singapurze. W południe 1 stycznia 1999 roku w 300 z nich przestały działać liczniki. Kilka godzin później zakłócenia nastąpiły także w Sztokholmie ...
OBROŃCA SYRAKUZ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1999
Gdyby Syrakuzy nie opowiedziały się po stronie Kartaginy w drugiej wojnie punickiej, nie doszłoby do oblężenia tej greckiej kolonii przez armię rzymską i Archimedes nie miałby okazji, aby wsławić się podczas obrony miasta. Zapewne wtedy jego postać i ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Maj 1999
Większość łamigłówek literowych jest równocześnie słownymi. Wszystkim znana jest najpopularniejsza z nich - krzyżówka. W diagramach zadań logicznych także nierzadko pojawiają się litery, ale tylko jako symbole graficzne, zatem nazywanie tych zadań ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Maj 1999
"ERUDYTA MAJA" - 15-LATEK Z RZESZOWA Udało się nam maksymalnie przeciągnąć termin obliczania wyników (w ten sposób mamy pewną gwarancję zniwelowania ewentualnych opóźnień poczty...) i oto rezultaty rachunków, przeprowadzonych w połowie ...
AUTOBIOGRAFIA 1914-1944 MATEMATYKA KONKRETNA ŚCIEŻKI MATEMATYKI TRZECI SZYMPANS
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN ZDZISŁAW POGODA Maj 1999
ŚCIEŻKI MATEMATYKI Nigel Langdon, Charles Snape. Przełożył Jerzy Trzeciak.Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe 1998. Czy można o matematyce pisać przystępnie, odpowiednio ilustrując omawianezagadnienia? Okazuje się, że tak. Dobrym przykładem są Ścieżki ...
MUŁY
X.RUT Maj 1999
Rekord padł 5 lutego 1637 roku. Na licytacji w Amsterdamie jedna cebulka tulipana Admirał van Enkhuijsen poszła za 5400 guldenów. Za taką kwotęmożna było wtedy kupić zupełnie porządny dom mieszkalny w doskonałej dzielnicy,a ceny martwych natur z kwiatami ...
PANASONIC PRZYSPIESZA
ANDRZEJ HOŁDYS Maj 1999
W ofercie Panasonica znajduje się od niedawna nowy napęd dysków DVD-ROM. Jest to najszybsze tego typu urządzenie wyprodukowane przez tę firmę. Fot. Panasonic Produkt, który nosi nazwę SR-8583, oferuje szybkość odczytu 5xDVD i 32xCD. W nowym napędzie ...
INTERNETOWA MIKROFALÓWKA
ANDRZEJ HOŁDYS Maj 1999
Firma komputerowa NCR zaprezentowała prototyp niezwykłego produktu - kuchenkę mikrofalową, którą można podłączyć do Internetu i tym samym używać jako terminala umożliwiającego dokonywanie operacji bankowych, transakcji giełdowych, zakupów. Fot. ...
KOMPUTERZE, OTWÓRZ SIĘ
ANDRZEJ HOŁDYS Maj 1999
Wiele firm informatycznych na świecie prowadzi badania nad opracowaniem nowych metod sprawdzania tożsamości osób, które chcą się dostać do sieci komputerowej. Wygląda na to, że rozpowszechnione obecnie sposoby identyfikacji, polegające na podaniu hasła ...
DLACZEGO MALI ŻYJĄ KRÓCEJ?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Biolodzy już dawno zauważyli, że w świecie zwierząt zaobserwować można znamienną korelację pomiędzy rozmiarami organizmu a przeciętnym okresem jego życia. Im większy, tym bardziej długowieczny. Badacze z Instytutu Santa Fe w Nowym Meksyku - fizyk ...
NANOKOMPUTERY W PRÓBÓWCE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999
Naukowcy pracujący w Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles wspólnie ze swoimi kolegami z laboratoriów firmy Hewlett Packard próbują wyhodować w roztworach chemicznych... komputery, podobnie jak hoduje się kryształy. Ustawiają atomy lub cząsteczki ...
GŁOWA DO GÓRY - MAJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 1999
Tuż po zachodzie Słońca nad południowym horyzontem można obejrzeć najdłuższy i największy pod względem powierzchni gwiazdozbiór całego nieba - Hydrę, zwaną też czasami Wężem Wodnym. Wprost nad nią widnieje dumny Lew, a jeszcze wyżej, w samym zenicie ...
TYTANOWE RADIO NIE BOI SIĘ MROZU I WODY
ANDRZEJ HOŁDYS Maj 1999
Japońska firma Kenwood wyprodukowała swój pierwszy przenośny odbiornik radiowy. Nowy produkt nazywa się VOGELGUIDE i wiosną 1999 roku wejdzie do sprzedaży w Japonii, a po kilku miesiącach pojawi się także w pozostałych krajach. Fot. Kenwood Cechą ...
DOM STARCÓW DLA SZYMPANSÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Pani Gloria Grow z miejscowości Carigan pod Montrealem, która wraz z mężem i grupą wolontariuszy prowadzi schronisko dla zwierząt o nazwie Fauna Foundation we wrześniu 1997 roku przyjęła grupę 15 nowych "pensjonariuszy". Są to szympansy, ...
Z WINEM NA ALZHEIMERA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999
Polubiliśmy już myśl, że szklaneczka wina chroni przed chorobami nasze serce. Teraz okazuje się, że może także zapewnić ochronę mózgowi. Sercu spieszą na ratunek zawarte w winie związki o właściwościach przeciwutleniających, zaś dla mózgu korzystna ...
AZBEST DOKŁADA SWOJE
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Maj 1999
Rozpowszechnienie radonu mieszkaniowego, którego stężenie w powietrzu określane jest za pomocą norm [patrz: "Wiedza i Życie" nr 8/1997], nasuwa pytanie: o ile inne czynniki narażające zdrowie mogą zwiększać niebezpieczeństwo? Jak wiadomo, zwiększenie ...
CO TO JEST, CZYLI KŁOPOTY Z NAZYWANIEM
AGNIESZKA KAROLCZUK Maj 1999
W miarę rozwoju cywilizacji musimy nazywać coraz więcej nowych rzeczy. Języki wytworzyły swoiste mechanizmy regulujące procesy nazywania - zarówno wynalazków czy idei, jak i różnych firm czy instytucji. Przechadzając się ulicami miast i miasteczek ...
PIERWSZA KATASTROFA BARINGÓW
STEFAN BRATKOWSKI Maj 1999
"RYNKI FINANSOWE" ZE ŚWIATOWYM ZASIĘGIEM BŁYSKAWICZNYCH OPERACJI, PRZEPROWADZANYCHDZIĘKI POŚREDNICTWU ELEKTRONIKI, WYDAJĄ SIĘ BIZNESEM JUTRA. ALE BANK BARINGÓW, KTÓRY PARĘ LAT TEMU DOTKNĘŁO BANKRUCTWO, MUSIAŁ PO RAZ PIERWSZY ZAWIESIĆ WYPŁATY ...
WILGOĆ JUŻ NIESTRASZNA
ANDRZEJ HOŁDYS Maj 1999
Firma Henkel, właściciel znanej marki handlowej Ceresit, wprowadziła do sprzedaży detalicznej domowy pochłaniacz wilgoci. Zgodnie z opisem technicznym, pochłaniacz utrzymuje wilgotność powietrza w pomieszczeniu na optymalnym poziomie nie przekraczającym ...
ILE CUKRU W MOCZU?
ANDRZEJ HOŁDYS Maj 1999
Firma NEC wypuściła na rynek analizator, za pomocą którego osoby chore na cukrzycę mogą zmierzyć w każdej chwili poziom glukozy w moczu. Instrument, który rozmiarami i kształtem przypomina długopis, kosztuje tylko 150 USD, ale - jak twierdzą jego ...
ZAKURZONE PLANETOIDY; SKĄD SIĘ BIERZE PYŁ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Sonda Mars Global Surveyor (MGS) krąży wokół Marsa od września 1997 roku, zbierając materiały potrzebne do sporządzenia dokładnej mapy Czerwonej Planety. Oddaje się przy tym różnym "zajęciom ubocznym", które już niejednokrotnie zaowocowały ...
LODOWY BIEGUN MARSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Ta sama sonda, o której wspominamy w sygnale Zakurzone planetoidy, zebrała w ub.r. dane umożliwiające rekonstrukcję wyglądu północnego bieguna Marsa w trzech wymiarach. Fot: G. Shirah/MOLA/MGS/NASA Okolice bieguna pokrywa lodowa skorupa o średnicy ...
JUŻ SIĘ NIE DA NABRAĆ NAUCZYCIELA!
ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999
Jak uczy doświadczenie, wcześniej czy później każda nowa broń zostaje wyparta przez inną, wymyśloną przez przeciwnika. Jednym z powszechnie stosowanych sposobów ułatwienia sobie życia przez uczniów jest przepisywanie gotowych wypracowań ze skryptów. ...
RYBKI UDAJĄ LUDZI
ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999
Badaczom z Harvard Medical School udało się tak zmienić materiał genetyczny rybki akwariowej, danio pręgowanego (Danio rerio), że wyhodowano osobniki chore na coś, co odpowiada ludzkiej anemii i porfirii (choroba, która być może dała początek legendom ...
POŻYTKI Z WAPNIA I WITAMIN
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Od dawna wiadomo, że lepiej zapobiegać niż leczyć, zwłaszcza gdy choroba jest śmiertelnie niebezpieczna, a leczenie trudne - jak w wypadku nowotworów. Dotychczasowe badania kliniczne nie rozstrzygnęły, czy aspiryna może chronić przed rakiem jelita ...
SWAS: PIERWSZE OBSERWACJE I PIERWSZE NIESPODZIANKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
W końcu ub.r. rozpoczął pracę nowy teleskop orbitalny o nazwie SWAS (Submillimeter Wave Astronomy Satellite). Jego zadaniem jest obserwacja gęstych obłoków międzygwiazdowych, w których rodzą się gwiazdy [patrz: SWAS, "WiŻ" nr 3/1999]. Pierwsze ...
HAREMY KORNIKA DRUKARZA
MAREK W. KOZŁOWSKI Kwiecień 1999
Kornik drukarz cieszy się złą sławą szkodnika lasów świerkowych. Larwy i dorosłe chrząszcze żerują pod korą drzew, a wygryzione przez nie kanały przerywają transport substancji odżywczych, co nieuchronnie kończy się śmiercią świerków. Szkody powodowane ...
KAMERA NA PODCZERWIEŃ WCHODZI DO GRY
ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999
Amerykański kanał telewizyjny Fox Sports postanowił ułatwić życie miłośnikom futbolu. Dzięki nowej technice realizatorskiej, opatentowanej już w USA, telewidzowie będą mogli śledzić przemieszczanie się piłki po boisku nawet wtedy, gdy zostanie zasłonięta ...
POLITYKA A KROWIE GAZY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Badania gazów wydalanych przez krowy (zawierają metan, jedną z substancji wpływających na ocieplenie ziemskiego klimatu) stały się przedmiotem politycznej kontrowersji w czasie niedawnych wyborów do Senatu w stanie Wisconsin. Kongresman Mark Neumann, ...
MIĘDZY BADANIAMI A KASĄ
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1999
Islandia. 270 tys. mieszkańców, tysiąc lat prawie zupełnej izolacji od reszty świata, dokładne zapisy stanu zdrowia mieszkańców liczą sobie 100 lat. Nieocenione źródło informacji o wyodrębnionej populacji ludzkiej, której losy genetyczne można by prześledzić ...
STARE, POCZCIWE SZKŁO MATERIAŁEM XXI WIEKU
ILONA BENDYK Kwiecień 1999
Bez znanego od ponad 5 tys. lat szkła trudno sobie wyobrazić współczesny świat. Jednak materiał ten ciągle kryje w sobie wiele tajemnic. Jedną z nich jest przezroczystość substancji, która przecież nie ma budowy krystalicznej. To jeden z większych paradoksów ...
DNA W KOSMOSIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Każdy Ziemianin posiadający 50 dolarów, z którymi nie wie, co zrobić, może wysłać za tę skromną opłatę w przestrzeń kosmiczną swą genetyczną wizytówkę. Usługę tę oferuje 4.5 mln potencjalnych klientów kalifornijska firma Encounter 2001. Rakieta załadowana ...
KTO WOLI WOLNY RYNEK?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Kwiecień 1999
Czy o tym, co i w jakiej ilości produkują przedsiębiorstwa, powinny decydować władze centralne czy dyrektorzy zakładów pracy, opierając się na własnym rozpoznaniu rynku i potrzeb? Takie właśnie pytanie badacze CBOS-u zadali Polakom w 1985 roku oraz po ...
COŚ DLA POLICJANTÓW I STRAŻAKÓW ALE NIE TYLKO
ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999
Jak pobrać do analizy próbkę nieznanej i potencjalnie groźnej substancji bez otwierania pojemnika, w którym się znajduje? Amerykańscy naukowcy z Narodowego Laboratorium Los Alamos (LANL) w Nowym Meksyku znają dwa sposoby rozwiązania tego problemu. Jeden ...
ROSJA FINALIZUJE PRACE NAD SAMOLOTEM NAJNOWSZEJ GENERACJI
JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 1999
Na początku br. na lotnisku w Żukowskim pod Moskwą po raz pierwszy publicznie zademonstrowano prototyp rosyjskiego samolotu wielozadaniowego V generacji Mikojan MFI (wielozadaniowy myśliwiec frontowy). Prototyp jest tzw. demonstratorem technologicznym ...
ZDĄŻYĆ PRZED RAKIEM
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Kwiecień 1999
Rak sutka (piersi) i szyjki macicy to dwa nowotwory złośliwe najczęściej występujące u kobiet w Polsce. Pierwszy z nich stanowi ponad 18%, a drugi- około 8% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe, na które zapadają kobiety. W 1995 roku około ...
BIOCHEMICY ZDEMASKUJĄ ŁGARSTWA ZWYRODNIALCÓW
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Nowa metoda biochemiczna opracowywana w Pittsburghu (USA) być może przyczyni się do zdemaskowania rodziców znęcających się nad dziećmi. Często przychodzą oni z dzieckiem do szpitala długo po pobiciu, twierdząc, że "właśnie upadło". Oględziny ...
ODKRYTO NOWĄ POSTAĆ AZOTU
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Azot jest pierwiastkiem niezwykle skromnym. Dotychczas znaliśmy tylko dwie formy, w których atomy azotu są połączone tzw. wiązaniami kowalencyjnymi. Pierwsza forma to wyizolowany z powietrza w 1772 roku azot cząsteczkowy N2. Kolejną formą jest zsyntetyzowany ...
MOLEKULARNY PUCHAR
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Chemicy z Uniwersytetu Erlangen w Niemczech skonstruowali molekularną replikę pucharu wręczanego zwycięzcom piłkarskich mistrzostw świata. Chemiczna kopia mierzy 3 nm, jest więc 100 mln razy mniejsza od oryginału. "Nanopuchar" powstał przez ...
SIEĆ STALE ROŚNIE
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1999
Około 147 mln ludzi korzysta z Internetu w domu lub pracy co najmniej raz w tygodniu, co oznacza więcej niż dwukrotny wzrost tej liczby w ciągu trzech lat (w 1996 roku wynosiła ona 61 mln) - podaje ostatnie sprawozdanie Almanachu Przemysłu Komputerowego, ...
NIESPODZIEWANY SPOSÓB NA KORKI
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Co zrobić, aby zapobiec korkom na autostradach? Prosta sprawa - zwiększyć (!) liczbę samochodów. Do tego paradoksalnego wniosku doszli naukowcy pracujący nad zagadnieniami ruchu drogowego w Xerox Palo Alto Research Center w Stanach Zjednoczonych ...
POŻYTKI Z GIER KOMPUTEROWYCH
ILONA BENDYK Kwiecień 1999
W 1996 roku powstał w Wielkiej Brytanii Institute of Cognitive Neuroscience, mający ułatwić współpracę i wymianę doświadczeń naukowcom zajmującym się badaniami nad mózgiem. Jednym z członków Instytutu jest University College of London (UCL), w którym ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Kwiecień 1999
Jak dobry trener nie musi, a raczej nie musiał być dobrym sportowcem, tak autor atrakcyjnych i ciekawych łamigłówek nie jest zazwyczaj mistrzem w rozwiązywaniu. Wielu znanym popularyzatorom łamania głowy zdarzało się nieraz publikować rozwiązania zadań, ...
PRAWO PO STRONIE DZIĘCIOŁÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Para upartych dzięciołów spowodowała chwilowe wstrzymanie budowy nowej biblioteki w mieście Riverton w stanie Utah. Ptaki wydziobały sobie dziuplę w ścianie konstruowanej budowli i nijak nie dają się z niej wypłoszyć, prośbą ni groźbą. Budowlańcy trzymają ...
WIRTUALNA RZECZYWISTOŚĆ BEZ HEŁMU
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Już niebawem będziemy mogli oglądać trójwymiarowe obrazy na zwykłym ekranie, bez konieczności nakładania niewygodnych kasków i okularów. Opracowany przez działającą w Londynie firmę Reality Vision ekran podłącza się do komputera jak zwykły monitor. Efekt ...
MOWA CIAŁA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Jak dowodzi w swym artykule w "Nature" dr Jana Iverson z Uniwersytetu Stanu Indiana w Bloomington, zwyczaj używania rąk (i całego ciała) w trakcie rozmowy nie jest nawykiem kulturowym, lecz prawdopodobnie skłonnością zakodowaną genetycznie. ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1999
"ERUDYTĄ KWIETNIA" ZOSTAJE PAN ROMAN MĘKICKI Z GLIWIC Sprawdziliśmy - proszę szanownych zawodników - kupony, które dotarły do nas do końca stycznia br. Oznacza to, że mamy już pierwsze sygnały o wynikach naszego eksperymentu z ułatwieniem ...
GŁOWA DO GÓRY - KWIECIEŃ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejszemgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
SZUKAJCIE, A ZNAJDZIECIE
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1999
...powiada Pismo (Ewangelia wg św. Mateusza 7,7) - i mogłoby to być cudownym sloganem reklamowym dla całego Internetu. Jak wiadomo, rzeczywiście - dobrze poszukawszy - można tu znaleźć wszystko. Szukać można jednak rozmaicie. Najczęściej ...
MOJE BIEGUNY. DZIENNIK Z WYPRAW 1990-1998 MOJE NAJLEPSZE ZAGADKI MATEMATYCZNE I LOGICZNE NIESPOKOJNA PLANETA. NAJWIĘKSZE KATAKLIZMY W HISTORII LUDZKOŚCI PO BOGU. O PRZYSZŁOŚCI RELIGII
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN KRZYSZTOF CIESIELSKI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Kwiecień 1999
PO BOGU.O PRZYSZŁOŚCI RELIGII.Don Cupitt. Przełożył Piotr Sitarski.Wydawnictwa CiS i WAB, Warszawa 1998. Don Cupitt to anglikański pastor, a jednocześnie profesor filozofii i teologii na Uniwersytecie Oksfordzkim. Jest więc niewątpliwie autorem kompetentnym, ...
SPOLARYZOWANYM OKIEM
BOGUSŁAW BAGIŃSKI Kwiecień 1999
Gdy odbieram mikroskopowe zdjęcia minerałów z laboratorium fotograficznego, często spotykam się z dużym zainteresowaniem innych klientów, a nawet fachowców z laboratorium. Po obejrzeniu odbitek i uzyskaniu wyjaśnień zwykle nie ukrywają zdziwienia, ...
NIE MA BEZPŁATNYCH OBIADÓW
X.RUT Kwiecień 1999
Wśród wielu pomników braku rozsądku poczesne miejsce zajmuje artykuł Konstytucji głoszący bezpłatność kształcenia w publicznych szkołach wyższych z wyjątkiem niektórych usług edukacyjnych, które mogą być odpłatne. Będąc wynikiem kompromisu, świadczy ...
GDZIE STUDIOWAĆ?
KUBA Kwiecień 1999
W lutowym numerze "WiŻ" przeczytałem artykuł o Uniwersytecie Harvarda. Studiuję geografię na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu i chciałbym, jeśli to możliwe, uzyskać informacje o studiach doktoranckich w USA. Proszę także o adresy ...
CZY ZMIENIAMY KLIMAT?
TADEUSZ FLORKOWSKI TOMASZ GOSLAR KAZIMIERZ RÓŻAŃSKI MACIEJ SADOWSKI LESZEK STARKEL ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1999
W majowym numerze "Wiedzy i Życia" ukazał się obszerny artykuł prof. Zbigniewa Jaworowskiego Czy człowiek zmienia klimat? Autor artykułu stara się dowieść tezy, iż grupie sprytnych i bezwzględnych naukowców udało się wprowadzić w błąd opinię ...
O SŁOWOTWÓRCZEJ GIĘTKOŚCI NAZWISK
JAN MIODEK Kwiecień 1999
Jeśli dodamy do tego falandyzację i jaskiernizację prawa, to uznać trzeba, że na ten ogranicznik zbytnio liczyć nie możemy - czytam w jednym z artykułów Michała Zielińskiego i uświadamiam sobie nie po raz pierwszy, że można w polszczyźnie urabiać ...
ROK CHWAŁY JOSE SARAMAGO
ELŻBIETA MILEWSKA Kwiecień 1999
SŁYNNE POWIEDZENIE WIELKIEGO POETY FERNANDO PESSOA (1888--1935) MOJA OJCZYZNA TO JĘZYK PORTUGALSKI NABRAŁO NOWEGO ZNACZENIA 8 PAŹDZIERNIKA 1998 ROKU, KIEDY TO PONAD 200 MLN LUDZI MÓWIĄCYCH TYM JĘZYKIEM ŚWIĘTOWAŁO PRZYZNANIE LITERACKIEJ NAGRODY ...
JĘZYK CZY DIALEKT?
BRONISŁAW JAKUBOWSKI Kwiecień 1999
ROZMAWIAJĄC O JĘZYKACH, DOŚĆ SWOBODNIE POSŁUGUJEMY SIĘ OKREŚLENIAMI: JĘZYK POLSKI, FRANCUSKI, NIEMIECKI CZY HISZPAŃSKI. ICH ZNACZENIE WYDAJE SIĘ TAK OCZYWISTE JAK FAKT, ŻE NIE MA JĘZYKA WENEZUELSKIEGO CZY BRAZYLIJSKIEGO. SPRAWA WCALE NIE JEST JEDNAK ...
NIEWINNOŚĆ UZDRAWIA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Doktor Dieter Frey, psycholog prowadzący badania ofiar nieszczęśliwych wypadków w Klinice Uniwersyteckiej w Kilonii, odkrył, że najlepsze rokowania szybkiego powrotu do zdrowia mają pacjenci przekonani, że wypadek nastąpił nie z ich winy. Zbadał on ...
MISTRZ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 1999
Hendrik Anton Lorentz urodził się w Arnhem w 1853 roku. Był cichy, spokojny, dość wątły i bardzo późno nauczył się mówić. Nie sprawiał więc wrażenia cudownego dziecka. Kiedy jednak jako sześciolatek zaczął chodzić do szkoły, szybko stał się najlepszym ...
WIELKANOCNE "TURKI"
LUBOMIR KOSIŃSKI Kwiecień 1999
"Turki" podczas święcenia ognia w Wielką Sobotę; Drobin, woj. mazowieckie Wiele przemawia za tym, że zwyczaj wystawiania w Wielki Piątek Grobów Pańskich i ich adoracji zawdzięczamy bożogrobcom. Ten zakon rycerski, założony w 1099 roku w ...
AMNEZJA EUFORYCZNA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Jeśli wierzyć ogłoszonym niedawno w liście do czasopisma "Lancet" wynikom badań dwu lekarzy, Chi Dang i Lawrence'a Gardnera, z Uniwersytetu Johna Hopkinsa w Baltimore, prezydent Clinton być może nie kłamał, kiedy oświadczył pod przysięgą, ...
WIARA PRZEDŁUŻA ŻYCIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Wzrasta liczba badań medycznych dowodzących, że ludzie obdarzeni silną wiarą religijną są, statystycznie biorąc, zdrowsi i żyją dłużej od ateistów. Częściej przeżywają pomyślnie operację serca i mają większe szansę wyleczenia się z depresji (jeśli ...
NAGRODA ZA GRZECH
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Pozytywny wpływ na długość naszego życia ma także łakomstwo, zwłaszcza szczególna jego forma, odznaczająca się niepohamowanym zamiłowaniem do spożywania czekolady. Tak przynajmniej twierdzi epidemiolog z Uniwersytetu Harvarda dr I-Min Lee, który przeprowadził ...
DLACZEGO ZAWSZE PADA W NIEDZIELE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Opublikowane niedawno w tygodniku "Nature" badania sugerują, że zgodnie z tym, co od dawna podejrzewaliśmy, deszcz częściej pada w czasie weekendu niż w dni robocze. Aby dojść do tej dość oczywistej konkluzji, klimatolodzy z Uniwersytetu ...
PERPETUUM MOBILE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Miesięcznik "Omni" ogłosił wyniki konkursu na niekonwencjonalne teorie naukowe. Pierwszą nagrodę otrzymała następująca propozycja: Kot zrzucony na ziemię ląduje ZAWSZE na czterech łapach; kiedy upada nam na podłogę kromka chleba, ląduje ona ...
GENETYKA NA ODSIECZ GAJOWYM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
W Kolumbii Brytyjskiej - prowincji kanadyjskiej, znanej z pięknych krajobrazów i niezmierzonych lasów - kradzież drzew stała się poważnym problemem ekonomicznym. Pojedynczy egzemplarz zachodniego czerwonego cedru o wartości rynkowej sięgającej ...
ALKOHOL CHRONI ZDROWIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Kolejna dobra wiadomość dla umiarkowanych konsumentów napojów wyskokowych: jak donosi w "Journal of the American Medical Association" dr Mitchell Elkind z Uniwersytetu Columbia, kieliszek (lub dwa) alkoholu dziennie aż o 50% może obniżyć ...
PIESKIE ZDROWIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
W świecie, w którym odpowiedzią na każdy ludzki problem jest stosowna pastylka, postęp farmakologii nie mógł nie objąć zwierząt domowych, zwanych ostatnio bardziej stosownie "zwierzętami towarzyszącymi". Amerykańska Food and Drug Administration, ...
JAK WĘDROWALI SŁOWIANIE?
MARIA MIŚKIEWICZ Kwiecień 1999
W CIĄGU KILKUSET LAT SŁOWIANIE ZAJĘLI WIELKIE OBSZARY EUROPY, JUŻ W VII WIEKU POWSTAŁO PIERWSZE PAŃSTWO SŁOWIAŃSKIE, TZW. PAŃSTWO SAMONA. W JAKI SPOSÓB OSIEDLALI SIĘ NA NOWYCH TERENACH? Starożytni pisarze w VI wieku często wspominają o Słowianach. Znają ...
WYKRYWACZ BAKTERII
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Jak wykryć bakterie szybko, prosto i tanio? "Bioprocesor" skonstruowany przez brytyjskich naukowców (University of Wales) pozwala wykrywać, klasyfikowaći oceniać ilościowo bakterie dzięki poddaniu ich działaniu prądu elektrycznego (wytwarza ...
SWAS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Start satelity SWAS, pierwotnie zaplanowany na 3 grudnia, odkładano dwukrotnie. Za trzecim razem całą sprawę wziął w swe ręce sam św. Mikołaj i w nocy z 5 na 6 grudnia 1998 roku Submillimeter Wave Astronomy Satellite (bo tak brzmi pełna nazwa SWAS-a) ...
REZONANS NA SALI OPERACYJNEJ
REDAKCJA Marzec 1999
Operacje mózgu wymagają doskonałych umiejętności technicznych, znajomości anatomii i szczególnych predyspozycji. Jednak nawet najlepszy fachowiec niewiele zdziała bez odpowiedniej diagnostyki. To od badania głowy rozpoczęła się kariera tomografii komputerowej, ...
HISTORIA ZAPISANA W TORFIE
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Ołów, jeden z najwcześniej poznanych metali użytkowych (i pierwszy wytapiany z rud), odegrał w dziejach ludzkości istotną rolę. Starożytna i nowożytna historia odbija się wyraźnie w poziomie skażenia atmosfery ołowiem na przestrzeni wieków. Ostatnio ...
ŻYWY DOWÓD EWOLUCJI
MAGDALENA FIKUS Marzec 1999
Nowe osiągnięcie genomiki: w pełni poznany DNA Rickettsia prowazekii (Charles Kurland z zespołem, Uniwersytet w Uppsali) budzi zainteresowanie z dwóch powodów. Chodzi o pasożytnicze bakterie, które mogą żyć i mnożyć się tylko wewnątrz komórki gospodarza, ...
KIEDY OCEANY ZACZĘŁY ODDYCHAĆ?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Zaczynają się wyjaśniać przyczyny kambryjskiej eksplozji życia na Ziemi.Zdaniem D.E. Canfielda z Odense University w Danii, swobodny rozwój życiana naszej planecie nie był możliwy przed okresem kambryjskim, ponieważ w oceanach praktycznie nie było wolnego ...
JUBILEUSZOWY PULSAR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Pierwszy pulsar został odkryty w listopadzie 1967 roku w Mullard Radio Astronomy Observatory w Cambridge (Anglia). Przypomnijmy, że mianem tym określa się w astronomii szybko wirującą gwiazdę neutronową obdarzoną silnym polem magnetycznym, która jest ...
BAZALTOWY POTOP...
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Może się okazać, że katastrofalne zmiany klimatu, uznawane za najbardziej prawdopodobną przyczynę występowania w historii Ziemi okresów masowego wymierania, miały zawsze to samo źródło -- wulkanizm. Wyniki uzyskane przez zespół brytyjskich i amerykańskich ...
CZEKAJĄC NA POTOP
BOGDAN ŻURAWSKI Marzec 1999
Jeśli rząd sudański zrealizuje plany budowy dwóch tam na Nilu, w Kadżbar i w Hamadab, zalane zostaną ogromne połacie Doliny Nilu między III a IV kataraktą. Na razie prace wstrzymują brak pieniędzy i drażliwe kwestie związane z umową o podziale wód Nilu ...
SŁOŃCE INACZEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Detektor Superkamiokande jest powszechnie znany jako urządzenie, które dostarczyło dowodów na to, że neutrina mają niezerową masę spoczynkową [patrz: Sygnały, Neutrina mają masę!, "WiŻ" nr 8/1998]. Mało kto wie jednak, że za jego pomocą można ...
SŁABY REFLEKS OCEANÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Oceany nie nadążają z magazynowaniem zwiększonej ilości dwutlenku węgla, wydzielanego do atmosfery w wyniku działalności człowieka - tak twierdzi pięciu amerykańskich naukowców, autorów artykułu, jaki ukazał się niedawno w "Nature". Odkrycie ...
LECZNICZE WIELBŁĄDY
MAGDALENA KAWALEC Marzec 1999
Wielbłądy mają wiele unikatowych cech, umożliwiających im przeżycie w ekstremalnych pustynnych warunkach; są też sprawy, z którymi zupełnie sobie nie radzą (np. nie potrafią przechodzić przez ucho igielne...). Wygląda jednak na to, że mogą być interesujące ...
KUP PAN KSIĘŻYC!
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Każdy może mieć na własność kawałek naszego naturalnego satelity. Wystarczy dać ogłoszenie w prasie i przygotować odpowiednią ilość gotówki. Uczyniwszy tak, agenci FBI udaremnili próbę sprzedaży okazu skały księżycowej za 5 mln dolarów. Ku ich zaskoczeniu ...
DLACZEGO LIMONY PACHNĄ LIMONAMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Zielone limony (owoce limety, Citrus aurantiifolia) nie są w Polsce owocami popularnymi. Pośrednio znamy je jednak doskonale, choć pewnie nie zdajemy sobie z tego sprawy - aromat limonów jest składnikiem coca-coli, 7-up i sprite'a, wielu innych napojów ...
NOWY RODZAJ MAGNESÓW MOLEKULARNYCH
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Niektóre sole nieorganiczne, przede wszystkim halogenki (chlorki, bromki itp.), tworzą struktury przestrzenne żywo przypominające postacie węgla: nawarstwione pseudografitowe arkusze, klatkowe twory podobne do fullerenów, a także nanorurki. Do tej grupy ...
CZY JEDNAK METEORYT
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Frank Kyte, geochemik z University of California w Los Angeles, twierdzi, że udało mu się znaleźć fragment pozaziemskiego obiektu, który obarcza winą za spowodowanie zagłady dinozaurów około 65 mln lat temu. Źródło: NASA W 1980 roku Luis Alvarez, ...
PRZEKLĘTE KOMÓRKI
EDWIN BENDYK Marzec 1999
Stwierdzenie o coraz natrętniejszym wkraczaniu telefonów komórkowych do codziennego życia jest banałem. Dźwięki dzwonków telefonicznych dobiegają dziś z każdej strony. Słychać je w restauracjach, autobusach, podczas seansów kinowych i w toaletach. Na ...
ZBURZONA TEORIA BURZ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Analiza pomiarów z satelity FORTE, przedstawiona na konferencji American Geophysical Union w grudniu ub.r., wykazała, że ogromna liczba wyładowań atmosferycznych zachodzi w głębi chmur, gdzie nie są widoczne ani z powierzchni Ziemi, ani z kosmosu. Naukowcy ...
MIĘDZY DOMEM A PRACĄ
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 1999
Co stanowi treść naszego życia codziennego, czemu poświęcamy najwięcej czasu i energii? Jakiego rodzaju działaniom poświęcają się ludzie, których znamy, których spotykamy na co dzień? Pytania te ankieterzy CBOS-u zadali Polakom u schyłku PRL oraz po ...
PSY I LUDZIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Jak dowodzi w swej nowej książce Ewoluujący mózg biolog John Allman,psy są rzeczywiście najlepszymi przyjaciółmi człowieka - a jeśli nie najlepszymi, to przynajmniej najstarszymi. Powołując się na niedawne badania mitochondrialnego DNA psów, przeprowadzone ...
NEAR NIE ZBLIŻYŁ SIĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Sonda NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) miała 10 stycznia wejść na orbitę wokół planetoidy Eros [patrz: Sygnały, NEAR, "WiŻ" nr 1/1999]. W grudniu ub.r. doganiała Erosa z prędkością około 3100 km/godz. 20 grudnia rozpoczęła pierwszą fazę ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Marzec 1999
Ustalanie strukturalnych wzorów chemicznych może być ciekawą łamigłówką-układanką, jeśli ograniczyć się tylko do geometrii. Na przykład: jak utworzyć cząsteczkę z trzech atomów węgla i sześciu atomów wodoru, pamiętając, że każdy węgiel ma cztery "rączki", ...
PAMIĘTAJMY O STAROŚCI
CZESŁAW GŁAZOWSKI Marzec 1999
Szanowni Państwo, piszę po lekturze dyskusji redakcyjnej o starości zamieszczonej w "WiŻ" nr 11/98. Jako jeszcze prawie pełnosprawny starzec chcę wyrazić żal, że dziennikarze tak mało mówią o strasznej niesprawności starych ludzi. Przecież ...
NAJDROŻSZA MASZYNKA
DOMINIK HAMERA Marzec 1999
...Zaintrygowała mnie wiadomość ze styczniowego numeru "Wiedzy i Życia", a mianowicie, że opracowanie nowej maszynki do golenia Mach3 kosztowało firmę Gillette ni mniej, ni więcej tylko 750 mln dolarów. Wartość ta wydaje mi się ostro przesadzona ...
ROK NIEDYSKRECJI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Prezydent Clinton nie był jedyną znaną osobistością, o której życiu prywatnym dowiedzieliśmy się w 1998 roku rzeczy, o jakich nasi rodzice nigdy z nami nie rozmawiali. O jego poprzedniku sprzed dwustu lat, Tomaszu Jeffersonie, plotkowano już w 1802 ...
JĄKAŁA Z WYBORU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 1999
Sławny fizyk i chemik Robert Boyle (1627-1691) urodził się w Lismore w Ulsterze, jako czternaste dziecko Richarda Boyle'a, który wywodził się z dawnego, ale ubogiego angielskiego rodu. Do Irlandii przybył w końcu XVI stulecia i tam dopiero dorobił ...
PRZEGAPIONA SUPERNOWA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Astronomowie z Max-Planck-Institut für Extraterrestrische Physik (MPE) w Garching koło Monachium odkryli ślady wybuchu supernowej, która rozbłysła około 700 lat temu w gwiazdozbiorze Żagli. W kronikach historycznych nie ma o niej wzmianki prawdopodobnie ...
GŁOWA DO GÓRY - MARZEC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami ...
NIEZWYKŁA WIEDZA
BOGDAN MIŚ Marzec 1999
JAK TO DZIAŁA? Opowiem dziś - kolejny już raz - o ciekawym człowieku Internetu. Gdyby istniał tytuł "Postaci Sieciowej", to jemu należałby się bez wątpienia, i to z bardzo niskim numerem. Profesor Marshall Brain, bo o nim mowa, jest ...
GENY A CHARAKTER. JAK SOBIE RADZIĆ Z GENETYCZNYM DZIEDZICTWEM? WIELCY FILOZOFOWIE - MINIATURY FILOZOFICZNE WSZECHŚWIAT STEPHENA HAWKINGA
MAGDALENA FIKUS JERZY KOWALSKI-GLIKMAN MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Wydawnictwo Amber, Warszawa 1997/1998. Na wielką filozofię składają się nie opasłe dzieła, ale wielkie myśli- pisze Jacek Hołówka we wstępie do jednej z książek wchodzących w skład Miniatur filozoficznych. To zdanie jest mottem serii niewielkich ...
MOCNE KARTY
A. BIGOR Marzec 1999
W numerze 12/1998 "Wiedzy i Życia" napisał Pan o karcie Sound Blaster Live! Zrozumiałe jest dla mnie, że, będąc pod wrażeniem przestrzennego dźwięku, nie mógł uchronić się Pan od przejaskrawień, jakkolwiek... Nie ma czegoś takiego, jak "najmocniejsza ...
PRECYZYJNE PRZYIMKI
JAN MIODEK Marzec 1999
Gdy przed wrocławskim sympozjum specjalistów chorób żołądka i jelit, podczas którego miałem okolicznościowy wykład, przeglądałem numery specjalistycznego czasopisma "Gastroenterologia Polska" (gr. gaster - "żołądek", enteron- ...
ŚMIERĆ I PODATKI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Dwie rzeczy, które w życiu są pewne - głosi amerykańskie porzekadło - to śmierć i podatki. Niedawne wyniki badań archeologicznych potwierdzają tę prawdę, nadając jej zarazem szacowną patynę. Jak ogłosił w grudniu na konferencji prasowej szef ...
EUGENICZNA CHOINKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
W ubiegłym sezonie świątecznym Amerykanie zakupili około 35 mln świątecznych drzewek, zarówno jodeł, jak i najrozmaitszych odmian sosen i świerków. Już za parę lat jednak będą oni mogli nabyć genetycznie udoskonalone jodełki o poprawionych parametrach ...
NIE TAK, NIE TAK, MÓJ SZLACHETNY
X.RUT Marzec 1999
Rys. Grzegorz Szumowski I znów po dłuższej przerwie spotkałem się z panem S. Spóźniłem się nieco do kawiarni, gdzie byliśmy umówieni, jako że wyjątkowo zimna aura (skutek ocieplenia klimatu Ziemi?) nie sprzyjała perypatetycznej formie spotkania.Pan ...
KOTY I PSY WOLĄ BOGATYCH
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Domowe zwierzaki najwyraźniej źle znoszą pustki w kieszeni właścicieli. Choć wydaje się oczywiste, że ludzie niezamożni są mniej chętni do płacenia za weterynarza i bardziej wyszukane menu dla swoich podopiecznych, to jednak nie wszystko. W podsumowaniu ...
WEGETARIAŃSKIE PSY ŻYJĄ DŁUŻEJ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Organizacja poświęcona ochronie praw zwierząt, PETA (People for the Ethical Treatment of Animals), ogłosiła w lecie wstępne wyniki sponsorowanych przez siebie badań, dowodzących, że nie tylko ludzie są zdrowsi i żyją dłużej, jeśli nie jedzą mięsa. ...
REKORD ZŁEGO STYLU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Jak co roku, czasopismo "Philosophy and Literature" ogłosiło wyniki swego konkursu na najgorzej napisany fragment prozy. Tym razem lauretką jest wybitna uczona, profesor retoryki i literatury porównawczej z Berkeley, pani Judith Butler, którą ...
