Twoja wyszukiwarka

Dział - NAUKI ŚCISŁE
Kategoria - FIZYKA
UCZENI W ANEGDOCIE - PRZEDE WSZYSTKIM GOŁĘBIE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 2001
Przez kilkadziesiąt lat niemal codziennie w Bryant Park obok New York Public Library można było zobaczyć niecodzienny widok. Wysoki, szczupły człowiek stał pośród wielkiego stada gołębi, które otaczały go szczelnie, siadając mu nawet na głowie, ramionach ...
UCZENI W ANEGDOCIE - SŁODKI TŁUŚCIOSZEK
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 2001
Ludwig Boltzmann urodził się w Wiedniu 20 lutego 1844 roku, w nocy, kiedy kończył się karnawał, a zaczynał wielki post. Tę chwilę przyjścia na świat podawał potem żartobliwie jako przyczynę częstych zmian swego nastroju: od wesołości do smutku i melancholii. Już ...
ZAWIESZENI NA MAKARONIE
PIOTR PIERAŃSKI Listopad 2001
Ci, których życie może zawisnąć na linie, wiedzą, że każdy węzeł dramatycznie osłabia jej wytrzymałość. Są jednak węzły lepsze i gorsze. Polscy fizycy, szukając tych najbezpieczniejszych, badali... makaron. Zerwana lina była przyczyną tragicznej śmierci ...
TERAZ ZAGŁADA
MARCIN ROJSZCZAK Listopad 2001
Konstrukcja bomby nuklearnej nie jest dziś tajemnicą i jedynie brak dostępu do materiałów rozszczepialnych i zaawansowanych technologii może uniemożliwić terrorystom uzyskanie najgroźniejszej broni XX wieku. Pierwsza bomba atomowa została skonstruowana ...
SYGNAŁY - KIESZONKOWA CZARNA DZIURA
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
W wyścigu do pierwszych stron gazet uczestniczą naukowcy różnych specjalności. Teraz na czoło wysuną się chyba fizycy, którzy postanowili wytworzyć w laboratorium... czarną dziurę. Na razie bardzo niewielką. Będzie ona miała rozmiar 10-17 cm, a narodzi ...
SYGNAŁY - HIPERCIĘŻKI WODÓR
JACEK RODZEŃ Listopad 2001
Fizycy tropili go w laboratoriach przez 40 lat. Jądro atomu wodoru składa się z jednego protonu. Do tej pory znaliśmy jeszcze dwie jego cięższe odmiany: deuter, o jądrze złożonym z protonu i neutronu, i silnie promieniotwórczy tryt, którego jądro oprócz ...
OPOWIEŚCI O FIZYCE EGZOTYCZNEJ
KATARZYNA SZNAJD-WERON Październik 2001
Co łączy przedpotopowe jaszczury, liczne rzesze wyborców i uczestników ruchu drogowego? Ich nieprzewidywalne zachowania usiłują opisać i ująć w sztywne ramy modelu fizycy, nazwijmy ich... egzotyczni. Pewnego dnia jechałam taksówką i kierowca zapytał ...
SYGNAŁY - UJARZMIĆ ATOM
IRENA SZYMCZAK Październik 2001
Woda w garnku, na który często spoglądamy, szybciej się gotuje, ale jeśli nie spuścimy z niej oka, może nie zawrzeć nigdy! Do tak niezwykłych wniosków prowadzi studiowanie mechaniki kwantowej. Już ponad 20 lat temu przewidziano tzw. efekt Zenona: regularna ...
SYGNAŁY - STAŁA ZMIENNĄ JEST...
IRENA SZYMCZAK Październik 2001
Na świecie nie ma doprawdy nic pewnego. Nawet stałe fizyczne ulegają zmianom. Stała alfa jest składnikiem wzoru, określającego energię potrzebną do wzbudzenia atomu, czyli przeniesienia elektronu na orbitę bardziej oddaloną od jądra. Wracając do stanu ...
UCZENI W ANEGDOCIE - NIEULECZALNE UROJENIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 2001
Prawo Ohma należy do najbardziej znanych praw fizyki. Zetknął się z nim zapewne każdy uczeń w szkole średniej. Prawie nikt jednak nie wie, że odkrywca tego prawa, Georg Simon Ohm, był profesorem matematyki, a wyniki jego badań były przez większość współczesnych ...
BIAŁKO NA MIARĘ
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Dotychczas leki przeciwko nowotworom czy enzymy w proszkach do prania odkrywano metodą prób i błędów. W przyszłości będą one projektowane na zamówienie. Jak powstaje funkcjonalne białko? Epidemia dziesiątkuje Afrykę. Każdego dnia giną setki ludzi. ...
KTO SKONSTRUUJE MYŚLĄCĄ ISTOTĘ, BĘDZIE MIAŁ WSZYSTKIE PRAWA I OBOWIĄZKI BOGA
ROGER PENROSE PIOTR SZYMCZAK Wrzesień 2001
Kto skonstruuje myślącą istotę, będzie miał wszystkie prawa i obowiązki Boga - twierdzi sir Roger Penrose w rozmowie z Wiedzą i Życiem Jak to się stało, że Pan, matematyk i fizyk teoretyk, zajął się problemem świadomości? To ciekawe - wiele osób o ...
UCZENI W ANEGDOCIE - SAMOTNIK Z NEW HAVEN
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 2001
Każdy fizyk i chemik dobrze wie, jak wiele do nauki wniósł Josiah Willard Gibbs, ale poza tymi kręgami naukowców jest to postać zupełnie nieznana. Był to jednak uczony bardzo wybitny, według niektórych opinii największy fizyk teoretyk urodzony na ziemi ...
MAGICZNA KULA
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 2001
Dotychczas stosowane terapie antyrakowe podobne były do nalotów dywanowych - niszczyły nowotwór, ale uderzały również w zdrowe tkanki. Nowa metoda zwalczania raka działa jak bomba zdalnie sterowana laserem i precyzyjnie trafiająca w cel. Paul Ehrlich, ...
ASTRONOMIA I RZYMIANIE
TOMASZ WŁODEK Sierpień 2001
Kwitnie półlegalny handel ołowiem wydobytym i przetopionym przez rzemieślników w starożytnym Rzymie. Nabywcami są firmy elektroniczne specjalizujące się w produktach hi-tech i fizycy poszukujący niewidzialnej części Wszechświata. W dawnych dobrych czasach, ...
SYGNAŁY - ROZGRYWKA NA UCHO
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Czy w sporcie słuch jest ważniejszy od wzroku? Badania naukowców nie zawsze są śmiertelnie poważne. Podczas czerwcowego posiedzenia Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego Robert Adair, fizyk z Yale University, przedstawił wnikliwą analizę dźwięku ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - JAK ZAMIENIĆ WODĘ W WINO
JAN GAJ Lipiec 2001
Co jest na powierzchni wody?Czy mydło myje?Jak zadziwić przyjaciół? Nie zachęcam, oczywiście, do prób powtórzenia znanego wydarzenia z Kany Galilejskiej sprzed 2000 lat, ale do zabawy z wodą. Odkrywając jej ciekawe właściwości, będziemy mogli pokazać ...
UCZENI W ANEGDOCIE - EKSCENTRYCZNY TELEGRAFISTA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 2001
Oliver Heaviside przyszedł na świat 18 maja 1850 roku w londyńskiej dzielnicy Camden Town, ówczesnych slumsach. Swoje wspomnienia z dzieciństwa opisał w liście do George'a Fitzgeralda: "Urodziłem się i mieszkałem przez 15 lat na bardzo nędznej ulicy, ...
KOLOROWE MORZA
HENRYK DROZDOWSKI Lipiec 2001
Dlaczego Morze Białe jest białe, a Morze Czerwone - czerwone? Jak to się dzieje, że ten sam akwen może zmieniać swój odcień zależnie od pory dnia czy falującej powierzchni? Obserwując morze, zwykle zastanawiamy się, czy przypadkiem barwa jego wód nie ...
LABORATORIUM WIEDZ I ŻYCIA - KAMIEŃ CELTYCKI
JAN GAJ Czerwiec 2001
Co ma wspólnego ruch drgający z obrotowym? Czy kamień może mieć ulubiony kierunek obrotu? Czy Celtowie znali mechanikę bryły sztywnej? Proponuję zbadanie brył, które wyraźnie "wolą" kręcić się w jedną stronę. Noszą one nazwę kamieni ...
NAJJAŚNIEJSZE KROPKI
MARIAN GRYNBERG Czerwiec 2001
Zwykła dociekliwość fizyków daje efekty, o których nie myślą, podejmując badania. Przykładem tego są kropki kwantowe. Istnieje świat o niższej liczbie wymiarów od tego trójwymiarowego, w którym żyjemy i do którego przywykliśmy. W artykule "Druty ...
UCZENI W ANEGDOCIE - HERR GEHEIMRAT
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 2001
Pewnego razu do monachijskiego instytutu sławnego fizyka Arnolda Sommerfelda przyjechał z Ameryki gość, który znał trochę niemiecki. Gdy pierwszy raz spotkał na korytarzu Sommerfelda, przywitał go słowami "Guten Morgen" (dzień dobry) i bardzo ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - PODCZERWIEŃ I PÓŁPRZEWODNIKI
JAN GAJ Maj 2001
Co to jest podczerwień? Co widzi półprzewodnik? W jaki sposób pilot "mówi" do telewizora? Jeżeli te pytania wydają się interesujące, zapraszam do przeczytania artykułu. Można w nim znaleźć inspirację do pracy nad rozkodowaniem nieznanego ...
SYGNAŁY - HOLOGRAM W PROMIENIACH GAMMA
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001
Polscy naukowcy zrobili trójwymiarowe "zdjęcie" atomom tworzącym kryształ. Fizykom z Akademii Górniczo-Hutniczej i Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie udało się otrzymać niezwykle ostry, trójwymiarowy obraz kryształu o rozdzielczości lepszej ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - TAŃCZĄCE WAHADŁA
JAN GAJ Kwiecień 2001
Sprawdź Galileusza Co to jest rezonans? Czy wahadła mogą oddychać? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. Jedno wahadło: czy Galileusz się mylił? Już ponad 400 ...
UCZENI W ANEGDOCIE - SPOD GRUZÓW DO SŁAWY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 2001
Joseph Fraunhofer urodził się 6 marca 1787 roku w bawarskiej osadzie Straubing jako jedenaste, ostatnie, dziecko ubogiego szklarza Franza Xavera. W tej rodzinie nie było mowy o kształceniu dzieci, toteż Joseph nauczył się tylko czytać i pisać i jako ...
