Wiedza i Życie - www.wiedzaizycie.pl


Dział - STAŁE RUBRYKI Kategoria - SYGNAŁY
	SYGNAŁY - OBLICZE KOMETY MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001 Dzięki pomysłowości i wytrwałości inżynierów z NASA uzyskaliśmy dokładne zdjęcia jądra komety. W nocy z 22 na 23 września do komety Borrelly dotarła sonda Deep Space 1. Jest to pierwsza sonda z programu New Millenium, w ramach którego NASA projektuje ... SYGNAŁY - PIELENIE INACZEJ EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001 Tradycyjna walka z chwastami bywa kosztowna. Ale może być dużo tańsza, jeżeli stworzymy roślinom uprawnym lepsze warunki do walki z intruzami. Chwasty mają się bowiem gorzej na polu obsianym gęściej i mniej regularnie. Na przykład pszenica jest słabszym ... SYGNAŁY - SŁONIOWY EKSPORT EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001 Republika Południowej Afryki rozpoczęła w październiku br. akcję przesiedlania tysiąca słoni z Parku Narodowego Krugera do sąsiedniego Mozambiku. Uroczystości związane z przekraczaniem granicy przez pierwsze stado, złożone z 40 zwierząt, zaszczycił były ... SYGNAŁY - KOMPUTER - DEGUSTATOR BOGDAN MIŚ Grudzień 2001 Ludzi oceniających smak kawy może wkrótce zastąpić program komputerowy. Jakość kawy ocenia się po wyglądzie, zapachu i smaku. Sekret doskonałej "małej czarnej" tkwi w procesie palenia ziaren. "To trudny i nieprzewidywalny proces, jedynie ... SYGNAŁY - UWOLNIĆ RZEKI MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001 Amerykanie wyciągają wnioski z powodzi. Robert Criss i Everett Shock z Washington University przeprowadzili analizę wielkiej powodzi, którą w 1993 roku spowodowała w rejonie St Louis rzeka Missisipi. Zauważyli oni, że poczynając od 1860 roku, systematycznie ... SYGNAŁY - WODNA BOMBA MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001 Co zrobić, gdy jezioro na szczycie góry występuje z brzegów? Dziesięć lat temu eksplozja wulkanu Pinatubo na filipińskiej wyspie Luzon kosztowała życie 800 ludzi. Po erupcji wierzchołek wulkanu zniknął, a na jego miejscu powstał krater. Tropikalne ... SYGNAŁY - UNIWERSALNY PIENIĄDZ MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 2001 Od przyszłego roku euro zastąpi 12 walut narodowych. Stanie się to w państwach Unii Europejskiej, które spełniły określone kryteria zawarte w traktacie z Maastricht z 1992 roku i przystąpiły do Unii Gospodarczej i Walutowej. Są to: Austria, Belgia, ... SYGNAŁY - ...I NA GAZ BOGDAN MIŚ Grudzień 2001 Osobom, które nie chcą co kilka godzin nakręcać telefonu, Motorola proponuje "komórkę" zasilaną... gazem. Prototypowy aparat działający na metan wytrzymuje miesiąc bez uzupełniania "paliwa". W jego wnętrzu znajduje się maleńka fabryka ... SYGNAŁY - ŻYŁA NA ŻYCZENIE PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Jeden gen może zapoczątkować tworzenie zdrowych naczyń krwionośnych. Badacze z Cold Spring Harbor Laboratory w Stanach Zjednoczonych odkryli, że włączenie "na stałe" genu HIF-1 powoduje widoczny nawet gołym okiem wzrost liczby żył. Produkt ... SYGNAŁY - WIRTUALNA TOŻSAMOŚĆ BOGDAN MIŚ Grudzień 2001 Prezydent zatwierdził ustawę o podpisie elektronicznym, która wchodzi w życie latem 2002 roku. Przepisy regulujące sprawy związane z podpisem cyfrowym istnieją już w kilku krajach. Prezydent Stanów Zjednoczonych 30 czerwca podpisał dokument normujący ... SYGNAŁY - KOSZAROWY KUJON WIESŁAW B. PIETRZAK Grudzień 2001 Żołnierze US Army mogą już studiować przez Internet. Army University Access