ILE CZŁOWIEKA W ZWIERZĘCIU
JOANNA KOMOROWSKA Marzec 1999
W KTÓRYM MIEJSCU KOŃCZY SIĘ UMYSŁ ZWIERZĘCIA, A ZACZYNA PRAWDZIWIE LUDZKA ZDOLNOŚĆ DO ROZUMOWANIA I ODCZUWANIA? OKAZUJE SIĘ, ŻE WCALE NIE TAM, GDZIE SPODZIEWAŁABY SIĘ TEGO WIĘKSZOŚĆ Z NAS. Kiedy Nicolas de Malebranche wymierzył kopniaka kulącej się ...
EROS NAD NILEM
KAROL MYŚLIWIEC Marzec 1999
STAROŻYTNY EGIPT ZNAMY Z PIRAMID, ŚWIĄTYŃ, DZIEJÓW POTĘŻNYCH FARAONÓW. MNIEJ WIEMY NATOMIAST O EROTYCE EGIPTU, ZARÓWNO TEJ W WYMIARZE BOSKIM, JAK I LUDZKIM. Świat Egipcjanina był kompozycją antytez, przeciwstawnych pojęć, których łączenie zapewniało ...
RAJ WŚRÓD KSIĄŻEK
HENRYK HOLLENDER Marzec 1999
NA WARSZAWSKIM POWIŚLU, W DZIELNICY, W KTÓREJ NIEWIELE OSTATNIO BUDOWANO, POJAWIŁ SIĘ NOWOCZESNY GMACH - NOWA BIBLIOTEKA UNIWERSYTECKA. JEST TO JEDNA Z NIELICZNYCH W OSTATNICH DZIESIĘCIOLECIACH WIELKICH INWESTYCJI W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM. Wejście ...
KORSARZ
STEFAN BRATKOWSKI Marzec 1999
Jeszcze przed końcem XIX wieku Ameryka wyszła na czoło gospodarki światowej. Poznaliśmy tu jej bankowych majstrów i - piratów. Jednym z nich zainteresujemy się bliżej, ponieważ z jego doświadczeń można się czegoś nauczyć i dzisiaj. Cywilizacja zmieniała ...
CHŁOPCZYK CZY DZIEWCZYNKA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Jak doniosły środki masowego przekazu, grupie uczonych pracujących pod wodzą dr. Edwarda Fuggera z Fairfax w stanie Wirginia udało się opracować metodę sortowania plemników, która może stać się spełnieniem odwiecznych marzeń wielu rodziców. Procedura, ...
PODUSZKA POWIETRZNA DLA MOTOCYKLISTY
PAWEŁ WERNICKI Luty 1999
Motocykl wciąż jest uważany za dość ryzykowny środek komunikacji (choć niektórych to właśnie pociąga). Bezpieczeństwo motocyklisty zależy raczej od jego umiejętności i refleksu niż konstrukcyjnych zabezpieczeń, których trudno wymagać od otwartego pojazdu. Skórzane ...
SERENGETI NA SYBERII
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Naukowcy chcą odtworzyć ekosystem z ostatniej epoki lodowcowej. Siłą sprawczą mają być specjalnie do tego celu sprowadzone zwierzęta: konie, bizony, renifery, woły piżmowe. Poligonem doświadczalnym będzie rezerwat na Nizinie Kołymskiej we wschodniej ...
KAWKA ALBINOS
ALOJZY CISZKIEWICZ Luty 1999
Ta dziwnie ubarwiona kawka została sfotografowana przy ruchliwej ulicy w centrum Sandomierza. Zwykle widujemy kawki z czarnymi piórami o niebieskawym połysku, tylko głowa tych ptaków z tyłu i boku jest siwa. Przyczyną powstawania anomalii w ubarwieniu ...
WŁASNY DEFIBRYLATOR
ARKADIUSZ MILLER Luty 1999
Choroby serca i układu krążenia od dawna są główną przyczyną śmierci w wielu krajach rozwiniętych. Jednym z najgroźniejszych schorzeń jest nawracające migotanie przedsionków. Leczy się je farmakologicznie, a jeśli to nie pomaga, stosuje zabieg polegający ...
ODKRYCIA W SAKKARZE
KAROL MYŚLIWIEC Luty 1999
Poszukiwania archeologiczne w Egipcie trwają już 200 lat, wciąż jednak naukowcy odkrywają tam nowe zabytki z epoki faraonów, dzięki czemu coraz lepiej można poznać historię władców tego potężnego państwa i życie codzienne jego mieszkańców. Fot. Zbigniew ...
PIERŚCIEŃ EINSTEINA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Zgodnie z przewidywaniami teorii względności tory promieni świetlnych biegnących w polu grawitacyjnym są zakrzywione. Gdy źródło światła, źródło pola grawitacyjnegoi obserwator znajdują się niemal na jednej linii, występuje efekt soczewkowania grawitacyjnego: ...
NIEMCY CZY ROSJANIE - ANALIZA PYŁKU UJAWNIA SPRAWCÓW MASOWEGO MORDU
MAGDALENA PECUL Luty 1999
W lutym 1994 roku w centrum Magdeburga robotnicy budowlani odkryli masowy grób ze szkieletami trzydziestu dwóch mężczyzn. Po początkowych gorączkowych spekulacjach niemieckich gazet pojawiły się dwie poważne hipotezy dotyczące tożsamości ofiar i zabójców. ...
HIV PRZED SĄDEM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Ryc. Joanna Murawska Po raz pierwszy w historii sądownictwa Stanów Zjednoczonych dowodem w sprawie o morderstwo stała się analiza materiału genetycznego wirusa HIV. Ostatnio sąd stanowy w Luizjanie orzekł, że gastroenterolog Richard J. Schmidt jest ...
WIEŚCI Z PAJĘCZYNY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Jak donosi w Sieci Leon Brocard ( http://www.ntk.net/longerthanthis/) najdłuższym internetowym adresem, jaki udało mu się zidentyfikować, jest www.do.you.think.really.that.we.created.that.host.only.for.fun.horus.ch, choć redakcja "New Scientist" ...
"MOKRE" KSIĘŻYCE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Fot. JPL/NASA/CalTech W pierwszych miesiącach ub.r. odkryto ogromne ilości wody na jowiszowym księżycu - Europie. Bardzo interesujące ślady tego życiodajnego płynu znaleziono też na naturalnym satelicie Ziemi [patrz: Galileo, Europa i woda, "WiŻ"nr ...
TELESKOP MISTRZEM TECHNIKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Massimo Tarenghi (z lewej) podczas ceremonii wręczania nagrody Fot. European Southern Observatory Budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) teleskop VLT, który po ukończeniu w 2001 roku stanie się największym teleskopem świata [patrz: ...
SCHUDNĄĆ, ALE JAK?
JERZY DĄBROWSKI Luty 1999
Fot. PhotoDisc Leptyna, odkryta kilka lat temu, jest białkiem produkowanym przez komórki tłuszczowe. Działając na część mózgu - podwzgórze -reguluje apetyt i w ten sposób masę ciała. Mutacje genu tego hormonu są najprawdopodobniej przyczyną ...
INWAZJA Z KOSMOSU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Wielkim powodzeniem wśród amerykańskich czytelników cieszy się wydana niedawno książka Ann Druffel Jak bronić się przed uprowadzeniem przez kosmitów (New York: Three Rivers Press, 1998). Jedną ze skutecznych metod jest, jej zdaniem, noszenie przy sobie ...
STARDUST
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Na 6 lutego przewidziano start sondy Stardust, która ma dotrzeć do komety Wild 2 i - po raz pierwszy w historii - powrócić na Ziemię z próbkami materii kometarnej oraz pyłu międzyplanetarnego. Stardust jest czwartą misją z serii Discovery, na ...
DLACZEGO W OCEANACH NIE MA OWADÓW?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Źródło: Internet Owady są jedną z najbardziej liczebnych grup zwierząt na Ziemi (co najmniej 5 mln gatunków). Zasiedlają niemal każdy typ środowiska, także najgorętsze i najmroźniejsze miejsca naszej planety; są i takie, które żyją w słonych jeziorach. ...
SERCE, URODA, MATEMATYKA
BOGDAN MIŚ Luty 1999
Wbrew pozorom, nie będą to wspominki matematyka o amorach z urodziwymi studentkami (choć, prawdę mówiąc, byłoby co powspominać...). Jak zawsze w tym kąciku, proponuję Czytelnikom odwiedzenie tych witryn, które z różnych tym razem względów zwróciły moją ...
SILIKONOWY SZARMACH
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Komputer wykazał już swą wyższość nad ludzkim gatunkiem w grach wymagających intensywnej pracy mózgu, takich jak szachy. Jeśli japońscy uczeni z Sony Computer Science Laboratory zrealizują pomyślnie swe naukowe ambicje, następnym sportem, w którym człowiek ...
GŁOWA DO GÓRY - LUTY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 lutego o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 lutego o 23:00, 1 marca o 22:00 i 15 marca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
"KY", "GY" I "KE", "GE" W DZIEJACH POLSZCZYZNY
JAN MIODEK Luty 1999
Oto fragment jednego z reportaży w "Gazecie Wyborczej": Zanim Gienek z Mańkiem święcenia odebrali, ich rodzice żyli tak jak każdy. Pod koniec miesiąca w sklepie kupowali na krechę. Państwo się z nich zrobiło, kiedy chłopaki sutanny pozakładali ...
NIEŁATWO BYĆ OTYŁYM
JAN JESZKA Luty 1999
Z dużą przyjemnością przeczytałem artykuł pt. Problem w skali XXL. Zawarto w nim przegląd aktualnej wiedzy nt. możliwości leczenia otyłości, przedstawiony w sposób wyczerpujący i bardzo rzetelny. Chciałbym jednak zasugerować nieznaczne sprostowanie ...
AUDIT CZY AUDYT?
KAROLINA KRASIŃSKA Luty 1999
Zwracamy się z uprzejmą prośbą o rozstrzygnięcie następującej kwestii językowej. Instytut nasz objęty jest systemem zapewnienia jakości, nadzorowanym przez Polskie Centrum Badań i Certyfikacji (PCBC). Instytucja ta przeprowadza u nas kontrole, czyli ...
NIE TYLKO DLA ASTRONOMÓW
KRZYSZTOF KOLSUT MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
DLA ASTRONOMÓW Mam pewne uwagi dotyczące rubryki Obiekt Miesiąca. Popieram jej kontynuację lecz mam propozycję, by były w niej opisywane obiekty, które można obserwować za pomocą amatorskich teleskopów. Obiekty, które były opisywane (np. biegun ekliptyki), ...
PASKUDNA SPRAWA
X.RUT Luty 1999
Któż nie lubi zwierzątek domowych? Piesków, kotków, papużek, chomików, złotych rybek czy kanarków? Która pani nie lubi dobrych perfum, a pan - dyskretnie pachnącej wody po goleniu? Któż na plaży nie naciera się kremem czy olejkiem z odpowiednim "faktorem"? ...
TE NIEODPOWIEDZIALNE ZIELONE PAPIERKI
STEFAN BRATKOWSKI Luty 1999
W ROKU 1870 ANGLIA PRODUKOWAŁA TYLE WĘGLA I STALI, CO RESZTA ŚWIATA RAZEM WZIĘTA. NA DOMIAR AMERYKA WYKRWAWIŁA SIĘ WŁAŚNIE W BRATOBÓJCZEJ WOJNIE PÓŁNOCY Z POŁUDNIEM, SAMA BITWA POD GETTYSBURGIEM KOSZTOWAŁA ŻYCIE SETEK TYSIĘCY LUDZI! ÓWCZESNY SYSTEM PIENIĘŻNY ...
NIEODWZAJEMNIONA MIŁOŚĆ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
We wrześniu na podwórku domu państwa Edwarda i Anny Stuardi w Mobile, Alabama pojawił się dwumetrowej wysokości struś emu. Państwo Stuardi, w swym miłosierdziu, nakarmili gościa konserwami z psim jedzeniem, nie podejrzewając, że wkrótce ich życie małżeńskie ...
KOMPUTERYZACJA BUSZMENÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Buszmeni wyposażeni w miniaturowe, mieszczące się w dłoni komputery będą tropić zwierzęta na pustyni Kalahari. By uchronić rzadkie gatunki przed wyginięciem, biolodzy muszą znać ich liczebność i miejsca, w których najchętniej przebywają.Stosowana przez ...
CHEMIA BEZ PROBÓWEK
MAGDALENA PECUL Luty 1999
W TEORII TEJ (MECHANICE KWANTOWEJ) ZOSTAŁY SFORMUŁOWANE PODSTAWOWE PRAWA OBEJMUJĄCE ZNACZNĄ CZĘŚĆ FIZYKI I CAŁĄ CHEMIĘ, A JEDYNA TRUDNOŚĆ POLEGA NA TYM, ŻE PROWADZĄ ONE DO RÓWNAŃ, KTÓRE SĄ ZA TRUDNE, ŻEBY MOŻNA BYŁO JE POPRAWNIE ROZWIĄZAĆ. PAUL ...
PIERWSZY "STERNIK"
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 1999
Twórca cybernetyki Norbert Wiener (1894-1964) urodził się w mieście Columbia w stanie Missouri. Jego ojciec Leo Wiener, pochodzący z Białegostoku, jako szesnastolatek przybył do USA w 1880 roku z paroma dolarami w kieszeni, ale szybko zrobił karierę, ...
ULOTNY NOBEL
JAN KRÓLIKOWSKI Luty 1999
Na tę nagrodę zanosiło się już od dłuższego czasu. Pierwszym sygnałem było uznanie tlenku azotu (NO) za Cząsteczkę Roku 1992 przez prestiżowy tygodnik "Science". Czy ostatecznie zdecydowała Viagra, "pigułka roku 1998" - nie wiadomo. ...
KOCHAJ MATKĘ SWOJĄ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Jak wynika ze świeżych obserwacji Keitha Kendricka, etologa zatrudnionego przez Babraham Institute w brytyjskim Cambridge, freudowski kompleks Edypa może być także rozpowszechniony wśród zwierząt. Pan Kendrick pozamieniał dzieci urodzone w koziej i owczej ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Luty 1999
Na 7. Łamigłówkowych Mistrzostwach Świata w Stambule za rozwiązanie każdego zadania przysługiwała określona liczba punktów. Dla zadań logicznych liczba ta wahała się między 5 a 30. Łamigłówki zamieszczone w tym "Puzelandzie" - ostatnim ...
TAOIZM
BOGDAN S. ZEMANEK Luty 1999
WIEDZIEĆ, ŻE SIĘ (NIC) NIE WIE, TO JEST SZCZYT (WIEDZY). A NIEWIEDZĘ UZNAWAĆ ZA WIEDZĘ, TO JEST CHOROBA. Filozofia chińska przeżywała swój złoty wiek w poprzedzających zjednoczenie Chin epokach Wiosen i Jesieni (770-481 p.n.e.) i Królestw Walczących ...
KTÓRA NAJPIĘKNIEJSZA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Naukowy spór na temat uniwersalnych, ewolucyjnie wykształconych i genetycznie zakodowanych kanonów kobiecej urody trwa. Popularny wśród socjobiologów argument, że mężczyźni zdradzają, niezależnie od swej kulturowej afiliacji, wrodzony pociąg do kobiet ...
NIE TRZEBA BYĆ WARIATEM, BY WIERZYĆ W KOSMITÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Jak dowodzą statystyki, liczba Amerykanów przekonanych, że planetę naszą odwiedzili w przeszłości, bądź aktualnie odwiedzają, przybysze z innych cywilizacji (27%), jest wyższa niż liczba głosów oddanych w wyborach prezydenckichna Ronalda Reagana, George'a ...
CZY DOBRY SAMIEC LEPIEJ SKRZECZY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Biolodzy ewolucyjni od dawna twierdzili, że w przyrodzie obowiązywać musi zasada "prawdy w reklamie" - te cechy samca, które przyciągają samice, powinny być skorelowane z jego "genetyczną wartością". By sprawdzić, czy samce ...
ZEMSTA NATURY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
7 czerwca 1998 roku agencje prasowe doniosły: Szwajcarzy głosujący w niedzielnym referendum zdecydowaną większością głosów odrzucili propozycję przewidującą całkowity zakaz produkcji i patentowania genetycznie zmodyfikowanych zwierząt, roślin i innych ...
SZCZUR BY SIĘ UŚMIAŁ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Szczury nie władają ludzkim językiem, ale mają z ludźmi wiele wspólnego. Na przykład śmieją się, kiedy się je łaskocze. Ich śmiech, jak odkrył niedawno prof. Jaak Panksepp z Uniwersytetu stanu Ohio w Bowling Green, jest dla nas niesłyszalny, bowiem ...
UKŁAD SŁONECZNY W SZWECJI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Czy można zwiedzić Układ Słoneczny, nie ruszając się z Ziemi? Tak, już niedługo będzie można wybrać się na taką wycieczkę... do Szwecji. Powstaje tam największy na świecie model Układu Słonecznego - w skali 1:20 milionów. Środkiem modelu jest znajdujący ...
KALESONY BEZ PLUTONU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Czytelnicy zauważyli zapewne, że ostatnio panuje wielka moda na produkty "naturalne". Działając zgodnie z duchem czasu, australijskie czasopismo turystyczne "Wild" zamieściło niedawno, jak donosi "New Scientist", reklamę ...
WYGLĄD MOŻE BYĆ ZWODNICZY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Michael Kalick, psycholog z Uniwersytetu stanu Massachusetts w Bostonie, dokonał obserwacji, których wyniki rzucają światło na racjonalność ludzkich romantycznych impulsów. Czy może na brak takowej... Ludzkie pary nie dobierają się oczywiście (na ...
OCZYWIŚCIE, KIEDY JEST TRZEŹWA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Pijane muchy, no cóż - "padają jak muchy". Badania zespołu dr Ulrike Heberlein z Gallo Center na Uniwersytecie stanu Kalifornia w San Francisco (centrum to finansowane jest przez rodzinę Gallo, posiadającą najsłynniejsze w Ameryce winnice), ...
VIAGRA OBRONI... NOSOROŻCE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Wielka popularność nowego leku przeciw męskiej impotencji, Viagry, stwarza nadzieje, iż jego rozpowszechnienie w Azji doprowadzi do spadku popytu na mielony róg nosorożca, uważany przez chińską medycynę ludową za cudowny lek podnoszący męskość....
DLACZEGO TAK TRUDNO TRAFIĆ MUCHĘ?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Odpowiedź na to nękające nas od dawna pytanie poznaliśmy wreszcie dzięki dociekliwości Michaela Dickinsona i jego współpracowników z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley. Używając miniaturowej komory wirtualnej rzeczywistości, odkryli oni, że muchy ...
JURAJSKIE ODCHODY
PAWEŁ WERNICKI Styczeń 1999
Na filmie wszystko wygląda romantycznie - znakomity uczony bada DNA dinozaurów dzięki analizie zawartości układu pokarmowego prehistorycznych komarów, zatopionych w bursztynie. Jednak w realnym świecie uczeni uznają za bardziej obiecujące inne znalezisko: ...
SERYJNE KRATERY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999
Upadek komety Shoemaker-Levy 9 na powierzchnię Jowisza w 1994 roku był uważnie śledzony przez naukowców z całego świata. Na kolejnych ujęciach wydarzenia widać było, jak kometa rozpada się na części w polu grawitacyjnym planety, po czym spada w postaci ...
CO POWIEDZIEĆ DZIECIOM?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Mary Spraker i Greg Studdard z Atlanty są szczęśliwymi rodzicami trojaczków płci żeńskiej. Mary i Greg mają także 9-letniego syna, który został przez nich zaadoptowany. Pewnego dnia jego biologiczna matka, której tożsamość była im znana, przedstawiła ...
NEAR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Sonda NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) opuściła Ziemię 17 lutego 1996 roku na pokładzie rakiety Delta II. Półtora roku później (27.06.1997) przeleciała w odległości zaledwie 1200 km od planetoidy 253 Mathilde i dokładnie ją obfotografowała [patrz: ...
NIEWINNA KŁÓTNIA RODZINNA ZAKOŃCZONA DOKTORATEM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Profesor John Kobza z Virginia Polyterrchnic Institute, wybierając się na zakupy, miał zwyczaj parkowania samochodu na pierwszym wolnym miejscu, jakie mógł znaleźć, podczas gdy jego małżonka była zdania, że bardziej popłaca upór i wybredność, bowiem ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Styczeń 1999
PANI ANNA SZKARANDA "ERUDYTĄ STYCZNIA" 1999. NOWY ROK ZACZYNAMY OD NIESPODZIANKI... Najpierw o tej niespodziance. Mam nadzieję, że nie wezmą nam Państwo za złe, że nowy rok rozpoczniemy od drobnego odstępstwa od regulaminu naszego konkursu. ...
POLSKIE INNOWACJE
EDWIN BENDYK EDWIN BENDYK Styczeń 1999
Jednym z warunków rozwoju gospodarki na współczesnym rynku jest jej innowacyjność, zdolność do modernizacji i wdrażania nowych technologii i produktów. Można to najdobitniej wykazać na przykładzie wielkich koncernów. Z ich laboratoriów każdego dnia trafiają ...
NIAŃCZENIE PRZEDŁUŻA ŻYCIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
U gatunków naczelnych, wśród których obydwoje partnerów dzieli równo obowiązki rodzicielskie, samce i samice żyją tak samo długo - twierdzi John Allman z Kalifornijskiego Instytutu Technologii. U innych dłuższym życiem cieszy się płeć, której przedstawiciele ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Styczeń 1999
Na mistrzostwach świata w rozwiązywaniu łamigłówek jest zawsze kilka trudnych i bardzo trudnych układanek. Na 7. Mistrzostwach w Stambule były cztery takie twarde orzechy. Dwa z nich znajdują się obok jako zadania dla wytrwałych (wyjątkowo zadanie to ...
DŹWIĘKI Z PRZESZŁOŚCI
PRZEMYSŁAW WIELOWIEJSKI Styczeń 1999
Badania budowli ceremonialnych ze słynnego płaskowyżu Nazca w Peru przynoszą co roku ogromne ilości fragmentów ceramiki, wśród których z łatwością można wydzielić potłuczone fletnie. Zdaniem specjalistów z Misji Andyjskiej Instytutu Archeologii Uniwersytetu ...
LORD KABEL
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1999
Nazwisko Kelvina znane jest wielu ludziom, choćby ze względu na skalę termometryczną, którą ustanowił. Ten wybitny uczony nazywał się naprawdę William Thomsoni urodził się w Belfaście w 1824 roku. Jego ojciec James, profesor matematyki, był potomkiem ...
GŁOWA DO GÓRY - STYCZEŃ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Z nowym rokiem zwiększamy objętość działu astronomicznego. Zgodnie z życzeniami Czytelników będziemy zamieszczać większą liczbę szczegółowych mapek nieba. Zmieni się też nieco szata graficzna wszystkich mapek (łącznie z okrągłą) i wzrośnie liczba oznaczonych ...
TROCHĘ POWAZNIE, TROCHĘ REFLEKSYJNIE, TROCHĘ ŻARTOBLIWIE
BOGDAN MIŚ Styczeń 1999
TROCHĘ ŻARTOBLIWIE... 1. BOMBA A Pięćdziesiąt trzy z górą lata temu, w sierpniu 1945 roku, szóstego i dziewiątego, na dwa japońskie miasta, Hiroszimę i Nagasaki, spadły dwie bomby atomowe. Były to - na szczęście - jedyne w historii dwa przypadki ...
SERAF CZY SERAFIN
JAN MIODEK Styczeń 1999
Opowieści chasydów Martina Bubera w tłumaczeniu Pawła Hertza to w oryginale Die Erzaehlungen der Chassidim (Zurych 1949). W pewnym fragmencie tej książki czytamy, że zmarły w roku 1826 Uri ze Strzelisk zwany był Serafem, a zaledwie parę linijek niżej, ...
DYSKI I UKŁADY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Październik minionego roku był wyjątkowo dobrym miesiącem dla badaczy układów planetarnych i dysków protoplanetarnych. Oprócz odkrycia kolejnych planet krążących wokół bliskich gwiazd, którego szczegóły nie zainteresują już chyba nikogo (nowa planeta ...
ZŁOTO W WARSZAWIE
RYSZARD BOBROW Styczeń 1999
Wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie ukazuje świat złotych przedmiotów, powstałych w ciągu blisko trzydziestu sześciu stuleci. To pierwsza okazja do poznania złotych kolekcji Muzeum, z których bywały prezentowane tylko nieliczne zabytki. Biżuteria, ...
NAUKOWE STOLICE EUROPY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 1999
Dokąd powinien udać się młody europejski naukowiec, by znaleźć najbardziej prężne i aktywne środowisko do swoich badań? Według analizy przeprowadzonej przez duńskich naukowców, Christiana Matthiessena i Annette Schwarz, zaprezentowanej na konferencji ...
KWAŚNA PERMSKA WODA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999
Zespół amerykańskich geologów, kierowany przez Kathleen C. Benison z Central Michigan University, ustalił, że 270 mln lat temu, w okresie permskim, centralną część Ameryki Północnej zajmowało ogromne, słone i kwaśne jezioro. Fot. Internet W permie ...
RAFAEL I TYCJAN
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Styczeń 1999
Tylko do 18 stycznia w Zamku Królewskim w Warszawie można obejrzeć dwa światowej sławy arcydzieła malarstwa włoskiego renesansu: La Velata Rafaela i Wenus z Urbino Tycjana, pochodzące ze znakomitych zbiorów florenckich. Rafael, La Velata, około 1515 ...
W MAŁYM OBŁOKU MAGELLANA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Mały Obłok Magellana jest niewielką, nieregularną galaktyką leżącą w odległości 200 tys. lat świetlnych od Słońca (a więc tylko nieco dalej niż jego imiennik, Wielki Obłok Magellana). Oba obiekty znajdują się w pobliżu południowego bieguna nieba i z ...
BYLE INTERDYSCYPLINARNIE
X.RUT Styczeń 1999
Molierowski pan Jourdain niesłychanie się ucieszył, gdy mu powiedziano, że od maleńkości mówi prozą. Tak mu się podobało to słowo! A ponadto uważał, że proza to taki szlachetny gatunek wypowiedzi. Od czterdziestu lat z mniejszym (częściej) lub większym ...
JAK PORUSZA SIĘ OGIEŃ
MAGDALENA PECUL Grudzień 1998
Niebezpieczeństwo pożarów wynika w dużej mierze z chaotycznego sposobu przemieszczania się płomieni, spowodowanego konwekcją. Jest jeszcze inny, bardziej zdradliwy ogień, płonący bez dymu i prawie bez płomieni w środowisku o małej konwekcji - na ...
DROŻDŻE ZAPRZĘŻONE DO KATALIZY
MAGDALENA PECUL Grudzień 1998
Enzymy są najdoskonalszymi katalizatorami, zwłaszcza tych reakcji chemicznych, w których powstają produkty zbliżone do związków naturalnych. Często wystarczy zastosować pojedynczy enzym: nie ma wtedy problemu z przemianami substancji w kierunku innym ...
GROŹNA MUTACJA
ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998
Najnowsze badania przeprowadzone przez grupę naukowców pod kierownictwem Timothy'ego Rebbecka na University of Pennsylvania School of Medicine wykazały, że stopień złośliwości raka prostaty jest ściśle związany z genem o nazwie CYP3A4. Gen ten koduje ...
TRACE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Zimową porą miło jest czasem pomyśleć o letnim słonecznym cieple. Pomyślmy więc o nim, ale w sposób nieco niekonwencjonalny. Tarcza naszej gwiazdy dziennej pokrywa się właśnie coraz większą liczbą plam, a powierzchnia staje się coraz bardziej niespokojna. ...
WALCE PRZEZ MYSZKI
BOGDAN MIŚ Grudzień 1998
Fot. Micrrosoft Jeżeli Europa chce mieć silny sektor techniki informatycznej, to rządy, policja i sądownictwo muszą stworzyć silny front przeciwko piratom komputerowym, powiedziała Emilia Knight, wiceprezes BSA-Europe (Business Software Alliance), ...
WŚCIEKLIZNA MNIEJ GROŹNA
PAWEŁ WERNICKI Grudzień 1998
Co roku miliony ludzi w krajach rozwijających się szczepi się przeciw wściekliźnie. Niestety, produkcja konwencjonalnych szczepionek, zawierających unieczynnionego wirusa, jest kosztowna. Ostatnio przeprowadzone badania na małpach budzą nadzieję na rozwiązanie ...
SUKCES VLT
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Fot. ESO Unit 1, pierwsza z czterech autonomicznych jednostek składających się na teleskop VLT (patrz: Wielkie oczy XX wieku) została we wrześniu wyposażona w wielozadaniowy zestaw urządzeń do badania odległych, słabo świecących galaktyk. Nosi on ...
POTĘGA DŹWIĘKU NOWEJ KARTY SOUND BLASTER
BOGDAN MIŚ Grudzień 1998
10 września 1998 roku firma Creative Ltd., znany światowy dostawca produktów multimedialnych dla komputerów PC, rozpoczęła sprzedaż karty o nazwie "Sound Blaster Live!", najmocniejszej karty dźwiękowej obecnie dostępnej na rynku. To nowe rozwiązanie ...
NOWA MISJA MARSJAŃSKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Fot. NASA/Jet Propulsion Laboratory W grudniu br. rozpoczyna się kolejna wyprawa amerykańskiej agencji kosmicznej NASA na Marsa. W odstępie około 3 tygodni w kierunku Czerwonej Planety polecą dwie sondy realizujące misję o kryptonimie Mars Surveyor ...
ZIELONI KONTRA CZEKOLADA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 1998
Producenci czekolady dostali się na czarną listę wrogów środowiska. Olbrzymie plantacje kakaowców - drzew, z których owoców otrzymuje się kakao - rosną w miejscu lasów tropikalnych. W brazylijskim stanie Bahia, w rejonie uprawy kakaowców, wycięto ...
SKRĘCONE IGLAKI
MARCIN ZALEWSKI Grudzień 1998
Na północnej i południowej półkuli cyklony wirują w przeciwnych kierunkach, w przeciwnych kierunkach skręcają się także włókna pni niektórych gatunków drzew rosnących na antypodach. Leśnicy najczęściej tłumaczą to niszczące surowiec drzewny zjawisko ...
SELEN DLA WSZYSTKICH PANÓW
ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998
Selen i kilkanaście innych pierwiastków tworzą grupę tzw. mikroelementów, które pełnią w organizmie człowieka różne ważne funkcje. Kazuko Yoshizawa z Harvard School of Public Health ostatnio zaobserwował razem ze swoimi współpracownikami bardzo ciekawą ...
MIKROSKOPOWA LITOGRAFIA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Grudzień 1998
Nanorurki, czyli rurki, których powierzchnię tworzą pojedyncze warstwy atomów węgla, znajdują coraz szersze zastosowanie w różnych gałęziach nauki i techniki. Stosowane były one jako elementy mikroskopów atomowych, za pomocą których udało się uzyskać ...
ŚWIĄTECZNA OPOWIEŚĆ
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Grudzień 1998
BOŻE NARODZENIE WPROWADZONO DO KALENDARZA ŚWIĄT KOŚCIELNYCH W IV WIEKU. DOPIERO DWIEŚCIE LAT PÓŹNIEJ ZNALAZŁA SIĘ W NIM WIGILIA, Z JEJ ODRĘBNĄ LITURGIĄ I OBRZĘDOWOŚCIĄ. W dawnej Polsce okres świąt Bożego Narodzenia zwano również Godami, Godnymi lub ...
ZIELENINA NA SKAŻENIA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 1998
Rośliny są naszymi sprzymierzeńcami także w walce z zanieczyszczeniami. Niektóre gatunki gromadzą w swoich tkankach metale ciężkie i radioizotopy. Robią to na tyle skutecznie, że opracowano metody oczyszczania gleby i wody z toksycznych pierwiastków ...
NOBEL 98
REDAKCJA Grudzień 1998
Coroczne emocje związane z Nagrodami Nobla już minęły. Znamy decyzje gremiów stanowiących o nagrodach. Szerzej o laureatach i leżących u podstaw noblowskich decyzji osiągnięciach będziemy pisać w kolejnych numerach "Wiedzy i Życia". l Literatura: ...
STARA DONGOLA - NOWE FARAS
STEFAN JAKOBIELSKI Grudzień 1998
NIEWIELE JEST TAKICH GALERII - NA PUSTYNI NUBIJSKIEJ Z MORZA PIASKU WYŁANIAJĄ SIĘ BUDOWLE ZESPOŁU KLASZTORNEGO, A NA ICH ŚCIANACH POLSCY ARCHEOLODZY ODSŁANIAJĄ KAŻDEGO ROKU NIEZWYKŁE MALOWIDŁA... W nadchodzącym roku minie 35 lat od chwili, kiedy ...
DAJCIE MI DRUGIEGO NOBLA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1998
Wielki chemik niemiecki, jeden z twórców chemii fizycznej, Wilhelm Ostwald urodził się w Rydze w 1853 roku. Miał prostych rodziców. Jego ojciec, bednarz, pochodził z rodziny emigrantów z Berlina, a matka była córką piekarza z rodziny przybyłej z Hesji. ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Grudzień 1998
Na przełomie roku w "Puzelandzie" tradycyjnie już pojawiają się zadania z łamigłówkowych mistrzostw świata. Gospodarzami 7. Mistrzostw byli Turcy; pod koniec września w Stambule zjawiło się 56 zawodników z 15 krajów. Zadania na imprezę przygotowali ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 GRUDNIA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 GRUDNIA O 23:00, 30 GRUDNIA O 22:00 I 15 STYCZNIA O 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
CZY BĘDZIE TRZECI?
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1998
II Festiwal Nauki w Warszawie (17-26 września br.) miał znacznie większy zasięg niż poprzednie: odbyło się ponad 210 rozmaitych imprez w 71 różnych instytutach i uczelniach Warszawy. W tym roku zaproponowaliśmy nowe formy spotkań: cieszące się wielkim ...
W GOŚCINIE U ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1998
Mamy grudzień. W numerze każdego pisma powinno się znaleźć coś okolicznościowego, świątecznego. Jak najłatwiej uzyskuje się obecnie takie materiały? Czytelnicy niniejszej rubryki - mam nadzieję - odpowiedzieli chórem: z Internetu, jak wszystko! Wezwany ...
WCZORAJSZE CZY DZISIEJSZE
X.RUT Grudzień 1998
Pewien londyńczyk spędzał urlop na zapadłej prowincji Zjednoczonego Królestwa. W środku wioski, koło pubu, był sklepik pełniący funkcje podręcznego składu towarów, których zapomniało się kupić w miasteczku, albo niespodziewanie "wyszły", a ...
O ŚLĄSKO-OGÓLNOPOLSKICH HOMONIMACH
JAN MIODEK Grudzień 1998
Dobiegała końca trzydniowa konferencja, której gospodarzem był mój polonistyczny instytut. Odprężony, zadowolony z jej organizacyjnego toku, powiedziałem do najbliższej współpracownicy: Wszystko klapnęło! - A co się stało? - zapytała z przestrachem ...
W GŁĄB KOSMOSU I... KOMÓRKI
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1998
Szkoła nie musi być nudna. Dostęp do Internetu i programy multimedialne na CD-ROM-ach mogą uatrakcyjnić każdą lekcję, jeśli tylko nauczyciel potrafi i chce je wykorzystać. Już słyszę oburzone głosy, że wiele polskich szkół nie stać na mniej wyrafinowane ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Grudzień 1998
"ERUDYTA GRUDNIA" - TYTUŁ JEDZIE DO SKARŻYSKA Oto spis uczestników naszego konkursu, którzy w sześciu ostatnich turach uzyskali wynik maksymalny, czyli mają po 60 punktów; jak widać, jest to 13 osób. Spośród nich w drodze losowania wyłoniliśmy ...
TAJEMNICE CZWARTEGO WYMIARU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1998
W CENTRALNYCH MIEJSCACH WIELU MIAST POJAWIAJĄ SIĘ ZEGARY ODMIERZAJĄCE CZAS DO 1 STYCZNIA 2000 ROKU, JAKO PIERWSZEGO DNIA TRZECIEGO TYSIĄCLECIA. TYMCZASEM CZEKAJĄCA NAS ZA ROK NOC SYLWESTROWA BĘDZIE JEDYNIE POCZĄTKIEM OSTATNIEGO ROKU XX WIEKU. Od pewnego ...
NAGRODY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI POLSKIEJ
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1998
Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej już po raz siódmy przyznała swoje doroczne nagrody wybitnym naukowcom, reprezentującym dziedziny: nauk humanistycznych i społecznych, nauk przyrodniczych i medycznych, nauk ścisłych oraz nauk technicznych. Otrzymują je ...
PIERWSZE ZŁOŻE NA MARSIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. JPL/NASA Zespół geologów z Arizona State University, opracowujący wyniki przesyłane przez sondę Mars Global Surveyor, doniósł o odkryciu dużego złoża hematytu na powierzchni Marsa (na zdjęciu). To kolejny silny argument na korzyść hipotezy, że ...
ELEKTRONICZNY JĘZYK
MAGDALENA PECUL Listopad 1998
Fot. Krzysztof Kaliński Znane są czujniki naśladujące zmysł węchu, tzn. analizujące skomplikowane mieszaniny gazowe [Elektroniczne nosy, "WiŻ" nr 7/1998]. Ostatnio pojawiła się pierwsza próba zrobienia podobnie działającego analizatora roztworów ...
DŻUMA BALSAMEM NA BOLĄCE STAWY
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Dżuma jest wręcz symbolem śmiertelnej choroby zakaźnej i zapracowała na taką opinię. Czarna Śmierć, jak ją nazywano, przenoszona za pośrednictwem szczurzych pcheł, zabiła w średniowieczu miliony ludzi w Azji i Europie. Jednak wyniki prac naukowców z ...
MAMUCIA GROMADA GALAKTYK OTWIERA WSZECHŚWIAT
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Obserwując odległe rejony Wszechświata, natrafiono niedawno na olbrzymią gromadę galaktyk. Znajduje się ona na granicy gwiazdozbiorów Lwa i Sekstansu, w odległości około 8 mld lat świetlnych od Słońca. Mimo swej wyjątkowości nie doczekała się własnej ...
MNIEJ TRZE, GDY SIĘ TRZĘSIE
MAGDALENA PECUL Listopad 1998
Od lat naukowcy pracują nad zmniejszaniem tarcia, ulepszając skład chemiczny smarów. Teraz pojawił się nowy pomysł - sprawić, aby smar pomiędzy dwiema powierzchniami był bardziej płynny poprzez wprawienie ich w drgania. Cóż bowiem się dzieje, gdy ...
MORDERCZE GLONY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. Internet Pierwszy raz zauważono je w 1984 roku w strefie brzegowej księstwa Monako. Zajmowały wówczas powierzchnię mniej więcej 1 m2, więc nie wzbudziły żadnych podejrzeń. Jednak gdy 6 lat później wodorosty z gatunku Caulerpa taxifolia znaleziono ...
BŁYSKAWICE BOJĄ SIĘ WODY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. NASA/Marshall Space Flight Center Zdjęcia satelitarne tropikalnych burz, uzyskane z amerykańsko-japońskiego urządzenia LIS (Lightning Imaging Sensor), potwierdziły jednoznacznie, że 98% wyładowań atmosferycznych zachodzi nad obszarami lądowymi ...
NIE ZGINĘŁA
PIOTR NIEDZIELA Listopad 1998
W 1918 roku, po przeszło wiekowej niewoli, odrodziło się niepodległe państwo polskie. Za symboliczną datę odzyskania niepodległości przyjęto 11 listopada 1918 roku. Józef Piłsudski w parku belwederskim Jednak już wcześniej, w końcu października i w ...
COŚ NA KSZTAŁT ŚWIDRA
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Naczynia krwionośne są zwykle uważane za biologiczny odpowiednik rur wodociągowych, czyli cylindryczne, elastyczne rurki, którymi płynie czerwona ciecz. Badania prowadzone w londyńskim Imperial College dowodzą, że jest to model zbyt uproszczony. Zespół ...