SYGNAŁY - FIZYCY NA KORCIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Możliwości ludzkiego mózgu po raz kolejny zaskoczyły naukowców. Tym razem przy okazji gry w tenisa. Proces precyzyjnego posłania piłeczki w odpowiednie miejsce na korcie jest z matematycznego i fizycznego punktu widzenia niezwykle złożony. Pozornie ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - DIODY I ŚWIATŁO
JAN GAJ Marzec 2001
Jak półprzewodniki wytwarzają światło? Czy dioda może świecić na biało? Jak samemu zbudować spektroskop? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. W najrozmaitszych ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - DRGANIA W REZONATORACH INSTRUMENTÓW MUZYCZNYCH
JAN GAJ Luty 2001
Z czego składa się dźwięk? Czy kamerton drga inaczej niż struna? Dlaczego trudno jest odlewać dzwony? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. Tak jak granie na instrumencie ...
UCZENI W ANEGDOCIE - JAK PROSTY WIEJSKI CHŁOPAK...
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 2001
Werner Karl Heisenberg urodził się 5 grudnia 1901 roku w Würzburgu w Bawarii. Jego ojciec August był filologiem starożytnym, kierował katedrą bizantynistyki na uniwersytecie w Monachium. Werner był młodszym z jego dwóch synów. Jego naukę w gimnazjum ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - HARMONIA STRUN, RUR I PRĘTÓW
JAN GAJ Styczeń 2001
Jak prędko biegnie dźwięk w napiętej strunie? Dlaczego struny wydające niskie tony są owinięte drutem? Co Pitagoras wiedział o harmonii? Nie gwarantuję rozmowy z Pitagorasem, ale pozostałe problemy można wyjaśnić metodami stosowanymi przez fizyków. ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - WRZĄTEK, KTÓRY NIE PARZY
JAN GAJ Grudzień 2000
Dlaczego woda wrze? Czy na Giewoncie jajko gotowałoby się dłużej? Czy wrzenie może doprowadzić do zamarznięcia wody? Nie znasz odpowiedzi na te pytania? Zapraszamy Cię do przeczytania tego artykułu. Dziś laboratorium urządzimy sobie w kuchni. Nie potrzebujemy ...
FIZYKA STANU WOJENNEGO
ŁUKASZ A. TURSKI Grudzień 2000
Co wspólnego mają gazy łzawiące z perfumami? Dlaczego strumień wystrzelony z armatki wodnej rozlatuje się na krople? Czy każde uderzenie pałką policyjną jest równie dotkliwe? 13 grudnia 1981 roku wprowadzono w Polsce stan wojenny. To dramatyczne wydarzenie ...
SYGNAŁY - WYPRAWA W GŁĄB ATOMU
JACEK RODZEŃ Październik 2000
Niemieckim fizykom udało się sfotografować chmury elektronowe pojedynczego atomu. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu, gdybyśmy komuś powiedzieli, że już niedługo będzie można oglądać pod mikroskopem pojedyncze atomy, uznałby nas z fantastów. Tymczasem fantazja ...
FIZYK W SZPITALU
ŁUKASZ A. TURSKI Październik 2000
Fizyk patrzy na świat inaczej i nie przeszkadza mu w tym nawet leżenie w łóżku szpitalnym. Kiedy pisałem artykuł pt. "Dlaczego coś pęka" [WiŻ nr 7/1999], myślałem, że zamknę nim cykl artykułów o teorii sprężystości. Co prawda, w pierwszym ...
UCZENI W ANEGDOCIE - OJCIEC CHRZESTNY ELEKTRYCZNOŚCI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
William Gilbert urodził się w Colchester 24 maja 1544 roku. Dawniej często podawano jego rok urodzenia jako 1540, co wynikało z błędu w napisie na pomniku wystawionym w Colchester. Studiował w St. John's College w Cambridge i po uzyskaniu niższego stopnia ...
SYGNAŁY - SZYBCIEJ NIŻ ŚWIATŁO W PRÓŻNI?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Fizyka trzyma się mocno - światło nie wyprzedziło samego siebie. Górny rysunek przedstawia zmiany współczynnika załamania światła w funkcji częstości (krzywa czerwona), z zaznaczeniem obszaru dyspersji anomalnej, w którym prędkość grupowa światła może ...
SYGNAŁY - EKRANOWANIE GRAWITACJI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Podczas zaćmienia Słońca zaobserwowano zjawisko, którego istnienie przewidywano teoretycznie. W jednym z najbardziej prestiżowych czasopism fizycznych The Physical Review ukazała się praca sześciu uczonych chińskich z wynikami pomiarów natężenia pola ...
SYGNAŁY - ZORZA NA ZAWOŁANIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Silne fale radiowe mogą pobudzać jonosferę Ziemi do świecenia. Ludzki geniusz po raz kolejny dorównał Naturze - właśnie nauczyliśmy się tworzyć zorze w dowolnym miejscu na Ziemi. Do tego celu potrzebny jest jedynie duży radioteleskop, na przykład taki, ...
SYGNAŁY - NEUTRINO TAONOWE ZAOBSERWOWANE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Po długim polowaniu z nagonką złapano wreszcie cząstkę, o której fizycy wiedzieli, że musi istnieć. Kiedy w 1975 roku Martin Perl ze współpracownikami odkryli, że poza elektronem i mionem istnieje jeszcze trzeci lepton - któremu nadano nazwę "lepton ...
SYGNAŁY - IDŹ ZŁOTO DO ZŁOTA
HELENA BIAŁKOWSKA Wrzesień 2000
Uruchomiono akcelerator, który przybliży fizyków do początku Wszechświata. 12 czerwca br. amerykańskim fizykom udało się po raz pierwszy doprowadzić do zderzeń dwóch przeciwbieżnych wiązek całkowicie zjonizowanych więc pozbawionych elektronów jąder ...
UCZENI W ANEGDOCIE - MAGIK Z NEAPOLU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 2000
Jeśli wierzyć starym przekazom, największymi atrakcjami turystycznymi Neapolu około 1600 roku były łaźnie w Pozzuoli i Giambattista della Porta, jeden z najsławniejszych uczonych ówczesnego świata. Rozgłos zawdzięczał przede wszystkim dziełu "Magiae ...
FIZYKA ZABAWEK - ŁÓDKA NAPĘDZANA ŚWIECZKĄ
KRZYSZTOF ERNST Wrzesień 2000
Zbuduj, pobaw się, przy okazji poznaj trochę fizyki. Rys. 1. Opatentowana w Anglii ponad 100 lat temu zabawka-łódka o nietypowym napędzie cieszy się do dziś dużym zainteresowaniem Zabawka ta nie ma polskiej nazwy, a w innych krajach jest nazywana ...
SYGNAŁY - ILE WAŻY ZIEMIA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Nowe pomiary uściśliły wartość stałej grawitacyjnej i masę naszej planety. Stała grawitacyjna, oprócz stałej Plancka i prędkości światła, to jedna z najważniejszych wartości stałych w fizyce. Dzięki niej potrafimy precyzyjnie obliczać m.in. masy planet ...
UCZENI W ANEGDOCIE - DALÉN? KTO TO TAKI?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 2000
Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za 1912 rok otrzymał Szwed Nils Gustaf Dalén. Niemal każdy fizyk, któremu się to powie, zapyta z niedowierzaniem: A kto to taki? Istotnie, tego nazwiska nie można znaleźć w podręcznikach fizyki ani w książkach przedstawiających ...
OLIWA I FALE
ROBERT HOŁYST ALINA CIACH Lipiec 2000
Jak głosi marynarska legenda, wiele statków przetrwało sztorm, bo załoga wylewała oliwę na spienione morze. Czy w ten sposób rzeczywiście można walczyć z żywiołem? W książce Juliusza Verne'a załoga statku "Duncan", na którym dzieci kapitana ...
UCZENI W ANEGDOCIE - BYLI PRZYJACIELE DWAJ...
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 2000
Nernst i Svante Arrhenius spotkali się w 1887 roku, kiedy obaj jako młodzi doktorzy wzbogacali wiedzę w Würzburgu. Bardzo się zaprzyjaźnili i na pewien czas stali się tak nierozłączni, że postanowili razem pojechać do Grazu, aby pracować pod kierunkiem ...
OD SUFLETU DO DIAMENTÓW
JACEK TYCZKOWSKI Czerwiec 2000
Mikrofale pozwalają zwiększyć szybkość i wydajność wielu reakcji chemicznych oraz zmienić ich przebieg. Czy jednak te ich właściwości nie są groźne, gdy w kuchence mikrofalowej gotujemy potrawy? Nie wiem jak Państwo, ale ja bardzo lubię suflety. Jest ...
UCZENI W ANEGDOCIE - TYSIACPIĘĆSET
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 2000
Na setne spotkanie z Czytelnikami przygotowałem tekst o jednym z najwybitniejszych polskich uczonych, Marianie Danyszu (1909-1983), fizyku, którego miałem szczęście i zaszczyt być uczniem, a potem współpracownikiem. Pochodził z rodu uczonych. Jego dziad, ...
AKCELERATOR KOŃCA ŚWIATA?
HELENA BIAŁKOWSKA Kwiecień 2000
Przełom wieków, a nawet milenium, sprzyja złowieszczym prognozom. Nie omijają one nawet fizyki, tak odpornej przecież na apokaliptyczne wizje. W Brookhaven National Laboratory (USA) uruchamiany jest obecnie (z niewielkim opóźnieniem, bo miał zacząć ...
SYGNAŁY - BLIŻEJ POCZĄTKU WSZECHŚWIATA
ANDRZEJ GORZYM Kwiecień 2000
Fizykom udało się wytworzyć materię, jaka istniała zaledwie 10 mikrosekund po Wielkim Wybuchu. Na początku był Wielki Wybuch, który myśl teorii zwanej Modelem Standardowym - około 13-15 mld lat temu zainicjował wszystko, co do tej pory dzieje się ...
MAGIA KALEJDOSKOPU
KRZYSZTOF ERNST Marzec 2000
Kalejdoskop to zabawka znana od prawie 200 lat i wciąż bardzo popularna. Choć wydaje się nieco tajemniczy, do zrozumienia jego działania wystarczą spojrzenie w lustro i chwila zastanowienia. Przeglądanie się w lustrze jest zwykłą, codzienną czynnością. ...