Online (AUAO) - tak nazywa się inicjatywa edukacyjna, w ramach której żołnierze mogą zdobyć wyższe wykształcenie. Kontrakt powierzono firmie Price Waterhouse Coopers (PWC), ... SYGNAŁY - CENNA GODZINA PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 W przypadku zawału serca liczy się przede wszystkim czas. Podczas weekendów chory może mieć problem z uzyskaniem odpowiedniej opieki medycznej. Wykazują to wyniki badań, które na początku września ogłosili przedstawiciele kanadyjskiej służby zdrowia. ... SYGNAŁY - CZY MÓZG LUBI HAZARD? IRENA SZYMCZAK Grudzień 2001 Nasz intelekt zdaje się na przypadek nawet przy podejmowaniu życiowych decyzji. "Pan Bóg nie gra w kości" - rzekł kiedyś z oburzeniem Einstein, komentując nieprzewidywalne zachowania mechaniki kwantowej. Jeśli jednak jesteśmy stworzeni "na ... SYGNAŁY - KWADRATURA KOŁA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001 W Polsce nadal pije się dużo herbaty, ale czy umiemy dobrze ją zaparzyć? Tym, którzy zastanawiają się, jaką herbatę kupić - okrągłych czy kwadratowych torebkach - donosimy, że kształt opakowania nie wpływa na jakość otrzymywanego napoju. Liczy się natomiast ... SYGNAŁY - PÓŁ ŻARTEM NA SERIO PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Po co nam śmiech i czy dobieramy go do towarzystwa. Na te poważne pytania postanowiło odpowiedzieć dwoje profesorów psychologii z Vanderbilt University i Cornell University w Stanach Zjednoczonych. Przebadali oni 97 osób, pokazując im różne fragmeny ... SYGNAŁY - GEN NA KOŃCU JĘZYKA PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Wada w DNA jest przyczyną zaburzeń w wypowiadaniu wyrazów i zdań. W październiku brytyjscy naukowcy zidentyfikowali pierwszy gen, który jest zaangażowany w posługiwanie się mową. Dla osób, które mają uszkodzoną kopię genu FOXP2, komunikowanie się z ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001 Lepsi w labiryncie Badania naukowe przeprowadzone przez uczonych Earla Hunta i Maryam Allahyar z University of Washington w Seattle potwierdziły przewagę mężczyzn nad kobietami w jeszcze jednej żywotnej dziedzinie. Używając komputerowej symulacji, dowiedli ... SYGNAŁY - BITWA O LIŚCIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001 Czy gąsienice potrafią się dogadać? Wydawałoby się, że tłuste gąsienice, flegmatycznie pochłaniające liście, nie należą do konfliktowych stworzeń. Jednak przekonanie to jest z gruntu fałszywe. Spotkanie dwóch larw motyla z północnoamerykańskiego gatunku ... SYGNAŁY - KOMÓRKA NA KORBKĘ... MICHAŁ MIŚ Grudzień 2001 Nowy wynalazek zmienia sens słów "gadasz jak nakręcony". Każdemu posiadaczowi telefonu komórkowego zdarzyło się zapomnieć o naładowaniu baterii. Czym to się kończy, wiadomo. Telefon odmawia posłuszeństwa właśnie wtedy, kiedy jest najbardziej ... SYGNAŁY - RUTYNOWY SZACH-MAT GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2001 Czy arcymistrz myśli inaczej niż początkujący szachista? Niemieccy naukowcy odkryli, że u amatorów podczas gry bardzo aktywny jest płat skroniowy mózgu, który analizuje nieznane sytuacje na szachownicy. Natomiast u mistrzów intensywnie działają płaty ... SYGNAŁY - DNI RAKA SĄ POLICZONE BOGDAN MIŚ Grudzień 2001 Matematycy próbują określić przebieg choroby nowotworowej. Grupa uczonych pod kierunkiem prof. Mirosława Lachowicza z Instytutu Matematyki Stosowanej i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego zajmuje się matematyczną analizą modeli opisujących rozwój ... SYGNAŁY - MORSKIE