KAPSUŁKI Z GENAMI
GRZEGORZ BARTOSZ Listopad 1998
Jak skierować pożądane geny tylko do ściśle określonych komórek organizmu, zapewniając równocześnie dostatecznie wysoką efektywność tego procesu - oto wciąż nierozwiązane problemy terapii genowej. W przyszłości zapewne zostaną rozwiązane, ale na ...
NICZYM NIETOPERZE
JACEK RODZEŃ Listopad 1998
Dwóch absolwentów Wyższej Szkoły Technicznej w Klagenfurcie (Austria), Paul Pak i Peter Weilenmann, skonstruowało przyrząd, który może zastąpić tradycyjną białą laskę, wykorzystywaną przez niewidomych do orientacji w terenie. Aparat działa na takiej ...
PIERWSZY WIRUS W JĘZYKU JAVA
BOGDAN MIŚ Listopad 1998
Pod koniec sierpnia pojawił się pierwszy wirus komputerowy, napisany w języku Java. Nazywa się Strange Brew. Jest to o tyle ciekawe, że napisanie wirusa w Javie jest uważane za o wiele trudniejsze niż w innych językach, takich jak C lub asembler. Działanie ...
...I MOGĘ POMÓC W ZROZUMIENIU ZAGADEK FIZYKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998
Od wielu lat jednym z najważniejszych problemów fizyki teoretycznej jest sprawa konstrukcji kwantowej teorii grawitacji, będącej połączeniem ogólnej teorii względności Einsteina i mechaniki kwantowej. Jest to teoria, której pełne zrozumienie umożliwi ...
WYTRYSKI PROMIENI GAMMA ZWIASTUJĄ ŚMIERĆ Z KOSMOSU
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998
Sześćdziesiąt milionów lat temu zderzenie planetoidy z Ziemią spowodowało wymarcie dinozaurów. Zjawiska takie są jednak na tyle rzadkie, że nie mogą być odpowiedzialne za powtarzające się wielokrotnie w historii życia na Ziemi krótkotrwałe okresy gwałtownego ...
GORĄCY KSIĘŻYC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Fot. NASA - Jet Propulsion Laboratory Niezmordowany Galileo wciąż krąży wokół Jowisza i pomimo swej telekomunikacyjnej ułomności [Galileo, Europa i woda, "WiŻ" nr 5/1998] przesyła bardzo ciekawe zdjęcia jego księżyców. Latem br. zakończono ...
MARS STRACIŁ TWARZ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Fot. NASA/JPL/CALTECH, opr. Shigemi Numazawa W 1976 roku sonda Viking sfotografowała region o nazwie Cydonia, który leży na 40° marsjańskiej szerokości północnej, między rozległą równiną Acidalia Planitia i pokrytą kraterami wyżyną Arabia Terra. Na ...
CYBORG?
BOGDAN MIŚ Listopad 1998
Profesor Kevin Warwick, szef wydziału cybernetyki angielskiego uniwersytetu w Reading, jest pierwszym człowiekiem, któremu wszczepiono w sierpniu br. implant, zawierający mikroprocesor. Szklana kapsułka długości 23 mm i szerokości 3 mm mieści w sobie ...
CZYŻBY JEDNAK KATALIZA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Cała współczesna cywilizacja zależy od dostępności ropy naftowej i gazu ziemnego. Tymczasem wciąż nie wiemy, jak dokładnie powstają złoża tych substancji. Frank Mango, geolog z Rice University w Houston (USA), twierdzi, że kluczową rolę w procesie powstawania ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 LISTOPADA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 LISTOPADA O 23:00, 30 LISTOPADA O 22:00 I 15 LISTOPADA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
POLSKA W ŚWIECIE
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Listopad 1998
Przyjęcie Polski do NATO zmieni sytuację naszego kraju na arenie międzynarodowej. Dobiega końca proces ratyfikacji naszego przyjęcia przez poszczególne kraje członkowskie. Jak w tej sytuacji polskie społeczeństwo postrzega pozycję swego kraju w świecie? CBOS ...
ZMIERZYĆ DOBROBYT (Z RAPORTÓW ONZ)
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Listopad 1998
CO ROKU ORGANIZACJA NARODÓW ZJEDNOCZONYCH WYDAJE RAPORT O STANIE ROZWOJU SPOŁECZNEGO NA ŚWIECIE. W TEGOROCZNYM POLSKA ZNALAZŁA SIĘ NA 51 MIEJSCU. CZY JEST TO DOBRA POZYCJA? Od 1990 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych wydaje Raporty o rozwoju społecznym ...
GDY PIES WYJE I POHUKUJE SOWA
BOGDAN ŻURAWSKI Listopad 1998
LISTA LUDOWYCH ZWIASTUNÓW ŚMIERCI I ZŁYCH WRÓŻB JEST DŁUGA. NIEMIECKI BADACZ PRZESĄDÓW LUDWIG STRACKERJAN PODSUMOWAŁ JĄ BARDZO CELNIE: ZAPOWIEDZI I OZNAK ŚMIERCI JEST TYLE, IŻ CZŁEK PRZESĄDNY MUSI ZACHODZIĆ W GŁOWĘ, DLACZEGO CIĄGLE JESZCZE ŻYJE. Wiele ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Listopad 1998
Ten "Puzeland" powstaje tuż przed wyjazdem naszej drużyny do Stambułu na 7. Mistrzostwa Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek. Wprawdzie impreza odbywa się w Turcji, ale łamigłówki przygotowują Japończycy. Postanowiłem nawiązać do tego, prezentując ...
NA SKRZYDŁACH METAFORY
BARBARA RISS Listopad 1998
POZOSTAJE OBOK MIŁOSZA (I KSIĘDZA TWARDOWSKIEGO) NAJCHĘTNIEJ CZYTANYM POETĄ POLSKIM, A JEGO KSIĄŻKI - ODKĄD ZNÓW, PO 1989 ROKU, POJAWIŁY SIĘ W KSIĘGARNIACH - NIEODMIENNIE TRAFIAŁY NA LISTY BESTSELLERÓW, AŻ PO WYDANY TEJ WIOSNY TOM WIERSZY EPILOG ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Listopad 1998
"ERUDYTA LISTOPADA" Tak więc zaczęliśmy nową rundę w walce o tytuł "Erudyty roku 1999", która zakończy się w październiku 1999 roku. Tym razem, ponieważ konta "roczne" zostały przed miesiącem, zgodnie z regulaminem naszego ...
PIĘKNO, HISTORIA I ASTRONOMIA
BOGDAN MIŚ Listopad 1998
1. TWARZE Wielu zastanawiało się nad istotą piękna ludzkiej twarzy. Przeprowadzono dziesiątki eksperymentów i wnioski z nich wydają się jednoznaczne: piękne to dla nas po prostu - w pewnym sensie - przeciętne... Ale nie w rozumieniu "pospolite, ...
NAUKOWY SZARLATAN
PIOTR STĘPIEŃ Listopad 1998
Z uczuciem niesmaku przeczytałem fragment artykułu mgr Haliny Galery pt. Uczucia na wietrze w nr. 6/1998 "WiŻ", dotyczący Trofima Łysenki. Zupełnie nie rozumiem, jak można napisać o Łysence, że był badaczem, a następnie obszernie i bez żadnego ...
BIZNES GÓRĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
W połowie września miał znaleźć się na orbicie podczerwony teleskop WIRE [Sygnały, "WiŻ" nr 9/1998]. Do startu był całkowicie gotów już miesiąc wcześniej. Za wyniesienie WIRE na orbitę odpowiadała renomowana prywatna firma o nazwie Orbital ...
BAŁTYK W ROZUMIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Całość trwającego 35 minut filmu podzielono na cztery wyraźne bloki tematyczne. Po krótkim wstępie, w którym narrator ubolewa nad naszym (widzów) poziomem wiedzy o Bałtyku, rozpoczyna się część pierwsza, poświęcona geologicznej historii powstawania ...
ROZGWIEŻDŻONE NIEBO - GWIAŹDZISTE NOCE
JAN MIODEK Listopad 1998
W fascynujących Szkicach piórkiem Andrzeja Bobkowskiego znajduję dwa następujące wypowiedzenia: Patrzę w rozgwieżdżone niebo oraz Słoneczne dni i gwiaździste noce. Dlaczego w jednej z form wywiedzionych od gwiazdy mamy samogłoskę e, w drugiej zaś - ...
NIE ZAWSZE TAK JEST JAK SIĘ WYDAJE
X.RUT Listopad 1998
Za Marka Aureliusza XII legion stacjonował w Panonii, ale większość czasu spędzał na północnym brzegu Dunaju, w bojach z Markomanami i Kwadami. W 172 (a może 174) roku wpadł w poważne tarapaty. Odcięty od źródeł wody pitnej, toczył zaciętą bitwę z Germanami ...
BAJECZNE LATA AMERYKI
STEFAN BRATKOWSKI Listopad 1998
Amerykańskie lata czterdzieste XIX wieku pewien zdegustowany pisarz nazwał kpiąco, a nawet pogardliwie "bajecznymi latami". Ale z dystansu czasu widać w nich coś zaiste baśniowo fantastycznego. A równie, ba, może jeszcze bardziej "bajeczne" ...
WĄGLIK-TERRORYSTA
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
W odróżnieniu od innych bakterii, które "dbają" o to, żeby mogły wykorzystywać zaatakowany organizm możliwie długo, strategia wąglika zakłada jego śmierć. Gdy ciało ulega rozkładowi, pod wpływem tlenu tworzą się odporne na zniszczenie przetrwalniki, ...
CZY ZMARŁY MOŻE BYĆ DAWCĄ ŻYCIA
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Wraz z rozwojem technik sztucznego zapładniania pojawiają się nowe problemy prawne i etyczne. Badania przeprowadzone przez dwójkę amerykańskich bioetyków - Arthura Caplana z Filadelfii i Susan Kerr z Houston - ujawniły, że 14 z 273 klinik leczenia ...
JAK TO SIĘ ROBI W ICL
RYSZARD NIŻNIK Listopad 1998
Duże firmy komputerowe, w tym ICL, rozpoczęły szeroko zakrojoną akcję, której naczelnym celem jest pomoc użytkownikom systemów komputerowych w bezpiecznym przekroczeniu bariery 2000 roku. Przede wszystkim wiele firm i producentów sprzętu komputerowego ...
WIĘKSZY NIŻ VOLTAIRE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 1998
W ostatnim roku XVIII wieku Alessandro Volta zbudował pierwszą baterię elektryczną, co było przełomem w poznawaniu elektryczności. Niewiele jednak brakowało, by historia badań w tej dziedzinie potoczyła się zupełnie inaczej. Lombardzki ród Volta był ...
CHAOS POMAGA EPILEPTYKOM
JACEK RODZEŃ Październik 1998
Być może już niedługo chorzy na epilepsję zostaną zaopatrzeni w specjalny aparat elektroniczny, który, na podstawie przebiegu prądów mózgowych, będzie ostrzegał przed nadchodzącym atakiem oraz dozował odpowiedni lek. Taką nadzieję mają niemieccy uczeni ...
GEOLOGICZNY NOBEL DLA POLAKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998
Adam M. Dziewoński, sejsmolog, profesor Harvard University, otrzymał tegoroczną prestiżową nagrodę Crawforda za "fundamentalny wkład w naszą wiedzę o strukturach i procesach zachodzących we wnętrzu Ziemi". Nagroda ta przyznawana jest przez ...
Z ŻYCIA SOND PLANETARNYCH: DEEP SPACE 1
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
W"programie na nowe tysiąclecie" (New Millenium Program) NASA stawia na miniaturyzację próbników, zwiększanie ich samodzielności i obniżanie kosztów badań Układu Słonecznego. 15 października wystartuje pierwsza ze spełniających te wymogi ...
POMIARY GRAWITACJI ZA POMOCĄ ATOMÓW
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Dokładne pomiary zmian pola grawitacyjnego znajdują zastosowanie nie tylko w fizyce doświadczalnej, ale również w geodezji, badaniu budowy wnętrza Ziemi, poszukiwaniach ropy naftowej i innych kopalin. Ostatnio zespół naukowców z Uniwersytetu Yale opracował ...
MARIA CURIE NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Długofalowy amerykański program badań Marsa, którego ukoronowaniem miało być sprowadzenie na Ziemię próbki gruntu z Czerwonej Planety, stanął wobec konieczności cięć budżetowych pod znakiem zapytania. Skierowane do Senatu USA protesty Mars Society i ...
POŻAR GALAKTYKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Na wiosennym niebie, nisko nad południowym horyzontem, widać niepozorny czworokąt złożony z niezbyt jasnych gwiazd. Jest to gwiazdozbiór Kruka. W jego tle, w odległości 63 mln lat świetlnych od naszej Galaktyki, leży para galaktyk noszących oznaczenia ...
DRAKONIDY 1998
ARKADIUSZ OLECH Październik 1998
Co roku w dniach 6-10 października możemy obserwować meteory z roju Drakonidów. Zwykle nie są one spektakularnym widowiskiem, w maksimum bowiem, występującym około 8 października, obserwujemy tylko około trzech meteorów na godzinę. Wyjątkiem są ...
CHIRURGIA DŹWIĘKOWA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Wszyscy wiedzą, dlaczego nie wolno zostawiać w lesie pustych butelek. Skupione na nich światło słoneczne jest wystarczająco intensywne, by podpalić zeschnięty liść lub gałąź. Na ostatnim kongresie Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego, który odbył ...
ATRAMENT ELEKTRONICZNY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Dużo czasopism wychodzi obecnie w wersji elektronicznej - nawet "WiŻ" ma rocznik na płycie CD-ROM. Każdy jednak wie, że czytanie dłuższych tekstów na monitorze nadweręża nie tylko cierpliwość, ale i wzrok. Nawet najlepsze, płaskie ekrany, ...
ZAOBRĄCZKOWANA GALAKTYKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Fot. Space Telescope Science Institute W odległości około 40 mln lat świetlnych, w tle gwiazdozbioru Warkocza Bereniki, znajduje się galaktyka o numerze katalogowym NGC 4314. Jest to obiekt o znacznych rozmiarach i masie porównywalnej z masą naszej ...
MINIATUROWA OCZYSZCZALNIA ODPADÓW RADIOAKTYWNYCH
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Jednym z najpoważniejszych problemów związanych z utylizacją odpadów radioaktywnych jest odizolowanie najbardziej promieniotwórczych izotopów, szczególnie cezu 137 i strontu 90. Na konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Krystalograficznego, która odbyła ...
MUSZLE, ALE NIE ZNAD MORZA
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Muszle niektórych morskich mięczaków to jedne z najbardziej fascynujących konstrukcji, jakie wytworzyła przyroda. Chemicznie składają się z rombowego węglanu wapnia (tak zwanego aragonitu) przekładanego warstwami elastycznego biopolimeru. Wzajemne ...
FIZYKA PIŁKI NOŻNEJ
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Za sprawą mundialu fizycy zainteresowali się piłką nożną również w czasie pracy. Czerwcowy numer pisma "Physics World" przynosi szczegółową analizę rzutu wolnego wykonywanego przez Brazylijczyka Roberta Carlosa w ubiegłorocznym meczu z Francją. ...
BAKTERIE Z KAMIENIA
TOMASZ ŁĘSKI Październik 1998
Fot. Internet Niedawno odkryte miniaturowe bakterie mogą być przyczyną powstawania kamieni nerkowych, twierdzą fińscy naukowcy. Badacze ci odkryli, że niezwykle małe drobnoustroje, zwane nanobakteriami, budują wokół swych komórek ściany złożone ze ...
SEJSMOLODZY NA OCEANACH
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998
Rys. Andrzej Pieńkowski W maju br. sejsmolodzy pracujący w programie wierceń dna oceanicznego (Ocean Drilling Program) zainstalowali na Oceanie Indyjskim pierwszą podmorską stację sejsmiczną. Wiele takich stacji ma powstać w najbliższych latach na ...
Z HODOWLI DO... MÓZGU
BARBARA PRATZER Październik 1998
Nieraz już uczeni próbowali naprawić uszkodzenia mózgu spowodowane ciężkimi chorobami neurodegeneracyjnymi, np. chorobą Parkinsona, zastępując zniszczone fragmenty tkanki nerwowej przeszczepami pobranymi z poronionych płodów. Wyniki, zwłaszcza odległe, ...
CZY BIBLIJNY AARON NAPRAWDĘ ISTNIAŁ
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Fot. Internet Zgodnie z zasadami judaizmu, funkcje kapłańskie mogą pełnić jedynie męscy potomkowie biblijnego Aarona, krewnego Mojżesza. Pozostali członkowie plemienia lewitów również są dopuszczani do posług religijnych, lecz kehatyci mają zadanie ...
VISUAL C++ 6.0 JUŻ DOSTĘPNY
BOGDAN MIŚ Październik 1998
Firma słynnego Billa Gatesa, Microsoft, przedstawiła 29 czerwca wersję 6.0 systemu programowania Visual C++, znanego narzędzia do programowania w języku C++. Nowy system dostarcza programistom zestaw funkcji, które usprawnią proces tworzenia. I tak, ...
PIGUŁKI I GENY
ARKADIUSZ MILLER Październik 1998
Współczesne leczenie farmakologiczne opiera się na założeniach statystycznych. Dlaczego? Otóż stosuje się uśrednione dawki leków działające na uśrednione objawy chorobowe u przeciętnego chorego. Problem w tym, że w rzeczywistości nikt i nic nie jest ...
EUROPA, ALE TA GORSZA
JANUSZ TAZBIR Październik 1998
PRZEKLEŃSTWEM NASZYCH DZIEJÓW JEST TO, ŻE ILEKROĆ EUROPA ZNAJDOWAŁA SIĘ NA WIRAŻU, TYLEKROĆ SARMATOM COŚ PRZESZKADZAŁO W KORZYSTANIU Z OWOCÓW POSTĘPU GOSPODARCZEGO, TECHNICZNEGO CZY CYWILIZACYJNEGO. Podczas konferencji poświęconej granicom Europy, która ...
DINOZAURY NA MROZIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998
Najczęściej przytaczana teoria tłumacząca wyginięcie dinozaurów zakłada znaczne ochłodzenie klimatu wskutek upadku na Ziemię dużego meteorytu. Tymczasem odkrycia australijskich i południowoafrykańskich paleontologów wskazują, że nie wszystkie dinozaury ...
SZKIEŁKO I OKO, CZYLI ROMANTYCZNY POETA I NAUKA
EWA KOCHANOWSKA Październik 1998
Z CZYM KOJARZY SIĘ NAM ROMANTYZM? ZAPEWNE Z SZALONYMI WZLOTAMI DUCHA I NIEKONTROLOWANYMI PORYWAMI SERCA, Z BOHATERSKIMI, ACZKOLWIEK PRZEGRANYMI POWSTANIAMI, Z MIERZENIEM SIŁY NA ZAMIARY WRESZCIE, NIE ZAŚ Z TRZEŹWĄ I ROZSĄDNĄ KALKULACJĄ ZYSKÓW I STRAT. Pamiętamy ...
ZANIECZYSZCZANIE A PŁODNOŚĆ
BARBARA PRATZER BARBARA PRATZER Październik 1998
Substancje chemiczne naśladujące estrogeny mogą zmienić normalną drogę rozwojową komórek mózgu, odpowiedzialnych za rozmnażanie i zachowania seksualne - stwierdzili uczeni z Imperial College School of Medicine w Londynie, przeprowadzając doświadczenia ...
NIESPOKOJNY DUCH
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1998
Charles Marie de La Condamine (1701-1774) urodził się w Paryżu i tam uczył się w jezuickim kolegium Louis-le-Grand. Nie miał skrystalizowanych zainteresowań, ale cechowała go nienasycona ciekawość i żądza przygód. Akurat wybuchła wojna z Hiszpanią ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Październik 1998
Przez kilka odcinków "Puzeland" będzie nieco okrojony. Aby nie zmniejszać liczby zadań, przedstawiam je w możliwie lakonicznej formie, a wstęp ograniczam do minimum. Rozwiązania można nadsyłać do końca października br. pod adresem: Redakcja ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 PAŹDZIERNIKA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 PAŹDZIERNIKA O 23:00, 30 PAŹDZIERNIKA O 21:00 I 15 LISTOPADA O 20:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA Październik 1998
"ERUDYTA ROKU": PAN GRZEGORZ MAKULEC. GRATULUJEMY! Wyłoniliśmy wreszcie "Erudytę roku"; został nim mocą losowania pan Grzegorz Makulec, który uzyskał 120 punktów. W finałowym losowaniu wysokiej klasy cyfrowego dyktafonu firmy Voice-It, ...
PROTEKCJA, ENCYKLOPEDIE, FIZYCY I PIENIĄDZE
BOGDAN MIŚ Październik 1998
1. PROTEKCJA Zacznę od dość starego kawału: czy wiecie, co to jest protekcja? Otóż: to ostatnie ludzkie uczucie na drodze do nowoczesnego kapitalizmu... Prawdę mówiąc, słyszałem to również w wersji "ostatnie ludzkie uczucie, jakie pozostało w realnym ...
JUREXBUS-SUPERAUTOOKAZJA
JAN MIODEK Październik 1998
W jednym z polskich miast zobaczyłem autokar z napisem JUREXBUS. Pojazd - tak się złożyło - stał pod szyldem o charakterze reklamowym: SUPERAUTOOKAZJA. W obu tych formach odbijają się jak w soczewce bardzo znamienne tendencje współczesnego polskiego ...
MAŁY KUZYNEK C60
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Fot. Internet Najmniejszy dotychczas otrzymany w liczących się ilościach fulleren składa się z 36 atomów węgla. Sukces w jego syntezie, osiągnięty po długich staraniach, ma znaczenie przede wszystkim dla poznania mechanizmu tworzenia się wyższych ...
MOŻE BYĆ NIEBEZPIECZNE
ANDRZEJ ZALEWSKI Październik 1998
Oddziaływanie na ludzką psychikę i percepcję świata z pominięciem świadomości może rzeczywiście kusić, o czym pisze dr Andrzej Augustynek w artykule pt. Reklama podprogowa - fakt czy artefakt? ["WiŻ" nr 7/1998]. Kiedyś stworzyłem film ...
NIE TYLKO JĘZYK, ALE I GENY
STANISŁAW DUBISKI Październik 1998
Z wielkim zainteresowaniem przeczytałem w lipcowym numerze "WiŻ" artykuł Bronisława Jakubowskiego pt. Euskera. O tym, że Baskowie są populacją zupełnie odmienną od wszystkich innych populacji europejskich, świadczy nie tylko ich język, ale ...
WOJNA
STEFAN BRATKOWSKI Październik 1998
BYŁ TO WESTERN BANKOWY. Z BOHATERAMI WCALE NIEJEDNOZNACZNYMI. NICHOLASA BIDDLE'A MOŻNA BYŁO NIE TRAWIĆ - SWOJĄ WŁADZĘ SZEFA BANKU STANÓW ZJEDNOCZONYCH UWAŻAŁ ZA RÓWNĄ PRAKTYCZNIE WŁADZY PREZYDENTA. ALE NIE DLATEGO WYKOŃCZONO DRUGI BANK STANÓW ZJEDNOCZONYCH. Z ...
JAKI TEN ŚWIAT MAŁY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
A w "małym świecie" informacje przenoszą się szybko. Zdarzyło się Wam kiedyś rozmawiać z kompletnie obcą osobą i odkryć, że macie wspólnego znajomego? Tak? Nic w tym dziwnego - ostatnie symulacje przenoszenia informacji w sieciach dowodzą, ...
ZROBIĆ DIAMENTY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Rys. Magdalena Pecul Ulepszanie i upraszczanie metod otrzymywania sztucznych diamentów jest stałym tematem wielu badań. Ostatnio zespół uczonych chińskich opracował metodę syntezy, która - choć daleka od doskonałości - zachodzi w najniższej ...
JAK URATOWAĆ MÓZG
PAWEŁ WERNICKI Październik 1998
David Holzman z Uniwersytetu w Saint Louis znalazł sposób na ochronę komórek nerwowych przed nieodwracalnym zniszczeniem wywołanym niedotlenieniem mózgu. Unicestwienie często następuje w wyniku zaprogramowanego samobójstwa komórki (apoptozy) - odcięcie ...
MANICHEIZM
MARIUSZ DOBKOWSKI Październik 1998
CHOCIAŻ NIE MA JUŻ NA ŚWIECIE WYZNAWCÓW MANICHEIZMU, RELIGIA TA JEDNAK CIESZY SIĘ W OSTATNIM DZIESIĘCIOLECIU SZCZEGÓLNYM ZAINTERESOWANIEM BADACZY. MOŻNA NAWET POWIEDZIEĆ, ŻE NIGDY DO TEJ PORY SPECJALIŚCI MANICHEOLODZY NIE DĄŻYLI Z RÓWNĄ KONSEKWENCJĄ ...
MĘDRCY
X.RUT Październik 1998
Jest w zaświatach krąg, którego nie zwiedził Dante. Nie mógł go zwiedzić, gdyż Pan założył ten krąg dopiero wtedy, gdy wytężona praca Świętego Urzędu zwiększyła napływ dusz na Ziemi potępionych, a przez świętego Piotra przyjmowanych z otwartymi ramionami. ...
O ZAWALE DOWIEMY SIĘ WCZEŚNIEJ
BARBARA PRATZER Wrzesień 1998
Zawał serca można będzie wykryć wcześniej niż za pomocą standardowych metod, oznaczając we krwi poziom FABP, czyli białka wiążącego kwasy tłuszczowe. Ten nowy biochemiczny marker, który pozwala zyskać nawet trzy godziny, zidentyfikowali naukowcy z University ...
SZYBKO I TANIO W GŁĄB WSZECHŚWIATA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
Piętnastego września na orbicie zostanie umieszczony podczerwony teleskop WIRE (Wide-Field Infrared Explorer). Ten niewielki instrument, którego główne zwierciadło ma średnicę zaledwie 30 cm, z kilku względów zasługuje na szczególną uwagę. Po pierwsze ...
ZIELONEJ REWOLUCJI C.D.
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1998
Fot. Archiwum Wkwietniu br. na rolniczej konferencji w Nowym Delhi doniesiono o wyhodowaniu nowej odmiany pszenicy, dającej niespotykane do tej pory plony - 18 ton na hektar. Średni plon zwykłych upraw pszenicy na świecie to dziś 2.7 tony z hektara, ...
PRĄTEK BEZ TAJEMNIC
MAGDALENA KAWALEC Wrzesień 1998
Fot. "Nature" Gdy w 1882 roku Robert Koch zobaczył ją pod mikroskopem po raz pierwszy, wpadł w zachwyt: jasnoniebieska i zgrabna laseczka odcinała się wyraźnie na tle brązowych i bezkształtnych komórek pęcherzyków płucnych. Płuca, z których ...
CZĄSTECZKI SIĘ KRĘCĄ A ATOMY PRZESUWAJĄ...
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1998
I wszystko to można zobaczyć, a także utrwalić na zdjęciach dzięki jednemu z najbardziej fascynujących wynalazków ostatniego dwudziestolecia - tunelowemu mikroskopowi skaningowemu STM. Pozwala on nie tylko oglądać powierzchnię próbki z atomową rozdzielczością, ...
JESZCZE JEDEN ZABÓJCA PŁAZÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1998
Żaby i ropuchy giną zarażone nieznanym nauce gatunkiem grzyba. Patogen infekuje skórę dolnej części ciała i nóg tych zwierząt, pokrywając ją grubą warstwą. Dla płazów, które oddychają przez skórę, taka infekcja jest śmiertelna, gdyż po prostu się duszą. ...
BENIAMINEK WŚRÓD OLBRZYMÓW
JERZY METELSKI Wrzesień 1998
Fot. Boeing Boeing pobił własny rekord: od projektu do startu najnowszego pasażerskiego "transatlantyku" typu 757-300 upłynęły dwa lata i 3 miesiące. Pierwszych 12 maszyn zamówiły w 1996 roku niemieckie linie czarterowe Condor Flugdienst. ...
WILK CHRONIONY W CAŁEJ POLSCE
ROBERT MYSŁAJEK Wrzesień 1998
Fot. Grzegorz Dróżdż W kwietniu br. minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa objął ochroną gatunkową wilka (Canis lupus). Tym samym zwieńczył wieloletnie starania o odpowiedni status tego drapieżnika. Zapis ten uczynił zadość również ...
KONTROWERSYJNY TAMOXIFEN
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Na początku kwietnia zaprezentowano w USA wyniki trwającego 6 lat badania prowadzonego przez National Cancer Institute i National Surgical Adjuvant Breast and Bowel Project nad wpływem leku o nazwie tamoxifen na rozwój raka piersi. Według amerykańskich ...
JAK TO JEST Z ASPIRYNĄ
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Fot. Internet Od dawna wiadomo, że aspiryna jest dobrym lekiem przeciwzapalnym i przeciwbólowym, a także skutecznym narzędziem w profilaktyce zawału serca i udaru mózgu. Z drugiej strony wiadomo, iż podrażnia błonę śluzową żołądka, ułatwiając powstawanie ...
BERŁO, MIECZ, SAKIEWKA
JACEK ANDRZEJOWSKI Wrzesień 1998
W Biskupinie, najsłynniejszym w Europie skansenie archeologicznym, już po raz czwarty odbędzie się we wrześniu wielki Festyn Archeologiczny. Warto przypomnieć, że w ub.r. bramę rezerwatu przekroczyło z górą 70 tys. gości - chyba po raz pierwszy w ...
CZERWONA ŚMIERĆ
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Czasami inspirację do pracy naukowej można znaleźć w damskiej torebce. Prowadzone przez amerykańskie ministerstwo rolnictwa badania nad szminkami zaowocowały intrygującym i potencjalnie praktycznym odkryciem. Okazało się, że zawarty w szmince czerwony ...
AUTOMATYCZNE LEKARSTWA
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Badacze z Massachusetts Institute of Technology (MIT) opatentowali całkowicie nową postać leku. Wszczepiany pod skórę krzemowy układ scalony oprócz elementów elektronicznych zawiera tysiące maleńkich zagłębień, wypełnionych leczniczą substancją i przykrytych ...
W PALUCHACH PRZEZIĘBIENIA
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Choć przeziębienia gnębią ludzi od pradziejów, do tej pory nie ma na nie skutecznego leku. Wiele przypadków tej po- wszechnej przypadłości - niektórzy mikrobiolodzy uważają nawet, że ponad 50% - wywołują rhinowirusy. Ostatnio, dzięki pracom prowadzonym ...
UŁOMNY STRAŻNIK
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Od pewnego czasu wiadomo, że HPV (Human papillomavirus) ma swój udział w rozwoju nowotworów układu moczowo-płciowego, jednak nieznajomość mechanizmu onkogennego działania wirusa nie pozwalała na stworzenie skutecznych metod zapobiegania i leczenia wywołanych ...
W NOWOGRÓDZKIEJ STRONIE
BARBARA RISS Wrzesień 1998
W ZAOSIU KOŁO NOWOGRÓDKA ZAPLANOWANO NA 8 WRZEŚNIA UROCZYSTE OTWARCIE MUZEUM - ODBUDOWANEGO PRZEZ BIAŁORUSINÓW DWORKU, W KTÓRYM DWIEŚCIE LAT TEMU, 24 GRUDNIA 1798 ROKU, URODZIŁ SIĘ NASZ WIESZCZ. Przy szosie z Baranowicz do Nowogródka, na osiemnastym ...
ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
Błyski gamma obserwujemy od prawie trzydziestu lat. W ciągu tych lat przedstawiono dziesiątki hipotez dotyczących ich pochodzenia, stoczono setki dysput na ich temat i zapisano tony papieru poświęconymi im opracowaniami [patrz: Wszechświat jak nowy, ...
CO DWIE NERKI TO NIE JEDNA
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Zamiast szukać idealnego pod względem genetycznym dawcy nerki, grupa włoskich lekarzy pod kierunkiem Giuseppe Remuzziego proponuje przeszczepiać... dwie nerki nawet od dawców dość odległych, jeśli chodzi o antygeny zgodności tkankowej. Zdaniem pomysłodawców, ...
SANKTUARIA ANDÓW
JUSTYNA OLKO Wrzesień 1998
ODKRYCIA ARCHEOLOGICZNE W NAJWYŻSZYCH PARTIACH ANDÓW PRZYNOSZĄ CORAZ WIĘCEJ INTERESUJĄCYCH, NIEKIEDY WRĘCZ SENSACYJNYCH DANYCH O RYTUAŁACH I KULTACH Z CZASÓW INKÓW. NA NIEDOSTĘPNYCH TERENACH PERU, CHILE I BOLIWII WCIĄŻ KRYJE SIĘ WIELE ZAGADEK DLA NAJBARDZIEJ ...
NA CZYM POLEGA REFORMA OŚWIATY
DOMINIK MYTKOWSKI Wrzesień 1998
PROPONOWANY PRZEZ RZĄD PROJEKT REFORMY OŚWIATY PRZEWIDUJE ZMIANY SYSTEMU EDUKACJI PRAKTYCZNIE WE WSZYSTKICH ASPEKTACH JEGO FUNKCJONOWANIA - POCZĄWSZY OD ZASAD FINANSOWANIA PUBLICZNEGO SZKOLNICTWA, POPRZEZ STWORZENIE NOWYCH TYPÓW SZKÓŁ I NOWEJ ORGANIZACJI ...
DYNASTIA KONSERWATYSTÓW
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 1998
Giovanni Domenico Cassini(1625-1712) urodził się w Perinaldo koło Nicei, wówczas w Republice Genueńskiej. Po ukończeniu kolegium jezuickiego w Genui zaczął zajmować się obserwacjami astronomicznymi, by, jak planował, udowodnić bezzasadność przepowiedni ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Wrzesień 1998
Tym razem "Puzeland" zdominowały łamigłówki liczbowe, a ściślej takie, które polegają na wpisywaniu odpowiednich liczb we właściwe miejsca. Mimo formalnego podobieństwa są one na tyle różne merytorycznie, że ich rozwiązywanie nie powinno być ...
MILCZENIE GRONKOWCÓW
TOMASZ ŁĘSKI Wrzesień 1998
Naukowcy z University of California w Davis opracowali nową metodę walki z zakażeniami wywoływanymi przez gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus). Różni się ona od dotychczas stosowanych tym, że nie zabija się samych bakterii, a jedynie blokuje ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA Wrzesień 1998
WRZESIEŃ: TYTUŁ DLA PANI AGNIESZKI! Zaszczytny tytuł "Erudyty września" wędruje w tym miesiącu nad morze, do Gdyni. W wyniku losowania otrzymuje go (wraz z nagrodą, amerykańskim minidyktafonem cyfrowym VT-300 firmy Voice-It) pani Agnieszka ...
PIĘKNE TRUCICIELKI
BARBARA PRATZER Wrzesień 1998
Wśród przyczyn ostrych zatruć szkodliwe substancje pochodzenia roślinnego znajdują się na dalszym miejscu, może z wyjątkiem grzybów, zwłaszcza muchomora sromotnikowego, które co roku zbierają śmiertelne żniwo. Mimo to warto co nieco wiedzieć o trucicielach ...
DZIECI, BACH I FRAKTALE
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1998
1. KIDSCOM W naszych wędrówkach po światowej Sieci dość rzadko zachęcam (chyba wręcz nigdy jeszcze tego nie zrobiłem...) do odwiedzania miejsc przeznaczonych specjalnie dla dzieci. Przyznam, że pomijałem je w dużej mierze celowo; nie dlatego, oczywiście, ...
ROZWAŻANIA O NODZE STOŁOWEJ
X.RUT Wrzesień 1998
Jak wiadomo, trzy punkty wyznaczają płaszczyznę, dlatego stół o trzech nogach nigdy się nie kiwa. Gdyby jednak stół miał chodzić, podnosząc nogi (a nie suwając nimi), trzech nóg byłoby za mało dla sprawnego poruszania się. Stół chodziłby najwyżej jak ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 WRZEŚNIA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 WRZEŚNIA O 23:00, 30 WRZEŚNIA O 22:00 I 15 PAŹDZIERNIKA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m ), schematycznie ...
ŚWIAT WIDZIANY Z DWÓCH STRON
KATARZYNA MOSIOŁEK-KŁOSIŃSKA Wrzesień 1998
CZŁOWIEK KOŃCA XX WIEKU MA NIEUSTANNY KONTAKT Z ZDOBYCZAMI NAUKI, A PRZY OKAZJI POZNAJE WIELE SŁÓW, KTÓRYCH ZWYKLE NIE UŻYWA, NA PRZYKŁAD: AMNIOPUNKCJA, AKCYZA, PARYTET, TRANSZA, SYNDYK, CESJA, MENHIR, IZOTOP, MEZOTOR CZY NIBYNÓŻKI. CZY BEZ TERMINÓW ...
KAWA NA DOBRANOC
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Fot. Kalbar Kawę bezkofeinową otrzymuje się, poddając ziarna zwykłej kawy działaniu gorącej wody lub skroplonego dwutlenku węgla w stanie nadkrytycznym. Tak ostre środki usuwają jednak częściowo składniki decydujące o aromacie. Optymalnym rozwiązaniem ...
ZAMIAST OBRĄCZEK-RADARY
MARCIN ZALEWSKI Sierpień 1998
Badania migracji ptaków należą do najbardziej praco- i czasochłonnych w ornitologii. Trzeba bowiem złowić ptaki, a następnie je zaobrączkować. Potem można już tylko czekać i mieć nadzieję, że ktoś złowi oznakowane osobniki na trasie ich wędrówki i ...
A MOŻE DOLINA WĘGLOWA
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Od czasu wynalezienia tranzystora elektronika zmieniła się ogromnie, jednak ciągle oparta jest głównie na jednym pierwiastku - krzemie. Wydaje się jednak, że zbliżają się czasy, gdy węgiel - najważniejszy pierwiastek biochemii - zajmie główne ...
BARY, PAPIEROSY I PIENIĄDZE
ARKADIUSZ MILLER Sierpień 1998
Nikogo już dziś nie trzeba przekonywać o szkodliwości palenia tytoniu. Częstsze infekcje górnych dróg oddechowych, astma, zawały serca, nowotwory krtani i płuc - wszyscy o tym wiemy. Moda na niepalenie rozprzestrzenia się na całym świecie. Pojawia ...
CORAZ TŁOCZNIEJ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1998
Do niedawna przybywało Ziemi co roku 100 mln nowych mieszkańców, od kilku lat tylko 90 mln. Ale demografom daleko jeszcze do optymizmu. To tak jakby jedną z nadmorskich metropolii zalała fala wysokości 2.7 m zamiast 3 m - stwierdził W. Fornos, kierujący ...
UKŁADY PLANETARNE W PODCZERWIENI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Niemal każdej gwieździe można przypisać jednoznaczną temperaturę powierzchniową. Znając ją, można przewidzieć, ile energii opuszcza powierzchnię gwiazdy w postaci światła o danej długości fali. Młode gwiazdy w bliskim otoczeniu Słońca, które są wystarczająco ...
STARE MUCHY
BARBARA PRATZER Sierpień 1998
Jak zakłócić precyzyjny przebieg procesu starzenia się organizmu, wymyślili uczeni z University of Toronto i natychmiast wykorzystali to do wydłużenia życia aż o 40%. Na razie chodzi o muszki owocowe, ale my, ludzie, też nie jesteśmy bez szans. Trzeba ...
MOKRADŁA DOBRE NA SALMONELLĘ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1998
Porośnięte kosaćcami, pałką, rzęsą wodną, moczarką kanadyjską specjalnie tworzone mokradła mogą stać się alternatywą dla nowoczesnych metod dezynfekcji wody. Bakterie Escherichia coli i Salmonella typhimurium giną w konfrontacji z wodną roślinnością ...
AZBET OBŁASKAWIONY
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Jedną ze specjalności naszych rodaków pracujących w USA jest usuwanie starych termicznych i przeciwpożarowych izolacji azbestowych - praca nieźle płatna, choć ciężka i niebezpieczna dla zdrowia. Odkąd odkryto rakotwórczość azbestu, jest on albo usuwany ...
NIECHCIANA PLANETA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
W końcu br. maja na specjalnie zwołanej konferencji prasowej powiadomiono o odkryciu, które według przedstawicieli NASA może być najważniejszym z dokonanych dotychczas przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Podczas systematycznego przeglądu młodych gwiazd ...