FIZYK OGLĄGA TV
ŁUKASZ A. TURSKI Luty 2000
Rzeczywistość w reklamówkach telewizyjnych i w filmach sensacyjnych ma niewiele wspólnego z realnym światem i prawami fizyki. Przez kilka tygodni ub.r., złożony tzw. niemocą, siedziałem w domu. Nie mogłem się poruszać i najwygodniejszą pozycją było ...
UCZENI W ANEGDOCIE - NIC NIE POWSTAJE Z NICZEGO
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 2000
Julius Robert Mayer urodził się 25 listopada 1814 roku w Heilbronn nad Neckarem, w ówczesnym królestwie Wirtembergii. Był synem aptekarza. W dzieciństwie pasjonował się obserwacją różnych mechanizmów, próbował nawet konstruować perpetuum mobile. Dwaj ...
O HUMANISTACH I FIZYKACH
PAWEŁ ŁUKÓW Luty 2000
Gdy humanista wypowiada się na tematy z zakresu nauk przyrodniczych, na twarzach naukowców pojawia się uśmiech. Jest w nim niekiedy coś z pogardy, która czasem wygląda jak politowanie, współczucie, a w najlepszym razie zatroskanie o biedną istotę, której ...
O FIZYKACH I HUMANISTACH
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 2000
Fizyka współczesna nie tylko dała nam obraz materialnego świata, humaniści też mogą nauczyć się czegoś, słuchając fizyków. Fizyka nie jest lubiana, uczniowie postrzegają ją jako nudną i trudną dziedzinę wiedzy. Z drugiej strony, istnieje powszechne ...
UJARZMIANIE NIESKOŃCZONOŚCI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 2000
Czy nieskończoność ma sens? Okazuje się, że tak. To właśnie Gerardus 't Hooft i Martinus J.G. Veltman nauczyli fizyków, jak wyekstrahować z niej przewidywania dotyczące procesów rządzących światem cząstek elementarnych. Pamiętam, że kilka lat temu, ...
UCZENI W ANEGDOCIE - PRECZ Z KWANTAMI!
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 2000
Jednym z punktów dorocznych ceremonii wręczania Nagród Nobla są wykłady, które wygłaszają laureaci, zwykle na tematy związane z własnymi osiągnięciami. Teksty tych wykładów są świetnym podsumowaniem aktualnego stanu wiedzy w danej dziedzinie, nic więc ...
SYGNAŁY - PRZYCIĄGANIE GRAWITACJI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
Czy grawitacja może być źródłem samej siebie? Uczonym udało się to potwierdzić za pomocą wahadła torsyjnego - podobnego do stosowanych w zwykłych zegarkach mechanicznych. Jedną z podstaw teorii grawitacji Einsteina, a tym samym całej współczesnej fizyki, ...
SYGNAŁY - ZŁOTE NANODRUCIKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
Fizycy skonstruowali złoty drucik zbudowany z łańcucha pojedynczych atomów. Złoto, jak się okazuje, jest obiektem zainteresowania nie tylko jubilerów i wielbicielek kosztownej biżuterii. Również fizycy zafascynowani są własnościami tego metalu. Złoto ...
NA FALACH WSZECHŚWIATA
MAREK BIESIADA Styczeń 2000
Choć o falach grawitacyjnych mówi się od osiemdziesięciu lat, nigdy jeszcze nie udało się ich zaobserwować. Wkrótce zostaną jednak uruchomione urządzenia umożliwiające ich bezpośrednią detekcję. W połowie XX wieku astronomia przeżyła wielką rewolucję: ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - FIZYKA
REDAKCJA Styczeń 2000
Czy stałe fizyczne są stałe? Wyniki badań sugerują, że jedna z fundamentalnych stałych, tzw. stała struktury subtelnej, określająca siłę, z jaką oddziałują ze sobą cząstki naładowane i widma promieniowania emitowanego przez atomy, powoli się zmienia. ...
JAK WYGLĄDA ATOM
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Atomowi lub cząsteczce kształt nadają ich najbardziej zewnętrzne elektrony czy, bardziej precyzyjnie, chmura elektronowa, której gęstość określa prawdopodobieństwo tego, że elektron znajduje się w danym miejscu. Kształt tej chmury może być bardzo skomplikowany, ...
NA JESIEŃ PLAZMA GLUONOWO-KWARKOWA?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Teoria oddziaływań silnych, chromodynamika kwantowa, w skrócie QCD, stworzona na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, uważana jest za jedno z najważniejszych osiągnięć fizyki drugiej połowy XX wieku. Jest to teoria opisująca m.in. oddziaływania ...
NAJWIĘKSZE ODKRYCIE EINSTEINA?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
W 1917 roku, tuż po sformułowaniu ogólnej teorii względności opisującej m.in. historię i przyszłą ewolucję Wszechświata jako całości, Einstein wprowadził do swoich równań dodatkowy element odpowiadający energii zawartej w pustej przestrzeni i nazwany ...
HIPERPRZESTRZEŃ I INNE BAJERY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999
FILM GWIEZDNE WOJNY TO OWOC LUDZKIEJ WYOBRAŹNI. ROI SIĘ W NIM OD MIECZY ŚWIETLNYCH, STATKÓW PODRÓŻUJĄCYCH W HIPERPRZESTRZENI I INTELIGENTNYCH ROBOTÓW. ILE JEST PRAWDY W TEJ FILMOWEJ BAŚNI? Model 3D: José Gonzalés Twórcy fantastyki naukowej nieraz ...
KWANTOWE SYMULACJE NA KWANTOWYM KOMPUTERZE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1999
W 1982 roku nieżyjący już, jeden z najwybitniejszych fizyków XX wieku, Richard Feynman zaproponował wykorzystanie układów kwantowych do wykonywania skomplikowanych obliczeń i ukuł termin "komputer kwantowy". W jego zamierzeniu miał on być wykorzystany ...
LATAWCE
KRZYSZTOF ERNST Wrzesień 1999
JESIENNE WIATRY SPRZYJAJĄ PUSZCZANIU LATAWCÓW. CO POWODUJE, ŻE MAJESTATYCZNIE UNOSZĄ SIĘ W POWIETRZU? Rozrzucone po niebie latawce o różnych barwach i kształtach to niezapomniany widok dla obserwatora festiwali i konkursów organizowanych przez miłośników ...
ŻONGLOWANIE ATOMAMI
ANDRZEJ WAWRO Wrzesień 1999
CZY ZA POMOCĄ DRUTU MOŻNA MANIPULOWAĆ POJEDYNCZYMI ATOMAMI? PYTANIE TO MOGŁOBY SIĘ WYDAWAĆ ABSURDALNE, GDYBY NIE WYNALEZIONO SKANINGOWEGO mikroskopu tunelowego. Fot. VG Microtech Potrzeba miniaturyzacji popycha nas poza granice mikrotechnologii. ...
CZYŻBY KOLEJNY ROK NEUTRINO?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Wrzesień 1999
Jednym z najważniejszych odkryć ub.r. w dziedzinie fizyki było zaobserwowanie w detektorze Super-Kamiokande, położonym niedaleko Tokio, tzw. oscylacji neutrin, czyli przechodzenia jednego rodzaju tych tajemniczych cząstek w drugi [patrz: Rok neutrin, ...
SZALEŃSTWO NA LINIE
KRZYSZTOF ERNST Sierpień 1999
SETKI TYSIĘCY LUDZI ODDAJĄ SIĘ SZALEŃCZEJ ROZRYWCE POLEGAJĄCEJ NA SKAKANIU NA LINIE Z MOSTÓW, BALONÓW I WIEŻ. CO NA TO FIZYKA ? Przed wielu laty, jak głosi legenda, młoda kobieta uciekająca przed zamierzającym ją srogo ukarać mężem przewiązała sobie ...
DLACZEGO COŚ PĘKA?
ŁUKASZ A. TURSKI Lipiec 1999
NIE KAŻDE PĘKNIĘCIE GROZI KATASTROFĄ. FIZYCY POTRAFIĄ DOKŁADNIE OKREŚLIĆ WARUNKI ZAGRAŻAJĄCE KONSTRUKCJI, A PRZEDE WSZYSTKIM - PROJEKTOWAĆ BEZPIECZNIE. Gdy pisałem artykuł o pożytkach płynących z nauki o sprężystości materiałów [patrz: Dlaczego ...
NOWY SPOSÓB DETEKCJI GWIAZD BOZONOWYCH
JANUSZ OSARCZUK Lipiec 1999
Gwiazdy bozonowe narodziły się w umysłach astrofizyków ponad 30 lat temu. Ich ciągle jeszcze hipotetyczne istnienie wynika z teorii opisujących wczesne etapy ewolucji Wszechświata. Możliwe, iż - ukrywając się pod postacią ciemnej materii - stanowią ...
KWANTOWE ZMARSZCZKI CZASOPRZESTRZENI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Jednym z największych wyzwań współczesnej fizyki jest konstrukcja kwantowej teorii grawitacji, która zapewne powie nam, co wydarzyło się podczas Wielkiego Wybuchu i co dzieje się we wnętrzu czarnych dziur. Do niedawna wydawało się, że teorii takiej nie ...
LEPSZE PROMY KOSMICZNE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Współczesne promy kosmiczne mają ociężałe, uskrzydlone cielska. Ich kształt nie może spełniać wymogów aerodynamiki. Końce nosa i skrzydeł statku muszą być grube, aby mogła uformować się przed nimi fala uderzeniowa, która częściowo chroni przed tarciem, ...
NOWY, WSPANIAŁY WSZECHŚWIAT
MAREK DEMIAŃSKI Czerwiec 1999
WSZECHŚWIAT - NAJWIĘKSZY OBIEKT FIZYCZNY, JAKI MOŻEMY OBSERWOWAĆ I BADAĆ - OKAZAŁ SIĘ ZNACZNIE WIĘKSZY I CIEKAWSZY NIŻ PRZYPUSZCZANO. W XX wiek wkraczano, wyobrażając sobie, że cały Wszechświat to ogromne skupisko słońc - Droga Mleczna, ...
WAŻENIE WIRUSÓW
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Mikroskopijne wagi powstałe przy użyciu węglowych nanorurek, zbudowanych z pojedynczej warstwy atomów węgla zwiniętej do promienia kilku nanometrów (1 nanometr to jedna miliardowa metra), mogą służyć do bezpośredniego pomiaru wagi wirusów. W doświadczeniu ...