CHEMICZNE KNEDLE
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Nazwą czeskiej narodowej potrawy ochrzczono nowy rodzaj polimerowych cząsteczek, składają cych się z polimerowej, rozpuszczalnej w wodzie otoczki- "ciasta" i nierozpuszczalnego "nadzienia". Po raz pierwszy zsyntetyzowano knedle ...
OPÓŹNIENIE W BUDOWIE ISS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Fot. NASA 30 maja na posiedzeniu przedstawicieli wszystkich państw zaangażowanych w budowę międzynarodowej stacji orbitalnej ISS uzgodniono nowy harmonogram prac konstrukcyjnych. Pierwszy moduł trafi na orbitę z pięciomiesięcznym opóźnieniem w stosunku ...
ŻÓŁWIE ŁZY OMYWAJĄ ZŁOTE PLAŻE OCEANII
PAWEŁ GAŁKA Sierpień 1998
Oceania, uznawana za raj na Ziemi, od dawna oczarowuje turystów błękitem lagun i złotem piasków plaż, a także życzliwością tubylców żyjących na styku nowoczesności i cywilizacji pierwotnej. Aż trudno uwierzyć, że i w tej oazie spokoju rozgrywa się wytoczona ...
MAGNES W KOLANIE
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Jak naprawić uszkodzony staw? Podstawowe znaczenie ma prawidłowa chrząstka wyściełająca powierzchnię stawów. Jest gładka, śliska i sprężysta, dzięki czemu ruchy są płynne i nie wymagają wysiłku, a ponadto amortyzuje wstrząsy. Zapalenia i urazy mechaniczne ...
ZNAKI, SYMBOLE, WIZJE
DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA Sierpień 1998
Fot. Wiesław Wudzki Wystawa malarstwa i rzeźby Jörga Immendorffa, prezentowana w Muzeum Narodowym w Warszawie, pokazuje twórczość wybitnego niemieckiego artysty, o którym już teraz wiemy, że wszedł do grona niezapomnianych w sztuce XX wieku. Można ...
NEUTRINA MAJĄ MASĘ!
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Sierpień 1998
Neutrina należą do najbardziej nieuchwytnych cząstek elementarnych. Choć ich istnienie przewidziane zostało już na początku lat trzydziestych, jego doświadczalne potwierdzenie nastąpiło dopiero po upływie ponad ćwierć wieku. Przyczyną takiego stanu ...
PÓŁ ŻARTEM - PÓŁ SERIO
ANDRZEJ GORZYM Sierpień 1998
W pierwszą czerwcową sobotę, już drugi rok z rzędu, bawiliśmy się razem z naszymi czytelnikami na Pikniku naukowym Polskiego Radia BIS, na Rynku Nowego Miasta w Warszawie. Przypomnijmy, że pomysłodawcą i dobrym duchem tej imprezy jest prof. dr Łukasz ...
CZYŻBY NOWE NADPRZEWODNIKI TEMPERATUROWE
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Rekord w dziedzinie nadprzewodnictwa wysokotemperaturowego (164 K pod ciśnieniem), ustanowiony pięć lat temu, należy do substancji z grupy nadprzewodników ceramicznych - tlenku rtęciowo-barowo-wapniowo-miedziowego. Mowa tutaj oczywiście o dobrze ...
LEPSZE PERSPEKTYWY
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Operacje serca są i będą wykonywane coraz częściej. Ich powodzenie zależy nie tylko od właściwego przeprowadzenia zabiegu przez kardiochirurga, ale także od występowania powikłań poope-racyjnych. Wiele z nich jest powodowanych przez reakcje odpornościowe ...
MARSJAŃSKIE JEZIORO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Fot. Malin Space Science Systems/NASA Krążąca wokół Marsa sonda Mars Global Surveyor [Sygnały, lipiec 1998] wykonała w ostatnich dniach grudnia ub.r. bardzo ciekawe zdjęcie, które opublikowano dopiero w końcu maja. Daleko mu wprawdzie do walorów artystycznych ...
ZEN
ANNA ZALEWSKA Sierpień 1998
OPOWIEŚĆ, ZAPISANA W CHIŃSKICH KRONIKACH Z XI WIEKU N.E., GŁOSI, IŻ PEWNEGO RAZU BUDDA W MILCZENIU POKAZAŁ ZGROMADZONYM NA GÓRZE SĘPÓW UCZNIOM KWIAT LOTOSU. WSZYSCY PRZYGLĄDALI SIĘ TEMU ZDUMIENI I TYLKO JEDEN MAHAKAŚJAPA ZROZUMIAŁ PRZESŁANIE I UŚMIECHNĄŁ ...
CO ZA DUŻE TO NIESKUTECZNE
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Choć nowoczesna i błyskotliwa w zamyśle, terapia genowa nowotworów może okazać się nieskuteczna z trywialnego powodu - wykorzystywania zbyt dużych cząsteczek. Wszelkie substancje zawarte we krwi - zarówno odżywcze, jak też np. wstrzyknięte leki ...
OBRAZY Z DOLINY CÔA
MAGDA BORKOWSKA SZYMON AUGUSTYNIAK Sierpień 1998
SZTUKA PALEOLITU W EUROPIE JEST KOJARZONA GŁÓWNIE Z MALOWIDŁAMI UKRYTYMI W JASKINIACH POŁUDNIOWEJ FRANCJI CZY HISZPANII. NAZWY STANOWISK, TAKICH JAK ALTAMIRA LUB LASCAUX, POZNAJE SIĘ JUŻ NA LEKCJACH PLASTYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ. TYMCZASEM PRADZIEJOWE ...
POD PRĄDEM
KLARA SZATKIEWICZ Sierpień 1998
BEZ SPRAWNEGO PRZEKAZYWANIA SYGNAŁÓW ELEKTRYCZNYCH ŻADEN ŻYWY ORGANIZM NIE MÓGŁBY PRAWIDŁOWO DZIAŁAĆ. NIC WIĘC DZIWNEGO, ŻE BIOPRĄDY SĄ CENNYM ŹRÓDŁEM INFORMACJI O ZDROWIU I CHOROBIE. Fot. Bartek Zaranek Sygnały bioelektryczne spełniają w organizmie ...
RADA W RADĘ
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 1998
PRZYSTĘPUJEMY DO UNII EUROPEJSKIEJ. WIELU Z NAS OBAWIA SIĘ, ŻE JĘZYKOWI POLSKIEMU ZAGRAŻAJĄ INNE JĘZYKI PAŃSTW W NIEJ ZRZESZONYCH, ZWŁASZCZA ANGIELSKI, A NASZA ZOSTAĆ KULTURA MOŻE ZUBOŻONA PRZEZ JEJ DALSZĄ AMERYKANIZACJĘ. Podczas kolejnego, czwartego ...
OD KOLUMBA SIĘ ZACZĘŁO...
MAŁGORZATA SZCZEPANIAK Sierpień 1998
DOKŁADNIE 500 LAT TEMU, W SIERPNIU 1498 ROKU, PODCZAS KOLEJNEJ WYPRAWY KRZYSZTOF KOLUMB ODKRYŁ STAŁY LĄD - AMERYKĘ POŁUDNIOWĄ. Jeszcze za życia Krzysztofa Kolumba, a nawet jego syna, zastanawiano się, kogo należy nazwać odkrywcą Nowego Świata. Zasługę ...
GENIUSZ W CIENIU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 1998
Pod takim tytułem ukazała się niedawno w USA biografia Leo Szi-larda (1898-1964), pióra Williama Lanouette'a. Tytuł ten znakomicie charakteryzuje życie i twórczość wybitnego fizyka amerykańskiego pochodzenia węgierskiego, który wywarł wielki wpływ ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Sierpień 1998
Twierdzenie pierwsze: w tym "Puzelandzie" nie ma zadania dla wytrwałych. Twierdzenie drugie: w tym "Puzelandzie" są wyłącznie zadania dla wytrwałych. Oba twierdzenia są prawdziwe, choć sprzeczne. Nie ma wprawdzie tradycyjnej trudnej ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 SIERPNIA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 SIERPNIA O 23:00, 30 SIERPNIA O 22:00 I 15 WRZEŚNIA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
CZAS ILUSTROWANY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Sierpień 1998
Wydana w 1988 roku Krótka historia czasu Stephena Hawkinga stała się wyjątkową pozycją literatury popularnonaukowej. Przez 237 tygodni książka ta widniała na liście bestsellerów londyńskiego "Sunday Timesa", przetłumaczona została na ponad ...
PROSPECTOR
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 1998
W artykule pana Andrzeja Pieńkowskiego pt. Kęs Srebrnego Globu, czyli Księżyc w zasięgu ręki ["WiŻ" nr 6/98] podana została błędna informacja o długości trwania misji Lunar Prospector (w artykule podano 30 lat). W rzeczywistości sonda ta pozostanie ...
MATEMATYKA, ŻARTY, WOJNA
BOGDAN MIŚ Sierpień 1998
MATEMATYKA I ŻARTY Matematycy mają ogromne - choć dość swoiste - poczucie humoru. Gdybym miał je jakoś określić - powiedziałbym, że jest ono trochę "angielskie": sarkastyczne, wielce abstrakcyjne, paradoksalne... Pełne rozmiłowania ...
TAJEMNICZE PRIONY
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1998
W numerze 5/1998 "WiŻ" ukazał się artykuł M. Fikus Niebezpieczna żelatyna? Autorka pisze: świnie i ryby nie chorują na choroby prionowe i dlatego wytwarzana z nich żelatyna jest bezpieczna. Natomiast w "Świecie Nauki" nr 6/1997 podano ...
BARDZO DRODZY NIEOBECNI
STEFAN BRATKOWSKI Sierpień 1998
W DZIEJACH RODZĄCEJ SIĘ AMERYKI NIE MA TYCH LUDZI ANI ICH INTERESÓW; ALE TEŻ TE DZIEJE PISZĄ PO EUROPEJSKU, CZYLI BEZ NICH, NAWET HISTORYCY AMERYKAŃSCY, JAKO ŻE PRZESZŁOŚĆ TO SPECJALNOŚĆ EUROPY. DLATEGO TAK TRUDNO DZIŚ REKONSTRUOWAĆ LOSY I PRZYGODY TYCH ...
BO SILNĄ MAMY DŁOŃ
X.RUT Sierpień 1998
Pewien znany fizyk z pasją i polotem wyjaśnia, dlaczego w gotowaniu parówki pękają wzdłuż, a nie w poprzek. Bardzo ładna to teoria. A mnie dręczy pytanie, dlaczego nie widziałem pękniętej parówki poza granicami Rzeczypospolitej? Dlaczego nie pękają pyszne ...
DWIE PACZKI "FEMINÓW" PROSZĘ
JAN MIODEK Sierpień 1998
W jednym z ubiegłorocznych odcinków cyklu Rozmyślajcie nad mową pisałem: Od momentu pojawienia się w sprzedaży papierosów marki Jan III Sobieski można zaobserwować bardzo ciekawe zjawisko fleksyjne: oto kupujący zwracają się z prośbą o ten produkt za ...
POGADAĆ Z TELEFONEM
JERZY METELSKI Sierpień 1998
Fot. Centertel Najpierw trzeba wpisać numer telefonu abonenta, potem nazwisko i wypowiedzieć je trzy razy głośno - by nagrać hasło głosowe. Cyfrowy telefon komórkowy Nortel 1822 (system GSM 1800) potrafi zapamiętać do 20 takich "akustycznych" ...
WYDRUK JAK FOTO
REDAKCJA Sierpień 1998
Fot. Mitsubishi Electronic Mitsubishi Electric produkuje m.in. kolorowe drukarki. W sumie 5 rodzajów, z tego dwie komputerowe: CP-700DE oraz CP--700DSE (na zdjęciu). Ta ostatnia drukuje w dwóch formatach: 100x75 mm lub 130x98. Potem powierzchnia papieru ...
FRYZURA A LA EINSTEIN
REDAKCJA Sierpień 1998
Ryc. 1 Fot. Braun Podczas niedawnego Pikniku naukowego '98 testowaliśmy wraz z publicznością nowe suszarki Braun-Sensation. Wyposażono je w nasadki z miękkimi "palczastymi" końcówkami (ryc. 1). Silniczek umieszczony w nasadce wprawia końcówki ...
NOTATNIKI AKUSTYCZNE
BOGDAN MIŚ Sierpień 1998
Ciekawą propozycją dla człowieka aktywnego, mającego sporo spraw do załatwienia, są notatniki akustyczne. Różnią się od zwykłych dyktafonów dwiema cechami: z uwagi na użycie układów pamięci cyfrowej zbędne są wymienne kasety i krótszy jest - z reguły ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA Sierpień 1998
SIERPIEŃ: JUNIOR "ERUDYTĄ MIESIĄCA" W tym miesiącu nagroda (amerykański minidyktafon cyfrowy VT-300 firmy Voice-It) wraz z tytułem "Erudyty sierpnia" jadą do Zagórza, gdzie oczekuje na nie nasz junior, liczący sobie lat 17 pan Grzegorz ...
ROBOCHIRURG
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Pomysł sam w sobie nie jest może oryginalny i pojawił się zapewne już w czasach Karela Capka, ale nareszcie doczekał się realizacji. W styczniu br. chirurdzy z Pensylwanii przeprowadzili próby sterowanego głosem robota do wykonywania endoskopowych operacji ...
ROŚLINA DRAPIEŻNA, LECZ MAŁO ŻARŁOCZNA
MAGDALENA PECUL Lipiec 1998
Miłośnika fantastyki, któremu określenie "drapieżna roślina" natychmiast przywodzi na myśl jakiś twór z Planety Śmierci Harry'ego Harrisona, czeka gorzkie rozczarowanie. Znakomita większość z około 450 żyjących na świecie gatunków roślin ...
ORKA TYLKO NOCĄ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1998
Naukowcy z Uniwersytetu w Bonn twierdzą, że rolnicy mogą zmniejszyć liczbę chwastów na polach i ilość stosowanych herbicydów, orząc w nocy. Fot. Krzysztof Kaliński Nasiona roślin uprawnych zwykle kiełkują w całkowitych ciemnościach. Natomiast u większości ...
CO BY TU JESZCZE PRZESZCZEPIĆ
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Uczeni wciąż poszukują tkanek, mogących zastąpić zniszczoną istotę czarną, część śródmózgowia, odpowiedzialną za wydzielanie dopaminy. Wszczepienie do mózgu wytwarzających dopaminę komórek może bowiem znacznie ograniczyć objawy choroby Parkinsona. Przeszczepianie ...
O KUSZENIU
ROMAN CHYMKOWSKI Lipiec 1998
W świetle wyników badań systematycznie prowadzonych przez CBOS stosunek Polaków do reklam jest raczej negatywny, przy czym postawa ta jest dziś wyraźniejsza niż przed sześcioma laty, choć od listopada 1994 roku wykazuje tendencję do stabilizacji. 49% ...
SAMOLOT DLA METEOROLOGA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 1998
Dzięki mocy obliczeniowej najnowszych superkomputerów i wysoko wyspecjalizowanym programom przetwarzającym ogrom danych z obserwacji meteorologicznych dokładna prognoza pogody leży już prawie w zasięgu ludzkich możliwości. Prawie, ponieważ bolączką ...
NOWOŚĆ Z RAF KORALOWYCH
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1998
W ciągu ostatnich 20 lat duże połacie raf koralowych bladły, bielały i w końcu zamierały. Winę za ten proces przypisuje się skutkom działalności człowieka, choć do końca nie wiadomo, co tak naprawdę jest bezpośrednią przyczyną zagłady korali. Potencjalnych ...
WIELKIE TRUCIE
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Na dorocznej konferencji toksykologów w Seattle w marcu br. zaprezentowano nowe, intrygujące dane dotyczące starej trucizny - rtęci. Gorączka złota na Filipinach, w Afryce i Brazylii sieje spustoszenie w środowisku naturalnym. Prymitywna metoda ...
MIĘŚNIE ZE SZPIKU
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Dystrofie mięśniowe to grupa chorób, które polegają na zwyrodnieniu mięśni. Z czasem mogą one doprowadzić nawet do całkowitego unieruchomienia cierpiących na nie osób. Leczenie jak dotąd jest nieskuteczne. A gdyby tak wytworzyć nowe mięśnie? Giuliana ...
KOMPUTERY - SZYBKIE I NIEZAWODNE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Lipiec 1998
Już niedługo może pojawić się nowa generacja komputerów, zwanych komputerami kwantowymi, znacznie szybszych i efektywniejszych od dziś stosowanych. Te nowe maszyny wykorzystywać będą egzotyczne własności mikroskopowych układów materialnych podlegających ...
OSWAJANIE CHAOSU
MAGDALENA PECUL Lipiec 1998
Większość użytkowników laserów (a jest ich coraz więcej) zdenerwowałaby się, widząc, że natężenie światła emitowanego przez to kosztowne urządzenie zmienia się w czasie w sposób kompletnie nieprzewidywalny. Znaleźli się jednak ludzie - zespoły naukowców ...
UWIĘZIONE GENY
TOMASZ ŁĘSKI Lipiec 1998
Amerykańskim naukowcom udało się wymyślić metodę otrzymywania o wiele bezpieczniejszych zmodyfikowanych genetycznie (transgenicznych) roślin. Opracowana przez nich technika pozwoli na wprowadzanie genów do roślin uprawnych w sposób, który uniemożliwi ...
Z ŻYCIA SOND PLANETARNYCH
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
Od 11 września ub.r. wokół Marsa krąży amerykańska sonda Mars Global Surveyor [Sygnały, grudzień 1997]. Plan jej misji zakładał stopniowe zacieśnianie orbity poprzez wykorzystanie siły oporu aerodynamicznego, z jaką górne warstwy atmosfery Marsa działają ...
W ZDROWYM CIELE
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Pisaliśmy już o tym, że iloraz inteligencji zależy nie tylko od predyspozycji genetycznych i wpływów środowiskowych, ale także od warunków panujących w macicy [patrz: Bezpieczny dom, "WiŻ" nr 1/98]. Teraz Victor Denenberg i jego współpracownicy ...
NAJMŁODSZA MGŁAWICA PLANETARNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
Fot. Orbital Sciences Corp./NASA Kosmiczny Teleskop Hubble'a sfotografował najmłodszą ze znanych mgławic planetarnych [ogólne informacje o tej klasie obiektów można znaleźć w bieżącym numerze "Wiedzy i Życia", w dziale Niebo za oknem]. Nosi ...
Z JOWISZEM NA KRYMIE
TADEUSZ SARNOWSKI RADOSŁAW KARASIEWICZ-SZCZYPIORSKI Lipiec 1998
W UBIEGŁYM ROKU ARCHEOLODZY Z WARSZAWY I SEWASTOPOLA DOKONALI SENSACYJNEGO ODKRYCIA ŚWIĄTYNI JOWISZA W BAŁAKŁAWIE. JEST TO PIERWSZA ZNANA DOTĄD BUDOWLA KULTOWA, JAKĄ WZNIEŚLI RZYMIANIE POZA GRANICAMI CESARSTWA. W świetle wyników najnowszych wykopalisk ...
PRZECHOWALNIA ŻYCIA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 1998
Dzięki ostatnim doniesieniom naukowców badających próbki głębokiego lodu z Antarktydy wzrosły szanse na istnienie życia poza Ziemią. Richard Hoover z NASA Marshall Space Flight Center oraz S.S. Abyzow z Rosyjskiej Akademii Nauk odkryli bogate ślady mikroskopijnego ...
...A JAK BĘDĘ ZAKOCHANA, PRZYŚLĘ PANU LIST I KLUCZ
EWA IHNATOWICZ Lipiec 1998
LIST - POŚREDNIK I POWIERNIK UCZUĆ ZAKOCHANYCH, JESZCZE NIEDAWNO TAK OBECNY I W ŻYCIU, I W LITERATURZE. W ŻYCIU BYŁ WYBAWIENIEM DLA NIEŚMIAŁYCH LUB TĘSKNIĄCYCH, W LITERATURZE - WYJĄTKOWO PORĘCZNY - MÓGŁ WYJAWIĆ SEKRET BOHATERA, POPCHNĄĆ AKCJĘ ...
WIRUSOWA PUŁAPKA
MAGDALENA KAWALEC Lipiec 1998
Wirusy, nie tylko w przekonaniu naukowców, ale i w powszechnym mniemaniu uważane są za groźne czynniki chorobotwórcze, zdolne zakazić praktycznie wszystkie znane organizmy żywe. Nazywane są "pasożytami informacyjnymi", gdyż tak jak celem tasiemca ...
SALMONIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 1998
Mówiono, że jest najbardziej romantycznym z uczonych. Gdyby nie był największym chemikiem, to zostałby największym poetą swego czasu - wyraził się słuchacz jego wykładów. Humphry Davy był w pierwszych dekadach XIX wieku gwiazdą pierwszej wielkości, ...
REKLAMA PODPROGOWA-FAKT CZY ARTEFAKT?
ANDRZEJ AUGUSTYNEK Lipiec 1998
LĘK PRZED MANIPULOWANIEM NASZĄ PSYCHIKĄ Z POMINIĘCIEM ŚWIADOMOŚCI POPRZEZ TZW. REKLAMĘ PODPROGOWĄ TRWA JUŻ OD PONAD CZTERDZIESTU LAT. OD CZASU DO CZASU PODSYCANY JEST PRZEZ DZIENNIKARZY STRASZĄCYCH CZYTELNIKÓW PERSPEKTYWĄ WYKORZYSTYWANIA ICH PODŚWIADOMOŚCI ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Lipiec 1998
Pół roku temu, w styczniowym "Puzelandzie", znalazło się kilka łamigłówek z cyframi utworzonymi z kresek, czyli takimi jak w wyświetlaczach mierników elektrycznych albo w okienkach kalkulatorów lub zegarków. Zadania te spodobały się Państwu ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 LIPCA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 LIPCA O 23:00, 30 LIPCA O 22:00 I 15 SIERPNIA O 21:00) Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
NIESTRASZNA INŻYNIERIA
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1998
Miłośnikom inżynierii genetycznej i nowoczesnej biotechnologii gorąco polecam książkę Poprawianie natury. Inżynieria genetyczna - nauka i etyka, autorstwa M.J. Reissa i R. Straughana. Nie dość, że niesie wiele ciekawych, czasem trudnych do zdobycia ...
JASKINIA ZBÓJECKA W ŁOPIANIU
WOJCIECH WRÓBLEWSKI Lipiec 1998
W marcowym numerze "Wiedzy i Życia" na s. 6 ukazała się notatka Nowa kolonia podkowców, mówiąca o odkryciu stanowiska nietoperzy w Jaskini Zbójeckiej w Łopieniu (Beskid Wyspowy). Ponieważ tytuł pisma obliguje do rzetelności, pozwalam sobie ...
O SŁOWOTWÓRCZEJ GIĘTKOŚCI NAZWISK
JAN MIODEK Lipiec 1998
Jeśli dodamy do tego falandyzację i jaskiernizację prawa, to uznać trzeba, że na ten ogranicznik zbytnio liczyć nie możemy - czytam w jednym z artykułów Michała Zielińskiego i uświadamiam sobie nie po raz pierwszy, że można w polszczyźnie urabiać ...
EUSKERA
BRONISŁAW JAKUBOWSKI Lipiec 1998
SAN SEBASTIÁN, BILBAO, BAJONNA - KRAINA BASKÓW. ZAMIESZKUJE JĄ NARÓD, KTÓREGO POCHODZENIE I JĘZYK WCIĄŻ WYWOŁUJĄ SPORY WŚRÓD UCZONYCH I NADAL POZOSTAJĄ OKRYTE MGIEŁKĄ TAJEMNICY. W Polsce Baskowie kojarzą się przede wszystkim z ETA, beretami i ewentualnie ...
Z MÓZGAMI RÓŻNIE BYWA
ANDRZEJ WRÓBEL Lipiec 1998
Z uwagą przeczytałem artykuł Pana Profesora Andrzeja Wróbla pt. Mózg, czyli świat subiektywny ["Wiedza i Życie" nr 3/1998]. Zawsze cieszę się, kiedy mogę wzbogacić swoja wiedzę, czerpiąc z bogactwa doświadczeń prawdziwych uczonych. Nie wątpię ...
TRZECIA DROGA
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Gdy do operacji serca potrzebne są naczynia, zastępujące niedrożną tętnicę (bypass), wtedy zwykle chirurg przeszczepia pobrane z kończyn fragmenty żył. Stosuje się także - gdy żyły są zbyt uszkodzone - sztuczne materiały (na przykład gore-tex). ...
WŁASNYMI SZLAKAMI
STEFAN BRATKOWSKI Lipiec 1998
AMERYKA NIGDY NIE BYŁA EUROPĄ PRZENIESIONĄ ZA OCEAN. NAPISAŁEM KIEDYŚ KSIĄŻKĘ PT. ODDALAJĄCY SIĘ KONTYNENT, DOWODZĄC, ŻE AMERYKA JEST NIE TYLE 15 LAT PRZED EUROPĄ, CO 150 LAT W BOK. Z DZISIEJSZEJ OPOWIEŚCI WYNIKNIE, ŻE NIE 150, A BLISKO 200 LAT. AMERYKA ...
MYDLANA PIANA
X.RUT Lipiec 1998
Dziekan jednego z najlepszych wydziałów jednej z najlepszych polskich uczelni - a trzeba Ci, miły Czytelniku, wiedzieć, że ciągle jeszcze oznacza to jedną z najlepszych placówek szkolnictwa wyższego w geograficznej Europie, a w tym konkretnym przypadku ...
GEOMETRIA W KOMPUTERZE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1998
Komputer jest wspaniałym narzędziem do uprawiania i nauczania matematyki. Pisałem już na tych łamach o doskonałych programach matematycznych, takich jak Derive, Mathcad czy Mathematica, które są prawdziwymi kombajnami i potrafią niemal wszystko: od numerycznego ...
KOPUTERY, PODGLĄDACZE, WŚCIEKLI
BOGDAN MIŚ Lipiec 1998
1. KOMPUTERY Nie da się ukryć, że w tym cyklu rozmów o Internecie nie mielibyśmy w ogóle o czym mówić, gdyby nie same tworzące Sieć komputery. Jest tedy słuszne i sprawiedliwe opowiedzieć dziś o kilku witrynach, związanych z tymi cudownymi zaiste maszynami. Pierwsza ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA Lipiec 1998
LIPIEC: JEDZIEMY Z TYTUŁEM DLA KORFANTOWA! Uważni uczestnicy naszego konkursu pamiętają zapewne, że w poprzednim miesiącu w szranki walki o tytuł "Erudyty maja" stanęło 11 osób. W tym miesiącu mamy pretendentów cały tuzin, przy czym z poprzedniej ...
KAŻDA CZĄSTECZKA ROBI CO CHCE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1998
Wśród biologów krąży powiedzenie, że w dokładnie określonych warunkach ciśnienia, wilgotności i temperatury organizm zachowa się dokładnie tak, jak ma na to ochotę. Jest to żartobliwe stwierdzenie zupełnie poważnego faktu, że o zachowaniu przyrody trudno ...
ZA NEPTUNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
W 1950 roku holenderski astronom Jan Oort przedstawił hipotezę, w myśl której Układ Słoneczny jest otoczony sferycznym rojem komet. Ów rój, nazywany obecnie obłokiem Oorta, miał znajdować się w odległości 50 000 j.a. od Słońca (j.a., czyli jednostka ...
GEN MIGOTANIA KOMÓR
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1998
Co roku ponad 300 tys. Amerykanów umiera nagle z powodu migotania komór. Pojawia się ono wtedy, gdy włókna mięśnia sercowego kurczą się w sposób nie zsynchronizowany, tak że serce przestaje pompować krew; tętno zanika, chory traci przytomność. Jeśli ...
WYSOKIE BARANY, NISKIE SKORPIONY
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1998
Nie przyjęli cię do szkolnej drużyny koszykówki z powodu niskiego wzrostu? A nie urodziłeś się przypadkiem jesienią? Austriaccy naukowcy, badając dane 507 tys. poborowych z roczników 1966-1975, zauważyli szczególną zależność: wykres wzrostu austriackich ...
DEMOGRAFICZNA IMPLOZJA?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 1998
W ciągu kilku ostatnich lat wielu demografów zaczęło przedstawiać zupełnie inną wizję przyszłości, niż ta, która zapowiadała bombę demograficzna i przeludnienie. W najnowszym, obejmującym dwa lata, raporcie ONZ World Population Prospects pośród wielu ...
TRUDNA SZTUKA RACHUNKÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1998
Ile można wydać na obronę? Za mało - napastnik zwycięży, zbytnia rozrzutność jednak grozi zmarnowaniem cennych dóbr. Znalezienie złotego środka to problem nie tylko polityków, ale także roślin. Bronią się one przed swoimi wrogami na wiele różnych ...
ZACZADZONA DROGA MLECZNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
W 1951 roku odkryto w przestrzeni międzygwiazdowej znaczne ilości wodoru atomowego. Obserwacje przeprowadzono za pomocą radioteleskopów pracujących na częstotliwościach z pogranicza UKF i zakresu mikrofalowego, a więc w paśmie wykorzystywanym dziś przez ...
LEKI SKUTECZNE ALE NIEBEZPIECZNE
ARKADIUSZ MILLER Czerwiec 1998
Blokery kanału wapniowego to grupa leków powszechnie stosowana na całym świecie m.in. w chorobie niedokrwiennej serca i nadciśnieniu tętniczym. Zażywa je dziś ogromna rzesza ludzi. Przeprowadzone wcześniej badania wykazały, że te bardzo skuteczne środki ...
MLEKO = ZDROWIE
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1998
Nie chodzi o oklepane hasło propagandy prozdrowotnej, ale o nowy fakt: firma PPL Therapeutics ogłosiła, że otrzymała od transgenicznej owcy mleko zawierające spore ilości ludzkiego czynnika IX. Czynnik IX to białko, którego niedobór wywołuje hemofilię ...
NANORURKI SĄ RÓŻNE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1998
Przepis na nanorurkę węglową jest pozornie prosty: trzeba wziąć arkusz grafitu z węglowymi sześciokątami ułożonymi jak w plastrze miodu i zwinąć go w rulon. Warto jednak zauważyć, że to zrolowanie da się przeprowadzić na wiele sposobów. Po pierwsze, ...
NOWY RODZAJ PAMIĘCI KOMPUTEROWYCH
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1998
Zespół amerykańskich fizyków opracował laserowy system holograficzny, który może zapisywać dane tysiąc razy szybciej niż wcześniejsze urządzenia holograficzne, przy zaledwie 1% błędów odczytu w ten sposób zapisanej informacji. Jakkolwiek technologia ...
ZAMIAST KŁUCIA
BARBARA PRATZER Czerwiec 1998
Jest szansa, że niebawem zniknie nieuchronność tego, co dziś wprawia dzieci w stan lekkiej histerii, a rodziców zmusza do stosowania przemyślnych strategii "znieczulających", czyli... kłucia igłą. Amerykańscy naukowcy zapowiadają opracowanie ...
W CELACH LECZNICZYCH
X.RUT Czerwiec 1998
Zdawało mi się, że wiem wszystko o aberracjach egipskiego klimatu. Zwłaszcza po tym, jak nieopatrznie wybrałem się w nocną podróż nie ogrzewanym jeepem z Kairu do Asuanu i po przybyciu do celu podróży przez kilka godzin nie mogłem rozprostować zesztywniałych ...
CHOROBA MAMOKOLNO-DEPRESYJNA A GENY
ARKADIUSZ MILLER Czerwiec 1998
Choroba maniakalno-depresyjna charakteryzuje się występowaniem zaburzeń psychicznych w postaci następujących po sobie okresów silnej depresji i euforii. Cykle takie mogą trwać nawet do kilku miesięcy, a pomiędzy nimi występują okresy zupełnego powrotu ...
WYKOPALISKA W KOMPUTERZE
ARKADIUSZ SOŁTYSIAK PIOTR JASKULSKI Czerwiec 1998
ROMANTYCZNY OBRAZ ARCHEOLOGA PRZEMIERZAJĄCEGO PUSTKOWIA, BY W JAKIMŚ MIEJSCU WBIĆ W ZIEMIĘ ŁOPATĘ I PO CHWILI WYKOPAĆ GARNIEC ZE ZŁOTEM, POWOLI ODCHODZI W PRZESZŁOŚĆ. WSPÓŁCZESNA ARCHEOLOGIA STAJE SIĘ NAUKĄ ŚCISŁĄ KORZYSTAJĄCĄ Z OSIĄGNIĘĆ FIZYKI, MATEMATYKI, ...
ILE LAT MA WSZECHŚWIAT
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1998
Cztery lata temu astrofizyka i kosmologia stanęły wobec jednego z największych kryzysów w swojej współczesnej historii. Najpierw grupa kosmologów kierowana przez Wendy Freedman z Carnegie Observatory w Pasadenie opublikowała wyniki badań dotyczących ...
CIENIE WIELKICH CESARZY I PIĘKNYCH KONKUBIN
JOANNA WASILEWSKA-DOBKOWSKA Czerwiec 1998
CHIŃSKA LEGENDA MÓWI, ŻE CESARZ WUDI Z DYNASTII HAN BARDZO CIERPIAŁ PO ŚMIERCI UKOCHANEJ KONKUBINY LI. PEWIEN TAOISTYCZNY MĘDRZEC - CHIŃSKI "MISTRZ TWARDOWSKI" - SPRAWIŁ, ŻE CESARZ ZOBACZYŁ CIEŃ UKOCHANEJ, PRZESUWAJĄCY SIĘ PO KOMNACIE. ...
PRAWDZIWE NARODZINY AMERYKI
STEFAN BRATKOWSKI Czerwiec 1998
ZA OJCA DUCHOWEGO AMERYKI UCHODZI, I SŁUSZNIE, BENIAMIN FRANKLIN. ZA OJCA JEJ DEMOKRACJI - TOMASZ JEFFERSON. ALE OJCEM TEJ AMERYKI, Z KTÓRĄ MAMY DO CZYNIENIA, AMERYKI PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I ROZWOJU, AMERYKI PRZEMYSŁU I BANKÓW, BYŁ MAŁO ZNANY EUROPIE ...
W MALBORKU
ANTONI CHODYŃSKI Czerwiec 1998
W GRUDNIU 1997 ROKU ZAMEK W MALBORKU WPISANY ZOSTAŁ NA LISTĘ ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PRZYRODNICZEGO UNESCO. JEST TO JEDEN Z NAJCENNIEJSZYCH ZABYTKÓW GOTYCKIEJ ARCHITEKTURY OBRONNEJ W EUROPIE I NA ŚWIECIE. W CZERWCU BR. AKT TEGO WPISU ZOSTANIE ...
TYLKO JEDEN MENDELEJEW
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 1998
Dymitr Mendelejew urodził się w 1834 roku w Tobolsku na Syberii jako ostatnie, siedemnaste dziecko Iwana Pawłowicza i Marii Dmitrejewny Mendelejewów. Ojciec jego był nauczycielem literatury, a matka pochodziła z rodu kupieckiego i była właścicielką pobliskiej ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Czerwiec 1998
W popularnych książkach szachowych oraz poświęconych rozrywkom matematycznym pojawia się zwykle anegdota o nagrodzie dla wynalazcy szachów, który poprosił hinduskiego władcę o "trochę" zboża. Tyle mianowicie, ile się uzbiera, jeśli na pierwsze ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m ), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki. Zaznaczono na niej również opisany na sąsiedniej stronie Obiekt miesiąca, ...
UWAGA, BUBEL
EWA BARTNIK JANUSZ LIMON ANDRZEJ PASZEWSKI Czerwiec 1998
Prowadzone od wielu lat testowe egzaminy wstępne na akademie medyczne i uniwersyteckie wydziały biologii spowodowały wzrost liczby książek, których autorzy chcą ułatwić kandydatom samodzielne opanowanie wiedzy wymaganej na tych egzaminach. W nr. 4/1997 ...
TERMOMETR W UCHU
REDAKCJA Czerwiec 1998
Fot. Braun Thermoscan firmy Braun jest przeznaczony do mierzenia temperatury ciała w uchu. Pomiar trwa zaledwie sekundę. Wynik można odczytać na wyświetlaczu ciekłokrystalicznym. We wzierniku osadzona jest odporna na zadrapania soczewka selenkowo-cynkowa ...
MONITORY DO WSZYSTKIEGO
REDAKCJA Czerwiec 1998
Fot. Sony Sony wprowadza na rynek dwa nowe modele monitorów multimedialnych typu Multiscan 120 AS z 15-calowym kineskopem oraz 220 AS z 17-calowym. Doskonałą rozdzielczość, kontrastowość oraz nasycenie barw zapewniają kineskopy typu Trinitron. Powierzchnia ...
ELEKTRONICZNY ANIOŁ STRÓŻ
ANDRZEJ GORZYM Czerwiec 1998
Fot. Krzysztof Kaliński Elektronicznym aniołem stróżem można nazwać zegarek Timex Data Link 150. Nowy model zapamiętuje 150 numerów telefonów i nazwisk im przypisanych, przypomni z tygodniowym wyprzedzeniem o zbliżających się imieninach teściowej ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA Czerwiec 1998
CZERWIEC: TYTUŁ DLA KATOWIC Erudyta - stan na 24 kwietnia 1998 roku. Do walki o tytuł "Erudyty czerwca" stanęli zdobywcy 60 pkt. w kolejnych sześciu etapach naszego konkursu: UCZESTNIK MIEJSCOWOŚĆ WYNIK Grzegorz ...
PODRÓŻE, FANTASTYKA, FILM
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1998
1. PODRÓŻE Wszystkim tym, którzy pasjonują się podróżami, a mają dostęp do Internetu - polecam witrynę City Net. Jest to - zdaniem wielu sieciowych recenzentów - jeden z najlepszych i najbardziej wyczerpujących przewodników po miastach świata; ...
400 MINUT NON STOP
REDAKCJA Czerwiec 1998
Fot. Sony Cyfrowa kamera Sony typu DCR-TRV7E DV może pracować przez 6 godzin i 40 minut bez wymiany baterii, a także odtwarzać obraz jak magnetowid. 4-calowy ruchomy monitor ciekłokrystaliczny, stanowiący integralną część kamery, pozwala oglądać nagrywany ...
JAK BORELIOZA ZALEŻY OD BRUDNICY NIEPARKI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1998
Fot. Marek W. Kozłowski Urodzaj żołędzi może zwiększyć zagrożenie boreliozą. A oto jak grupa amerykańskich ekologów doszła do tego pozornie paradoksalnego wniosku. Otóż postanowili oni opracować sposób na brudnicę nieparkę - ćmę, która ogałaca ...
CZARNA DZIURA Z DYSKIEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1998
Obserwacje centrum galaktyki aktywnej NGC 6251, wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a przez Philippe'a Crane'a i Joela Verneta z ESO (Europejskie Obserwatorium Południowe), ujawniły niezwykły kształt gazowo-pyłowego dysku wirującego wokół ...
ZAZDROŚĆ W PTASICH PIÓRKACH
PAWEŁ KOZŁOWSKI Maj 1998
Fot. Grzegorz i Tomasz Kłosowscy Zazdrość to problem nie tylko ludzki. Samce trzciniaków (Acrocephalus arundinaceus) - dość pospolitych ptaków z rodziny pokrzewkowatych, zamieszkujących trzcinowiska -- mogą mieć po kilka partnerek gniazdujących ...
KWANTOWA TELEPORTACJA, CZYLI NAJKRÓTSZA DROGA OD A DO B
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1998
Termin teleportacja często pojawia się w powieściach fantastycznonaukowych i w pracach szarlatanów zajmujących się paranauką. Oznacza natychmiastowe przeniesienie obiektu z jednego miejsca do drugiego; efekt, zdawałoby się, sprzeczny ze wszystkimi kanonami ...
UWOLNIĆ KWARKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1998
Wiele miliardów lat temu, kiedy Wszechświat liczył niespełna jedną setną sekundy, a jego temperatura była około 10 mln razy wyższa niż dziś wewnątrz Słońca, wypełniony był materią w postaci tzw. plazmy gluonowo-kwarkowej. Wydaje się, że współcześni fizycy ...
SZTUCZNE CHMURY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 1998
Fot. Internet Każdy z nas wielokrotnie widział na niebie smugi kondensacyjne - białe wąskie pasy, jakie zostawia za sobą lecący wysoko samolot odrzutowy. Często pozostają one na niebie bardzo długo, tworząc coś w rodzaju sztucznej chmury. Okazuje ...
SERCE OD ŚWINI
BARBARA PRATZER Maj 1998
Australijscy naukowcy odkryli nowy wirus, który swobodnie przemieszcza się między gatunkami - nietoperze przekazały go świniom, one zaś ludziom. Sygnałem do rozpoczęcia poszukiwań było to, że na trzech farmach w Nowej Południowej Walii maciory rodziły ...
CO CZEKA ŚWIAT
BOGDAN MIŚ Maj 1998
Amerykańskie Towarzystwo Przyszłości Świata, zajmujące się -- jak sama nazwa wskazuje - futurologią, opublikowało przewidywania na temat warunków życia w nadchodzących dziesięcioleciach. Autorzy formułują szereg wielce optymistycznych prognoz. ...
Z WITAMINĄ C DO MÓZGU
ARKADIUSZ MILLER Maj 1998
Bariera krew-mózg, którą tworzy gęsta sieć naczyń włosowatych, chroni mózg przed niepożądanymi gośćmi. Czasami jednak stanowi przeszkodę także dla związków jak najbardziej pożytecznych. Tak dzieje się na przykład z witaminą C, która wydaje się mieć ...
BEZPAŃSKIE GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 1998
Typowe odległości między gwiazdami w galaktyce są setki milionów razy większe od rozmiarów przeciętnych gwiazd. Dzięki temu zderzenia gwiazd są niesłychanie mało prawdopodobne: można powiedzieć, że z punktu widzenia gwiazdy przestrzeń międzygwiazdowa ...
WĘSZĄCA BRAMKA I PACHNĄCE MINY
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Od lat na lotniskach pasażerowie przechodzą przez bramki wykrywające metale. Niedawno na niektórych terminalach w Stanach Zjednoczonych pojawiły się także inne urządzenia - bramki wykrywające materiały wybuchowe. Wyglądem nie różnią się one od tych ...
JAK UNIESZKODLIWIĆ HIV
BARBARA PRATZER Maj 1998
Niezwykłe doświadczenie, które stwarza szansę na powstrzymanie spustoszeń układu odpornościowego przez wirus HIV, przeprowadził Richard Morgan z National Institutes of Health. Jego pomysł polega na wprowadzeniu do komórek CD4 - a są one głównym celem ...
POSREBRZONY DNA
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Coraz więcej wysiłku inżynierowie poświęcają badaniom nad elektroniką w nanoskali. Zanim jednak powstaną układy elektroniczne ledwie widoczne gołym okiem, trzeba będzie rozwiązać podstawowy problem: jakich użyć przewodników? Kandydatów do tego celu ...
NOWY REKORD PI
KRZYSZTOF CIESIELSKI Maj 1998
W ubiegłych wiekach z obliczaniem coraz dokładniejszych przybliżeń liczby PI zmagało się wielu matematyków i rachmistrzów - a nie było to zadanie łatwe. PI jest często nazywana ludolfiną, od imienia Holendra Ludolpha van Ceulena, który w 1596 roku ...
Z MATURĄ W ŚWIAT
KRZYSZTOF KAFEL Maj 1998
DYPLOM MATURY MIĘDZYNARODOWEJ, OTWIERAJĄCY DRZWI DO NAJSŁAWNIEJSZYCH UCZELNI NA CAŁYM ŚWIECIE, W DWÓCH POLSKICH SZKOŁACH ZDOBYŁO JUŻ PONAD 150 UCZNIÓW. Od kilku lat, w pierwszych dniach lipca media donoszą o polskich rekordzistach świata w maturze międzynarodowej. ...
DLACZEGO ESTROGENY SZKODZĄ
BARBARA PRATZER Maj 1998
Wiadomo, że wyższy poziom estrogenów idzie w parze ze zwiększonym ryzykiem raka piersi. Przyczyny tej korelacji nie są jednak w pełni wyjaśnione. Równie dobrze szkodliwa może być nadmierna stymulacja receptorów estrogenowych znajdujących się na powierzchni ...
MÓZG A ZACHOWANIE
BARBARA PRATZER Maj 1998
Spośród wielu pasjonujących pytań, jakie stawia współczesna nauka, chyba najwięcej emocji wyzwala pytanie, jak działa ludzki mózg. Wiemy przecież, że śmierć mózgu to śmierć człowieka, choćby wszystkie pozostałe narządy nadal zdolne były do wypełniania ...
DELFIN, KROWA I HIPOPOTAM
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Od kilku już lat uważa się, że walenie, czyli delfiny i wieloryby, mają wspólnego przodka z parzystokopytnymi, który zarazem nie jest przodkiem innych ssaków. Już to budzi zdziwienie, ponieważ oznacza, że wielbłąd jest bliżej spokrewniony z wielorybem ...
ŁATWIEJ RAZEM
MARIA SUPRANOWICZ Maj 1998
CZY REFORMA ORTOGRAFII UPROŚCI NASZĄ PISOWNIĘ, UŚCIŚLI NIEKTÓRE PRZEPISY I UPORZĄDKUJE REGUŁY? Dla osób, które muszą znać zasady pisowni, jednym z najtrudniejszych problemów jest to, kiedy należy łączyć nie z imiesłowami przymiotnikowymi. Weźmy przykład ...
FASZYZM PRAWDZIWY I MNIEMANY
PAWEŁ SKIBIŃSKI Maj 1998
KLĘSKA PAŃSTW FASZYSTOWSKICH W II WOJNIE ŚWIATOWEJ, JAK I POPEŁNIONE W JEJ TRAKCIE MASOWE ZBRODNIE POŁOŻYŁY KRES ZNACZENIU FASZYZMU NA ŚWIATOWEJ ARENIE POLITYCZNEJ. MIMO TO NIGDY NIE ZOSTAŁ ON CAŁKOWICIE Z NIEJ WYELIMINOWANY. Opinię publiczną w wielu ...
NAWET ZA KRATKAMI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1998
Miasteczko Dolomieu w dawnej prowincji Dauphiné trudno znaleźć nawet na dokładnych mapach Francji. Tam właśnie, 23 czerwca 1750 roku, urodził się chłopiec, któremu dano imię Dieudonné (zwano go także Déodat). Był on jednym z jedenaściorga dzieci François ...
GDZIE WZROK NIE SIĘGA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
POP - ART
DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA Maj 1998
CZYM BYŁ POP-ART? BYŁ GŁOSEM PROTESTU PRZECIWKO PARTYKULARYZMOWI I ELITARNOŚCI SZTUKI. UCZYNIŁ Z NIEJ ZJAWISKO MASOWE I WSZECHOBECNE. Popular Art - sztuka masowa, termin oznaczający zjawisko artystyczne został utworzony, aby, jak się w 1952 roku ...
EKOLOGIA LUBIANE SŁOWO
KRZYSZTOF WÓJCIK Maj 1998
Od kilku lat wzrasta popularność słowa ekologia. Wykorzystują to producenci, zarzucając rynek "ekologicznymi" towarami - od proszków do prania po żywność. I choć działanie takie jest podszyte chęcią zysku, to dla środowiska jest ono korzystne ...
SPÓR O HORMEZĘ
JULIAN LINIECKI ZBIGNIEW JAWOROWSKI Maj 1998
W numerze 3/1997 "Wiedzy i Życia" zamieściliśmy artykuł prof. dr. Zbigniewa Jaworowskiego pt. Dobroczynne promieniowanie. Autor przedstawił w nim teorię tzw. hormezy radiacyjnej, w myśl której małe dawki promieniowania jonizującego nie tylko ...
UNIWERSALNY PILOT
EWA BARTNIK Maj 1998
Oto skończył się mój kieszonkowy kalendarzyk i trzeba przepisać z niego telefony, adresy i wiele, wiele innych informacji. Podziwiam ludzi noszących "kombajny", do których można wkładać wymienne kartki, ale sam wolę coś małego, co mieści się ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA Maj 1998
W MAJU TYTUŁ DLA EWY... Tytuł "Erudyty maja" (drugi z kolei w nowej wersji naszego konkursu) przypadł w drodze losowania pani Ewie Ulatowskiej z Olsztyna; serdecznie gratulujemy i stosowny upominek wysyłamy pocztą. A oto czołówka naszego ...
LUDZIE, MEDYCYNA, JĘZYKI
BOGDAN MIŚ Maj 1998
1. TAJEMNICE IMION I NAZWISK Wszystko wskazuje na to, iż najbardziej męscy i płodni są - a przynajmniej byli - kowale. Świadczy o tym wszechświatowa popularność takich nazwisk, jak Kowalski, Kowaliow, Schmidt czy Smith. Nie byłyby to najpowszechniej ...
UCZ SIĘ, CHŁOPCZE, MATEMATYKI
X.RUT Maj 1998
Zaniepokojony zapowiedzią przywrócenia obowiązkowego egzaminu maturalnego z matematyki, felietonista poczytnego tygodnika użalił się, iż na nic mu się w życiu nie przydała nauka tego przedmiotu; bank go oszukał, mimo że on, nieborak, umiał i całki, i ...
ILE KOSZTOWAŁA NIEPODLEGŁOŚĆ
STEFAN BRATKOWSKI Maj 1998
PRZENIESIEMY SIĘ TERAZ ZA OCEAN PO INNE PRZYGODY PIENIĄDZA. ALE TEŻ SAME STANY ZJEDNOCZONE RODZIŁY SIĘ NIETYPOWO - Z BOHATERSTWA TYCH, CO JE WYWALCZYLI, Z MĄDROŚCI TYCH, CO JE OBMYŚLILI, I TYLKO NIE BARDZO WIADOMO, Z JAKICH PIENIĘDZY; BO WIELU HISTORYKÓW ...
SPEKTAKL NA KORZE BRZOZY
MAREK W. KOZŁOWSKI Maj 1998
USCHNIĘTA BRZOZA MOŻE DOSTARCZYĆ CIERPLIWEMU OBSERWATOROWI OWADÓW NIE MNIEJ WRAŻEŃ NIŻ WTEDY, GDY JEJ PIEŃ WIEŃCZY ZIELONA KORONA. ryc. 1 Martwe drzewo opadają gromady drewnojadów, a zaraz potem ich mniej lub bardziej wyspecjalizowani prześladowcy, ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Maj 1998
Otrzymałem list od ucznia szkoły średniej z zadaniem poprzedzonym prośbą o jego opublikowanie w "Puzelandzie". Zadanie jest matematyczne i ma raczej podręcznikowy charakter, a więc odbiega od zamieszczanych w tej rubryce. Mimo to zdecydowałem ...
IMPLANTY ZĘBÓW STARE JAK ŚWIAT
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Kwiecień 1998
Już starożytni Rzymianie... zwykło się zaczynać porządne wypracowanie z historii czegokolwiek. Nikt nie próbowałby wykorzystać takiej preambuły, opisując historie implantów zębowych, które nawet jeszcze dziś są kontrowersyjne. Tymczasem dowiadujemy się, ...
Z CEBULĄ NA BAKTERIE
JOANNA KOMOROWSKA Kwiecień 1998
Im cieplejszy klimat, tym bardziej pikantne potrawy narodowej kuchni. Za sprawą badaczy z Cornell University w Stanach Zjednoczonych stwierdzenie to awansowało właśnie ze zwykłej anegdoty do naukowo udowodnionego faktu. Wygląda też na to, że "ogniste" ...
CZERWONE KRASNALE NA NIEBIE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Kwiecień 1998
Od pewnego czasu uwagę naukowców zajmujących się fizyką górnych warstw atmosfery przyciągają niezwykłe jasne wyładowania atmosferyczne pojawiające się kilkadziesiąt kilometrów nad chmurami burzowymi. Zostały one nazwane "red sprites", czyli ...
GAD SPRZED 50 MLN LAT
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 1998
Jurrasic Park Stevena Spielberga, oprócz niewątpliwego sukcesu kasowego i zainteresowania dinozaurami, pozostawił po sobie także światowy wzrost popularności bursztynu. Ten dobrze znany wszystkim Polakom kamień ozdobny często zawiera w sobie drobne owady, ...
ŁATANIE KWASEM, WYPALANIE SOLĄ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 1998
Ryc. DLR Ozon (O3) to gaz ochraniający powierzchnię Ziemi przed promieniowaniem kosmicznym. Od dawna wiadomo, że działalność człowieka, a ściślej mówiąc pewne substancje chemiczne, które produkuje, przyczyniają się do jego ubytków w atmosferze. Za ...
AMERYKANIE KOPIUJĄ STONEHENGE
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1998
Fot. Internet Kopia, tyle że mniejsza, słynnego kamiennego kręgu ze Stonehenge w Anglii powstaje w Stanach Zjednoczonych, w Amherst University w stanie Massachusetts. Budowę pierwszego kamiennego kręgu rozpoczęła jesienią ub.r. profesor astronomii ...
CZARNA DZIURA MOCNO ŚPI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1998
Jest już niemal pewne, że w centrach wielu galaktyk znajdują się supermasywne czarne dziury. Przymiotnik "supermasywne" należy rozumieć jak najbardziej dosłownie: szacowane różnymi metodami masy tych tajemniczych obiektów plasują się w przedziale ...
PRZEŁOM W NAPROMIENIOWANIU ŻYWNOŚCI
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1998
Amerykańska Food and Drug Organization (Federalna Administracja Żywności i Leków) zezwoliła w grudniu ub.r. na stosowanie promieniowania jonizującego do niszczenia mikroorganizmów chorobotwórczych w baraninie i wołowinie. Decyzję tę podjęto po dokonanej ...
POWRÓT SUPERNOWEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1998
W końcu lutego 1987 roku wybuchła supernowa, która przeszła do historii pod nazwą Supernowej 1987A (SN1987A). Zdarzyło się to w pobliskiej galaktyce, znanej jako Wielki Obłok Magellana i położonej około 160 tys. lat świetlnych od Słońca. W maksimum blasku ...
SZÓSTY ZMYSŁ
JOANNA KOMOROWSKA Kwiecień 1998
Już od lat wiadomo, że pewne organizmy, a wśród nich wiele ptaków oraz niektóre owady, potrafią odczuwać zmiany pola magnetycznego i wykorzystują tę umiejętność podczas nawigacji. Jak dotąd, nikt jednak nie był w stanie wykazać, jak ten proces zachodzi. ...
PLANETY SIĘ BRONIĄ
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Dwa lata temu Szwajcarzy Michel Mayor i Didier Queloz z Observatoire de Genève odkryli pierwszy pozasłoneczny układ planetarny z gwiazdą centralną podobną do Słońca. Była nią 51 Pegasi (oznaczona numerem 51 w gwiazdozbiorze Pegaza). Następne miesiące ...
SIARKA NAD PRZEWODNIKIEM
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Pierwiastki poddane wysokiemu ciśnieniu dziwnie się zachowują. Dotyczy to zwłaszcza ich właściwości elektrycznych. Izolatory lub półprzewodniki zmieniają się w metale, niektóre - nawet w nadprzewodniki. Tak właśnie dzieje się z selenem i tellurem, ...
NOWA NADZIEJA W WALCE Z RAKIEM
PR PR Kwiecień 1998
Zespół badaczy z Wydziału Medycyny University of Connecticut w Farmington opracował szczepionkę powstrzymującą rozwój nowotworów u myszy. Szczepionkę uzyskano z tzw. białek szoku termicznego (HSP), wyizolowanych z komórek rakowych. Białka te uwalniają ...
SPOSÓB NA GRAFFITI
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Graffiti to zmora administracji miejskiej i konserwatorów zabytków - zwłaszcza na powierzchniach kamiennych. Nie sposób zmyć z nich napisów, ponieważ farba przenika w głąb porowatej struktury piaskowca, wapienia czy marmuru. Usunąć je można tylko ...
KRWINKI W PRZEBRANIU
BARBARA PRATZER Kwiecień 1998
Próby przetaczania krwi mają bardzo długą historię, ale wykorzystanie tej procedury w praktyce medycznej przypadło dopiero na lata dwudzieste bieżącego stulecia, po tym jak odkryto grupy krwi. Choć transfuzje ratują dziś życie wielu chorym, to wciąż ...
JESZCZE JEDEN NOWY LÓD
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Czytelnicy Kurta Vonneguta pamiętają zapewne lód IX z Kociej kołyski. Oczywiście, jego szczególne właściwości (ciało stałe w temperaturze pokojowej) to fikcja literacka, ale woda w stanie stałym istnieje naprawdę w wielu zupełnie niefikcyjnych odmianach. ...
NO I CO CZYLI DOBROCZYNNE GAZY
JÓZEF DULAK Kwiecień 1998
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) to krótko żyjące cząsteczki pełniące ważne funkcje biologiczne. Gazy te wytwarzane są przez dwie grupy enzymów: trzy syntazy tlenku azotu oraz dwie oksygenazy hemowe. Rola NO jest znacznie lepiej poznana aniżeli ...
ZASKAKUJĄCY I ZABAWNY
GIOVANNI ACERBONI Kwiecień 1998
NIE JEST ŁATWO WYTŁUMACZYĆ, DLACZEGO UBIEGŁOROCZNĄ LITERACKĄ NAGRODĘ NOBLA OTRZYMAŁ DARIO FO. WIELE OSÓB, PRZEDE WSZYSTKIM WE WŁOSZECH, NIE PODZIELIŁO WYBORU AKADEMII SZWEDZKIEJ, BARDZO KRYTYCZNIE GO KOMENTUJĄC. Ubiegłoroczny noblista jest lewicowcem, ...
PŁASKI KINESKOP
JERZY METELSKI Kwiecień 1998
Powierzchnia tradycyjnego kineskopu stanowi wycinek walca lub kuli, co jest przyczyną zniekształceń obrazu, zwłaszcza na obrzeżach, przy oglądaniu telewizji z boku, pod kątem. Ponadto wycinek kuli odbija światło z różnych źródeł (lampa, okno), co też ...
RADON I RAK
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1998
Polska prasa często pisze, że "radon jest drugą po tytoniu przyczyną nowotworów płuc". Stwierdzenie to daleko odbiega od prawdy. Badania prof. Witolda Zatońskiego z Centrum Onkologii w Warszawie wskazują, że w Polsce wśród mężczyzn chorych ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Kwiecień 1998
Zadaniu dla wytrwałych stuknęły dwa lata. Nadarza się więc okazja do małego résumé. Zadanie to trafiło do "Puzelandu" jako odpowiedź na zgłaszane przez Państwa propozycje uatrakcyjnienia rubryki - zamieszczania jednej łamigłówki znacznie ...
MUZYKA, REKLAMA, HANDEL
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1998
Potwierdza się stara teza specjalistów od reklamy: odpowiednio dobrana muzyka, towarzysząca klientom podczas zakupów, rzeczywiście ma wpływ na dokonywany przez nich wybór towarów. "Nature" omawia badania na ten temat, przeprowadzone przez naukowców ...
POLAK, HISZPAN - DWA BRATANKI
PAWEŁ SKIBIŃSKI Kwiecień 1998
BARDZO POPULARNE W POLSKIEJ PUBLICYSTYCE, A TAKŻE W OPRACOWANIACH NAUKOWYCH JEST ZESTAWIANIE PROCESU DEMOKRATYZACJI POLSKI OSTATNICH LAT Z WYDARZENIAMI, JAKIE MIAŁY MIEJSCE W HISZPANII PO 1975 ROKU, TZN. PO ŚMIERCI GENERAŁA FRANCISCO FRANCO, DŁUGOLETNIEGO ...
MIASTO KWITNĄCEJ POMARAŃCZY
DOROTA BEDNAREK Kwiecień 1998
NAJPIĘKNIEJSZE MIASTA ŚWIATA ZNAJDUJĄ SIĘ ZAPEWNE W HISZPANII I NIE WAHAM SIĘ POWIEDZIEĆ, ŻE SEWILLA JEST PIERWSZA SPOŚRÓD NICH. MALOWNICZO POŁOŻONA NAD BRZEGAMI GWADALKIWIRU JEST KULTURALNĄ STOLICĄ ANDALUZJI. Historia Sewilli sięga czasów Fenicjan ...
W SZPONACH NAŁOGU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 1998
Wielu wybitnych uczonych, których przedstawialiśmy na tej stronie, było nałogowymi palaczami tytoniu. Namiętnym palaczem fajki był od młodości sławny Carl Gauss. Podczas studiów w Getyndze zaprzyjaźnił się z Farkasem Bolyai (ojcem Jánosa, sławnego współtwórcy ...
ZNOWU ALDEBARAN
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
FIZYKA NA 3+
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Kwiecień 1998
Wśród wielu uczniów szkół średnich samo słowo "fizyka" budzi dreszcz przerażenia. Przedmiot ten często jest odbierany jako bardzo trudny i wysoce abstrakcyjny, a przecież fizyka jest jedną z najważniejszych dziedzin nauki, pomostem pomiędzy ...
ŚLUBY A KONKORDAT
AGNIESZKA ZAWADZKA Kwiecień 1998
W artykule Wizerunek Polaka wierzącego w "WiŻ" nr 12/1997 p. Agnieszka Przybysz pisze na temat konkordatu: Umożliwiłby on zawieranie małżeństw tylko w kościele, z pominięciem ślubu cywilnego. Niespisanie jednak kontraktu w urzędzie miałoby ...
W POGONI ZA REKORDEM
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1998
Z przykrością stwierdzam, że tzw. gawędziarstwo spowodowało, iż pewne fragmenty ww. artykułu mogły zostać przez niektórych Czytelników zrozumiane wbrew moim intencjom. W szczególności, nie należy rozumieć, że iloczyn kolejnych liczb pierwszych, zwiększony ...
NIE TYLKO PECETY
NICOLA PIOTROWSKI Kwiecień 1998
W "WiŻ"nr 9/1997 w dziale Sygnały pani Agnieszka Przybysz w notce Z komputerem przez życie napisała: Komputer w domu ma zaledwie 14% respondentów. W dużej mierze jest to jednak przestarzały sprzęt typu Amiga, Atari, Commodore itp. Własnym komputerem ...
TAJEMNICE DYSTOMI
ARKADIUSZ MILLER Kwiecień 1998
Dystonia mięśniowa zniekształcająca to choroba, w której pewne mięśnie ulegają silnym, nie podlegającym woli i długo utrzymującym się skurczom. Choroba może dotyczyć właściwie każdej grupy mięśni, a nawet objąć całe ciało. Często są to mięśnie barku ...
ZASKAKUJĄCY I ZABAWNY
GIOVANNI ACERBONI Kwiecień 1998
NIE JEST ŁATWO WYTŁUMACZYĆ, DLACZEGO UBIEGŁOROCZNĄ LITERACKĄ NAGRODĘ NOBLA OTRZYMAŁ DARIO FO. WIELE OSÓB, PRZEDE WSZYSTKIM WE WŁOSZECH, NIE PODZIELIŁO WYBORU AKADEMII SZWEDZKIEJ, BARDZO KRYTYCZNIE GO KOMENTUJĄC. Ubiegłoroczny noblista jest lewicowcem, ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA Kwiecień 1998
MAMY PIERWSZEGO "ERUDYTĘ MIESIĄCA" Tak więc - nowa wersja naszego konkursu przyniosła owoce w postaci pierwszego zwycięzcy (patrz niżej). Miło nam, że tak wielu Czytelników bawi się wraz z nami; mamy nadzieję, że w miarę rozwoju konkurs ...
SPALARNIA ŚMIECI W CENTRUM
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Kwiecień 1998
Fot. Archiwum Współczesne aglomeracje coraz częściej pozbywają się śmieci komunalnych, spalając je i odzyskując ciepło. Tak od lat dzieje się w Wiedniu. Poprzednia obudowa spalarni śmieci nie była estetyczna, toteż ostatnio zmieniono jej wystrój zgodnie ...
MOLEKULARNE PALIWO
LECH WOJTCZEK Kwiecień 1998
KAŻDA KOMÓRKA DYSPONUJE MILIONAMI MINIATUROWYCH SILNIKÓW TWORZĄCYCH SIŁĘ NAPĘDOWĄ DLA JEJ PROCESÓW ŻYCIOWYCH. DZIĘKI NIEJ POMPY MOLEKULARNE MOGĄ USTAWICZNIE PRZEPOMPOWYWAĆ JONY PRZEZ BŁONĘ KOMÓRKOWĄ, CO JEST GWARANTEM M.IN. SPRAWNEGO DZIAŁANIA UKŁADU ...
FILMÓWKA, RADIÓWKA
JAN MIODEK Kwiecień 1998
W jednym z numerów "Gazety Wyborczej" Wojciecha Hasa określa się jako byłegorektora łódzkiej Filmówki. W tejże gazecie nad artykułem o Orkiestrze i Chórze Polskiego Radia w Krakowie znajduję nagłówek Co dalej z Radiówką? Stanisław Hadyna z ...
SZALEŃSTWA NADMIARU PIENIĄDZA
STEFAN BRATKOWSKI Kwiecień 1998
JAK MOGLIŚMY SIĘ PRZEKONAĆ W POPRZEDNIM ODCINKU, NIEŁATWO GOSPODARKĘ STAŁEGO NADMIARU PIENIĄDZA UPCHNĄĆ W PROKRUSTOWE ŁOŻA TEORETYCZNYCH MODELI. PYTANIE, JAK SOBIE Z TYM FRANCJA BANKÓW DRUGIEJ POŁOWY XIX WIEKU PRAKTYCZNIE RADZIŁA. LUB NIE RADZIŁA... Zdawałoby ...
ZIELSKO HEKADEMOSA
X.RUT Kwiecień 1998
Data jego urodzenia nie jest całkiem pewna. Jedni twierdzą, że urodził się w roku śmierci Peryklesa (429 p.n.e.), inni - że w czasie osiemdziesiątej ósmej olimpiady, w urodziny Apollona (które Delijczycy obchodzili siódmego targeliona), byłby to ...
TROCHĘ MATEMATYKI, TROCHĘ CZARÓW
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1998
1. PI Oto wierszyk; proponuję przeczytać go uważnie i nawet policzyć litery w każdym ze słów. Kto i bada i liczy,/Myśliciel to wielki./Mylić się zwykł jednakże /Matematyk wszelki. Już wiedzą Państwo, o co chodzi? Nie? W takim razie odczytajmy ten ...
HIV BRONI SIĘ SAM
BARBARA PRATZER Kwiecień 1998
Mimo intensywnych badań prowadzonych w liczących się ośrodkach naukowych na świecie, nie udało się jeszcze rozwikłać wielu tajemnic związanych z wirusem HIV. Dla przykładu, wciąż nie jest jasne, czy komórki zainfekowane HIV mogą zostać zabite przez cytotoksyczne ...
EFEKT GREJPFRUTA WYJAŚNIONY
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Fot. Internet Niektóre lekarstwa zażywane doustnie są bardzo słabo przyswajalne. Należą do nich leki przepisywane na wysokie ciśnienie krwi, choroby serca i uczulenia, a także AIDS. Istnieje jednak substancja, która znacznie zwiększa ich przyswajalność, ...
TROPICIEL PRIONÓW
MAREK DUCZKOWSKI Marzec 1998
Jedno z najpoważniejszych czasopism naukowych "Nature" zasygnalizowało zbliżający się przełom w diagnostyce chorób prionowych (m.in. choroby "szalonych" krów i Creutzfeldta-Jakoba), który będzie możliwy dzięki specjalistom z Prionics ...
ENERGIA NA ŚCIANIE
JERZY METELSKI Marzec 1998
Fot. Archiwum W Warszawie uruchomiono nowoczesny system zarządzania siecią energetyczną o nazwie EnerGis, który koordynuje wszelkie poczynania związane z zachowaniem ciągłości dostaw energii i jej właściwych parametrów jakościowych. W stołecznym Zakładzie ...
POŻYTECZNE SZCZEBIOTANIE
MONIKA BETLEY Marzec 1998
W wielu kręgach kulturowych dorośli, mówiąc do niemowlęcia, używają mało urozmaiconego, afektowanego języka. Być może, nie służy to jedynie ukojeniu dziecka. Prawdopodobnie ta odmienność mowy wiąże się z faktem, że dziecko od najwcześniejszych chwil ...
UWAGA, WYBITNI
BOGDAN MIŚ Marzec 1998
W ub.r. z okazji Święta Niepodległości po raz pierwszy zostały przyznane stypendia z Funduszu Pomocy Młodym Talentom Jolanty i Aleksandra Kwaśniewskich. Wyróżniono 11 osób. Stypendia - pomoc pieniężna, rzeczowa, organizacyjna i merytoryczna - ...
NOWA KOLONIA PODKOWCÓW
ROBERT MYSŁAJEK Marzec 1998
Fot. R.W. Mysłajek Spośród 21 gatunków nietoperzy występujących w Polsce jedynie dwie należą do rodziny podkowcowatych (Rhinolophidae), pozostałe to przedstawiciele mroczkowatych (Vespertilionidae). Podkowce można spotkać wyłącznie w południowej części ...
GDZIE RODZI SIĘ WSTRĘT
BARBARA PRATZER Marzec 1998
Zrozumienie istoty ludzkich emocji jest bardzo trudnym zadaniem. Najnowsze badania brytyjskich i duńskich naukowców o krok przybliżają nas do tego celu. Eksperymenty przeprowadzono na siedmiu ochotnikach o starannie dobranych cechach. Wszyscy byli praworęczni, ...
ALE ŻYCIA NA NIM RACZEJ NIE MA
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Czytelnicy "Wiedzy i Życia" pamiętają zapewne sensację ogłoszoną w 1996 roku przez zespół Davida McKaya z NASA: w marsjańskim meteorycie ALH84001 są prastare ślady życia mikrobiologicznego! [patrz Życie na Marsie, "WiŻ" nr 11/ 1996]. ...
MARS PODOBNY DO ZIEMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Zakończona misja Pathfindera nie przyniosła sensacji. W dużej mierze potwierdziła to, czego spodziewali się naukowcy na podstawie wcześniejszych danych z sond Mariner i Viking: Mars kilka miliardów lat temu nie był tą pustynną, niegościnną planetą, co ...
GIGANTYCZNA GWIAZDA
MAREK BIELEWICZ Marzec 1998
Po raz kolejny okazało się, że Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) jest narzędziem niezwykłym i niezastąpionym. W październiku ub.r. amerykańscy astronomowie odkryli dzięki niemu prawdopodobnie najjaśniejszą znaną do tej pory gwiazdę. Ten gigant - ...
SPARTAŃSKIE WYCHOWANIE
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Fot. Internet Małe pingwiny Adeli mają ciężkie życie. Wykluwają się na Antarktydzie, najbardziej niegościnnym kontynencie świata, w gnieździe, na które składa się kilka ułożonych na śniegu kamieni. Później podrośnięte już pisklęta spędzają długie ...
WBREW ZASADOM
STEFAN BRATKOWSKI Marzec 1998
FRANCJA W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU NIE PILNOWAŁA SIĘ ŻADNYCH ZASAD, JAKIE JEJ PRZEPISYWALI - SŁUSZNIE! - ÓWCZEŚNI, ZAPATRZENI W MODEL ANGIELSKI, EKONOMIŚCI I JESZCZE BARDZIEJ OD NICH WYMAGAJĄCY HISTORYCY GOSPODARKI W STO LAT PÓŹNIEJ. BARWNE DZIEJE FRANCUSKICH ...
A JEDNAK EINSTEIN
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Marzec 1998
Fot. Internet Albert Einstein zaprezentował swą ogólną teorii względności 25 listopada 1915 roku w formie wykładu na zebraniu Pruskiej Akademii Nauk. Wyniki te zostały opublikowane już po paru dniach. W marcu roku następnego ukazała się drukiem praca ...
MAKABRYZM
AGNIESZKA SIKORA Marzec 1998
ŚMIERĆ TOWARZYSZY NAM PRZEZ CAŁE ŻYCIE. JEST JAK CIEŃ, NIE ODSTĘPUJE NAS NAWET NA CHWILĘ. CZŁOWIEK PRÓBUJE WIĘC OSWOIĆ SIĘ Z NIĄ, POMNIEJSZYĆ JEJ TRAGIZM. Ze szczególną siłą zagadnienie śmierci poruszało umysły ludzi w średniowieczu i w XVII wieku. ...
KSIĘŻYCOWY POSZUKIWACZ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1998
Fot. B. Rabin/NASA Siódmego stycznia br. ku Księżycowi pomknął kolejny statek kosmiczny: Lunar Prospector, czyli Księżycowy poszukiwacz. Sonda nie będzie jednak tropiła metali szlachetnych na Srebrnym Globie - amerykańska agencja kosmiczna NASA ...
ROK TYGRYSA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 1998
Fot. Internet Ogon tygrysa na choroby skóry, kły na gorączkę, pazury na uspokojenie, gałki oczne na epilepsję, wąsy na ból zębów, mózg na lenistwo, a najwyżej cenione w tradycyjnej medycynie chińskiej kości tygrysa kurują reumatyzm, paraliż i ogólne ...
MALULA
JOANNA SIUCHTA Marzec 1998
PRAWIE PIĘĆDZIESIĄT KILOMETRÓW NA PÓŁNOCNY WSCHÓD OD STOLICY SYRYJSKIEJ REPUBLIKI ARABSKIEJ - DAMASZKU - U STÓP ŁAŃCUCHA ANTYLIBANU ZNAJDUJE SIĘ WIOSKA, GDZIE JESZCZE DZIŚ MOŻNA USŁYSZEĆ JĘZYK, KTÓRYM MÓWIŁ CHRYSTUS. Malula, w starożytności ...
GINĄCY ŚWIAT PALEOAZJATÓW
MARIA DYBOWSKA Marzec 1998
NA KAMCZATCE ŻYJE ICH JUŻ NIEWIELU. OSTATNIE ROSYJSKIE STATYSTYKI Z 1979 ROKU PODAJĄ, ŻE MIESZKA TAM ZALEDWIE 7.9 TYS. KORIAKÓW I 1400 ITELMENÓW. PRZEZ PONAD 200 LAT PODDAWANI BYLI ROSYJSKIEJ KOLONIZACJI, MIMO TO POTRAFILI ZACHOWAĆ WIELE ZE SWOICH OBYCZAJÓW ...
Z ATLETY ASTRONOM
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 1998
Edwin Powell Hubble urodził się 20 listopada 1889 roku w Marshfield, małym miasteczku w pobliżu Springfield na południu stanu Missouri. Jego ojciec John, prawnik, pracował tam w firmie ubezpieczeniowej. Edwin był trzecim z siedmiorga dzieci. W 1898 roku ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Marzec 1998
Figury liczbowe - pojęcie z kręgu rozrywek matematycznych - dotyczyło początkowo tylko figur magicznych. W najbardziej znanych książkach z łamigłówkami z pierwszej połowy XX w. - autorstwa S. Loyda, H. Dudeneya, a w Polsce S. Jeleńskiego ...
NA ZACHODZIE RUCH
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
LIST OTWARTY DO KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI
REDAKCJA Marzec 1998
W dniu 6 stycznia 1998 roku Telewizja Polska pokazała w programie pierwszym, o godzinie 21:20 film brytyjski pt. Igor - dziecko Czarnobyla. Większość informacji dotyczących skutków zdrowotnych Czarnobyla, przekazanych w tym wzruszającym obrazie, ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA Marzec 1998
KOŃCZYMY PIERWSZY ETAP Miło nam zakomunikować, że Wydawnictwo Naukowe PWN uznało, że osoby, które w ciągu kolejnych 6 miesięcy zdobędą w naszym konkursie minimum 36 punktów -- będą traktowane tak, jak osoby, które przeszły pomyślnie pierwszą eliminację ...
CZYM SKORUPKA
X.RUT Marzec 1998
W słotny, październikowy dzień spotkałem Pana S. O spacerze nie było mowy, schroniliśmy się do pobliskiej kawiarni. Do kawy chciałem zamówić coś na rozgrzewkę, ale Pan S., mrugając do mnie porozumiewawczo, zaprotestował. Kiedy zaspana kelnerka przyniosła ...
PTASZKI, PSZCZÓŁKI I DROŻDŻE
MARZENNA NOWAKOWSKA Marzec 1998
Dlaczego pojawiło się rozmnażanie płciowe? Liczne eksperymenty wskazują, że ta forma rozrodu przynosi organizmowi rozmaite korzyści, w zależności od tego, jak trudne i nie sprzyjające staje się dlań środowisko. Rozród płciowy jest dość kosztowny. Oprócz ...
PRAWDA MITÓW
BOLESŁAW ORŁOWSKI Marzec 1998
ZAPEWNE KAŻDY ZNA MIT O KONIU TROJAŃSKIM, DEDALU I IKARZE ORAZ PROMETEUSZU. CZY OPIEWANE HISTORIE MOGŁY SIĘ ZDARZYĆ? Na obszarze obejmującym wschodnią część basenu Morza Śródziemnego i spory szmat Azji Przedniej, jeszcze zanim doszło do powstania pierwszych ...
LĘKI DAWCY
MONIKA NOWAKOWSKA Luty 1998
Około 75% wszystkich dzieci, którym rokrocznie przeszczepia się szpik kostny, otrzymuje szpik siostry lub brata. Do tej pory badania nad psychicznymi skutkami zabiegu skupiały się na pacjentach, ale rodzice martwią się również stanem psychicznym swoich ...
ASTRONOMIA EPOKI KAMIENNEJ
PAWEŁ GAŁKA Luty 1998
Archeoastronomia to nowa gałąź nauki, która być może każe nam inaczej spojrzeć na historię cywilizacji. Archeoastronomia zajmuje się badaniem wpływu zjawisk i procesów przyrodniczych pochodzenia kosmicznego na kształtowanie się i rozwój ludzkości w jej ...
CZY NIEPŁODNOŚĆ MOŻE BYĆ DZIEDZICZNA
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Brzmi to jak żart, ale owszem, może - przynajmniej w przypadku mężczyzn. Sprawił to rozwój technik sztucznego zapłodnienia, które pozwalają na posiadanie dzieci przez mężczyzn z niską produkcją plemników, a ustalenie tego wiąże się z ciekawym odkryciem ...
NIE TYLKO PRZECIWKO WAMPIROM
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Fot. Internet Czosnek od wieków uważany był za roślinę czyniącą cuda. Miał odstraszać wampiry, a także chronić przed zranieniami. Dzisiaj przypisuje mu się inne właściwości: działanie przeciwbakteryjne, uodparniające, zapobieganie chorobom serca, ...
P53 NIE JEST JEDYNY
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Naukowcy z Harvard Medical School, współpracujący z zespołem francuskich naukowców, odkryli, że słynny gen p53 - strażnik genomu, krytyczny czynnik w rozwoju raka, zmutowany u 60% ludzi cierpiących na nowotwory, ma sobowtóra. Nowy gen, nazwany p73, ...
NOWE KSIĘŻYCE URANA
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Fot. NASA Jeszcze do 1986 roku uważano, że Uran ma pięć księżyców. Misja Voyagera potroiła tę liczbę. Ostatnio zaś zespół astronomów pod kierunkiem Kanadyjczyka Bretta Gladmana odkrył dwa kolejne. Nowo odkryte księżyce Urana wyraźnie różnią się od ...
POWRÓT LODOWCÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 1998
Fot. Internet Choć media straszą perspektywą katastrofy ekologicznej wynikającej z globalnego ocieplenia, są i tacy, którzy twierdzą coś dokładnie przeciwnego - że w niedługim czasie grozi nam powrót lodowców. Za łagodny klimat większej części ...
A JEDNAK NIE DAJE SIĘ USUNĄĆ
BARBARA PRATZER BARBARA PRATZER Luty 1998
Mijają już prawie dwa lata od czasu, kiedy zastosowano kombinację kilku leków do walki z wirusem HIV [pisaliśmy o tym w artykule Koktajl na HIV, "WiŻ" nr10/ 1996]. Ten nowy sposób leczenia stwarzał uzasadnioną nadzieję na całkowite pozbycia ...
KOMPUTER, SPRZEDAWCA, KLIENT
BOGDAN MIŚ Luty 1998
Safeway - jedna z największych w Wielkiej Brytanii sieci domów towarowych - opracowała skuteczną kampanię badania "przywiązania" klienta. Jej podstawowym zadaniem jest dokładne prześledzenie rodzaju oraz ilości sprzedawanych produktów ...