NANOKOMPUTERY W PRÓBÓWCE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999
Naukowcy pracujący w Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles wspólnie ze swoimi kolegami z laboratoriów firmy Hewlett Packard próbują wyhodować w roztworach chemicznych... komputery, podobnie jak hoduje się kryształy. Ustawiają atomy lub cząsteczki ...
OGÓLNA TEORIA SZCZĘŚCIA
WŁODZIMIERZ KLONOWSKI Kwiecień 1999
PRAWDZIWE SZCZĘŚCIE ZAWSZE SIĘ KOMUŚ KRADNIE... MARC-GILBERT SAUVAJON JULIO, JESTEŚ CZARUJĄCA. W 1983 roku przebywałem w Instytucie Chemii Biofizycznej Maxa Plancka w Getyndze. Właśnie wtedy zorganizowano tam sesję naukową poświęconą 80 rocznicy ...
W DWUWYMIAROWYM ŚWIECIE ELEKTRONÓW
TADEUSZ FIGIELSKI Kwiecień 1999
ŚWIAT, W KTÓRYM ŻYJEMY, JEST TRÓJWYMIAROWY. POTRAFIMY JEDNAK TWORZYĆ UKŁADY, W KTÓRYCH RUCH JEST MOŻLi wY JEDYNIE W DWÓCH WYMIARACH. TAKIE UKŁADY ZACHOWUJĄ SIĘ CZĘSTO W NIEZWYKŁY SPOSÓB. Wymiarowość układu fizycznego można zredukować, ograniczając ...
ŚWIAT WEDŁUG ALBERTA EINSTEINA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Marzec 1999
NA POCZĄTKU XX WIEKU SKROMNY URZĘDNIK BIURA PATENTOWEGO W BERNIE OPRACOWAŁ TEORIĘ, KTÓRA RAZ NA ZAWSZE ZMIENIŁA NASZĄ WIZJĘ ŚWIATA. TEORIA TA NAZWANA ZOSTAŁA TEORIĄ WZGLĘDNOŚCI. W swoich pamiętnikach Leopold Tyrmand pisze, że wiek dwudziesty ukształtowany ...
WIELKI ZDERZACZ
JAN KRÓLIKOWSKI Luty 1999
W LABORATORIACH WYTWARZA SIĘ WARUNKI ZBLIŻONE DO PANUJĄCYCH TUŻ PO WIELKIM WYBUCHU. WYMAGA TO BUDOWY POTĘŻNYCH AKCELERATORÓW ORAZ WIELKICH I "INTELIGENTNYCH" UKŁADÓW DETEKCYJNYCH. Fizyka wysokich energii to swoista mikroskopia. Badanie materii ...
NADZIEJA NA SUKCES?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 1999
FIZYKA CZĄSTEK ELEMENTARNYCH ZNAJDUJE SIĘ W GŁĘBOKIM IMPASIE. WIELU PRZEWIDYWAŃ TEORETYCZNYCH NIE UDAŁO SIĘ POTWIERDZIĆ DOŚWIADCZALNIE. OD LAT NIE ZAOBSERWOWANO NICZEGO NOWEGO, CO WYMAGAŁOBY ZROZUMIENIA I WYTŁUMACZENIA. Przeprowadzone w ostatnich latach ...
STULECIE ODKRYCIA POLONU I RADU
ANDRZEJ GORZYM Styczeń 1999
W ub. r. obchodziliśmy stulecie odkrycia polonu i radu. Z tej okazji w Polsce i na świecie odbywały się liczne konferencje, sympozja i uroczyste sesje naukowe; ukazało się też wiele publikacji - książek i artykułów poświęconych Marii Skłodowskiej-Curie ...
ROK NEUTRIN
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1999
WYDARZENIA ZWIĄZANE Z NEUTRINAMI, TYMI NAJBARDZIEJ TAJEMNICZYMI SPOŚRÓD ZNANYCH CZĄSTEK ELEMENTARNYCH, TAK DALECE PRZYĆMIŁY INNE OSIĄGNIĘCIA W FIZYCE 1998 ROKU, ŻE MOŻNA GO ŚMIAŁO NAZWAĆ ROKIEM NEUTRIN. OKAZAŁO SIĘ, ŻE STOIMY W OBLICZU KRYZYSU W FIZYCE, ...
WŁADCY WSZECHŚWIATA
JAN NASSALSKI Grudzień 1998
NEUTRINA ODKRYTE Z GÓRĄ CZTERDZIEŚCI LAT TEMU WCIĄŻ STANOWIĄ JEDNĄ Z NAJTRUDNIEJSZYCH DO ROZWIĄZANIA ZAGADEK FIZYKI CZĄSTEK ELEMENTARNYCH. Polowanie na neutrina, najbardziej nieuchwytne i enigmatyczne z cząstek elementarnych, fascynuje wielu fizyków. ...
MIKROSKOPOWA LITOGRAFIA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Grudzień 1998
Nanorurki, czyli rurki, których powierzchnię tworzą pojedyncze warstwy atomów węgla, znajdują coraz szersze zastosowanie w różnych gałęziach nauki i techniki. Stosowane były one jako elementy mikroskopów atomowych, za pomocą których udało się uzyskać ...
PAMIĘĆ TRWALSZA OD LUDZKIEJ
HENRYK LACHOWICZ Grudzień 1998
CZY MOŻNA SOBIE WYOBRAZIĆ JUMBO JETA LECĄCEGO PONAD MILION KILOMETRÓW NA GODZINĘ ZALEDWIE KILKA MILIMETRÓW NAD ZIEMIĄ? A TAK WŁAŚNIE DZIAŁA DYSK TWARDY W KOMPUTERZE, NA KTÓRYM ZAPISYWANE SĄ DANE. Pamięć magnetyczna lub - inaczej mówiąc - zdolność ...
DAJCIE MI DRUGIEGO NOBLA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1998
Wielki chemik niemiecki, jeden z twórców chemii fizycznej, Wilhelm Ostwald urodził się w Rydze w 1853 roku. Miał prostych rodziców. Jego ojciec, bednarz, pochodził z rodziny emigrantów z Berlina, a matka była córką piekarza z rodziny przybyłej z Hesji. ...
JAK PORUSZA SIĘ OGIEŃ
MAGDALENA PECUL Grudzień 1998
Niebezpieczeństwo pożarów wynika w dużej mierze z chaotycznego sposobu przemieszczania się płomieni, spowodowanego konwekcją. Jest jeszcze inny, bardziej zdradliwy ogień, płonący bez dymu i prawie bez płomieni w środowisku o małej konwekcji - na ...
WIĘKSZY NIŻ VOLTAIRE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 1998
W ostatnim roku XVIII wieku Alessandro Volta zbudował pierwszą baterię elektryczną, co było przełomem w poznawaniu elektryczności. Niewiele jednak brakowało, by historia badań w tej dziedzinie potoczyła się zupełnie inaczej. Lombardzki ród Volta był ...
ENERGETYCZNE DYLEMATY
ŁUKASZ A. TURSKI Listopad 1998
MARTWIMY SIĘ, ŻE KLIMAT SIĘ OCIEPLA I WINIMY O TO PRZEDE WSZYSTKIM ENERGETYKĘ I SAMOCHODY. TYMCZASEM W ZASIĘGU RĘKI SĄ TECHNOLOGIE PRZYJAZNE ŚRODOWISKU, KTÓRYCH - NAJCZĘŚCIEJ Z BRAKU WIEDZY - PO PROSTU SIĘ BOIMY. Fot. Photo Disc Gdy mój poprzedni ...
ŻYCIE WŚRÓD PÓL
ARKADIUSZ MILLER Listopad 1998
CORAZ BARDZIEJ OSACZA NAS NIEWIDZIALNE I NIEWYCZUWALNE PROMIENIOWANIE ELEKTROMAGNETYCZNE. CZY, UŻYWAJĄC TELEFONU KOMÓRKOWEGO, KOMPUTERA, SUSZARKI DO WŁOSÓW LUB KUCHENKI MIKROFALOWEJ, NARAŻAMY WŁASNE ZDROWIE? Urządzenia, którymi posługujemy się w pracy ...
...I MOGĘ POMÓC W ZROZUMIENIU ZAGADEK FIZYKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998
Od wielu lat jednym z najważniejszych problemów fizyki teoretycznej jest sprawa konstrukcji kwantowej teorii grawitacji, będącej połączeniem ogólnej teorii względności Einsteina i mechaniki kwantowej. Jest to teoria, której pełne zrozumienie umożliwi ...
WYTRYSKI PROMIENI GAMMA ZWIASTUJĄ ŚMIERĆ Z KOSMOSU
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998
Sześćdziesiąt milionów lat temu zderzenie planetoidy z Ziemią spowodowało wymarcie dinozaurów. Zjawiska takie są jednak na tyle rzadkie, że nie mogą być odpowiedzialne za powtarzające się wielokrotnie w historii życia na Ziemi krótkotrwałe okresy gwałtownego ...
CIEMNA MATERIA WE WSZECHŚWIECIE
EWA ŁOKAS Październik 1998
Z CZEGO SKŁADA SIĘ WSZECHŚWIAT? ASTRONOMOWIE I KOSMOLODZY SĄ PRZEKONANI, ŻE OPRÓCZ WIDOCZNYCH GWIAZD I GALAKTYK ISTNIEJE NIEWIDOCZNA "CIEMNA MATERIA". Za ciemną materię można uznać wszystko, co oddziałuje grawitacyjnie z otoczeniem, nie produkuje ...
FIZYKA PIŁKI NOŻNEJ
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Za sprawą mundialu fizycy zainteresowali się piłką nożną również w czasie pracy. Czerwcowy numer pisma "Physics World" przynosi szczegółową analizę rzutu wolnego wykonywanego przez Brazylijczyka Roberta Carlosa w ubiegłorocznym meczu z Francją. ...
MINIATUROWA OCZYSZCZALNIA ODPADÓW RADIOAKTYWNYCH
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Jednym z najpoważniejszych problemów związanych z utylizacją odpadów radioaktywnych jest odizolowanie najbardziej promieniotwórczych izotopów, szczególnie cezu 137 i strontu 90. Na konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Krystalograficznego, która odbyła ...
MAŁY KUZYNEK C60
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Fot. Internet Najmniejszy dotychczas otrzymany w liczących się ilościach fulleren składa się z 36 atomów węgla. Sukces w jego syntezie, osiągnięty po długich staraniach, ma znaczenie przede wszystkim dla poznania mechanizmu tworzenia się wyższych ...