SURFANDBUY; ZAPOWIEDŹ XXI WIEKU
BOGDAN MIŚ Luty 1998
O tym, jak będą wyglądać zakupy w niedalekiej przyszłości, mogli się przekonać niektórzy mieszkańcy Francji. W ramach eksperymentu, którego głównym organizatorem i pomysłodawcą jest firma IBM, zorganizowano wirtualną pocztę wysyłkową. Od 15 października ...
ZIEMIA OD ŚRODKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 1998
Fot. Internet Mając do dyspozycji wyniki badań sejsmicznych, które są podstawą obecnej wiedzy o budowie naszej planety, Jules Verne zapewne nie napisałby swej Podróży do wnętrza Ziemi. Kenneth Creager, geofizyk z University of Washington, opublikował ...
LECZNICZE ANTYSENSY
JÓZEF DULAK Luty 1998
Oligonukleotydy antysensowe to krótkie odcinki jednoniciowego DNA, które potrafią zahamować ekspresję niepożądanego, bo odpowiedzialnego za chorobę genu. Ta metoda lecznicza, aczkolwiek prosta i elegancka w swej idei, nie znalazła jeszcze szerszego zastosowania ...
HUBA DLA DZIĘCIOŁA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1998
Fot. P. Fabijański Aby lasy były zdrowe, drzewa muszą trochę pochorować. Amerykańscy fitopatolodzy, czyli specjaliści od chorób roślin, celowo zakażają drzewa pasożytniczymi grzybami. W ten sposób chcą odtworzyć bogactwo ekosystemu leśnego, gdyż chore ...
GORĄCZKA ZŁOTA ZAGRAŻA WIELBŁĄDOM
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1998
Fot. JACANA/BE&W Dziki przodek dromadera, jednogarbnego wielbłąda, wymarł najprawdopodobniej jakieś 2 tys. lat temu w tajemniczych okolicznościach. Na szczęście, na długo przedtem zdążono go udomowić. W północnej Afryce i we wschodniej Azji służy ...
UWAGA KOKLUSZ
BARBARA PRATZER Luty 1998
Co najmniej od dwóch lat w wielu krajach europejskich, a także spoza naszego kontynentu małe dzieci coraz częściej chorują na koklusz. Mimo że wszędzie tam od lat prowadzi się szczepienia ochronne, zdarzają się nawet przypadki śmiertelne. Dla przykładu, ...
O SŁONIU I PSZCZOLE, CZYLI DAWNA WIEDZA O ZWIERZĘTACH
TADEUSZ KALETA Luty 1998
CZŁOWIEK, OBSERWUJĄC PRZYMIOTY I ZACHOWANIE SIĘ ROZMAITYCH ZWIERZĄT, CZĘSTO WIĄZAŁ JE Z SIŁAMI DOBRA LUB ZŁA. WSPOMAGAJĄC SIĘ WYOBRAŹNIĄ, PORZĄDKOWAŁ I PRÓBOWAŁ OBJAŚNIAĆ OTACZAJĄCY GO ŚWIAT. Kanon wiedzy zoologicznej, który funkcjonował w średniowieczu ...
ZAWIEDZIONE NADZIEJE
BARBARA PRATZER Luty 1998
Od czasu, kiedy została odkryta telomeraza, enzym zapewniający komórkom nowotworowym nieśmiertelność, naukowcy mieli nadzieję wykorzystać ją do walki z rakiem. Ostatnie badania niestety bardzo osłabiły ich optymizm. We wszystkich komórkach ludzkiego ...
POTĘGA KOLORU
ALEKSANDRA KRAWSZ Luty 1998
KOLOR JEST BEZ WĄTPIENIA NAJSILNIEJSZYM BODŹCEM WZROKOWYM. NIC DZIWNEGO, ŻE CHĘTNIE WYKORZYSTUJE SIĘ JEGO WŁAŚCIWOŚCI WE WSPÓŁCZESNYCH SZTUKACH WIZUALNYCH - FOTOGRAFII, FILMIE, TELEWIZJI, A TAKŻE W DZIEDZINIE, KTÓRĄ NIELICZNI TYLKO NAZYWAJĄ SZTUKĄ ...
MÓZG A SEKS CZY SEKS A MÓZG
JOANNA KOMOROWSKA Luty 1998
Już od kilku lat wiadomo, że informacja o płci oraz preferencjach płciowych jest wyryta nawet w tak, wydawałoby się, "aseksualnym" organie jak mózg. Zaskakujące odkrycie, że przednia część podwzgórza kobiet oraz homoseksualistów jest mniejsza ...
NOWE RELIGIE AFRYKAŃSKIE (2)
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Luty 1998
W AFRYCE NOWE RUCHY RELIGIJNE ŁĄCZĄ ELEMENTY MIEJSCOWYCH TRADYCJI Z NAPŁYWOWYMI ELEMENTAMI CHRZEŚCIJAŃSTWA LUB ISLAMU. RUCHY AFROCHRZEŚCIJAŃSKIE SZCZEGÓLNIE LICZNE SĄ W AFRYCE POŁUDNIOWEJ, CENTRALNEJ I ZACHODNIEJ. W poprzednim numerze przedstawiono ...
TYLE DO ZROBIENIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 1998
W aparatach fotograficznych i rzutnikach pisma używa się tzw. soczewek Fresnela, dających obraz o znacznie większej jasności niż soczewki zwykłe. Wszyscy, którzy zetknęli się trochę z fizyką na poziomie wyższym od szkolnego, wiedzą też, że nazwisko Fresnela ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Luty 1998
Los, hazard, dziecięce gry planszowe, prawdopodobieństwo - tak zwykle kojarzy się sześcianik z oczkami. Łamigłówki, zwłaszcza logiczne, raczej na myśl nie przychodzą. Tymczasem właśnie tradycyjne kości do gry, wbrew ich losowej naturze, są tematem ...
GWIAZDA POLARNA - NA DŁUGO
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lutym i marcu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
CZY KARBOŃSKIE PŁAZY BYŁY DINOZAURAMI?
KAROL SABATH Luty 1998
Nowa fala dinomanii związana z wejściem na ekrany kinowe filmu Zaginiony Świat nie zaowocowała u nas wysypem książek na temat dinozaurów. Wyjątkiem jest 31 tom serii Co i jak wrocławskiego wydawnictwa ATLAS, zatytułowany Dinozaury. Barwna szata graficzna, ...
ODLOT NA LOTNISKU
JAN MIODEK Luty 1998
Rys. Krzysztof Płuciennik Z powyższym nagłówkiem zetknąłem się przed paroma tygodniami w jednym z numerów "Expressu Wieczornego". Użytkownicy polszczyzny przyzwyczajeni do tradycyjnego i przez wieki wyłącznego znaczenia rzeczownika odlot ...
ZNISZCZYĆ HEPATITIS B
BARBARA PRATZER Luty 1998
Aż 350 mln osób na świecie cierpi z powodu zakażenia wirusem hepatitis B, który ciężko uszkadza wątrobę. Jest to przede wszystkim problem krajów Dalekiego Wschodu - tylko w Chinach zainfekowanych jest 100 mln osób. Jak dotąd nie ma naprawdę skutecznej ...
DALEJ JUŻ NIC...
BARBARA RISS Luty 1998
TWÓRCZOŚĆ TADEUSZA KANTORA WCIĄŻ WYMYKA SIĘ JEDNOZNACZNYM OKREŚLENIOM, CHOĆ ON SAM ZARZUCAŁ PUBLICZNOŚĆ MANIFESTAMI I NAZWAMI DLA WŁASNEJ DZIAŁALNOŚCI ARTYSTYCZNEJ. Fot. Leszek Dziedzic Tadeusz Kantor pozostawił dorobek zaskakująco różnorodny i olbrzymi. ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA Luty 1998
KOŃCZYMY PIERWSZY ETAP Miło nam też zakomunikować, że Wydawnictwo Naukowe PWN uznało, że osoby, które w ciągu kolejnych 6 miesięcy zdobędą w naszym konkursie minimum 36 punktów -- będą traktowane tak, jak osoby, które przeszły pomyślnie pierwszą ...
CUKRZYCA CHOROBĄ WIRUSOWĄ
JÓZEF DULAK Luty 1998
Cukrzyca insulinozależna, zwana także cukrzycą I typu, stanowi około 10-15% wszystkich przypadków tej choroby. Zawsze wymaga leczenia insuliną, hormonem niezbędnym do utrzymywania stałego poziomu glukozy we krwi. Najczęściej pojawia się już w dzieciństwie ...
LASEROWE CHŁODZENIE PUŁAPKOWNIE ATOMÓW
KRZYSZTOF ERNST Luty 1998
WBREW POWSZECHNEMU PRZEKONANIU, LASEREM MOŻNA NIE TYLKO OGRZEWAĆ, A NAWET KROIĆ RÓŻNE MATERIAŁY, LECZ TAKŻE CHŁODZIĆ JE DO NIEPRAWDOPODOBNIE NISKICH TEMPERATUR. Ubiegłoroczny werdykt Komitetu Noblowskiego w dziedzinie fizyki sprawił mi szczególną ...
NIEWYGODNY FENOMEN
STEFAN BRATKOWSKI Luty 1998
FANTASTYCZNY SKOK EKONOMICZNY NIEMIEC W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU POZOSTAŁ DLA HISTORYKÓW GOSPODARKI WOLNORYNKOWEJ FENOMENEM DOSYĆ NIEWYGODNYM: POGWAŁCIŁ SPORO PODSTAWOWYCH JEJ ZASAD, KTÓRE ZAPEWNIŁY WCZEŚNIEJ ANGLII SUKCES REWOLUCJI PRZEMYSŁOWEJ I DŁUGOTRWAŁY ...
CO NOWEGO ALGEBRA KOMPUTEROWA
BOGDAN MIŚ Luty 1998
KOMPUTERY POTRAFIĄ DZIŚ WYKONYWAĆ TAKIE ZADANIA MATEMATYCZNE, KTÓRE PRZED KILKU JESZCZE LATY POWSZECHNIE UWAŻANO ZA DOSTĘPNE JEDYNIE MÓZGOWI LUDZKIEMU. "WYPROWADZENIE WZORU" NA PIERWIASTKI RÓWNANIA TRZECIEGO STOPNIA JEST DLA NICH DZIECINNĄ ...
BUBEL NA KOMPAKCIE
ANNA KUJAWA KRZYSZTOF KUJAWA Luty 1998
Pierwsze dobre wrażenie wywołane klarowną konstrukcją Encyklopedii Przyrody i szybkością działania programu pryska podczas wędrówki po jej zasobach. Znaleźliśmy kilkaset różnych błędów: merytoryczne, gramatyczne, ortograficzne, stylistyczne i niezliczone ...
WIEDZA DLA MĄDRYCH I GŁUPICH
BOGDAN MIŚ Luty 1998
1. GŁUPIA WIEDZA http://www14.pair.com/~kmac/sms Czy słyszeli Państwo kiedykolwiek o Epoce Katatonicznej albo Obscenicznej? Jeśli nie, wyjaśniam: pierwsza trwała przed 3 mld lat, druga - nawiasem mówiąc, należała ona do Ery Kretyńskiej - ...
REWOLUCJA DŹWIĘKOWA:PŁYTA HYBRYDOWA
BOGDAN MIŚ Styczeń 1998
Firmy Philips i Sony rozpoczęły wspólną pracę nad nowym nośnikiem zapisu dźwięku, wykorzystującym technologię płyty optycznej o wysokiej gęstości. Nowe rozwiązanie ma opierać się na cyfrowym systemie kodowania o wysokiej rozdzielczości DSD (Direct Stream ...
SZTUCZNE PALCE CYNKOWE
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 1998
Odcinek palca cynkowego o konformacji alfa-helisy (kolor czerwony) służy do łączenia się z zasadami DNA. Naprzeciwko tego odcinka znajduje się krótki fragment o budowie beta-harmonijki (kolor niebieski). Atom cynku (ciemnozielona kulka) łączy się z ...
PAN ĆMA SZUKA ŻONY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1998
Co może być ważniejsze od tężyzny fizycznej i długiego życia? Dla ćmy z gatunku Plodia interpunctella jest to niewątpliwie powiększenie szans na rozprzestrzenienie własnego materiału genetycznego. Według Matthew Gage'a z University of Liverpool w Wielkiej ...
...I OSZCZĘDZAJMY JE
DOROTA WROŃSKA Styczeń 1998
Fot. Archiwum Opał i surowiec dla przemysłu papierniczego można uzyskać dzięki uprawie szybko rosnących drzew, krzewów i traw. W strefie tropikalnej rośnie kilka ciekawych gatunków z rodziny motylkowatych. Dzięki symbiozie z bakteriami żyjącymi w ich ...
SADŹMY LASY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1998
Podobno nic w przyrodzie nie ginie. Tymczasem naukowcy zajmujący się badaniem zawartości gazów cieplarnianych w atmosferze już od kilku lat borykają się z dość żenującym problemem: corocznie zapodziewa się im gdzieś około 1.5 mld ton CO2. Innymi słowy ...
FULLERENY CHRONIĄ NEURONY
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Z badań amerykańskich i tajwańskich lekarzy i chemików wynika, że po raz pierwszy pojawiła się perspektywa zastosowania fullerenów w medycynie. Zmodyfikowane fullereny potencjalnie mogą zmniejszyć, przez osłonę komórek nerwowych, efekty wylewów, urazów ...
WIRUS OPRYSZCZKI NIEBEZPIECZNY W PÓŹNEJ CIĄŻY
MAREK DUCZKOWSKI Styczeń 1998
Wirus opryszczki, wywołujący powszechnie znaną opryszczkę wargową i narządów płciowych, może być szczególnie groźny dla noworodka, powodując ciężkie uszkodzenia mózgu, a nawet śmierć. Dr Zane A. Brown, profesor położnictwa i ginekologii z University ...
JEZIORO NA ANKTARTYDZIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1998
Fot. JPL/NASA Naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w NASA przymierzają się do zbadania gigantycznego jeziora, które odkryto w 1996 roku pod lodem Antarktydy. Jezioro Vostok, bo tak się ono nazywa, ma długość kilkuset kilometrów, "głębokość" ...
WODA PAMIĘTA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Styczeń 1998
Dwa tyleż największe, co zupełnie błędne, pomysły pseudonaukowe ostatnich dziesięcioleci powoli odchodzą w zapomnienie: spolimeryzowana woda, po której obiecywano sobie zestalenie cieśnin morskich w normalnej temperaturze i zimna synteza termojądrowa, ...
UCZMY SIĘ OD DROŻDŻY
BARBARA PRATZER Styczeń 1998
Niedawno uczeni poznali pełny genom drożdży. Pozwala to nie tylko rozszyfrować różne mechanizmy biochemiczne funkcjonujące u tych organizmów, ale też ułatwia badanie innych - wiedząc jak to jest u drożdży, łatwiej prześledzić odpowiednie mechanizmy ...
ZABÓJCZA TRUCIZNA
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Styczeń 1998
Nasze poczucie winy nie zna granic. Parę tygodni temu przed kilkoma stacjami londyńskiego metra Roger Bate, znany wydawca i dyrektor "European Science and Environment Forum", przeprowadził wśród podróżnych niewielką ankietę: Przemysł rutynowo ...
GŁODÓWKA DOBRA NA SERCE
PAWEŁ ROKITA Styczeń 1998
Być może, kluczem do długiego życia okaże się... niedojadanie. Stwierdzono to już wcześniej w przypadku szczurów i muszek owocowych, a badania przeprowadzone właśnie na rezusach świadczą, że zredukowanie ilości przyjmowanych kalorii do 30% poniżej poziomu ...
CZY PTAKI TO UPIERZONE DINOZAURY?
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Dziewiętnastowieczna litografia przedstawiająca berliński okaz archeopteryksa Fot. Internet Ewolucja ptaków to jeden z najbardziej kontrowersyjnych tematów w zoologii. Czy współczesne ptaki wywodzą się od latających dinozaurów? A może oddzieliły ...
HODOWLA LUDZKIEJ TKANKI
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Naukowcy z John Hopkins University wyhodowali ludzkie nie zróżnicowane komórki embrionalne. Mogą się one potencjalnie rozmnożyć, przekształcając w dowolne komórki ciała, w tym na przykład w krew, mięsień sercowy czy neurony. Kierownik projektu, John ...
JAK JOWISZ Z MARSEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1998
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w styczniu i lutym 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
PONADDŹWIĘKOWY SAMOCHÓD
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Samochód prowadzony przez Andy'ego Greena Fot. Internet 14 października 1947 roku pilot amerykański Charles ("Chuck") Yeager przekroczył barierę dźwięku w powietrzu. Upłynęło 50 lat i Brytyjczyk Andy Green powtórzył ten wyczyn, ale na lądzie, ...
GROŹNIEJSZA NIŻ SĄDZONO
BOGDAN MIŚ Styczeń 1998
Najnowsze doniesienia naukowe stawiają pod znakiem zapytania możliwość zalegalizowania marihuany jako stosunkowo łagodnego i mało szkodliwego narkotyku. Przez dziesiątki lat uważano (i był to pogląd głoszony chętnie zarówno przez naukowców, jak i młodzież), ...
NOWE RELIGIE AFRYKAŃSKIE (1)
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Styczeń 1998
W TEJ CZĘŚCI CYKLU POŚWIĘCONEGO NOWYM RELIGIOM PRZEDSTAWIAMY NIEKTÓRE WSPÓLNOTY RELIGIJNE AFRYKI POŁUDNIOWEJ I CENTRALNEJ. NAKREŚLONY OBRAZ TEGO ZJAWISKA NIE JEST PEŁNY, MOŻNA JEDNAK PRZYJĄĆ, IŻ PREZENTOWANE W ARTYKULE CECHY NOWYCH RELIGII AFRYKAŃSKICH ...
HISTORIA OBELISKU
AGNIESZKA REJNIAK Styczeń 1998
SOLARNY SYMBOL EGIPCJAN, STRZELISTY GIGANT, POMNIK POTĘGI, WŁADZY I CHWAŁY, A TAKŻE TAJEMNEJ WIEDZY ANTYKU, WRESZCIE - NIC NIE ZNACZĄCY DEKORACYJNY ELEMENT. Każdy bez trudu kojarzy obelisk ze starożytnym Egiptem i identyfikuje go z wysokim czworobocznym ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Styczeń 1998
Z jednej strony, rozwój nauki i techniki jest w jakimś sensie ciągiem łamigłówek rozwiązywanych przez uczonych, odkrywców i wynalazców. Z drugiej zaś, nauka i postęp techniczny dziwnie się czasem splatają z łamigłówkami lżejszego kalibru, czyli np. takimi ...
RAFLEZJA JAK DZIWIDŁO
JANUSZ MRZIGOD JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1998
W numerze 10/97 "WiŻ" zaskoczył mnie list opublikowany pod tytułem Botaniczne peregrynacje. Czytelniczka opisuje w nim pewną niezwykłą roślinę. Fotografia oraz wszystkie dokładne i jak najbardziej prawdziwe informacje dotyczą wymienionego z ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA Styczeń 1998
KOŃCZYMY PIERWSZY ETAP Miło nam też zakomunikować, że Wydawnictwo Naukowe PWN uznało, że osoby, które w ciągu kolejnych 6 miesięcy zdobędą w naszym konkursie minimum 36 punktów -- będą traktowane tak, jak osoby, które przeszły pomyślnie pierwszą ...
PIENIĄŻKI DLA MAŁŻONKI
JAN MIODEK Styczeń 1998
Jedno wypowiedzenie może czasem być kwintesencją charakterystycznych zjawisk występujących w języku w danym momencie jego historii. Tak właśnie odebrałem zdanie, które wyszło z ust zwycięzcy jednego z licznych teleturniejów: "To będą pieniążki dla ...
DYMY NAD KALIMANTANEM
X.RUT Styczeń 1998
Na początku był ptak. Albo wiatr. Który przyniósł nasienie. Z którego wyrosło drzewo. Wielkie, rozłożyste. Najpierw rosło wśród gruzów. Potem rosło na budowie. Teraz rośnie na ulicy. (Takie są dzieje najnowsze mojej dzielnicy.) Ulica była brukowana, ...
SYMULATOR
JERZY METELSKI Styczeń 1998
CZASAMI UDAJE SAMOLOT, STATEK KOSMICZNY ALBO CZOŁG. MOŻNA NA NIM SZKOLIĆ STRZELCÓW, OPERATORÓW RADAROWYCH, MASZYNISTÓW KOLEJOWYCH. SYMULATOR TO CIERPLIWY I NIEZASTĄPIONY TRENER. SZKOLIĆ MOŻNA TANIO, SKUTECZNIE I BEZPIECZNIE. W Ośrodku Szkolenia Kursowego ...
ZANIM STRZELAŁA GRUBA BERTA
STEFAN BRATKOWSKI Styczeń 1998
ZŁOWROGIM SYMBOLEM FANTASTYCZNEGO SKOKU EKONOMICZNEGO, DOKONANEGO PRZEZ NIEMCY W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU, POZOSTANIE NA ZAWSZE SUPERMOŹDZIERZ PRODUKCJI KRUPPA, "GRUBA BERTA", KTÓRA PODCZAS I WOJNY ŚWIATOWEJ BOMBARDOWAŁA PARYŻ KILKUSETKILOGRAMOWYMI ...
DŹWIĘK W SIECI
BOGDAN MIŚ Styczeń 1998
Wędrujący po Internecie - jeśli mają odpowiednio wyposażony komputer - mogą w niektórych witrynach otrzymać nie tylko informację wizualną (tekst, obraz, animacja), ale również dźwiękową, przede wszystkim w postaci muzyki. Często, szczególnie ...
W CIENIU GALILEUSZA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1998
Santorio Santorio, znany również pod zlatynizowanym nazwiskiem Sanctorius, urodził się w 1561 roku w Justinopolis w Republice Weneckiej (obecnie Koper w Słowenii). Jego ojciec Antonio Santorio był tam wysokim urzędnikiem państwowym. Rodowe nazwisko, ...
UMIERAĆ DLA INNYCH
BARBARA PRATZER Styczeń 1998
Fot. EAST NEWS Właśnie umiera komórka nowotworowa (różowa), która pod wpływem sygnałów płynących z układu odpornościowego, a konkretnie od limfocytu T (żółty), zdecydowała się na samobójstwo, by ratować przed zagładą cały organizm. Na pierwszy rzut ...
ZAPACH KOBIETY
JOANNA NURKOWSKA Grudzień 1997
O zasadach wyboru partnera seksualnego napisano już tomy, a mimo to ciągle do końca nie wiemy, co decyduje o naszych decyzjach matrymonialnych. Naukowcy z wiedeńskiego Instytutu Miejskiej Etologii, zajmujący się tym problemem, przeprowadzili ciekawy ...
DRINK NASZ POWSZEDNI
BARBARA PRATZER Grudzień 1997
Oto kolejna wiadomość dla pań, które lubią drinki. Pisaliśmy już o tym, że pod wpływem alkoholu u kobiet, które stosują hormonalną terapię zastępczą, wyraźnie wzrasta poziom estrogenów we krwi (Sygnały, "WiŻ" nr 3/1997). Teraz David Torgerson ...
MEGAPŁYTA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Firma Sony poinformowała o opracowaniu technologii produkcji nowego typu płyty kompaktowej do optycznego zapisywania informacji. Nowa płyta różni się od dotychczasowych przede wszystkim pojemnością: na jednej stronie mieści się aż 12 GB, a możliwe jest ...
DŹWIĘK NA CYFROWEJ ŚCIEŻCE
KUBA Grudzień 1997
Wielościeżkowy rejestrator dźwięku MDM-X4 Mini Disk firma Sony zaprojektowała z myślą o muzykach. Dzięki połączeniu prostoty konstrukcji z dobrze znanym interfejsem użytkownika MDM-X4, urządzenie jest bardzo przydatne kompozytorowi piosenek. Gwarantuje ...
KTO NA OCHOTNIKA?
JERZY DĄBROWSKI Grudzień 1997
Wszelkie eksperymenty z zastosowaniem terapii genowej wykonywane były dotychczas u ludzi chorych, często, jak w przypadku nowotworów, znajdujących się w fazie terminalnej choroby. Badania na terapią genową wkraczają jednak obecnie w nową fazę. Ostatnio ...
INTELEKT WYŁONIONY
JACEK KNIAŹ Grudzień 1997
Kiedy w połowie XIX wieku angielski przyrodnik Sir Francis Galton zastanawiał się nad podłożem różnic w ludzkich zdolnościach intelektualnych, do głowy mu pewnie nie przyszło, że zapoczątkowany przez niego spór toczyć się będzie nieprzerwanie przez ponad ...
NOWA DROGA DO INTERNETU
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Kanadyjska kompania telefoniczna Nortel (Northern Telecom) i brytyjskie konsorcjum United Utilities zaprezentowały 8 października nową metodę dostępu do Internetu, która jest nie tylko szybsza, ale i tańsza od dotychczasowej. Polega ona na wykorzystaniu ...
Z ANTYBIOTYKAMI NA MIAŻDŻYCĘ?
JÓZEF DULAK Grudzień 1997
Dieta bogata w tłuszcze, prowadząca do nadmiernego wzrostu poziomu cholesterolu we krwi, palenie tytoniu, brak ruchu, a także otyłość to powszechnie znane czynniki przyczyniające się do rozwoju miażdżycy. Dodatkowo, wszechobecny stres sprawia, że choroby ...
WIĄZANIE WODOROWE NIE TAK WAŻNE
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Od czasów odkrycia trójwymiarowej budowy białek i kwasów nukleinowych uważano, że to wiązanie wodorowe trzyma razem nici DNA i umożliwia przyjmowanie przez białka skomplikowanych przestrzennych struktur. Dwa niedawne wydarzenia wydają się poważnie podważać ...
NA ORBICIE WOKÓŁ MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1997
Kolejna sonda NASA szczęśliwie dotarła do Czerwonej Planety: 12 września, po dziesięciomiesięcznym locie z Ziemi, Mars Global Surveyor rozpoczął manewr wchodzenia na orbitę okołomarsjańską. Już kilka dni później sonda przekazała zdjęcia powierzchni planety ...
STUDENCIE, NIE ŚPIJ!
PR Grudzień 1997
Okazuje się, że dynamiczny sposób prowadzenia wykładu ma większy wpływ na studentów, niż dotąd sądzono. Do takich wniosków doszła ekipa badaczy z Cornell University. Przeprowadzone przez nich badania nasuwają poważne wątpliwości, co do sensowności stosowania ...
KOŃ TROJAŃSKI A... HIV
BARBARA PRATZER Grudzień 1997
Pomysł, który świetnie sprawdził się pod Troją, ma właśnie zamiar wykorzystać John Rose z Yale University do walki z HIV. Rolę konia przydzielił wirusowi pryszczycy (VSV), który atakuje bydło i niekiedy przenosi się na ludzi, na przykład za pośrednictwem ...
PRACA W TERMOSIE
KUBA Grudzień 1997
Międzynarodowy koncern telekomunikacyjny Nokia przeniósł 1000 pracowników swej centrali do nowego budynku w Espoo koło Helsinek. Ma on charakter rekreacyjnego atrium nakrytego gigantycznym szklanym dachem. Prawdziwą nowością jest jednak podwójna fasada ...
BRAĆ CZY NIE BRAĆ
JOANNA NURKOWSKA Grudzień 1997
Jak wydatnie przedłużyć życie w dobrym zdrowiu? Jednym ze sposobów jest hormonalna terapia zastępcza proponowana kobietom w wieku menopauzalnym i postmenopauzalnym, polegająca, najogólniej mówiąc, na podawaniu estrogenów, a ostatnio także progesteronu, ...
DENTYSTA RATUJE ŻYCIE?
MAREK DUCZKOWSKI Grudzień 1997
Według wyników badań opublikowanych w lipcowym wydaniu "Journal of American Dental Association", na podstawie zdjęcia rentgenowskiego uzębienia można wykryć pacjentów zagrożonych udarem mózgu. Świadczy o tym obserwacja zarówno kobiet, jak i ...
MAKI NA WYSOKICH OBROTACH
MARCIN KOTAS Grudzień 1997
Najnowsze komputery Apple'a serii PowerMac 9600 biją wszelkie rekordy prędkości dla sprzętu klasy komputerów osobistych. Właśnie weszły do produkcji komputery z procesorami PowerPC 604e taktowanymi zegarami 300 i 350 MHz. Ten ostatni jest w testach ponad ...
RYZYKOWNA OZNAKA ZDROWIA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Długie ciosy spotykane u samców słoni azjatyckich świadczą o ich dobrym zdrowiu. Niestety, one właśnie są łakomym kąskiem dla kłusowników, którzy tym samym eliminują osobniki o najwartościowszych genach. Przeprowadzone przez hinduskich naukowców badania ...
CO ŻYJE W METANIE?
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Głęboko pod powierzchnią oceanów występują ogromne złoża gazu ziemnego, metanu, w postaci klatratów wodnych. Głęboko - z wyjątkiem Zatoki Meksykańskiej, gdzie odsłonięte klatraty wodne od pewnego czasu budzą wielkie zainteresowanie naukowców. Tam też ...
ECHO "GWIEZDNYCH WOJEN"
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Grudzień 1997
Za czasów prezydentury Ronalda Reagana głośno było o tzw. gwiezdnych wojnach - programie wojskowym, którego celem było nastraszenie Rosjan, że Amerykanie potrafią unieszkodliwiać tuż po starcie rakiety z głowicami nuklearnymi wystrzelonymi w kierunku ...
ŚLEPI ROGACZE A EWOLUCJA
JACEK KNIAŹ Grudzień 1997
Naukowcy już od lat zastanawiają się nad prawdopodobnymi przyczynami wymarcia jelenia olbrzymiego - plejstoceńskiego przeżuwacza o gigantycznym porożu osiągającym rozpiętość ponad 3 m. Jedna z hipotez skupia się na obniżonej przeżywalności właścicieli ...
ZAMROŻONE ZOO
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Coraz więcej gatunków zwierząt zagrożonych jest wyginięciem. Dla wielu z nich jedyną szansą przetrwania są ogrody zoologiczne. Niektóre zwierzęta jednak nie rozmnażają się w niewoli i wtedy na pomoc przychodzą techniki sztucznego zapłodnienia, wykorzystujące ...
TROPIKALNA ALASKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 1997
Około 80 mln lat temu, u schyłku ery mezozoicznej znanej nam przede wszystkim jako okres występowania dinozaurów, Alaska nie była skutą lodem krainą, ponieważ znajdowała się prawie na równiku. Tak przynajmniej uważa amerykański paleontolog Peter Ward. ...
KRAINA POZŁACANEGO KACYKA
MAŁGORZATA SZCZEPANIAK Grudzień 1997
ROK 1492 OTWORZYŁ EPOKĘ NOWYCH ODKRYĆ GEOGRAFICZNYCH NA PÓŁKULI ZACHODNIEJ, A WRAZ Z NIĄ URZECZYWISTNIŁ WIELE MARZEŃ ŚREDNIOWIECZNEJ EUROPY. OD TEJ PORY ROZWIĄZANIA ZAGADKI STAROŻYTNYCH "ZŁOTYCH" MITÓW I LEGEND POSZUKIWANO W REJONIE NOWEGO ...
PO FESTIWALU - PRZED FESTIWALEM
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1997
W dniach 26-28 września br. odbył się w Warszawie pierwszy Festiwal Nauki, którego program opublikowaliśmy we wrześniowym numerze. W czterech panelach dyskusyjnych: Stereotypy i tolerancja, Czym jest nauka?, Sąd nad biotechnologią i Człowiek wobec informacji, ...
KOCE Z PLASTIKOWYCH BUTELEK
PR Grudzień 1997
W laboratoriach NASA powstał - jako efekt uboczny programu badań nad nowymi osłonami termicznymi statków kosmicznych - bardzo lekki plastikowy materiał izolacyjny o strukturze wielowarstwowego mikroskopijnego plastra miodu. Może on być wytwarzany ...
WIZERUNEK POLAKA WIERZĄCEGO
AGNIESZKA PRZYBYSZ Grudzień 1997
WIELU Z NAS WIERZY W SĄD OSTATECZNY I NIEŚMIERTELNĄ DUSZĘ, A TAKŻE W ŻYCIE POZAGROBOWE I GRZECH PIERWORODNY. Z WIĘKSZĄ REZERWĄ ODNOSIMY SIĘ DO ISTNIENIA PIEKŁA I SZATANA. JAK WIERZY POLAK KOŃCA XX WIEKU? Zgodnie z informacją, zamieszczoną w jednym z ...
POPROSZĘ PASZTET Z BABUNI
KATARZYNA MOSIOŁEK-KŁOSIŃSKA Grudzień 1997
OBCOKRAJOWCY UCZĄCY SIĘ JĘZYKA POLSKIEGO CZĘSTO PORÓWNUJĄ ZNALEZIENIE WŁAŚCIWEJ FORMY WYRAZU DO GRY W TOTOLOTKA, A PO JEJ UŻYCIU RADOŚNIE KRZYCZĄ: MILIARD! ALE CZY MOŻE BYĆ INNA REAKCJA, GDY MUSZĄ ZAPAMIĘTAĆ, ŻE TNĘ I CIĄĆ TO JEDYNIE DWIE FORMY TEGO ...
ANIELSKIEGO CHLEBA KRUCHY
BARBARA OGRODOWSKA Grudzień 1997
KAŻDEGO ROKU ŚWIĘTA BOŻEGO NARODZENIA ROZPOCZYNAMY OD DZIELENIA SIĘ OPŁATKIEM. JEST TO SYMBOLICZNY GEST ŁAMANIA CHLEBA. OD NAJDAWNIEJSZYCH CZASÓW LUDZIE DZIELILI SIĘ CHLEBEM NA ZNAK BRATERSTWA I JEDNOŚCI. Opłatki, które zgodnie z tradycją kładziemy ...
ZEZNAWAŁEM POD PRZYSIĘGĄ!
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1997
Amerykański fizyk Henry Rowland pewnego razu występował podczas rozprawy sądowej jako biegły powołany przez prokuratora. Obrońca oskarżonego, chcąc podważyć wiarygodność stwierdzeń, obciążających jego klienta, zapytał: Profesorze Rowland, a jakie ma ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Grudzień 1997
6. Łamigłówkowe Mistrzostwa Świata odbyły się pod koniec września w niewielkiej chorwackiej miejscowości Koprivnica. Uczestniczyły w nich 4-osobowe drużyny z 15 krajów. Organizatorzy przygotowali 101 łamigłówek do rozwiązywania w pięciu etapach. Tradycyjnie ...
WIGILIJNA WENUS
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w grudniu 1997 i styczniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
ŻEŃSKIE PRZYROSTKI W ODWROCIE
JAN MIODEK Grudzień 1997
Jeden z przedwojennych filmów polskich - z Tolą Mankiewiczówną w roli głównej - nosił tytuł Pani minister tańczy. A więc już wtedy posłużono się bezprzyrostkową męską formacją odnoszącą się do kobiety - tak jak męska była odmiana rzeczownika minister ...
SKLONOWAĆ MAMUTA
MARIUSZ JĘDRZEJEC Grudzień 1997
Pierwsze sklonowanie dorosłego ssaka (owieczka Dolly) stało się zarzewiem burzliwej i trwającej po dziś dzień dyskusji - przez wszystkie media przetoczyły się analizy i polemiki próbujące określić znaczenie tego wydarzenia, a także szanse i zagrożenia, ...
PSUCIU ZAPOBIEGAĆ
X.RUT Grudzień 1997
Zbudził mnie regularny, tępy dźwięk, którego natury przez dłuższą chwilę nie byłem w stanie dociec, mimo że wyróżniał się wyraźnie na tle jednostajnego szumu klimatyzatora. W końcu zdecydowałem, że dochodzi z przedpokoju, łączącego sypialnię z łazienką. ...
ENOLODZY, NIE ENOLOGIŚCI
WOJCIECH JÓŹWIAK Grudzień 1997
W sierpniowym numerze "Wiedzy i Życia" ukazał się Sygnał pt. Wino genetyków, w którym naukowców zajmujących się winem nazwano enologistami. Mam poważne podejrzenie, że po polsku słowo to powinno brzmieć inaczej. Wino po grecku to oinos, zresztą ...
TONIK JESZCZE BARDZIEJ GORZKI
EWA SOSIŃSKA BARBARA PRATZER Grudzień 1997
Z zainteresowaniem przeczytałam w "Wiedzy i Życiu" artykuł pt. Gorzki smak toniku, tym bardziej gorzki, że zdanie: W Polsce już w 1988 roku wydany został bezwzględny zakaz stosowania chininy w artykułach spożywczych, okazało się nieprawdziwe. ...
NIEDZICA, A NIE NIDZICA
MAGDALENA GUZIK Grudzień 1997
Jestem stałą czytelniczką "Wiedzy i Życia", ponieważ zawiera bardzo ciekawe artykuły i porusza ważne problemy. Rozszerzając wiedzę, dbacie o to, aby była rzetelna i prawdziwa, jednak w numerze październikowym pojawił się błąd. Artykuł Jerzego ...
DOBRY POMYSŁ!
ANDRZEJ AKOWACZ Grudzień 1997
Gratuluję właściwej decyzji. "Wiedza i Życie" na CD to najlepsza rzecz, o jakiej ostatnio usłyszałem. Jestem Waszym czytelnikiem od prawie piętnastu lat, a prenumeratorem od trzech. Dzisiaj jeszcze pobiegnę na pocztę wznowić prenumeratę na ...
SKLONOWAĆ MAMUTA
MARIUSZ JĘDRZEJEC Grudzień 1997
Pierwsze sklonowanie dorosłego ssaka (owieczka Dolly) stało się zarzewiem burzliwej i trwającej po dziś dzień dyskusji - przez wszystkie media przetoczyły się analizy i polemiki próbujące określić znaczenie tego wydarzenia, a także szanse i zagrożenia, ...
KALAT SEMAN
JOANNA SIUCHTA Grudzień 1997
TRZYDZIEŚCI SIEDEM LAT ŻYCIA SZYMON SŁUPNIK SPĘDZIŁ NA WYSOKIEJ KOLUMNIE, POD PALĄCYM SŁOŃCEM, ODDANY CAŁKOWICIE GŁĘBOKIEJ ASCEZIE. WZGARDZIWSZY WSZELKIMI RZECZAMI ZIEMSKIMI, DOSKONALIŁ SWĄ CNOTĘ, ABY DUSZĄ I CIAŁEM WZNIEŚĆ SIĘ DO NIEBA. Howard C. Butler, ...
SŁONECZNA WITRYNA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Nie wygląda ta witryna efektownie: nie ma tu migających "bajerów" ani przepięknej grafiki. I może dlatego nie jest tak szeroko znana, jak na to w pełni zasługuje, oferując z łatwością niespodziewanie wiele usług, których mało doświadczony internauta ...
NAGRODY ROKU 1997
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1997
NAGRODY NOBLA W świecie nauki początek jesieni to emocje towarzyszące Nagrodom Nobla. W okresie poprzedzającym oficjalne ogłoszenie werdyktów coraz częściej na łamach prasy pojawiają się spekulacje, kto zdobędzie to prestiżowe wyróżnienie. W dziedzinach ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
DO UCZESTNIKÓW KONKURSU: Miło nam też zakomunikować, że Wydawnictwo Naukowe PWN uznało, że osoby, które w ciągu kolejnych 6 miesięcy zdobędą w naszym konkursie minimum 36 punktów -- będą traktowane tak, jak osoby, które przeszły pomyślnie pierwszą ...
NOWOŚCI Z PRZESZŁOŚCI
KAROL SABATH Listopad 1997
Uczestnicy kwietniowego zjazdu American Society of Physical Antropology w St. Louis mieli okazję zapoznać się z nowymi danymi genetycznymi, dotyczącymi zróżnicowania regionu YAP męskiego chromosomu płci (Y), zaprezentowanymi przez Michaela Hammera z ...
MAŁPA POTRAFI
MARZENNA NOWAKOWSKA Listopad 1997
Fot. Tim Knight, Amsterdam, Internet Wygląda na to, że coraz mniej różni nas od zwierząt. Wiemy już, że inni przedstawiciele naczelnych używają narzędzi, stosują rośliny jako środki lecznicze i prawdopodobnie posługują się jakąś formą języka. Obecnie ...
NASA I OSTEOPOROZA
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
W laboratorium NASA skonstruowano mały, przenośny przyrząd, który może pomóc w walce z osteoporozą. Schorzenie to, polegające na osłabieniu i rozluźnieniu tkanki kostnej, trapi znaczną część ludzi powyżej sześćdziesiątki, zwłaszcza kobiet ("WiŻ" ...
MNIEJ TAJEMNICY, ALE ...
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Stany Zjednoczone uważają niektóre osiągnięcia nauki - nawet z dziedzin tak z pozoru odległych od życia, jak abstrakcyjna matematyka - za towar o znaczeniu strategicznym. Dotyczy to w szczególności algorytmów szyfrowania danych i wiedzy o nich; do niedawna ...
KOMPUTER I FOTOGRAFIE
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Trzeba się będzie nauczyć nowego skrótu; radzimy go zapamiętać: DPD. Oznacza on urządzenie o nazwie Photo Developer, opracowane przez firmę Aztech Systems; jest to aparat wielkości typowego komputerowego napędu CD-ROM, przeznaczony zresztą właśnie do ...
CZY GROZI NAM PRZELUDNIENIE?
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
Statystycy od wielu lat straszą eksplozją demograficzną i faktycznie, tempo zaludnienia Ziemi rośnie. 150 lat temu żyło na świecie niewiele ponad miliard ludzi, 50 lat temu już 2.5 mld, a obecnie około 5.8 mld. Ostatni raport Wolfganga Lutza i jego współpracowników ...
USZCZKNĄĆ KAWAŁEK PLANETOIDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Koniec naszego stulecia to z całą pewnością początek złotego wieku badań planetoid. Nie tak dawno dzięki sondzie Galileo mieliśmy okazję po raz pierwszy zobaczyć zdjęcia powierzchni dwóch planetoid:Gaspry i Idy. Obecnie ku innej planetoidzie - Erosowi ...
RĄCZKA RĄCZKĘ MYJE ...
AGNIESZKA PRZYBYSZ Listopad 1997
Aż co piąty dorosły Polak przyznaje, że w ciągu ostatnich czterech lat zdarzyło mu się dać prezent lub pieniądze komuś po to, aby przyspieszyć załatwienie jakiejś sprawy czy interesu. Badani, którzy przyznali się do wręczania łapówek, najczęściej załatwiali ...
DWUKANAŁOWA KOMÓRKA
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Fot. Archiwum Na światowym pokazie na żywo dwukanałowego systemu łączności komórkowej GSM (wykorzystującego jednocześnie dwie częstotliwości: 900 MHz i 1800 MHz), na tegorocznej konferencji Global DCS 1997 w Rzymie, firma Motorola zaprezentowała ...
PANOWIE, ODDAWAJCIE KREW!
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
Miażdżyca i choroby serca to typowo męskie schorzenia. Mężczyźni umierają na atak serca dwa razy częściej niż kobiety. Podejrzewa się, że kobiety chroni przed stwardnieniem tętnic utrata żelaza podczas krwawienia miesięcznego. Pierwiastek ten ma stymulować ...
STRES MOŻE ZABIĆ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
Ciężki stres może skrócić życie nosiciela HIV. Z najnowszych amerykańskich badań wynika, że nawet pojedyncze stresujące przeżycie, jeśli jest naprawdę ciężkie, dwukrotnie zwiększa niebezpieczeństwo wystąpienia objawów AIDS, czyli zespołu nabytego upośledzenia ...
TELESKOPY KOSMICZNE: NOWA GENERACJA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Wystrzelony w kwietniu 1990 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) wchodzi już w wiek średni - jego konstruktorzy przyjęli bowiem, że powinien funkcjonować 15 lat. Wprawdzie dwie udane misje naprawcze do HST (w grudniu 1993 i lutym 1997), a także dwie ...
ELEKTRONICZNE ZOO
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Stacje graficzne O2 firmy Silicon Graphics - komputery, o których w czerwcu br. pisał na naszych łamach ich współtwórca, prof. Marek Hołyński - posłużyły ostatnio w USA do "ożywienia" robotów, zbudowanych dla "Elektronicznego zoo", ...
PÓŁKA Z KSIĄŻKAMI 98
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Do czego służy w komputerze napęd CD-ROM, czyli czytnik dysków optycznych? Niemal każdy użytkownik tej maszyny odpowie: bez niego komputer nie ma właściwości multimedialnych. Innymi słowy, nie da się bez niego zagrać w większość współczesnych gier, nie ...
POLLY PO DOLLY
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
Naukowcy z PPL Therapeutics klonowali już zwyczajne owce, w tym, w lutym br., słynną Dolly. Tworzyli też zwierzęta transgeniczne - noszące geny innego gatunku. Teraz po raz pierwszy połączyli te techniki, dając życie Polly i jej czterem siostrom, jagniętom ...
NOWE RELIGIE ORIENTALNE
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Listopad 1997
W OGROMNEJ LICZBIE RÓŻNEGO RODZAJU NOWYCH RELIGII ZNACZĄCE MIEJSCE ZAJMUJĄ RELIGIE O RODOWODZIE ORIENTALNYM. NAWIĄZUJĄ ONE DO KONCEPCJI OBECNYCH W HINDUIZMIE CZY ISLAMIE. Okres największych sukcesów nowych religii, wywodzących swoje korzenie ze Wschodu, ...
LIBERALIZM JEST IDEĄ TAKŻE DLA UBOGICH
STEFAN BRATKOWSKI Listopad 1997
HERMANN SCHULZE, MŁODY, ATLETYCZNEJ BUDOWY, DOBRODUSZNY I ZAWSZE POGODNY SĘDZIA Z SASKIEGO MIASTECZKA DELITZSCH (KILKANAŚCIE KILOMETRÓW NA PÓŁNOC OD LIPSKA), MIAŁ NIE TYLKO POMYSŁY. MIAŁ POGLĄDY. UWAŻAŁ KORZYSTANIE Z POMOCY PAŃSTWA, CZYLI Z PODATKÓW ...
JAK NAUCZYĆ SIĘ OBCEGO JĘZYKA?
LEON SZKUTNIK Listopad 1997
NA TO PYTANIE ISTNIEJE WIELE ODPOWIEDZI. I JA SPRÓBUJĘ COŚ NA TEN TEMAT NAPISAĆ, MAJĄC NA UWADZE POLAKÓW W WIEKU OD 16 DO 96 LAT, UCZĄCYCH SIĘ JĘZYKA ANGIELSKIEGO. Czy istnieją warunki konieczne, które trzeba spełnić, by nauczyć się języka angielskiego? ...
MARS I KOMPUTERY
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Fot. Internet W sukcesie marsjańskiej misji Pathfindera mają swój udział komputery. Głównym dostawcą technologii komputerowych do tego projektu jest słynna firma Silicon Graphics (z którą związany jest znany naszym Czytelnikom ze swoich artykułów ...
PSEUDONIM, CZYLI KTO JEST KIM
DOBROSŁAWA ŚWIERCZYŃSKA Listopad 1997
BOLESŁAW PRUS, WŁADYSŁAW ORKAN, ANDRZEJ STRUG, JAN BRZECHWA, BOY, CONRAD, MOLIER, WOLTER, STENDHAL - TO PSEUDONIMY WYBITNYCH PISARZY. NAWET LITERACKIE NAGRODY NOBLA ZDOBYWANO POD PSEUDONIMAMI - PRZYPOMNIJMY ANATOLA FRANCE'A CZY PABLA NERUDĘ. DLACZEGO ...
ŚWIĘTO RADOSNYCH SPOTKAŃ
TERESA WALENDZIAK Listopad 1997
ŚWIĘTO ZMARŁYCH W MEKSYKU W NICZYM NIE PRZYPOMINA TEGO, KTÓRE W ATMOSFERZE PRZYGNĘBIENIA OBCHODZIMY W POLSCE. NA CMENTARZACH, PRZY KOLOROWO OZDOBIONYCH GROBACH, MEKSYKANIE NIE TYLKO WSPOMINAJĄ TYCH, CO ODESZLI, ALE TAKŻE ROZMAWIAJĄ Z NIMI, OPOWIADAJĄC, ...
MISTRZ ŚWIATŁA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 1997
Albert Michelson (1852-1931) urodził się w Strzelnie na Kujawach, w ówczesnym zaborze pruskim. Jego ojciec Samuel prowadził mały sklepik bławatny, a matka, Rozalia Przyłubska, była córką miejscowego lekarza. Rodzina wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Listopad 1997
Krzyżówki liczbowe są niewiele młodsze od słownych. Pojawiły się w połowie lat dwudziestych, ale popularne stały się pod koniec lat czterdziestych w Anglii. Stanowiły antidotum na słabości, które wówczas po raz pierwszy wypomniano słownym krzyżówkom: ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
ZMIENIAMY REGULAMIN! Liczby świadczą, że nasz konkurs przestał być zabawny dla większości jego początkowych uczestników. W sumie wykazało nim zainteresowanie ponad 2600 osób, ale w ostatnich etapach brali już udział ci tylko, którzy mieli realne ...
W ŚWIECIE POLITYKI
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Nie bez zajadłej dyskusji nasze Zgromadzenie Narodowe uchwaliło konstytucję. W referendum większość z nas również opowiedziała się za nią; jakikolwiek byłby wtedy wynik - ja osobiście, szanując i uznając zasady demokracji, zastrzegam sobie prawo do pewnego ...
OD BALWIERZA DO KUFAJKI
JAN MIODEK Listopad 1997
Dlaczego pochodząca z rosyjskiego fufajka w języku większości rodaków przyjmuje brzmienie kufajka? - pytają mnie często telewidzowie. Czy poprawny jest zapis "Pelegrinus", jaki zobaczyłem na wycieczkowym autokarze? - niepokoi się pewien wrocławianin. ...
JEDZ RYBY - POŻYJESZ DŁUŻEJ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
Fot. Archiwum Nie od dziś naukowcy i lekarze przekonują nas, że sposób odżywiania ma ogromny wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie. I znów przybył poważny argument, który zachęca do wzbogacenia jadłospisu o smaczne przecież i lekkostrawne ryby. Aż ...
ODGRZEWANY POMYSŁ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
W National Institutes of Health powrócono właśnie do badań nad szczepionką przeciw AIDS zawierającą żywe, choć osłabione wirusy HIV. Prace przerwano dwa lata temu, kiedy eksperymenty przeprowadzone na małpach wykazały, że nawet osłabione wirusy mogą ...
GIEŁDY W SIECI
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Od końca sierpnia br. w Internecie można korzystać ze specjalnej witryny WWW dla inwestorów giełdowych oraz innych osób, zainteresowanych historią kursów giełdowych i przeprowadzaniem tzw. analiz ryzyka/zwrotu. Dostępne dane obejmują Globalne Indeksy ...
WIELKA CZWÓRKA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w listopadzie i grudniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
CYFROWY ZNAK WODNY
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Czyżby koniec muzycznego piractwa, lekceważenia praw autorskich, rozgłośni nie płacących tantiem? W ciągu najbliższych kilku miesięcy przemysł muzyczny poddawać będzie surowym, niezależnym testom wiele technologii znakowania nagrań muzycznych, aby wreszcie ...
NIE MA WYMÓWEK
JOANNA NURKOWSKA Październik 1997
Nikogo już chyba dziś nie trzeba przekonywać o zbawiennym wpływie ćwiczeń fizycznych na nasze zdrowie. Coraz częściej zaleca się je nie tylko osobom w pełni sprawnym (dla zachowania kondycji i figury), ale i cierpiącym na rozmaite schorzenia. Nie każdy ...
ALKOHOL WSPOMAGA PAMIĘĆ?
MAGDALENA PECUL Październik 1997
Każdy rozsądny człowiek wie, iż alkohol, zwłaszcza wypity w większych ilościach, fatalnie wpływa na zdolność kojarzenia i zapamiętywania. Japońscy naukowcy pod kierunkiem Yoshiyuki Saito odkryli jednak, że jest jeden napój alkoholowy, który może mieć ...
KOMÓRKĄ PRZEZ SATELITĘ: IRIDIUM NA ORBICIE
BOGDAN MIŚ Październik 1997
Fot. Archiwum Rozbudowuje się wielki system telekomunikacji satelitarnej IRIDIUM. W ciągu tego roku i pierwszych miesięcy następnego rakiety wyniosą na niskie orbity okołoziemskie 66 wchodzących w jego skład satelitów; uruchomienie obejmujących cały ...
WYSTAWA METEORYTÓW
TERESA HANCZKE Październik 1997
5 października 1997 roku minie 170 lat od upadku meteorytu Białystok. Jest to najstarszy meteoryt na ziemiach Polski, którego spadek zaobserwowali oraz zrelacjonowali naoczni świadkowie i którego fragmenty zachowały się do dzisiaj. Odłamek meteorytu ...
JOGURT W PAPIERZE?
JERZY METELSKI Październik 1997
Fot. Archiwum Jeśli przyjmie się pomysł fińskiej firmy Enso Paperboards, miliony kubeczków na jogurt będą zamykane ekologicznymi wieczkami wykonanymi z wykorzystaniem papieru. Wygląda na to, że zaczyna się odwrót od aluminiowych zamknięć, a może ...
ODMŁADZAJĄCA KURACJA PETUNII
MAGDALENA FIKUS Październik 1997
Fot. Paweł Słomczyński Rynek zbytu na ozdobne kwiaty doniczkowe, balkonowe i cięte jest ogromny, ale trwałość wielu z nich pozostawia sporo do życzenia. Jak wie każdy, kto posadził sobie petunie czy surfinie na balkonie, kwitną one długo i obficie, ...
PRZEGLĄDARKA YAHOO I "PRZEWODNIK" NETSCAPEA
BOGDAN MIŚ Październik 1997
Rosnąca w siłę firma Yahoo Inc., twórca jednego z najsłynniejszych programów komputerowych do przeszukiwania zasobów Internetu, oraz nie mniej słynna Netscape Communications Corporation - twórca z kolei dominującego na rynku programu do przeglądania ...
WAKACJE I STRES?
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Za nami kolejny sezon urlopowy. Mieliśmy odpocząć od codziennych kłopotów, zrywania się o świcie, uciążliwych dojazdów do pracy, znużenia. Oczekiwaliśmy słońca i egzotycznych rozrywek. Tymczasem, oczywiście, dopadła nas grypa, rozłożyło przeziębienie, ...
ZMATEMATYZOWANY SPACER
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Grupa niemieckich i amerykańskich badaczy opracowała matematyczny model ruchu pieszego na miejskich terenach zielonych. Ich celem było stworzenie modelu optymalnego układu ścieżek, przydatnego w planowaniu urbanistycznym. Już wcześniejsze obserwacje ...
NOWY SYSTEM OPERACYJNY DLA KOMPUTERÓW MACINTOSH
BOGDAN MIŚ Październik 1997
Zwolennicy komputerów Macintosh mieli pod koniec lipca swoje święto. Na rynku pojawiła się zupełnie nowa wersja systemu operacyjnego (innymi słowy mówiąc, podstawowego programu, pod kontrolą którego pracują wszystkie inne) dla tych maszyn, o nazwie Mac ...
PTASI WĘCH
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Brytyjscy badacze odkryli, że zapach wydzielany przez trujące owady może być środkiem zniechęcającym ptaki do pożywienia się nimi. A niegroźne insekty mogą wykorzystywać przezorność napastników, wytwarzając podobne ostrzegawcze zapachy. Już od jakiegoś ...
NOWE RELIGIE ŚWIATA ZACHODNIEGO
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Październik 1997
PRZEDSTAWIAMY TRZY SPOŚRÓD OGROMNEJ LICZBY RELIGII, MAJĄCYCH SWOICH MNIEJ LUB BARDZIEJ LICZNYCH WYZNAWCÓW W AMERYCE PÓŁNOCNEJ I W INNYCH KRAJACH ŚWIATA. CHOĆ TE NOWE RELIGIE MAJĄ KORZENIE W CHRZEŚCIJAŃSTWIE, CZASEM TRUDNO DOPATRZYĆ SIĘ ICH ZWIĄZKU Z ...
OSZCZĘDNA KAMERA
JERZY METELSKI Październik 1997
Fot. Archiwum Jeśli kamera wideo pozwala na ciągłe filmowanie do 8 godzin z wykorzystaniem jednej baterii, to musi się za tym kryć energooszczędna technika. Firma Sony zmniejszyła pobór energii we wszystkich piętnastu modelach kamer, w tym sześciu ...
MOŻE TU ZOSTANĘ ...?
JOANNA PIOTROWSKA Październik 1997
W TYM ROKU DO POLSKI TRAFI OKOŁO 4 TYSIĘCY IMIGRANTÓW. JEDNAK TYLKO 5-10% Z NICH MA SZANSĘ OTRZYMANIA STATUSU UCHODŹCY I LEGALNEGO PRZEBYWANIA W NASZYM KRAJU. Jeszcze dwa lata temu większość imigrantów nie zatrzymywała się w Polsce na dłużej. Nasz kraj ...
W POSZUKIWANIU NOWEJ OJCZYZNY
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Październik 1997
LICZBA UCHODŹCÓW NA ŚWIECIE STALE WZRASTA. ABY ZWRÓCIĆ UWAGĘ NA TEN DRAMATYCZNY PROBLEM, MAJĄCY WYMIAR SPOŁECZNY I HUMANITARNY, CO ROKU WIĘKSZOŚĆ KRAJÓW ŚWIATA NALEŻĄCYCH DO ONZ OBCHODZI DZIEŃ UCHODŹCY; W POLSCE JEST TO 7 PAŹDZIERNIKA. Bogate państwa ...
KTO BYŁ KIM?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1997
Każdy, kto uczył się matematyki i fizyki, z pewnością nieraz napotkał nazwisko Bernoulliego, skojarzone z licznymi zasadami, metodami, twierdzeniami, wzorami, krzywymi itd. Niektórzy może zastanawiają się, kim był człowiek, który tyle dokonał. Tymczasem ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Październik 1997
Do niektórych rodzajów łamigłówek mam szczególną słabość. Są nimi na przykład te z wykorzystaniem kamieni tetromina, czyli takich figur, jakie występują w popularnej grze komputerowej tetris. Intrygujące jest w nich między innymi to, jak wiele ciekawej ...
KARDIOIDA
BOGDAN MIŚ Październik 1997
KAŻDY WIE, JAK WYGLĄDA KOŁO, ELIPSA, PARABOLA. ZNACZNIE MNIEJ LUDZI ZNA ICH WŁAŚCIWOŚCI GEOMETRYCZNE, ALE TO INNA SPRAWA. MATEMATYCY ZNAJĄ JEDNAK CAŁE MNÓSTWO CIEKAWYCH I BARDZO PIĘKNYCH KRZYWYCH. OTO JEDEN PRZYKŁAD: KRZYWA STOPNIA CZWARTEGO, ZWANA KARDIOIDĄ. Typowe ...
BOTANICZNE PEREGRYNACJE
MAGDALENA KRZYŻAK Październik 1997
Zwiedzając podczas zeszłorocznych wakacji Królewskie Ogrody - Royal Botanic Kew Gardens w Surrey pod Londynem - natrafiłam na bardzo rzadkie zjawisko: kwitnienie największego i najbardziej śmierdzącego kwiatu na świecie - raflezji Amorphophallus titanum. ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Październik 1997
ZMIENIAMY REGULAMIN! Liczby świadczą, że nasz konkurs przestał być zabawny dla większości jego początkowych uczestników. W sumie wykazało nim zainteresowanie ponad 2600 osób, ale w ostatnich etapach brali już udział ci tylko, którzy mieli realne ...
ICQ, CZYLI WSZYSTKO W JEDNYM
BOGDAN MIŚ Październik 1997
Jeszcze niedawno temu - ze dwa lata ledwie - internauci tworzyli elitarną grupę. Korzystanie z Sieci w trybie tekstowym wymagało takich środków technicznych i programowych, których same nazwy budziły szacunek u laików. Anonimowe FTP, używanie telnetu, ...
PALANT
X.RUT Październik 1997
To było tak dawno, że z trudem przypominam sobie szczegóły, ale w szczenięcych latach grywałem w palanta. Chyba nie mieliśmy żadnych specjalnych przyrządów ani - to już na pewno - ochraniaczy, piłka też była zwyczajna, lanka, a i kije jakie kto miał, ...
KSIĘŻYC PRZESŁONI SATURNA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Październik 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w październiku i listopadzie 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką ...
SŁOWA CZUŁE, SŁOWA ZJADLIWE
JAN MIODEK Październik 1997
Jakże atrakcyjnym zabiegiem stylistycznym, odświeżającym codzienne zachowania językowe, jest posługiwanie się poszczególnymi słowami w rozmaitych odcieniach znaczeniowych. Chłopisko np. - w zależności od kontekstu i konsytuacji - może być dobre, poczciwe ...
SATELITY POMAGAJĄ PROGNOZOWAĆ TRZĘSIENIA ZIEMI
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1997
Fot. NASA Trzęsienia ziemi są niezwykle trudne do prognozowania: występują zazwyczaj nagle, bez ostrzeżenia albo też poprzedzające je sygnały są nikłe. Najnowsze osiągnięcia nauki i techniki mogą jednakże zaprzeczyć temu stwierdzeniu. W szczególności ...
RATUNEK DLA POPARZONYCH
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Oparzenia są nie tylko bolesne, ale i bardzo niebezpieczne. Niewiele osób z oparzeniami ponad 40% powierzchni ciała ma szansę przeżycia, głównie z powodu infekcji. Dzięki sztucznej skórze zwanej Integra, stosowanej w amerykańskich szpitalach już od około ...
SKLONUJEMY DINOZAURA?
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1997
Ryc. Karol Sabath Rewelacyjne dokonania embriologów (sklonowanie owcy) i biologów molekularnych (współczesne metody inżynierii genetycznej itp.) pozwalają coraz śmielej snuć marzenia rodem z powieści science fiction, takie choćby jak ożywienie dinozaurów. ...
Z KOMPUTEREM PRZEZ ŻYCIE
AGNIESZKA PRZYBYSZ Wrzesień 1997
Z "komputerową edukacją" w naszym społeczeństwie nie jest najlepiej. Zaledwie co siódmy Polak wykorzystuje do swej pracy lub nauki komputer. Dotyczy to przede wszystkim kadry kierowniczej, pracowników umysłowych. Coraz częściej uczniowie i ...
SŁODKO, A BEZ GRZECHU
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1997
Wiele roślin tropikalnych wytwarza pewne słodkie w smaku białka. Należą do nich taumatyna (3000), jedyne białko znajdujące się już w sprzedaży jako środek słodzący, kurkulina (550), manibilina (100), pentadyna (500) i monellina (3000). Liczby w nawiasach ...
OTYŁOŚĆ NIEWĄTPLIWIE GENETYCZNA
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Po odkryciu u myszy słynnego genu Ob, którego defekty powodują ich otyłość, naukowcy przez długi czas usiłowali znaleźć związek między ludzkim genem Ob a nadwagą ("Sygnały", "WiŻ" nr 1/1997). Udało się to dopiero w tym roku, gdy u ...
JAK NARODZIŁO SIĘ ŻYCIE?
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Nasza planeta powstała około 4.6 mld lat temu. Najstarsze, prymitywne jednokomórkowce pojawiły się na niej niespełna miliard lat później, gdy na wystudzonej już Ziemi powstała atmosfera i oceany. Na dobrą sprawę nie wiadomo, skąd się tam wzięły. Jak ...
NISZCZYLIŚMY, NISZCZYMY I NISZCZYĆ BĘDZIEMY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1997
Fot. Archiwum Rio-5 - tak działacze World Wildlife Fund określili spotkanie przedstawicieli 173 państw, które odbyło się w czerwcu br. w Nowym Jorku. Pięć lat, które upłynęły od Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro, niewiele zmieniło w zaawansowaniu działań ...
KOMANDOR COUSTEAU NIE ŻYJE
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1997
Fot. Internet Jeden z najbardziej znanych w świecie Francuzów, słynny badacz głębin oceanów, pisarz, filmowiec, komandor Jacques-Yves Cousteau, zmarł 25 czerwca 1997 roku. Wielki Francuz urodził się 11 czerwca 1910 roku w małym miasteczku Saint-André-de-Cubzac, ...
EWOLUCJA A LA ANOLIS
JACEK KNIAŹ Wrzesień 1997
Fot. Internet/J&G Nie trzeba mieć nóg jak Cindy Crawford, żeby zbierać pochwały na ich temat - wystarczy do tego być skromną jaszczurką z gatunku Anolis sagrei. Jonathan Losos i współpracownicy z Washington State University w St. Louis właśnie ...
O POŻYTKU Z NANORUREK
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Fullereny odkryto w 1985 roku (patrz: "Wiedza i Życie" nr 3/97) i od tego czasu chemicy robią z nimi najprzeróżniejsze rzeczy. Próbują je podstawiać różnymi grupami, łączyć w polimery, osadzać na elektrodach, wkładać do nich jony lub cząsteczki... ...
PRZYBYŁO ŻÓŁWI
PIOTR A. SZCZEPANIAK Wrzesień 1997
Fot. Internet/Diputació de Girona 12 czerwca br. na terenie nadleśnictwa Sobibór w województwie chełmskim wypuszczono do środowiska naturalnego 20 młodych żółwi błotnych (Emys orbicularis). Zwierzęta przyszły na świat dzięki herpetologom z wrocławskiej ...
ELEKTRON ZAMIAST LOKOMOTYWY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 1997
Sto lat temu fizyk angielski John Joseph Thompson (1856-1940) odkrył elektron - podstawową cząstkę elementarną, nośnik elementarnego ładunku elektrycznego. Ten znakomity uczony był powszechnie nazywany po prostu inicjałami JJ (czyt. Dżejdżej) i wszystkie ...
NAJSTARSZY PRZYJACIEL
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1997
Fot. Internet Zdaniem genetyków, przyjaźń człowieka z psem ma znacznie dłuższą historię niż można by sądzić na podstawie badań archeologicznych. Najstarszy dowód na nasze partnerstwo - psiopodobny szkielet znaleziony w miejscu pochówkowym - pochodzi ...
WPUSZCZANIE W KANAŁ
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1997
INTERNET ZDOBYWA WCIĄŻ WIĘKSZĄ POPULARNOŚĆ; WŁAŚCIWIE NIE MA PO CO PODAWAĆ NA DOWÓD TEGO FAKTU JAKICHKOLWIEK STATYSTYK, JEST TO BOWIEM ISTNA LAWINA SETEK I TYSIĘCY PODŁĄCZANYCH KOMPUTERÓW, NOWYCH WITRYN, SERWISÓW, BAZ DANYCH... KAŻDA STATYSTYKA ZOSTANIE ...
KRÓTKA HISTORIA DISCO POLO
ANNA KOWALCZYK Wrzesień 1997
OSTATNIO W PRASIE POJAWIŁY SIĘ GŁOSY O SPADKU POPULARNOŚCI DISCO POLO. PRÓŻNO CHYBA JEDNAK WYGLĄDAĆ RYCHŁEGO KRESU TEGO GATUNKU PIOSENKI POPULARNEJ. Wraz z przemianami polityczno-gospodarczymi końca lat osiemdziesiątych pojawiły się w Polsce reklamy, ...
ŚCINA JAK OBRAZ
STEFAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 1997
O PARYŻU MAWIA SIĘ CZĘSTO, ŻE JEST KULTURALNĄ STOLICĄ EUROPY, A NAWET ŚWIATA. W KAŻDYM RAZIE SĄDZĄ TAK PARYŻANIE I CZYNIĄ WIELE, BY OPINIĘ TĘ PODZIELALI INNI. Rodowód malowania reklam na murach prawdopodobnie wywodzi się z dziewiętnastowiecznego Paryża ...
ZA KRÓLA SASA
MARTA MĘCLEWSKA Wrzesień 1997
W TYM ROKU OBCHODZIMY TRZECHSETNĄ ROCZNICĘ ELEKCJI I KORONACJI AUGUSTA II Z DYNASTII SASKIEJ WETTINÓW NA KRÓLA POLSKIEGO. TO, ŻE ELEKTORA SASKIEGO OBDARZONO POLSKĄ KORONĄ, JEST DO DZIŚ BARDZO WAŻNYM FAKTEM W DZIEJACH SAKSONII. NA TERENIE SAKSONII WŁADCÓW ...
PSYCHOLOGIA UDAWANIA
DOROTA BEDNAREK Wrzesień 1997
Pod prowokacyjnym tytułem Dlaczego kobiety kłamią? Prawda i kłamstwo w życiu kobiet - kryje się poważna praca dr Harriet Goldhor Lerner, amerykańskiej psycholog, terapeutki, autorki książek przekładanych na wiele języków. Dlaczego kobiety kłamią? jest ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Wrzesień 1997
Tym razem w "Puzelandzie" prym wiedzie królewska gra, ale zadania adresowane są nie do szachistów, a raczej nie tylko do szachistów. Aby rozwiązywać łamigłówki szachowe, nie trzeba umieć grać w szachy. Wystarczy wiedzieć, jak poruszają się ...
KRWAWY KSIĘŻYC
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) we wrześniu i październiku 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
SOBIESKIE PROSZĘ ...
JAN MIODEK Wrzesień 1997
Od momentu pojawienia się w sprzedaży papierosów marki Jan III Sobieski można zaobserwować bardzo ciekawe zjawisko fleksyjne: oto kupujący zwracają się z prośbą o ten produkt za pomocą formuły Sobieskie proszę! Dochodzi tu więc do zamiany formy liczby ...
MOCNE KOŚCI WEGETARIANINA
KLARA TRYJARSKA JADWIGA CHARZEWSKA Wrzesień 1997
Po przeczytaniu w "Wiedzy i Życiu" nr 4/1997 artykułu p. Joanny Nurkowskiej, która gorąco namawia, by pić duże ilości mleka i w ten sposób zabezpieczyć się przed osteoporozą, nasuwa mi się parę uwag: 1. Jak to się dzieje, że Chińczycy zapadają ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1997
ZMIENIAMY REGULAMIN! Liczby świadczą, że nasz konkurs przestał być zabawny dla większości jego początkowych uczestników. W sumie wykazało nim zainteresowanie ponad 2600 osób, ale w ostatnich etapach brali już udział ci tylko, którzy mieli realne szanse ...
KLON CZY NIE KLON?
RAFAŁ FALIŃSKI PAWEŁ PLUCIŃSKI ROBERT NOWAK Wrzesień 1997
Artykuł pań Magdaleny Fikus i Joanny Nurkowskiej Sukces w owczej skórze ("WiŻ" nr 5/1997) wzbudził nasze zainteresowanie. Chodzi o to, czy Dolly rzeczywiście jest klonem, jeżeli przyjąć, jak definiują autorki, że klon to zbiór genetycznie identycznych ...
DWIE JADWIGI
TERESA DUNIN-WĄSOWICZ Wrzesień 1997
JADWIGA (1178?-1243), KSIĘŻNA ŚLĄSKA, KANONIZOWANA 15 PAŹDZIERNIKA 1267 ROKU W VITERBO PRZEZ PAPIEŻA KLEMENSA IV. JADWIGA (1373?-1399), REX POLONIAE, KRÓLOWA POLSKA, KANONIZOWANA 8 CZERWCA 1997 ROKU W KRAKOWIE PRZEZ PAPIEŻA JANA PAWŁA II. Obie Panie, ...
FILTRY SŁONECZNE
MAGDALENA PECUL Sierpień 1997
Tlenek cynku i dwutlenek tytanu przez długie lata uważane były za całkowicie nieprzepuszczalne dla światła ultrafioletowego. Faktycznie daleko im do tego. Skuteczność ochronnego działania zawiesin tlenków zależy od wielkości ich ziaren. Najbardziej ...
WINO GENETYKÓW
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1997
Fot. H. Kuglarz Smak i aromat wina zależą m.in. od rodzaju kwasów organicznych, powstałych w wyniku fermentacji alkoholowej. Na skład kwasów z kolei niebagatelny wpływ ma gatunek winorośli i klimat, w jakim rosła. Smak kwaśny warunkują głównie kwasy ...
TELEWIZJA W TRZECH WYMIARACH
BOGDAN MIŚ Sierpień 1997
Japońska telewizja NTV (Nippon Television Network) i firma Sanyo poinformowały w marcu br. o wynalezieniu nowego systemu przekazu "trójwymiarowego" obrazu telewizyjnego. Testowe transmisje trójwymiarowych programów rozpoczną się jeszcze w tym ...
WĄŻ MORSKI Z NOGAMI
KAROL SABATH Sierpień 1997
Tradycyjnie wyprowadza się węże z beznogich, ryjących w ziemi jaszczurek, pokroju naszego padalca. Paleontolodzy Michael Caldwell z Kanady i Michael Lee z Australii wysunęli jednak hipotezę, że węże wywodzą się z morskich gadów łuskoskórych, spokrewnionych ...
WIERCENIA W DNIE OCEANU ODSŁANIAJĄ TAJEMNICĘ Z ŻYCIA ZIEMI
SŁAWOMIR SWERPEL Sierpień 1997
Od kilkudziesięciu lat wiedza o historii naszej planety pogłębia się głównie dzięki badaniom skał wydobywanych z morskiego dna. Badania osadów lądowych nie dają tak szerokich możliwości, ze względu na luki stratygraficzne spowodowane procesami erozyjnymi, ...
JEDŹ DO BISKUPINA!
ALEKSANDER BURSCHE Sierpień 1997
Walki gladiatorów; Biskupin 1996 rok Fot. Archiwum Państwowego Muzeum Archeologicznego Weź zabytek do ręki, zrób jego wierną kopię, poczuj tradycję i historię. Taka idea przyświeca organizowanym już po raz trzeci biskupińskim warsztatom archeologicznym. Tym ...
CHINY I AIDS
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Sierpień 1997
Doradcy rządowi w Pekinie ostrzegają, że Chiny mogą niebawem stanąć w obliczu wielkiej epidemii AIDS. Jeśli władze nie chcą dopuścić do rozprzestrzenienia się wirusa wśród 1.1 mld mieszkańców tego kraju, powinny jak najszybciej podjąć działania zapobiegawcze. Liczba ...
OD MORZA DO TATR - BRUDNO
AGNIESZKA PRZYBYSZ Sierpień 1997
Ekologowie biją na alarm, podają coraz bardziej zatrważające dane o zanieczyszczeniu polskich rzek, jezior, pól i lasów. Nie pozostaje to bez echa w społeczeństwie - 77% ankietowanych na ten temat zdaje sobie sprawę z niebezpieczeństw wynikających z ...
Z EKOLOGIĄ DO SZKÓŁ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Stan naszego środowiska w dużej mierze zależy od nas samych. Problem w tym, by ten oczywisty fakt dotarł do całego społeczeństwa i miał wpływ na codzienne życie. By bierność zmieniał w działanie, choćby takie jak kupowanie proszku do prania bez fosforanów ...
NA SPACERY Z BODYGUARDEM
AGNIESZKA PRZYBYSZ Sierpień 1997
Kiedy się patrzy na zdjęcie zamieszczone powyżej, może się odechcieć nie tylko relaksujących i romantycznych spacerów we dwoje, ale w ogóle wychodzenia z domu. No bo kto by się nie bał przejść obok tych młodzieńców uzbrojonych w kije? A takich sytuacji ...
KTO PIERWSZY TEN LEPSZY?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Fot. Grzegorz i Tomasz Kłosowscy Z pomocą człowieka bobry powoli wracają tam, gdzie dawno temu zostały przezeń wytępione. Żyją już na coraz większych obszarach Europy i w coraz większej liczbie krajów. W Holandii zoolodzy prowadzący akcję osiedlania ...
TO NIE MOJA ŻONA ...
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Sierpień 1997
W University of California w San Diego Vilayanur Ramachandran i William Hirstein prowadzą badania i obserwacje pacjenta, który w wyniku wypadku oraz uszkodzenia prawej półkuli mózgu cierpi na tzw. zespół Capgrasa. Naukowcy dokonali u niego pomiaru przewodnictwa ...
PIERZASTY DINOZAUR?
KAROL SABATH Sierpień 1997
Tak mogły wyglądać wczesnojurajskie upierzone teropody Ryc. Gerard Gierliński Pierwszy odcisk ptasiego pióra opisano w roku 1861. Pochodził z Bawarii. Nadana mu przez Hermanna von Meyera nazwa Archeo-pteryx (stare pióro) stała się wkrótce głośna ...
POPIOŁY NA ZGLISZCZACH
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Fot. Agnieszka i Włodek Bilińscy Ogień w lesie to jedna z najbardziej niszczących i zarazem najbardziej twórczych sił przyrody. Pożar usuwa zgromadzoną przez lata grubą warstwę ściółki. Pogorzelisko szybko pokrywa świeża zieleń, gdyż nasiona, mając ...
NIE CHWAL IMIENIA CUDZEGO
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 1997
KOSMA - STAROPOLSKIE IMIĘ MĘSKIE POCHODZĄCE Z GREKI, KTÓREGO PIERWOTNE ZNACZENIE ŁĄCZYŁO SIĘ Z WYRAZEM KOSMOS, CO ZNACZY PORZĄDEK, WSZECHŚWIAT, OZDOBA. IMIĘ TAK RZADKIE, A TAK DOSTOJNE - MOŻE WARTO DAĆ JE SWEMU DZIECKU ZAMIAST KEWINA, TIMORA CZY TELESFORA? Matka ...
ARGENTYŃSKIE DINOZAURY
KAROL SABATH Sierpień 1997
Argentyna może się poszczycić znaleziskami najstarszych dinozaurów (Eoraptor, Herrerasaurus), największych zwierząt lądowych wszech czasów (zauropod Argentinosaurus), a ostatnio także największych lądowych mięsożerców (teropod Giganotosaurus carolinii). ...
NIEWDZIĘCZNE SPOŁECZEŃSTWO
JANUSZ CZAPIŃSKI Sierpień 1997
W OKRESIE PRZEMIAN SPOŁECZNYCH CI, KTÓRYM DZIEJE SIĘ KRZYWDA, KRZYCZĄ GŁOŚNO I OBARCZAJĄ WŁADZĘ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ ZA WŁASNE NIEPOWODZENIA. BENEFICJENCI ZMIAN ZAŚ SPOŻYWAJĄ SMAKOWITE OWOCE SUKCESU W CISZY, BEZ SZAFOWANIA OKRZYKAMI WDZIĘCZNOŚCI. Każde ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Sierpień 1997
Tradycyjnie już sierpniowy Puzeland ma wakacyjno-relaksowy charakter; zadania są niezbyt trudne i - mam nadzieję - przyjemne. Nawet zadaniu dla wytrwałych, które jak zwykle wymaga więcej wysiłku, daleko do najtwardszych orzechów. Rozwiązania można nadsyłać ...
NAJSTARSZY TEATR ŚWIATA
KRZYSZTOF RENIK Sierpień 1997
JEDNĄ Z NAJBARDZIEJ NIEZWYKŁYCH CECH DAWNEGO TEATRU INDUSÓW BYŁO STWORZENIE WIELCE SKODYFIKOWANEGO JĘZYKA GESTÓW. ZA ICH POMOCĄ W TEATRZE KUDIJATTAM MOŻNA BYŁO PRZEKAZAĆ OKOŁO TRZECH TYSIĘCY POJĘĆ. Klasyczny teatr Indii przez wiele stuleci spowity był ...
NAUKA NA WESOŁO
ANDRZEJ GORZYM Sierpień 1997
Różne bywają formy popularyzacji nauki - czasopisma, książki, filmy, programy telewizyjne i audycje radiowe, niekiedy gry. Ale zabawa z nauką? Taki właśnie pomysł przyszedł do głowy profesorowi Łukaszowi Turskiemu z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. Zaraził ...
KOTY PRZYSZŁY Z EGIPTU?
ANNA SMOGORZEWSKA Sierpień 1997
KOT ZOSTAŁ UDOMOWIONY W EGIPCIE OKOŁO POŁOWY II TYSIĄCLECIA P.N.E. NAJPIERW BYŁ SPRZYMIERZEŃCEM CZŁOWIEKA W WALCE Z GRYZONIAMI, PÓŹNIEJ ZACZĄŁ BYĆ TRAKTOWANY JAK CZŁONEK RODZINY, A NAWET CZCZONY JAKO ŚWIĘTE ZWIERZĘ. Kot - w przeciwieństwie do psa - ...