ZAOBRĄCZKOWANA GALAKTYKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Fot. Space Telescope Science Institute W odległości około 40 mln lat świetlnych, w tle gwiazdozbioru Warkocza Bereniki, znajduje się galaktyka o numerze katalogowym NGC 4314. Jest to obiekt o znacznych rozmiarach i masie porównywalnej z masą naszej ...
POMIARY GRAWITACJI ZA POMOCĄ ATOMÓW
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Dokładne pomiary zmian pola grawitacyjnego znajdują zastosowanie nie tylko w fizyce doświadczalnej, ale również w geodezji, badaniu budowy wnętrza Ziemi, poszukiwaniach ropy naftowej i innych kopalin. Ostatnio zespół naukowców z Uniwersytetu Yale opracował ...
JAKI TEN ŚWIAT MAŁY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
A w "małym świecie" informacje przenoszą się szybko. Zdarzyło się Wam kiedyś rozmawiać z kompletnie obcą osobą i odkryć, że macie wspólnego znajomego? Tak? Nic w tym dziwnego - ostatnie symulacje przenoszenia informacji w sieciach dowodzą, ...
PERSPEKTYWY NANOTECHNOLOGII
JAN KOZUBOWSKI Październik 1998
KOBIETY LUBIĄ POWTARZAĆ, ŻE MĘŻCZYŹNI ZE SWOIM ZAMIŁOWANIEM DO MECHANICZNYCH ZABAWEK SĄ JAK NIGDY NIE DORASTAJĄCY CHŁOPCY: KUPUJĄ JE SWOIM SYNOM PO TO, ABY POTEM SAMEMU SIĘ NIMI BAWIĆ. BYĆ MOŻE JESZCZE JEDNYM DOWODEM NA TO JEST GRONO LUDZI ZAJMUJĄCYCH ...
CIŚNIENIE
JAN GAJ Październik 1998
ARTYKUŁ NAWIĄZUJE DO PROGRAMU TELEWIZJI POLSKIEJ (PROGRAM I) OD PLATONA I NEWTONA..., KTÓRY ZOSTANIE NADANY 27.10. O GODZ. 18.26 Świat bombarduje stale człowieka rozmaitymi bodźcami, dzisiaj znacznie intensywniej niż za czasów naszych przodków; żyjemy ...
NIESPOKOJNY DUCH
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1998
Charles Marie de La Condamine (1701-1774) urodził się w Paryżu i tam uczył się w jezuickim kolegium Louis-le-Grand. Nie miał skrystalizowanych zainteresowań, ale cechowała go nienasycona ciekawość i żądza przygód. Akurat wybuchła wojna z Hiszpanią ...
ZROBIĆ DIAMENTY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Rys. Magdalena Pecul Ulepszanie i upraszczanie metod otrzymywania sztucznych diamentów jest stałym tematem wielu badań. Ostatnio zespół uczonych chińskich opracował metodę syntezy, która - choć daleka od doskonałości - zachodzi w najniższej ...
DYNASTIA KONSERWATYSTÓW
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 1998
Giovanni Domenico Cassini(1625-1712) urodził się w Perinaldo koło Nicei, wówczas w Republice Genueńskiej. Po ukończeniu kolegium jezuickiego w Genui zaczął zajmować się obserwacjami astronomicznymi, by, jak planował, udowodnić bezzasadność przepowiedni ...
O CZYM MYŚLI CESARZ?
MAREK DEMIAŃSKI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Wrzesień 1998
ROGER PENROSE JEST TWÓRCĄ WIELU PRZEŁOMOWYCH IDEI FIZYCZNYCH I MATEMATYCZNYCH, A JEGO KSIĄŻKA PT. NOWY UMYSŁ CESARZA NIE TYLKO STAŁA SIĘ ŚWIATOWYM BESTSELLEREM, ALE WRĘCZ KANONEM LITERATURY POPULARNONAUKOWEJ. OTO ZAPIS WYWIADU, KTÓREGO PROFESOR PENROSE ...
CZĄSTECZKI SIĘ KRĘCĄ A ATOMY PRZESUWAJĄ...
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1998
I wszystko to można zobaczyć, a także utrwalić na zdjęciach dzięki jednemu z najbardziej fascynujących wynalazków ostatniego dwudziestolecia - tunelowemu mikroskopowi skaningowemu STM. Pozwala on nie tylko oglądać powierzchnię próbki z atomową rozdzielczością, ...
JAK WYGLĄDA ATOM
JAN KOZUBOWSKI Sierpień 1998
WYNALEZIENIE MIKROSKOPU ELEKTRONOWEGO OTWORZYŁO DROGĘ DO SKONSTRUOWANIA INSTRUMENTÓW, KTÓRE POZWALAJĄ OGLĄDAĆ POJEDYNCZE ATOMY. Fot. Krzysztof Kaliński W końcu XIX wieku Ernst Abbe, fizyk związany z firmą Zeiss, wyjaśnił przyczynę ograniczonej zdolności ...
CZYŻBY NOWE NADPRZEWODNIKI TEMPERATUROWE
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Rekord w dziedzinie nadprzewodnictwa wysokotemperaturowego (164 K pod ciśnieniem), ustanowiony pięć lat temu, należy do substancji z grupy nadprzewodników ceramicznych - tlenku rtęciowo-barowo-wapniowo-miedziowego. Mowa tutaj oczywiście o dobrze ...
A MOŻE DOLINA WĘGLOWA
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Od czasu wynalezienia tranzystora elektronika zmieniła się ogromnie, jednak ciągle oparta jest głównie na jednym pierwiastku - krzemie. Wydaje się jednak, że zbliżają się czasy, gdy węgiel - najważniejszy pierwiastek biochemii - zajmie główne ...
CZAS ILUSTROWANY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Sierpień 1998
Wydana w 1988 roku Krótka historia czasu Stephena Hawkinga stała się wyjątkową pozycją literatury popularnonaukowej. Przez 237 tygodni książka ta widniała na liście bestsellerów londyńskiego "Sunday Timesa", przetłumaczona została na ponad ...
CZĄSTKI Z NIEBA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Sierpień 1998
WIOSNĄ BR. ODWIEDZIŁ POLSKĘ WYBITNY FIZYK AMERYKAŃSKI, LAUREAT NAGRODY NOBLA Z 1980 ROKU, PROFESOR JAMES W. CRONIN. CELEM JEGO WIZYTY BYŁO ZAPOZNANIE POLSKICH FIZYKÓW I ASTROFIZYKÓW Z PROJEKTEM DOŚWIADCZENIA SŁUŻĄCEGO OBSERWACJI ULTRAWYSOKOENERGETYCZNEGO ...
GENIUSZ W CIENIU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 1998
Pod takim tytułem ukazała się niedawno w USA biografia Leo Szi-larda (1898-1964), pióra Williama Lanouette'a. Tytuł ten znakomicie charakteryzuje życie i twórczość wybitnego fizyka amerykańskiego pochodzenia węgierskiego, który wywarł wielki wpływ ...
NEUTRINA MAJĄ MASĘ!
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Sierpień 1998
Neutrina należą do najbardziej nieuchwytnych cząstek elementarnych. Choć ich istnienie przewidziane zostało już na początku lat trzydziestych, jego doświadczalne potwierdzenie nastąpiło dopiero po upływie ponad ćwierć wieku. Przyczyną takiego stanu ...
SALMONIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 1998
Mówiono, że jest najbardziej romantycznym z uczonych. Gdyby nie był największym chemikiem, to zostałby największym poetą swego czasu - wyraził się słuchacz jego wykładów. Humphry Davy był w pierwszych dekadach XIX wieku gwiazdą pierwszej wielkości, ...
JAK ODKRYWANO MIKROŚWIAT
JAN KOZUBOWSKI Lipiec 1998
TRUDNO UWIERZYĆ, ŻE PRZEZ PRAWIE DWA STULECIA MIKROSKOPY SŁUŻYŁY GŁÓWNIE DO ZABAWY. DOPIERO W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU STAŁY SIĘ PODSTAWOWYM NARZĘDZIEM WIELU DZIEDZIN NAUKI. Gdyby wykształconego obywatela starożytnej Grecji zapytać, czy można zobaczyć ...
KOMPUTERY - SZYBKIE I NIEZAWODNE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Lipiec 1998
Już niedługo może pojawić się nowa generacja komputerów, zwanych komputerami kwantowymi, znacznie szybszych i efektywniejszych od dziś stosowanych. Te nowe maszyny wykorzystywać będą egzotyczne własności mikroskopowych układów materialnych podlegających ...
OSWAJANIE CHAOSU
MAGDALENA PECUL Lipiec 1998
Większość użytkowników laserów (a jest ich coraz więcej) zdenerwowałaby się, widząc, że natężenie światła emitowanego przez to kosztowne urządzenie zmienia się w czasie w sposób kompletnie nieprzewidywalny. Znaleźli się jednak ludzie - zespoły naukowców ...
TYLKO JEDEN MENDELEJEW
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 1998
Dymitr Mendelejew urodził się w 1834 roku w Tobolsku na Syberii jako ostatnie, siedemnaste dziecko Iwana Pawłowicza i Marii Dmitrejewny Mendelejewów. Ojciec jego był nauczycielem literatury, a matka pochodziła z rodu kupieckiego i była właścicielką pobliskiej ...
DRUTY I KROPKI KWANTOWE
MARIAN GRYBERG Czerwiec 1998
WSZYSCY ŻYJEMY W ŚWIECIE TRÓJWYMIAROWYM. CZY MOŻNA SOBIE WYOBRAZIĆ ŚWIATY O MNIEJSZEJ LICZBIE WYMIARÓW? FIZYCY POTRAFIĄ JUŻ JE WYTWARZAĆ I WYKORZYSTYWAĆ PRAKTYCZNIE. Żyjemy w świecie trójwymiarowym - opisanym trzema niezależnymi współrzędnymi ...
NOWY RODZAJ PAMIĘCI KOMPUTEROWYCH
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1998
Zespół amerykańskich fizyków opracował laserowy system holograficzny, który może zapisywać dane tysiąc razy szybciej niż wcześniejsze urządzenia holograficzne, przy zaledwie 1% błędów odczytu w ten sposób zapisanej informacji. Jakkolwiek technologia ...
DŁUGIE NARODZINY ELEKTRONU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1998
STWIERDZENIE, ŻE JOSEPH JOHN THOMSON ODKRYŁ ELEKTRON W 1897 ROKU, JEST CO NAJMNIEJ WIELKIM UPROSZCZENIEM I W RZECZYWISTOŚCI ZAWIERA WIĘCEJ FAŁSZU NIŻ PRAWDY. Kiedy dziś mówimy: elektron, mamy na myśli jedną z fundamentalnych cząstek elementarnych, ...
POSREBRZONY DNA
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Coraz więcej wysiłku inżynierowie poświęcają badaniom nad elektroniką w nanoskali. Zanim jednak powstaną układy elektroniczne ledwie widoczne gołym okiem, trzeba będzie rozwiązać podstawowy problem: jakich użyć przewodników? Kandydatów do tego celu ...
UWOLNIĆ KWARKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1998
Wiele miliardów lat temu, kiedy Wszechświat liczył niespełna jedną setną sekundy, a jego temperatura była około 10 mln razy wyższa niż dziś wewnątrz Słońca, wypełniony był materią w postaci tzw. plazmy gluonowo-kwarkowej. Wydaje się, że współcześni fizycy ...
NAWET ZA KRATKAMI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1998
Miasteczko Dolomieu w dawnej prowincji Dauphiné trudno znaleźć nawet na dokładnych mapach Francji. Tam właśnie, 23 czerwca 1750 roku, urodził się chłopiec, któremu dano imię Dieudonné (zwano go także Déodat). Był on jednym z jedenaściorga dzieci François ...
KWANTOWA TELEPORTACJA, CZYLI NAJKRÓTSZA DROGA OD A DO B
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1998
Termin teleportacja często pojawia się w powieściach fantastycznonaukowych i w pracach szarlatanów zajmujących się paranauką. Oznacza natychmiastowe przeniesienie obiektu z jednego miejsca do drugiego; efekt, zdawałoby się, sprzeczny ze wszystkimi kanonami ...
W SZPONACH NAŁOGU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 1998
Wielu wybitnych uczonych, których przedstawialiśmy na tej stronie, było nałogowymi palaczami tytoniu. Namiętnym palaczem fajki był od młodości sławny Carl Gauss. Podczas studiów w Getyndze zaprzyjaźnił się z Farkasem Bolyai (ojcem Jánosa, sławnego współtwórcy ...
O NALEŚNIKACH, JAJKACH I MASZYNACH CZASU
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Kwiecień 1998
PODRÓŻE DO GWIAZD SĄ ODWIECZNYM MARZENIEM LUDZKOŚCI. SZKOPUŁ W TYM, ŻE WEDŁUG TEORII WZGLĘDNOŚCI PODRÓŻ TAKA ZAJĘŁABY, W NAJLEPSZYM RAZIE, WIELE LAT. MOŻE JEDNAK EINSTEIN COŚ PRZEOCZYŁ ? W 1985 roku Carl Sagan - zmarły niedawno astrofizyk, autor ...
PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ ODKRYWANA NA RATY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 1998
PROMIENIE X, PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ URANU, ELEKTRON, PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ POLONU I RADU - TO PRZEŁOMOWE ODKRYCIA, KTÓRYM CZASOPISMA POPULARNONAUKOWE NA CAŁYM ŚWIECIE POŚWIĘCAJĄ WIELE ARTYKUŁÓW ROCZNICOWYCH, PRZYPOMINAJĄCYCH WYDARZENIA SPRZED STU LAT. W ...
PRZEŁOM W NAPROMIENIOWANIU ŻYWNOŚCI
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1998
Amerykańska Food and Drug Organization (Federalna Administracja Żywności i Leków) zezwoliła w grudniu ub.r. na stosowanie promieniowania jonizującego do niszczenia mikroorganizmów chorobotwórczych w baraninie i wołowinie. Decyzję tę podjęto po dokonanej ...
CZERWONE KRASNALE NA NIEBIE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Kwiecień 1998
Od pewnego czasu uwagę naukowców zajmujących się fizyką górnych warstw atmosfery przyciągają niezwykłe jasne wyładowania atmosferyczne pojawiające się kilkadziesiąt kilometrów nad chmurami burzowymi. Zostały one nazwane "red sprites", czyli ...
JESZCZE JEDEN NOWY LÓD
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Czytelnicy Kurta Vonneguta pamiętają zapewne lód IX z Kociej kołyski. Oczywiście, jego szczególne właściwości (ciało stałe w temperaturze pokojowej) to fikcja literacka, ale woda w stanie stałym istnieje naprawdę w wielu zupełnie niefikcyjnych odmianach. ...
Z ATLETY ASTRONOM
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 1998
Edwin Powell Hubble urodził się 20 listopada 1889 roku w Marshfield, małym miasteczku w pobliżu Springfield na południu stanu Missouri. Jego ojciec John, prawnik, pracował tam w firmie ubezpieczeniowej. Edwin był trzecim z siedmiorga dzieci. W 1898 roku ...
A JEDNAK EINSTEIN
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Marzec 1998
Fot. Internet Albert Einstein zaprezentował swą ogólną teorii względności 25 listopada 1915 roku w formie wykładu na zebraniu Pruskiej Akademii Nauk. Wyniki te zostały opublikowane już po paru dniach. W marcu roku następnego ukazała się drukiem praca ...
TYLE DO ZROBIENIA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 1998
W aparatach fotograficznych i rzutnikach pisma używa się tzw. soczewek Fresnela, dających obraz o znacznie większej jasności niż soczewki zwykłe. Wszyscy, którzy zetknęli się trochę z fizyką na poziomie wyższym od szkolnego, wiedzą też, że nazwisko Fresnela ...
LASEROWE CHŁODZENIE PUŁAPKOWNIE ATOMÓW
KRZYSZTOF ERNST Luty 1998
WBREW POWSZECHNEMU PRZEKONANIU, LASEREM MOŻNA NIE TYLKO OGRZEWAĆ, A NAWET KROIĆ RÓŻNE MATERIAŁY, LECZ TAKŻE CHŁODZIĆ JE DO NIEPRAWDOPODOBNIE NISKICH TEMPERATUR. Ubiegłoroczny werdykt Komitetu Noblowskiego w dziedzinie fizyki sprawił mi szczególną ...
MAŁA WIELKA CZĄSTKA
JAN KOZUBOWSKI Luty 1998
NIEWIELE JEST WYDARZEŃ, KTÓRE W PODOBNYM STOPNIU, CO ODKRYCIE ELEKTRONU, WPŁYNĘŁY NA ROZWÓJ NASZEJ CYWILIZACJI. Fot. Internet Za odkrywcę elektronu uważa się Josepha Johna Thomsona (1856-1940), wielkiego uczonego, laureata Nagrody Nobla, nauczyciela ...
W CIENIU GALILEUSZA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1998
Santorio Santorio, znany również pod zlatynizowanym nazwiskiem Sanctorius, urodził się w 1561 roku w Justinopolis w Republice Weneckiej (obecnie Koper w Słowenii). Jego ojciec Antonio Santorio był tam wysokim urzędnikiem państwowym. Rodowe nazwisko, ...
IGRASZKI Z ATOMAMI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1998
SKONSTRUOWANIE LASERA ATOMOWEGO, ZBUDOWANIE NAJMNIEJSZEGO OBWODU ELEKTRYCZNEGO ŚWIATA, ZAMIANA ŚWIATŁA W MATERIĘ, ODKRYCIE NIEKTÓRYCH TAJEMNIC SONOLUMINESCENCJI - TO KILKA Z OSIĄGNIĘĆ FIZYKÓW W MINIONYM ROKU. Miniony rok zaczął się w fizyce od "mocnego ...
FULLERENY CHRONIĄ NEURONY
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Z badań amerykańskich i tajwańskich lekarzy i chemików wynika, że po raz pierwszy pojawiła się perspektywa zastosowania fullerenów w medycynie. Zmodyfikowane fullereny potencjalnie mogą zmniejszyć, przez osłonę komórek nerwowych, efekty wylewów, urazów ...
ZEZNAWAŁEM POD PRZYSIĘGĄ!
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1997
Amerykański fizyk Henry Rowland pewnego razu występował podczas rozprawy sądowej jako biegły powołany przez prokuratora. Obrońca oskarżonego, chcąc podważyć wiarygodność stwierdzeń, obciążających jego klienta, zapytał: Profesorze Rowland, a jakie ma ...
ENERGIA I MY
ŁUKASZ A. TURSKI Grudzień 1997
POWTARZANA CZĘSTO W MEDIACH OPINIA, ZE SŁOŃCE JUŻ DZIŚ MOŻE BYĆ WYSTARCZAJĄCYM ŹRÓDŁEM ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA, NIEZBĘDNYCH DO ROZWOJU CYWILIZACJI, JEST ZWYKŁYM NADUŻYCIEM. Tegoroczne lato było długie i upalne. Zaczęło się jednak od tragicznej ...
MISTRZ ŚWIATŁA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Listopad 1997
Albert Michelson (1852-1931) urodził się w Strzelnie na Kujawach, w ówczesnym zaborze pruskim. Jego ojciec Samuel prowadził mały sklepik bławatny, a matka, Rozalia Przyłubska, była córką miejscowego lekarza. Rodzina wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, ...
O IGLE MAGNETYCZNEJ I MAGNESACH TRWAŁYCH
HENRYK LACHOWICZ Listopad 1997
GDYBY KRZYSZTOF KOLUMB BYŁ ŚWIADOM ISTNIENIA ZJAWISKA DEKLINACJI MAGNETYCZNEJ, PRAWDOPODOBNIE NIE ODKRYŁBY AMERYKI. Najpowszechniej znane zastosowanie magnesu trwałego to igła magnetyczna w kompasie. Jak wiadomo, nie wskazuje ona północy geograficznej, ...
KTO BYŁ KIM?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1997
Każdy, kto uczył się matematyki i fizyki, z pewnością nieraz napotkał nazwisko Bernoulliego, skojarzone z licznymi zasadami, metodami, twierdzeniami, wzorami, krzywymi itd. Niektórzy może zastanawiają się, kim był człowiek, który tyle dokonał. Tymczasem ...
WPAŚĆ W REZONANS
PAWEŁ GRIEB LESZEK KRÓLICKI Październik 1997
W CHWILI ODKRYCIA ZJAWISKO REZONANSU MAGNETYCZNEGO WYDAWAŁO SIĘ NAUKOWĄ CIEKAWOSTKĄ. WYKORZYSTANE W MEDYCYNIE, UMOŻLIWIŁO NIE TYLKO PRECYZYJNE DIAGNOZOWANIE CIĘŻKICH CHORÓB, TAKICH JAK NOWOTWORY CZY STWARDNIENIE ROZSIANE, ALE TAKŻE ŚLEDZENIE POSTĘPÓW ...