W POGONI ZA DUCHAMI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 1997
William Crookes (1832-1919) był najstarszym synem ubogiego krawca londyńskiego, który nie mogąc utrzymać szesnaściorga dzieci, w desperacji zajął się handlem nieruchomościami i dzięki szczęściu zbił na tym spory majątek. Nie mający systematycznego wykształcenia ...
GWIAZDY BŁĄDZĄCE I SPADAJĄCE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Sierpień 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w sierpniu i wrześniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią ...
STRZEŻ SIĘ KLESZCZA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Ani jego wygląd, ani obyczaje nie budzą sympatii. Żyje na cudzy koszt, żywiąc się krwią, głównie ssaków. Cierpliwością niewielu może mu dorównać - czekając na żywiciela, potrafi trwać w stanie odrętwienia nawet dwa lata. Wytrzymałość na głód zwiększa ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Sierpień 1997
REGUŁY KONKURSU 1. Co miesiąc publikujemy dziesięć trudnych erudycyjnych pytań. Każde z nich ma cztery warianty odpowiedzi; tylko jedna z nich jest prawdziwa. Uwaga: odpowiedzi na co najmniej połowę z tych pytań znajdą Państwo (niekoniecznie dosłowne) ...
SIECI BEZ TAJEMNIC
BOGDAN MIŚ Sierpień 1997
O ile pojedynczy komputer osobisty staje się powoli zwyczajnym sprzętem, z którym oswoiła się już znaczna liczba ludzi - o tyle kilka czy kilkanaście takich urządzeń, współpracujących ze sobą w sieci, budzi w większości z nas grozę. Sieć nadal jest dla ...
CZYSTA STACJA PALIW
JERZY METELSKI Sierpień 1997
ZMIENIAMY NA ODLEGŁOŚĆ KANAŁY TELEWIZYJNE, NASZ SAMOCHÓD MA CENTRALNY ZAMEK I NAFASZEROWANY JEST ELEKTRONIKĄ, KORZYSTAMY Z TELEFONÓW KOMÓRKOWYCH, BANKOMATÓW I KART MAGNETYCZNYCH, PRZESYŁAMY DOKUMENTY TELEFAXEM, INTERNETEM. RZADKO ZASTANAWIAMY SIĘ: JAK ...
JAK PISAĆ PODRĘCZNIKI?
TERESA MOSSOR-PIETRASZEWSKA EWA BARTNIK JANUSZ LIMON Sierpień 1997
Recenzja mojej książki Testy z biologii. Genetyka i ewolucjonizm, zamieszczona w "Wiedzy i Życiu" nr 4/1997, a opatrzona bulwersującym tytułem Uwaga! Bubel!, jest niewątpliwie bardzo krytyczna (za co - w innej sytuacji - byłabym wdzięczna), ...
DLACZEGO MIKOLOGIA?
JAN MIODEK Sierpień 1997
Ogród różany, a więc obszar przeznaczony do hodowli róż, zwie się różanką. Częściej jednak używa się u nas w wydawnictwach książkowych i w tekstach mówionych łacińskiej postaci rozarium, utworzonej - oczywiście - od formy podstawowej rosa - "róża". ...
ROZUM GÓRĄ!
X.RUT Sierpień 1997
To było właśnie tak: arcymistrz przegrał mecz szachowy z zespołem ekspertów. Eksperci byli bardzo nowocześni: zgromadzili ogromną bazę danych o dziesiątkach tysięcy rozegranych partii szachowych i wielu tysiącach końcówek, debiutów i innych "stałych ...
SZCZĘŚCIE RODZINNE PRZEDE WSZYSTKIM
ROBERT KRZYSZTOFEK Sierpień 1997
Chciałbym podziękować Redakcji za opublikowanie, a za jej pośrednictwem autorowi, panu Krzysztofowi Murawskiemu za napisanie artykułu pt. Rodzina i wolność ("WiŻ" nr 5/1997). Jakże odmienne przedstawia on treści, od tych które lansowane są, ...
A JEDNAK NAJSZYBSZY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1997
Fot. Internet Jak się niedawno okazało, gepard został okrzyknięty najszybszym zwierzęciem lądowym na podstawie błędnego pomiaru. Po raz pierwszy oceniano jego sprinterskie możliwości w roku 1965. Miał biec z prędkością 114 km/h. Wkrótce jednak wyszło ...
MINIMALISTA Z GŁĘBIN
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1997
Załoga batyskafu Alvin badająca atlantyckie głębiny na południowy wschód od Azorów odkryła w wodach hydrotermalnych nieznany nauce organizm. Wydawałoby się, że życie w tak ekstremalnym środowisku: 3650 m pod powierzchnią oceanu oraz w temperaturze 90-113o ...
ARS AMANDI PO POLSKU
AGNIESZKA PRZYBYSZ Lipiec 1997
Octavio Paz, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1990 roku, w Podwójnym płomieniu napisał: Jednym z celów erotyzmu jest okiełznanie i włączenie seksu w społeczeństwo. Bez seksu nie ma społeczeństwa, bo nie ma prokreacji. Jednak zdaniem blisko połowy ...
ILE MLEKA W MLEKU?
KLARA SZATKIEWICZ Lipiec 1997
Fot. Archiwum Zachowanie należytej czystości mleka i jego składu niepokoi wiele mleczarni. Dolewanie wody do mleka przeznaczonego do skupu ma negatywny wpływ na jakość produktów mlecznych oraz podraża koszty ich produkcji. Problemowi temu zaradziła ...
PTAKI BEZ "PTASZKÓW"
JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997
Przed milionami lat prącie było atrybutem wszystkich ptasich samców, dziś występuje ono jedynie u męskich przedstawicieli 3% gatunków tych zwierząt. Tak powszechna utrata męskości musi mieć jakieś ewolucyjne uzasadnienie, dawać przewagę w grze o pozostawienie ...
NAJLEPSZY Z MOŻLIWYCH
JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997
Zdaje się, że wszelkie wizje człowieka przyszłości jako istoty o nieproporcjonalnie wielkiej głowie nigdy się nie spełnią. Zdaniem angielskich naukowców osiągnęliśmy co najmniej 80% naszych możliwości intelektualnych i dalsze ich radykalne usprawnienie ...
TELEWIZJA W TRZECH WYMIARACH
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
Japońska telewizja NTV (Nippon Television Network) i firma Sanyo poinformowały w marcu br. o wynalezieniu nowego systemu przekazu "trójwymiarowego" obrazu telewizyjnego. Testowe transmisje trójwymiarowych programów rozpoczną się jeszcze w tym ...
ZDROWY CHUCH
JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997
Fot. W. Pawłowski Już od dawna czosnek cieszy się zasłużoną sławą leku z Bożej apteki. Jednak choć naukowo potwierdzono, że m.in. obniża poziom cholesterolu we krwi, ciągle nie wiadomo, co właściwie dzieje się w organizmie po spożyciu czosnku. Być ...
POLACY O TRANSPLANTACJI
AGNIESZKA PRZYBYSZ Lipiec 1997
W marcu br. minął rok od wejścia w życie ustawy o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek oraz narządów, regulującej problem transplantacji w Polsce. Ustawa wywoływała wiele kontrowersji, na bieżąco komentowały ją media. Wypowiadali się przedstawiciele ...
NOWOTWORY - NIEUSTAJĄCA ZAGADKA
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1997
Nie ulega dziś wątpliwości, że nowotwory stanowią wielką, różnorodną grupę chorób. Mają one jednak pewne cechy wspólne: u ich podłoża leży nagromadzenie wielu kolejnych zmian genetycznych rozpoczynających się od zmiany w pojedynczej komórce, a komórka ...
PENTIUM II: SUKCES CZY KŁOPOTY
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
W maju br. firma Intel Corporation wprowadziła na rynek kolejny procesor z rodziny Pentium: PentiumŽ II, który jeszcze bardziej zwiększył moc obliczeniową komputerów osobistych i stacji roboczych. Nowy procesor, który występujew trzech modelach - o szybkościach ...
AZBEST GROŹNIEJSZY DLA PALACZY
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Lipiec 1997
Od dłuższego czasu wiadomo, że na choroby płuc, szczególnie na raka płuc, zapadają przede wszystkim ci nie stosujący masek pracownicy kopalń i przemysłu azbestowego, którzy palą papierosy. Niepalącym zdarza się to znacznie rzadziej. Lecz choć obserwacje ...
ENERGIA SŁONECZNA - NARESZCIE TAŃSZA?
EWIET Lipiec 1997
Fot. Internet/NASA Być może baterie słoneczne niedługo znacznie stanieją - wróży to prawdziwy przełom w tej dość wolno rozwijającej się dziedzinie. Większość znajdujących się obecnie w handlu baterii słonecznych jest wykonana z krystalicznego krzemu, ...
ZDROWE SKUTKI KATASTROFY
STEFAN BRATKOWSKI Lipiec 1997
W SŁYNNEJ PO DZIŚ DZIEŃ POWSZECHNEJ HISTORII GOSPODARCZEJ ŚREDNIOWIECZA I CZASÓW NOWOŻYTNYCH JÓZEFA KULISZERA, NAJWYBITNIEJSZEGO HISTORYKA GOSPODARKI, FENOMEN NIEMIECKICH KAS OSZCZĘDNOŚCI W OGÓLE SIĘ NIE POJAWIA. ALE TEŻ I OD ŻADNEGO INNEGO HISTORYKA ...
BIEGUN PÓŁNOCNY ZMIERZA NA POŁUDNIE
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 1997
Biegun północny przesuwa się w kierunku Japonii. Giorgio Spada z Uniwersytetu w Bolonii wykazał, iż dzieje się tak, ponieważ największe trzęsienia ziemi, które występują na Pacyfiku, przyciągają ten biegun ku swym epicentrom. Trzęsienia ziemi przesuwają ...
NIEBEZPIECZNE PRĄDY
SŁAWOMIR SWERPEL Lipiec 1997
Prądy rozrywające występują u wielu brzegów morskich. Na plażach kalifornijskich to one właśnie są w 90 % przypadków powodem wzywania pomocy przez kąpiących się. Mogą być niebezpieczne również u nas. Zjawisko to polega na powstawaniu silnego prądu ...
O CZYM MARZYMY?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 1997
CO DWUDZIESTY POLAK NICZEGO NIE PRAGNIE I NIE MA ŻADNYCH MARZEŃ. TYLE SAMO NIE MYŚLI O SENSIE SWEGO ŻYCIA. Poszukiwaniem sensu życia zawodowo zajmują się filozofowie. Większość z nas jednak, gdy ma już za sobą okres niepokojów egzystencjalnych, jakie ...
LIŚCIE
ALINA DAWIDOWICZ-GRZEGORZEWSKA Lipiec 1997
Liście to organy roślinne będące niezwykle wydajnymi kolektorami i konwertorami energii słonecznej, której przekształcanie w energię chemiczną wiązań związków organicznych odbywa się w procesie fotosyntezy. Liść zbudowany jest z kilku rodzajów tkanek, ...
ZIMNO I TŁOCZNO
ŁUKASZ A. TURSKI Lipiec 1997
UBIEGŁOROCZNA NAGRODA NOBLA W DZIEDZINIE FIZYKI DLA DAVIDA M. LEE, DOUGLASA D. OSHEROFFA I ROBERTA C. RICHARDSONA BYŁA CZWARTĄ ZWIĄZANĄ Z NAJLŻEJSZYM GAZEM SZLACHETNYM - HELEM. POPRZEDNIO OTRZYMALI JE: HOLENDER HEIKE KAMERLINGH-ONNES W 1913 ROKU ORAZ ...
ZARATUSZTRIANIZM
MARIUSZ DOBKOWSKI Lipiec 1997
ZARATUSZTRIANIZM JAKO PIERWSZY ZOSTAŁ UZNANY PRZEZ NOWOŻYTNYCH BADACZY ZA RELIGIĘ DUALISTYCZNĄ. JEST TEŻ NAJSTARSZĄ I JEDYNĄ ŻYWĄ RELIGIĄ O TYM CHARAKTERZE. Można spotkać się z opinią, że religia ustanowiona przez proroka Zaratusztrę jest, jako przedmiot ...
O POLSKICH PODRÓŻNIKACH PO STAROŻYTNYM ŚWIECIE
JACEK KNOPEK Lipiec 1997
POLACY PODRÓŻOWALI OD NAJDAWNIEJSZYCH CZASÓW, O CZYM DONOSZĄ RÓŻNE RELACJE I PAMIĘTNIKI. NAJCZĘŚCIEJ DROGI ICH WIODŁY PRZEZ PÓŁWYSEP APENIŃSKI, A CELEM WĘDRÓWEK BYŁ GRÓB CHRYSTUSA W ZIEMI ŚWIĘTEJ. W przeszłości polscy podróżnicy odwiedzali wiele miejsc ...
AMPER CZY WEBER?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 1997
Znany fizyk amerykański pochodzenia niemieckiego Walter Elsasser opisuje w swych wspomnieniach wizytę w Instytucie Fizyki Uniwersytetu w Heidelbergu w 1932 roku. Oprowadzał go nowy dyrektor instytutu Walther Bothe (późniejszy laureat Nagrody Nobla z ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Lipiec 1997
Gry komputerowe - zwłaszcza te proste formalnie, ale wymagające myślenia i kombinowania - bywają czasem inspiracją dla autorów łamigłówek. Najlepszym przykładem jest niemal klasyczny i wciąż popularny tetris. Z czasów "tetrismanii" pochodzą ...
JOWISZ DETRONIZUJE MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w lipcu i sierpniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
SPORU O AMAZONKĘ CIĄG DALSZY
JACEK PAŁKIEWICZ ANDRZEJ GORZYM Lipiec 1997
Dziwię się bardzo, że tak poważne pismo, jak "Wiedza i Życie", opublikowało krzywdzący mnie materiał (Ryszard Badowski - Spór o źródła Amazonki, "WiŻ" nr 3/1997), bez zachowania dobrych zasad dziennikarskich, tj. bez dania możliwości ...
ZABAWA JĘZYKOWA
JAN MIODEK Lipiec 1997
Pod koniec ubiegłego roku jeden z czytelników "Gazety Dolnośląskiej" napisał w liście do redakcji: "Przeczytałem w gazecie reklamę koncernu IKEA, w której informuje się, że gdy ktoś wybierze się na Bielany, to tam go urządzą. Rozbawiło ...
ASTEROIDA
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
Każdy wie, jak wyglądają koło, elipsa, parabola. Matematycy znają jednak całe mnóstwo ciekawych i - niekiedy - bardzo pięknych krzywych. Warto je poznać. Równanie tej krzywej w zwykłych współrzędnych prostokątnych jest następujące: x2/3 + y2/3 = a2/3 gdzie ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
REGUŁY KONKURSU 1. Co miesiąc publikujemy dziesięć trudnych erudycyjnych pytań. Każde z nich ma cztery warianty odpowiedzi; tylko jedna z nich jest prawdziwa. Uwaga: odpowiedzi na co najmniej połowę z tych pytań znajdą Państwo (niekoniecznie dosłowne) ...
SKRÓTY I SYMBOLE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
W korespondencji elektronicznej dość często spotykamy niezrozumiałe dla laika znaczki i kombinacje symboli, które uzupełniają "normalny" list. Ich stosowanie wywodzi się z banalnego spostrzeżenia, iż tekst pisany zawiera mniej informacji niż ...
PIERWSZE ...
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
Zapewne najczęściej zadawanym pytaniem, dotyczącym historii informatyki, jest pytanie o pierwszeństwo. Kto skonstruował pierwszy "prawdziwy" komputer, kto stworzył pierwszy język komunikacji człowieka z maszyną, kto i kiedy zbudował pierwszą ...
SZORSTKIE KRYSZTAŁY, SZORSTKI JĘZYK
MARCIN MICHALSKI Lipiec 1997
Nakładem warszawskiego wydawnictwa EM ukazał się Słownik Naukowo-Techniczny Hutchinsona, będący zespołowym tłumaczeniem angielskiego słownika The Hutchinson Dictionary of Science. Omawiana pozycja zawiera około 5000 haseł z różnych dziedzin nauki ...
KLUCZ DO KLASZTORU ŚWIĘTEJ TRÓJCY
STEFAN JAKOBIELSKI Lipiec 1997
KAŻDY SEZON WYKOPALISKOWY W STAREJ DONGOLI, LEŻĄCEJ NA PUSTYNI NUBIJSKIEJ W SUDANIE, PRZYNOSI REWELACYJNE ODKRYCIA ARCHEOLOGICZNE. Profesor Kazimierz Michałowski po zakończeniu w 1964 roku wykopalisk w Faras wystąpił do Sudańskiej Służby Starożytności ...
ZALETY TŁOKU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. Internet W upalny dzień sama myśl o tym, że istnieją zwierzęta, które - nie tłocząc się - nie mogłyby przetrwać jako gatunek, jest trudna do zniesienia. A jednak. Największy z pingwinów - pingwin cesarski - dokonuje heroicznych wysiłków, by ...
PRZESZCZEP... RAKA
BARBARA PRATZER Czerwiec 1997
Pierwszy przypadek przeszczepienia komórek nowotworowych ciężko choremu człowiekowi przy okazji transplantacji serca opisali na łamach "Journal of the American Medical Associaton" naukowcy z Pennsylvania School of Medicine w Filadelfii. Operacja ...
CO NOWEGO W BIOTECHNOLOGII?
MAGDALENA FIKUS Czerwiec 1997
Firma PPL Therapeutics, ta sama, która współpracowała z Roslin Institute w klonowaniu owcy Dolly, doniosła o urodzeniu i dojrzałości transgenicznej krowy, tym razem nazwanej Rosie, w której mleku znajduje się 2.4 g/l ludzkiej a-laktoglobuliny (litr ludzkiego ...
SZÓSTY GRÓB
JANUSZ WOŁOSZYN AGNIESZKA PRZYBYSZ Czerwiec 1997
Peruwiańscy archeologowie odkryli w pobliżu miejsca pochówku tzw. Pana z Sipán szósty grób. Sipán to kompleks grobowy w dolinie Lambayeque na północnym wybrzeżu Peru. Na stanowisku tym, które w 1987 roku znalezione zostało przez rabusiów cmentarnych ...
GDY ZNIKAJĄ CIENIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Fot. NASA Kilka godzin przed pełnią jasność tarczy Księżyca wzrasta. Wiedziano o tym od dawna, by nie rzec - od zawsze, ale nie potrafiono podać powszechnie akceptowanego wyjaśnienia tego zjawiska. Przez długi czas popularnością cieszyła się hipoteza, ...
Z FRONTU WALKI Z SALMONELLĄ
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Czerwiec 1997
Fot. Z. P. Zagórski Każdy, kto przechodził zatrucie pokarmowe salmonellą, wie, jakie to przykre. Wiadomo, że głównym zagrożeniem jest drób i nabiał, zwłaszcza gdy sprowadza się z zagranicy zakażoną paszę i bez sterylizacji termicznej skarmia się ...
ABORCJA A RAK PIERSI
BARBARA PRATZER Czerwiec 1997
Duńscy naukowcy postanowili sprawdzić, czy rzeczywiście sztuczne poronienie zwiększa ryzyko rozwoju raka piersi, którą to hipotezę wysunięto już jakiś czas temu. Na jej potwierdzenie przytaczano wyniki analizy ponad 20 wcześniejszych badań, opublikowanej ...
UWAGA! WIRUS
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. A. i W. Bilińscy Do tej pory salicylan metylu- olejek eteryczny otrzymywany z rosnącej na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej gauterii - stosowany na różnego rodzaju dolegliwości, znany był głównie pod nazwą handlową wintergreen oil. Najnowsze ...
ZJADLIWY OBIADEK
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Ichneumony (zwane inaczej mangustami) - niewielkie ssaki należące do rodziny łaszowatych - są w stanie połakomić się nawet na tak niebezpieczny kąsek jak okularnik. Ci osławieni pogromcy węży polegają przy tym nie tylko na swej bystrości oraz szybkości ...
KRAB KWIATOŻERCA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. Archiwum Codziennie rano kraby Metasesarma rubripes z rodziny Grapsidae mozolnie wspinają się w górę pni drzew tropikalnego, brazylijskiego lasu. Gnane głodem docierają na wysokość nawet 4 m. Trudy tej wspinaczki nagradzają kwiaty epifitów z ...
BIOCHEMICZNY NOS
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Jak to się dzieje, że potrafimy odróżnić zapach zgnilizny od aromatu róży herbacianej? Neurofizjolodzy przypuszczali dotąd, że jedną z przyczyn wysokiej "zdolności rozdzielczej" powonienia, nawet u tak kiepskiego węchowca, jakim jest człowiek, ...
ZABÓJSTWO NIEDOSKONAŁE
BARBARA PRATZER Czerwiec 1997
Natural killer (NK), czyli naturalny zabójca, ma wyjątkową właściwość - spontanicznie atakuje i niszczy komórki nowotworowe. Kiedy na początku lat siedemdziesiątych odkryto ten nowy rodzaj komórek układu odpornościowego, zaświtała nadzieja na pokonanie ...
TO BYŁA KOMETA!
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Fot. Janusz Wiland Jeszcze długo będzie się mówiło o wizycie komety Hale-Bopp, i to zarówno w kręgach zawodowych astronomów, jak i zwykłych miłośników nieba gwiaździstego. Jedno jest pewne: od roku 1986, kiedy sondy kosmiczne z bliska przyjrzały ...
ILE KOSZTUJE KAWAŁEK MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Naukowcy wciąż się spierają, czy struktury, wykryte w marsjańskim meteorycie ALH 84001, świadczą o tym, że miliardy lat temu na Czerwonej Planecie pojawiło się życie (patrz: "Sygnały", "WiŻ" nr 10/1996 oraz Życie na Marsie? w "WiŻ" ...
"PRAWDZIWE" OBLICZE ZBRODNIARZA
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Najnowsze eksperymenty badające wiarygodność zeznań świadków zbrodni przynoszą kolejny zestaw dowodów omylności ludzkiej pamięci. Nawet drobne i, wydawałoby się, niewinne komentarze poczynione w obecności naocznego świadka mogą mieć decydujący wpływ ...
KOCHAM I NIE LUBIĘ
MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 1997
Kocham język polski, piękne wiersze w nim napisane, pasjonują mnie dociekania nad etymologią rozmaitych słów, podziwiam nasze tłumaczenia nawet najtrudniejszych dzieł literatury i nauki światowej. Ale często nie lubię mojego ojczystego języka. Niechęć ...
GDYBYM BYŁ BOGATY ...
AGNIESZKA PRZYBYSZ Czerwiec 1997
Nie od dziś wiadomo, że lepiej być pięknym i bogatym niż brzydkim i biednym. W ciągu ostatnich dwóch lat, zdaniem badanych przez CBOS, odsetek tych pierwszych znacznie wzrósł. Ponadto połowa ankietowanych uważa, że liczba ludzi naprawdę zamożnych będzie ...
GWIAZDY TWOICH OCZU ...
KATARZYNA MOSIOŁEK-KŁOSIŃSKA Czerwiec 1997
JEŻELI NIE CHCESZ PISAĆ BANALNIE, TO ZASTĘPUJ NAZWY RZECZY I ZJAWISK WYRAZAMI OZNACZAJĄCYMI COŚ INNEGO - GŁOSZĄ NAUCZYCIELE NA LEKCJACH. UŻYWAJ METAFOR, A POPISZESZ SIĘ POMYSŁOWOŚCIĄ. MAŁO KTO JEDNAK ZASTANAWIA SIĘ NAD TYM, DO CZEGO POTRZEBNE SĄ METAFORY. Już ...
MUSISZ WRÓCIĆ
MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 1997
Brytyjczyk, wykładowca na wydziale antropologicznym, postanawia wyjechać na badania terenowe. Sam się dziwi, jak wpadł na ten pomysł, bo w pracy zawodowej zawsze bardziej pociągały go wyższe stopnie abstrakcji i spekulacje teoretyczne niż patrzenie w ...
ATRAKCYJNE INNOWACJE
JAN MIODEK Czerwiec 1997
Jeden z recenzentów książki Ibisa (Andrzeja Wróblewskiego) Byki i byczki (Wybór felietonów i komentarze językoznawcze Andrzeja Markowskiego) napisał w "Języku Polskim" (2-3, 1996): ťMożna zauważyć, że wyrazy i znaczenia nie odnotowane w słownikach ...
BEZGŁOŚNY JĘZYK INDIAN
KRYSTYNA JARZĄBEK Czerwiec 1997
OD NIEPAMIĘTNYCH CZASÓW LUDZIE, NIE MOGĄC POROZUMIEĆ SIĘ ZA POMOCĄ MOWY, NAWIĄZYWALI ZE SOBĄ KONTAKT, UŻYWAJĄC GESTÓW. W NIEKTÓRYCH SYTUACJACH GESTYKULACJA CAŁKOWICIE ZASTĘPOWAŁA MOWĘ. Z TAKIEGO BEZGŁOŚNEGO SYSTEMU ZNAKÓW KORZYSTALI MIĘDZY INNYMI INDIANIE. ...
TURNIEJE RYCERSKIE W ŚREDNIOWIECZU
ANTONI CHODYŃSKI Czerwiec 1997
WEDŁUG KRONIKARZA MARCINA Z TOURS, WYNALAZCĄ TURNIEJÓW BYŁ RYCERZ GEOFFROY DE PREUILLY, ZMARŁY W 1066 ROKU. CZYŻBY POŁOWA XI WIEKU TO RZECZYWIŚCIE POCZĄTEK, OD KTÓREGO "WSZYSTKO SIĘ ZACZĘŁO"? Mroki Średniowiecza, a więc stulecia od VI do X, ...
NIEDOSZŁY TOKARZ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 1997
W pierwszych dziesięcioleciach po powstaniu radia mówiono powszechnie o komunikowaniu się za pomocą fal Hertza. Dziś wyrażenie to wyszło z użycia i nazwisko odkrywcy fal elektromagnetycznych znane jest ogółowi tylko dzięki jednostce częstości. Heinrich ...
PRZYCZYNEK DO SPORU O ŹRÓDŁA AMAZONKI
RYSZARD BADOWSKI Czerwiec 1997
Na prośbę Piotra Chmielińskiego, mieszkającego w Stanach Zjednoczonych, bohatera mojego artykułu Spór o źródła Amazonki ("Wiedza i Życie" nr 3/97), podaję uzupełnienie historii dotarcia pierwszych Polaków do miejsca narodzin najpotężniejszej ...
LETNIE PLANETY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w czerwcu i lipcu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
CZY BAĆ SIĘ BIOTECHNOLOGII?
MAGDALENA FIKUS Czerwiec 1997
Jeżeli ciekawy jesteś, czym różni się biotechnologia od inżynierii genetycznej, czyją własnością są zasoby genetyczne występujące na danym terytorium, czy można opatentować człowieka i jego "części", czy właścicielem patentu jest ten, kto pierwszy ...
O SZTUCE MÓWIENIA "NIE WIEM"
X.RUT Czerwiec 1997
W drugi dzień Wielkanocy włączyłem wieczorem radio i zacząłem przebiegać zaprogramowane stacje; liczyłem na to, że wyczerpał się już zapas próżnej paplaniny o tradycjach i symbolach, a że w święta kościelne zwyczaj każe unikać emisji łomotu, miałem nadzieję ...
MARKETING PO JAPOŃSKU
KRZYSZTOF OPOLSKI Czerwiec 1997
Książka Akio Mority jest fascynującym przeżyciem intelektualnym, czyta się ją z wielkim zapałem i zaangażowaniem. Jest źródłem wiedzy dla praktyka i lekcją pokory dla teoretyka, nauką tak dla indywidualnego przedsiębiorcy, jak i dla całych grup społecznych, ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1997
REGUŁY KONKURSU 1. Co miesiąc publikujemy dziesięć trudnych erudycyjnych pytań. Każde z nich ma cztery warianty odpowiedzi; tylko jedna z nich jest prawdziwa. Uwaga: odpowiedzi na co najmniej połowę z tych pytań znajdą Państwo (niekoniecznie dosłowne) ...
ERYK WEISSTEIN, ENCYKLOPEDYSTA INTERNETU
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1997
Z różnych powodów ludzie lubią uwieczniać siebie w sieci: jedni liczą na to, że zamieściwszy w Internecie witrynę z odpowiednio spreparowanymi informacjami o sobie, zainteresują kogoś i znajdą lepszą pracę; inni, że ułatwią kontakt ze sobą starym ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Czerwiec 1997
Rozwiązywanie łamigłówek bywa czasem ich... układaniem. Na przykład na mistrzostwach świata regularnie pojawiają się zadania polegające na układaniu krzyżówki z podanych słów, zwykle wewnątrz pokratkowanego prostokąta o określonych wymiarach. Znacznie ...
PEJOTYZM
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Czerwiec 1997
W PEJOTYSTYCZNYM KODEKSIE MORALNYM NAJISTOTNIEJSZYMI ZASADAMI SĄ WSZECHOGARNIAJĄCA BRATERSKA MIŁOŚĆ, OPIEKOWANIE SIĘ RODZINĄ, LICZENIE TYLKO NA SIEBIE ORAZ NIEUŻYWANIE ALKOHOLU. Indianie Ameryki Północnej, szczególnie plemiona zamieszkujące obszary ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Maj 1997
REGUŁY KONKURSU 1. Co miesiąc publikujemy dziesięć trudnych erudycyjnych pytań. Każde z nich ma cztery warianty odpowiedzi; tylko jedna z nich jest prawdziwa. Uwaga: odpowiedzi na co najmniej połowę z tych pytań znajdą Państwo (niekoniecznie dosłowne) ...
MS-OFFICE 97
BOGDAN MIŚ Maj 1997
Niewiele czasu upłynęło od chwili, gdy na rynku pojawił się - aby wreszcie przełamać dominację sławnego WordPerfecta - Word do Windows w wersji 2.0, procesor tekstu słynnej firmy Microsoft! Był potem doskonały Word 6.0, jeszcze później Word 95, a dziś ...
POCZTA ELEKTRONICZNA ZA DARMO
BOGDAN MIŚ Maj 1997
Pod koniec lutego br. Four11 Corporation, jedna z najważniejszych na świecie firm, zajmujących się odszukiwaniem w Internecie danych personalnych, korzystających z sieci ludzi (ich adresów, numerów telefonów, biogramów itp.), umożliwiła użytkownikom ...
CO DECYDUJE O DOBORZE PŁCIOWYM?
PAWEŁ BRZĘK MARCIN CZARNOŁĘSKI Maj 1997
W numerze "WiŻ" 1/97 ukazał się list Łukasza Michalczyka, będący komentarzem do artykułu Pawła Grieba Teoria ewolucji dla zakochanych ("WiŻ" nr 5/96). Autor listu podaje w wątpliwość teorię, że samica może wybierać partnera, kierując ...
POSŁANIE DO "ZIELONYCH LUDZIKÓW"
BOGDAN MIŚ Maj 1997
Ponad 100 000 mieszkańców naszej planety skorzystało z możliwości przesłania pozdrowień hipotetycznym "zielonym ludzikom" z Kosmosu przy okazji planowanego wystrzelenia rakiety w kierunku jednego z satelitów Saturna - poinformowała w połowie ...
NOWE TECHNIKI KROJÓW PISMA KOMPUTEROWEGO
BOGDAN MIŚ Maj 1997
Firma Microsoft Corp. poinformowała o znacznych postępach w technice krojów pisma, poprawiających wygląd i czytelność dokumentów publikowanych w sieci World Wide Web. Microsoft zapewnia nowy poziom jakości publikacji WWW, oferując projektantom i czytelnikom ...
ZAPROSZENIE DO KONKURSU
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1997
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w maju i czerwcu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
CORAZ WIĘCEJ NATURALNYCH TOKSYN
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Maj 1997
Ciągłe doskonalenie metod analitycznych oraz metod zagęszczania ilości śladowych różnych substancji sprawia, że odkrywa się coraz więcej związków chemicznych uważanych za toksyczne, a wytwarzanych w środowisku w sposób zupełnie naturalny. Czasem pojawiają ...
ŻYWA DEMOKRACJA
PAWEŁ ŚPIEWAK Maj 1997
NIE MA DEMOKRACJI TAM, GDZIE SIĘ JEJ NIE PRAKTYKUJE NA CO DZIEŃ, GDZIE OBYWATELE NIE TWORZĄ SIECI POROZUMIEŃ, GDZIE ICH DZIAŁANIA NIE MAJĄ WPŁYWU NA URZĄDZENIA PUBLICZNE, A KAPITAŁ SPOŁECZNEGO ZAUFANIA NIE JEST STALE ODNAWIANY. System federacyjny wprowadzili ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO Maj 1997
Przeglądając listy z rozwiązaniami, kilkakrotnie zauważyłem dopisek informujący o współzawodnictwie w zmaganiu się z zadaniem dla wytrwałych. Kilkoro znajomych, każdy samodzielnie, pisze program komputerowy rozwiązujący zadanie, a zwycięża oczywiście ...
NIE TYLKO KOMETA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1997
Sporo ludzi słyszało o komecie Halleya, ponieważ przy okazji kolejnych powrotów w nasze okolice tej najsłynniejszej z komet odświeżane są informacje o uczonym, który pierwszy zauważył, że to zjawisko powtarza się regularnie co 76 lat. Dużo mniej rozpowszechnione ...
RODZINA I WOLNOŚĆ
KRZYSZTOF MURAWSKI Maj 1997
JEDNĄ Z NIELICZNYCH INSTYTUCJI SPOŁECZNYCH, KTÓRYCH NIE ZDOŁAŁ ZNISZCZYĆ SOCJALIZM, JEST RODZINA. OBECNIE ODNOWA CYWILIZACYJNA W POLSCE NIE MOŻE SIĘ DOKONAĆ BEZ JEJ UDZIAŁU. Z zasady ludzie chcą dla swoich dzieci wszystkiego najlepszego. Jeśli sami ...
ODPOCZNIJ SOBIE, MAMO
AGNIESZKA PRZYBYSZ Maj 1997
CO ROKU, 26 MAJA, WSZYSTKIE MAMY MAJĄ SWOJE ŚWIĘTO - SKŁADAMY IM ŻYCZENIA, DAJEMY KWIATY. A MOŻE WARTO POMYŚLEĆ O CZYMŚ WIĘCEJ? Jak bowiem wygląda ten dzień? Z reguły niewiele różni się od pozostałych dni w roku. Mamy idą do pracy, wcześniej - oczywiście ...
GEOPOLITYCZNY PRZYPIS?
ROBERT FIRMHOFER Maj 1997
CZY TIMOR WSCHODNI MA SZANSĘ NA NIEPODLEGŁOŚĆ? CZY UBIEGŁOROCZNA POKOJOWA NAGRODA NOBLA DLA DWÓCH WYBITNYCH PRZEDSTAWICIELI NARODU TIMORSKIEGO MOŻE ODMIENIĆ JEGO LOS? Kiedy ogłoszono nazwiska ubiegłorocznych laureatów Pokojowej Nagrody Nobla, komentatorów ...
ALARM DLA ARCHEOLOGÓW
BOŻENA ZAPAŚNIK Maj 1997
KAŻDA WIELKA BUDOWA TO ALARM DLA ARCHEOLOGÓW, MOŻE BOWIEM NA ZAWSZE ZNISZCZYĆ UKRYTE POD ZIEMIĄ POZOSTAŁOŚCI PO NASZYCH PRZODKACH. Niedługo badacze przeszłości będą musieli zmierzyć się z zadaniami, przed jakimi polska archeologia jeszcze nigdy nie ...
RAJSTOPY I LINY OKRĘTOWE
ANDRZEJ ZIMNIAK Maj 1997
Ryc. 1Historia sztucznych włókien zaczyna się już w roku 1665, kiedy to Anglik Robert Hooke wyraził przypuszczenie (czy może raczej miał przeczucie), że możliwe jest wyprodukowanie jedwabiu z zastępczych składników. Lecz dopiero w połowie XIX wieku otrzymano ...
CZY NA PEWNO O TO CHODZI?
X.RUT Maj 1997
W starożytnych Atenach był piękny portyk, ozdobiony malunkami przedstawiającymi upadek Troi. Zwał się Portykiem Malowanym, Stoa Poikile. Nauczających w nim filozofów nazywano stoikami, od słowa "stoa" właśnie. Pierwszym stoarchą, czyli na dzisiejsze ...
TOM SOROHAN ...
BARBARA PRATZER Kwiecień 1997
* Tom Sorohan ze współpracownikami z University of Birmingham zainteresował się paleniem papierosów przez te osoby, których dzieci zmarły na raka. Po przebadaniu matek i ojców 1549 zmarłych dzieci i porównaniu ich z grupą kontrolną odpowiednio dobraną ...
KŁOPOTY Z KOSZERNOŚCIĄ
PIOTR DASZKIEWICZ Kwiecień 1997
Koszerna żywność, czyli żywność przygotowana zgodnie z zasadami tradycji żydowskiej, staje się coraz bardziej popularna na całym świecie. Przyczyną jej powodzenia jest chęć uniknięcia zatruć pokarmowych oraz rosnące zainteresowanie judaizmem. Obecnie ...
PODEJRZANE W AMAZONII
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 1997
Wśród ptaków i ssaków samce i samice często łączą się w pary, by wspólnie sprawować opiekę nad swym potomstwem. Do grona troskliwych rodziców można także zaliczyć małe, jaskrawo ubarwione żabki drzewołazy zamieszkujące wilgotne lasy równikowe oraz mgielne ...
KENIJSKI MALARZ DZIKICH ZWIERZĄT ...
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 1997
* Kenijski malarz dzikich zwierząt wybrał oryginalny sposób na uświadomienie swym krajanom wartości rodzimej przyrody. Wytwarza papier ze słoniowego łajna. Wzorując się na sposobach produkcji papirusu w starożytnym Egipcie, opracował szybką i nieskomplikowaną ...
WIKINGOWIE NA GRENLANDII
AGNIESZKA PRZYBYSZ Kwiecień 1997
U zachodnich wybrzeży Grenlandii, w skutym lodem fiordzie, archeologowie odkryli pozostałości kolonii wikingów powstałej blisko tysiąc lat temu. Miejsce to, nazwane Vesterbygden, czyli "Zachodnia osada", znajduje się na krawędzi pokrywy lodowej ...
COŚ DLA TRĄBALSKIEGO
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Wdychanie czystego tlenu znakomicie poprawia pamięć. Tak przynajmniej utrzymują naukowcy z University of Northumbria w Newcastle. Nie jest to nowością przynajmniej dla pilotów samolotów, którzy ponoć już od dawna zabawiają się w zapamiętywanie listy ...
WŁĄCZ KOMPUTER I TABLICĘ
JACEK KNIAŹ Kwiecień 1997
Fot. Microfield/Polhit Ta tablica, z pozoru taka sama jak zwykła tablica typu whiteboard, na której pisze się flamastrem po podłączeniu do Macintosha lub komputera pracującego pod Microsoft Windows, wyświetla na monitorze wszystkie pisane na niej ...
O CZEKOLADZIE RAZ JESZCZE
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Fot. Internet-MIT Czekolada ma ostatnio wyraźnie dobrą passę w nauce. Dopiero co w lutowych "Sygnałach" pisaliśmy, że poprawia nam nastrój, a tu brytyjscy psycholodzy ujawniają kolejną jej niezwykłą właściwość. Okazuje się, że samo wąchanie ...
INTERNET NA STARYCH KOMPUTERACH
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1997
Fot. Internet Dobra wiadomość dla milionów użytkowników "niemodnego" pozornie systemu DOS, którzy nie mogli dotychczas w pełni korzystać z dobrodziejstw światowej sieci Internet: program Arachne 1.0, stworzony przez naszych sąsiadów (czeska ...
POWSTRZYMAĆ RAKA SKÓRY
BARBARA PRATZER Kwiecień 1997
Najczęściej na raka skóry chorują Australijczycy, ale problem jest poważny także w wielu innych krajach. Nic więc dziwnego, że wciąż poszukuje się innych niż tylko promieniowanie ultrafioletowe czynników, sprzyjających powstawaniu tej postaci choroby ...
PIESKI ŻYWOT
AGNIESZKA PRZYBYSZ Kwiecień 1997
Lubimy zwierzęta. Szczególnie te małe i puszyste. Kotki, pieski, chomiki, króliki... Oburzają nas przeczytane w prasie czy usłyszane w radiu informacje o złym traktowaniu zwierząt domowych i hodowlanych. A niestety, takich doniesień ostatnio było wiele. Generalnie ...