ELEKTRON ZAMIAST LOKOMOTYWY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 1997
Sto lat temu fizyk angielski John Joseph Thompson (1856-1940) odkrył elektron - podstawową cząstkę elementarną, nośnik elementarnego ładunku elektrycznego. Ten znakomity uczony był powszechnie nazywany po prostu inicjałami JJ (czyt. Dżejdżej) i wszystkie ...
O POŻYTKU Z NANORUREK
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Fullereny odkryto w 1985 roku (patrz: "Wiedza i Życie" nr 3/97) i od tego czasu chemicy robią z nimi najprzeróżniejsze rzeczy. Próbują je podstawiać różnymi grupami, łączyć w polimery, osadzać na elektrodach, wkładać do nich jony lub cząsteczki... ...
MAGNETYKI AMORFICZNE
HENRYK LACHOWICZ Wrzesień 1997
PRZECIĘTNY CZŁOWIEK NIE ZDAJE SOBIE SPRAWY, JAK OGROMNĄ ROLĘ W ŻYCIU CODZIENNYM ODGRYWA MAGNETYZM, A ZWŁASZCZA MATERIAŁY MAGNETYCZNE. ŚWIADOMOŚĆ TA NIE JEST RÓWNIEŻ POWSZECHNA NAWET WŚRÓD PROFESJONALISTÓW O WYKSZTAŁCENIU TECHNICZNYM. Materiały magnetyczne ...
W POGONI ZA DUCHAMI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 1997
William Crookes (1832-1919) był najstarszym synem ubogiego krawca londyńskiego, który nie mogąc utrzymać szesnaściorga dzieci, w desperacji zajął się handlem nieruchomościami i dzięki szczęściu zbił na tym spory majątek. Nie mający systematycznego wykształcenia ...
ŚWIECĄCE OGNISKA
KLARA SZATKIEWICZ Sierpień 1997
PIERWSZE ZASTOSOWANIA RADIOIZOTOPÓW W MEDYCYNIE BYŁY ODZWIERCIEDLENIEM ZUPEŁNEGO BRAKU WIEDZY O NIEPOŻĄDANYCH SKUTKACH NAPROMIENIENIA. Rad 226 już w roku 1915 stosowany był jako lek wzmacniający, a także - w postaci kremów - jako środek odmładzający ...
BAĆ SIĘ RADONU?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Sierpień 1997
CHOĆ Z RADONEM ŻYJEMY OD ZARANIA DZIEJÓW, TO DOPIERO W OSTATNICH LATACH ZACZĘLIŚMY GO ZAUWAŻAĆ. CO WIĘCEJ - PRASA, RADIO I TELEWIZJA CORAZ CZĘŚCIEJ STRASZĄ NAS TYM PIERWIASTKIEM. W naturze istnieje w stanie mniej lub więcej bliskim równowagi cały szereg ...
NIEBIESKI LASER
ADAM WITEK Sierpień 1997
OPANOWANIE PRODUKCJI LASERA EMITUJĄCEGO ŚWIATŁO NIEBIESKIE NIE TYLKO ZREWOLUCJONIZUJE WIELE DZIEDZIN ŻYCIA, ALE JEST TAKŻE WYZWANIEM DLA UCZONYCH. W ostatnich miesiącach coraz częściej pojawiają się doniesienia o badaniach dotyczących konstrukcji i ...
AMPER CZY WEBER?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 1997
Znany fizyk amerykański pochodzenia niemieckiego Walter Elsasser opisuje w swych wspomnieniach wizytę w Instytucie Fizyki Uniwersytetu w Heidelbergu w 1932 roku. Oprowadzał go nowy dyrektor instytutu Walther Bothe (późniejszy laureat Nagrody Nobla z ...
ZIMNO I TŁOCZNO
ŁUKASZ A. TURSKI Lipiec 1997
UBIEGŁOROCZNA NAGRODA NOBLA W DZIEDZINIE FIZYKI DLA DAVIDA M. LEE, DOUGLASA D. OSHEROFFA I ROBERTA C. RICHARDSONA BYŁA CZWARTĄ ZWIĄZANĄ Z NAJLŻEJSZYM GAZEM SZLACHETNYM - HELEM. POPRZEDNIO OTRZYMALI JE: HOLENDER HEIKE KAMERLINGH-ONNES W 1913 ROKU ORAZ ...
ENERGIA SŁONECZNA - NARESZCIE TAŃSZA?
EWIET Lipiec 1997
Fot. Internet/NASA Być może baterie słoneczne niedługo znacznie stanieją - wróży to prawdziwy przełom w tej dość wolno rozwijającej się dziedzinie. Większość znajdujących się obecnie w handlu baterii słonecznych jest wykonana z krystalicznego krzemu, ...
NIEDOSZŁY TOKARZ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Czerwiec 1997
W pierwszych dziesięcioleciach po powstaniu radia mówiono powszechnie o komunikowaniu się za pomocą fal Hertza. Dziś wyrażenie to wyszło z użycia i nazwisko odkrywcy fal elektromagnetycznych znane jest ogółowi tylko dzięki jednostce częstości. Heinrich ...
LIDARY W BADANIACH ATMOSFERY
KRZYSZTOF ERNST Czerwiec 1997
NOWE URZĄDZENIA LASEROWE POZWALAJĄ SZYBKO I DOKŁADNIE OKREŚLIĆ ZANIECZYSZCZENIA ATMOSFERY, BADAĆ JEJ DYNAMIKĘ ORAZ ZAGROŻENIA UPRAW. LIDAR jest akronimem od angielskiego określenia LIght Detection And Ranging, co oznacza wykrywanie i określanie położenia ...
NIE TYLKO KOMETA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1997
Sporo ludzi słyszało o komecie Halleya, ponieważ przy okazji kolejnych powrotów w nasze okolice tej najsłynniejszej z komet odświeżane są informacje o uczonym, który pierwszy zauważył, że to zjawisko powtarza się regularnie co 76 lat. Dużo mniej rozpowszechnione ...
ŚWIAT DŹWIĘKÓW
JAN GAJ Maj 1997
TELEWIZJA POLSKA (PROGRAM I) OD PEWNEGO CZASU NADAJE W SOBOTY CYKL PROGRAMÓW POPULARNONAUKOWYCH POD TYTUŁEM "OD PLATONA I NEWTONA..." POŚWIĘCONYCH FIZYCE. JEGO AUTORAMI SĄ MAŁGORZATA UBERNA I PROF. DR HAB. JAN GAJ Z WYDZIAŁU FIZYKI UNIWERSYTETU ...
WOLTER POPULARYZATOREM FIZYKI
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Maj 1997
FIZYKA KARTEZJUSZA PANOWAŁA WE FRANCJI JESZCZE WIELE LAT PO UKAZANIU SIĘ PRINCIPIÓW NEWTONA. WOLTER TOROWAŁ DROGĘ NOWEJ NAUCE BŁYSKOTLIWĄ INTELIGENCJĄ I ŚWIETNYM PIÓREM. Sławny Francuz rzadko bywa kojarzony z naukami ścisłymi. A przecież i na tym polu ...
KTO NAJLEPSZY?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 1997
Przedstawiciele różnych nauk często przekomarzają się na temat wyższości ich własnej dyscypliny nad innymi. Znanych jest na przykład kilka powiedzeń wybitnych fizyków na temat rzekomej niższości chemików. Już przed dwustu laty Jean Baptiste Biot zwykł ...
O KONIECZNOŚCI BYCIA MANIAKIEM
PIOTR AMSTERDAMSKI Kwiecień 1997
Na pozór wszystko jest proste: co roku, jesienią, Komitet Nagrody Nobla ustala, kto jest geniuszem, gazety i telewizja rozgłaszają to orzeczenie, po czym delikwent krótko może pławić się w blasku sławy, dopóki nie pojawi się "genialny koń wyścigowy" ...
NOWE OBLICZE RENTGENA
BOGDAN PRUSZYŃSKI Kwiecień 1997
WSPÓŁCZESNA RADIOGRAFIA UKAZUJE NAM WNĘTRZE LUDZKIEGO CIAŁA Z DOKŁADNOŚCIĄ ZBLIŻONĄ DO ATLASÓW ANATOMICZNYCH. Diagnostyka obrazowa wykorzystuje różne rodzaje fal do uwidaczniania wnętrza ciała ludzkiego. Promienie rentgenowskie czy fale ultradźwiękowe ...
JĄDROWA MENAŻERIA
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Kwiecień 1997
OSTATNIE ODKRYCIA SPRAWIŁY, ŻE DONIESIENIA O FIZYCE JĄDROWEJ WRÓCIŁY NA PIERWSZE STRONY GAZET. DZIĘKI NOWYM TECHNIKOM BADAWCZYM UJAWNIONO WCZEŚNIEJ NIEZNANE, ZDUMIEWAJĄCE WŁASNOŚCI JĄDER ATOMOWYCH. Przez wiele lat fizyka jądrowa była niemal synonimem ...
CO Z CIEBIE WYROŚNIE?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 1997
Kilkakrotnie na tej stronie opisywałem przypadki cudownych dzieci, które już w wieku kilku lat wykazywały niezwykłe zdolności i zostawały potem wielkimi uczonymi. Istotnie, chyba większość późniejszych sław wyróżniała się pod tym względem wśród rówieśników ...
DOBROCZYNNE PROMIENIOWANIE
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Marzec 1997
CHOĆ BRZMI TO NIEPRAWDOPODOBNIE - MAŁE DAWKI PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO NIE TYLKO NIE SZKODZĄ ZDROWIU, ALE WRĘCZ POMAGAJĄ. Odkąd Wilhem K. Roentgen 28 gru-dnia 1895 roku ogłosił swoją pracę o niewidzialnych promieniach X, a dwa miesiące później Antoine ...
NAZYWAM SIĘ ARAGO
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Luty 1997
Proszę podać nazwisko - zapytał wchodzącego na egzamin studenta Adrien Marie Legendre (1752-1833), sławny matematyk, wykładowca Szkoły Politechnicznej w Paryżu - Nazywam się Arago - padła odpowiedź - Ach, więc nie jest pan Francuzem - Gdybym nie był ...
ZŁAPAĆ ECHO
KLARA SZATKIEWICZ Luty 1997
ULTRASONOGRAFIA - ŁATWA, TANIA I BEZPIECZNA. POZWALA OBEJRZEĆ WNĘTRZE SERCA, PRZEPŁYW KRWI, ROZWIJAJĄCY SIĘ PŁÓD. WPROWADZONA DO PRAKTYKI MEDYCZNEJ DOPIERO W LATACH SIEDEMDZIESIĄTYCH XX WIEKU JEST DZIŚ NAJCZĘŚCIEJ WYKONYWANYM BADANIEM. Świat jest pełen ...
METALICZNY WODÓR I TAJEMNICE NEUTRINA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1997
MINIONY ROK OBFITOWAŁ W WAŻNE ODKRYCIA W FIZYCE. NIE SPOSÓB OMÓWIĆ WSZYSTKICH, TOTEŻ Z KONIECZNOŚCI MUSIELIŚMY DOKONAĆ SUBIEKTYWNEGO WYBORU. Już początek stycznia przyniósł "mocne uderzenie", kiedy fizycy z laboratorium CERN pod Genewą donieśli ...
NOBLISTA Z PROWINCJI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1997
Dakota Południowa jeszcze dziś należy do najmniej rozwiniętych stanów USA. Na obszarze równym dwóm trzecim powierzchni Polski mieszka zaledwie nieco ponad 700 tys. osób, tyle ile na przykład w Krakowie. W 1901 roku w maleńkim, zaledwie dwutysięcznym, ...
MIARA SKROMNOŚCI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1996
Robert Andrews Millikan (1868-1953) urodził się w miasteczku Morrison w stanie Illinois. Jego ojciec Silas Franklin był pastorem Kościoła kongregacjonistów i wychowywał sześcioro swych dzieci w pobożności i prostocie. Robert był chłopcem niewątpliwie ...
FIZYKA PODRÓŻY MIĘDZYGWIEZDNYCH
LAWRENCE KRAUSS Październik 1996
Flotylle statków kosmicznych od dawna przemierzają kosmos na kartach książek fantastycznonaukowych i w filmach science fiction. Czy istnieje jednak szansa, by przyszłe pokolenia Ziemian spenetrowały chociażby naszą Galaktykę, jeśli nie najodleglejsze ...
OPPIE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Sierpień 1996
Julius Robert Oppenheimer (1904-1967) był jednym z najbardziej znanych w świecie uczonych ze względu na kierowniczą rolę w "Projekcie Manhattan" - budowy amerykańskiej bomby atomowej. Jego ojciec był zamożnym kupcem w Nowym Jorku, toteż Robert ...
TAJEMNICE ŚWIATŁA SPOLARYZOWANEGO
GRZEGORZ DERFEL Sierpień 1996
Barwa i natężenie to dwie cechy światła,które są rejestrowane przez nasz zmysł wzroku.Natomiast trzecia nieodłączna właściwość światła, jego polaryzacja, pozostaje poza naszymizdolnościami postrzegania. W większości sytuacji dochodzi do naszych oczu ...
GENERAŁ I UCZENI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Lipiec 1996
We wrześniu 1942 roku pułkownik Leslie Groves został awansowany do stopnia generalskiego i mianowany szefem "Projektu Manhattan" - budowy amerykańskiej bomby atomowej. Groves miał 46 lat. Studiował inżynierię na uniwersytecie stanu Washington ...
O RADIOLOGII LEKARSKIEJ
W. ZAWADOWSKI Lipiec 1996
Lipiec 1966 rok Na ziemiach polskich pierwsze zdjęcie rentgenowskie zostało wykonane w Krakowie - w lutym 1896 r. Było to zdjęcie łokcia, na podstawie którego prof. Wszechnicy Jagiellońskiej Obaliński rozpoznał zwichnięcie. A więc nie było to próbne ...
TITANIA
RK Lipiec 1996
Najpotężniejszy na świecie laser ultrafioletowy - "Titania" - został uruchomiony w brytyjskim Rutherford Appleton Laboratory na początku kwietnia br. Jest to tzw. laser ekcymerowy, w którym ośrodek czynny stanowią wzbudzone cząsteczki fluorku ...
KTO SIĘ BOI TELEFONII SATELITARNEJ?
BARBARA PRATZER Lipiec 1996
Nie wszystkich cieszy burzliwy rozwój telekomunikacji. Wśród malkontentów znajdziemy nie tylko nawiedzonych przeciwników idei "globalnej wioski", lecz i radioastronomów. Naukowcy z niepokojem myślą zwłaszcza o planowanym na koniec roku wystrzeleniu ...
MNIEJSZE NIŻ KWARKI
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Czerwiec 1996
Wyniki pomiarów przeprowadzonych ostatnio w FermiLab w USA, gdzie bada się zderzenia z antyprotonami protonów rozpędzonych do największej obecnie energii, zdają się sugerować, że kwarki - uchodzące za punktowe, najprostsze cegiełki materii - kryją w ...
ZAWRÓCIĆ W GŁOWIE WSZECHŚWIATEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
Gdy ostatnio znajomi pytali się mnie, czy mógłbym im polecić jakąś książkę "no wiesz, o Wszechświecie i tym wszystkim" dla ich żądnych wiedzy pociech z podstawówki, bez wahania wskazywałem na W poszukiwaniu nieskończoności. Dodawałem jednak: ...
SPRAWDŹ, CO WIESZ
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Czerwiec 1996
Jednym z narzędzi ułatwiających sprawowanie władzy w kraju demokratycznym jest badanie opinii publicznej na dany temat. Stąd w Polsce coraz częściej mamy do czynienia z różnego rodzaju sondażami. Czy są one wystarczającą przesłanką dla podejmowania ważnych ...
FIZYKA POWIEŚCIOWA
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Czerwiec 1996
Paul Dirac, jeden z największych fizykówXX wieku, miał po przeczytaniu Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego powiedzieć: Dobra książka, ale jest w niej błąd - pewnego dnia słońce zachodzi dwukrotnie. Poniżej pozwalam sobie na podobne uwagi w odniesieniu ...
ANTYWODÓR NA ZAMÓWIENIE
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Maj 1996
W Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek Elementarnych (CERN) pod Genewą wytworzono i po raz pierwszy zarejestrowano kilka atomów antywodoru. Zapoczątkowano w ten sposób zupełnie nowy kierunek fundamentalnych poszukiwań. Od kilku już dziesięcioleci ...
STRZAŁ W DZIESIĄTKĘ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Maj 1996
Kiedy wykonujemy obliczenia arytmetyczne, często posługujemy się procentami, promilami itd. Trudno więc wyobrazić sobie czasy, kiedy w użyciu były tylko ułamki zwykłe, które są taką udręką dla wielu uczniów. Rozpowszechnienie ułamków dziesiętnych, niezbędnych ...
H+O=?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Poddawanie mieszaniny wodoru i tlenu wysokim ciśnieniom mało kto uznałby za zajęcie bezpieczne. Zresztą wynik takiego eksperymentu wygląda na oczywisty. Oczekiwalibyśmy powstania wody - w reakcji, którą wszyscy znamy ze szkoły. Utlenianie wodoru powinno ...
ACH, TE EGZAMINY!
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Kwiecień 1996
Ernest Rutherford, o którym w tym miejscu była już nieraz mowa, uważał, że każdy badacz musi umieć szybko oceniać rzędy różnych wielkości fizycznych, z którymi ma mieć do czynienia. Z tego powodu bardzo lubił zadawać podczas egzaminów proste pytania, ...
SYNTEZA NOWEGO PIERWIASTKA
ADAM SOBICZEWSKI Kwiecień 1996
W pierwszych dniach lutego 1996 roku naukowcy z Instytutu Ciężkich Jonów (GSI) w Darmstadcie, w Niemczech, wytworzyli i zidentyfikowali nowy pierwiastek o liczbie atomowej (liczbie protonów w jądrze) 112. Dokonano tego w tym samym instytucie, w którym ...
ŻYCIE PRYWATNE ISAACA NEWTONA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Marzec 1996
O Newtonie, jednym z kilku najsławniejszych uczonych wszechczasów, słyszeliwszyscy, niezależnie od kraju, kultury, czy religii, którzy uczyli sięw szkole średniej. Dużo rzadziej mówi się o jego życiu prywatnym. Isaac Newton urodził się w dniu Bożego ...
CIEKAWE DOŚWIADCZENIA
PAWEŁ GÓRNICKI Marzec 1996
Dziś kolejna seria prostych doświadczeń. Każde z nich ilustruje pewne ciekawe zjawisko fizyczne, chociaż nie mają one ze sobą żadnego związku. Mam nadzieję, że różnorodność doświadczeń wynagrodzi brak myśli przewodniej i każdy znajdzie"coś dla siebie". Ryc. ...
TRZY POKOLENIA LEPTONÓW
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Marzec 1996
Nagrodę Nobla z fizyki w roku 1995 przyznano badaczom cząstek elementarnych, które należą do grupy leptonów. Uhonorowani zostali: Frederick Reines za obserwację nieuchwytnego neutrina oraz Martin L. Perl za odkrycie cząstki tau. Frederick ReinesMartin ...
NA TROPIE BOSKIEJ CZĄSTKI
LEON LEDERMAN DICK TERESI Luty 1996
Jeśli Wszechświat jest odpowiedzią, jak brzmi pytanie? Leon Lederman przejdzie do historii fizyki co najmniej z dwóch powodów.W roku 1988 za badania nad cząstkami elementarnymi otrzymał Nagrodę Nobla. W roku 1993 napisał Boską Cząstkę - najzabawniejszą ...
ODKRYCIE HIPERJĄDER
JANUSZ ZAKRZEWSKI Luty 1996
Instytut Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego obchodziswoje 75-lecie. W poprzednim numerzeprzedstawiliśmy jego historię,dziś rozpoczynamy cykl artykułów, w których pokażemy najważniejsze jego dokonania. Jednymz najdonioślejszych sukcesówpolskich ...
75 LAT FIZYKI NA HOŻEJ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1996
Zapewne nie wszyscy przemierzający ulicę Hożą w Warszawie na odcinkumiędzy Emilii Plater i Chałubińskiego zdają sobie sprawę, że w mało rzucającychsię w oczy budynkach na niewielkiej parceli pod numerem 69 mieści się znanyw całym świecie ośrodek badań ...
CZY NEUTRINO MA MASĘ?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 1996
Na początku 1995 roku wielką sensację wywołało doniesienie z Los Alamoso wynikach przeprowadzonego w tym laboratorium eksperymentu dotyczącegooddziaływań neutrin (patrz: "Sygnały", "WiŻ" nr 7/1995).Dokładniej - w tym eksperymencie ...