OKO JERZY LIWIŃSKI Grudzień 2001 W niemieckiej firmie EADS Dornier opracowano okrętowy system rozpoznania nowego typu. Jego podstawą są dwa bezpilotowe statki latające SEAMOS, które będą wykonywać loty poza zasięg okrętowego radaru. Jednostki te kształtem przypominają śmigłowiec i są ... SYGNAŁY - NOBLE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001 Tegoroczne uroczystości wręczania Nagród Nobla są wyjątkowe - mija bowiem dokładnie 100 lat od inauguracji tych najbardziej prestiżowych wyróżnień przyznawanych za intelektualne osiągnięcia adeptom różnych dyscyplin naukowych oraz literatury. Do Sztokholmu ... SYGNAŁY - POLSKIE NOBLE ROZDANE MAREK CHROMICKI Grudzień 2001 Najbardziej znaczące dokonania naukowe w Polsce już od 10 lat są nagradzane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej. Tę prestiżową nagrodę można otrzymać za wybitne osiągnięcia naukowe dokonane w ciągu ostatnich czterech lat. Nagrody są przyznawane w ... SYGNAŁY - IGNOBLE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001 Niezwykłe dostojeństwo ceremoniału wręczania Nagród przyczynia się do utrwalenia stereotypu uczonego jako osobnika prowadzącego pracowite życie pełne wyrzeczeń po to, by wzbogacić ludzką wiedzę. Jeśli jego misja zakończy się sukcesem - dostaje milion ... SYGNAŁY - ROZMOWY KOMPUTEROWANE PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Czy maszyna może mieć temperament? Psycholodzy ze Stanford University starali się odpowiedzieć na to pytanie, opisując doświadczenie, w którym 72 osoby wsłuchiwały się w słowa komputerowego syntezatora mowy. Mechaniczny lektor czytał recenzje książek, ... SYGNAŁY - GUMA DLA ALERGIKÓW EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001 Czy pustynie będą konkurować z lasami tropikalnymi w produkcji lateksu? Gwajula to niepozornie wyglądający krzew o żółtych kwiatach i srebrzystych liściach, który słynie z tego, że jego korzenie wydzielają kwas cynamonowy - substancję toksyczną dla ... SYGNAŁY - WSZĘDZIE TYLKO PSZENICA PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Dramatycznie zmniejsza się liczba odmian roślin uprawnych i zwierząt hodowlanych. Najnowsze dane FAO (Organizacji ds. Żywności i Rolnictwa przy ONZ) wykazują, że każdego tygodnia bezpowrotnie znikają dwie rasy zwierząt. Aż 1350 z nich stoi na progu ... SYGNAŁY - MLECZNA DROGA DO... RAKA PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001 Nadmiar wapnia może zwiększać ryzyko powstania nowotworu. Do takich niepokojących wniosków doszli amerykańscy badacze, analizując wyniki doświadczenia z udziałem niemal 21 tys. mężczyzn. Okazało się, że ilość zjadanego wapnia (szczególnie w produktach ... SYGNAŁY - DZIUROWE PRZYCIĄGANIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001 Co zrobią dwie czarne dziury, gdy znajdą się blisko siebie? Teoria względności jest od strony matematycznej niezwykle skomplikowana. Tylko w najprostszych przypadkach można rozwiązać jej równania za pomocą ołówka i kartki papieru. Chcąc na przykład ... SYGNAŁY - WSZYSCY NASI NAGRODZENI IRENA SZYMCZAK Grudzień 2001 Z prawdziwą dumą donosimy, że nagrodzone zostały wszystkie trzy prace z Polski, które zgłoszono do finału XIII Konkursu Młodych Naukowców Unii Europejskiej.Zbigniew Pianowski z Krakowa, za syntezę siedmiu nowych ciekłych kryształów o własnościach pożądanych ... SYGNAŁY - HIPERCIĘŻKI WODÓR JACEK RODZEŃ Listopad 2001 Fizycy tropili go w laboratoriach przez 40 lat. Jądro atomu wodoru składa się z jednego protonu. Do tej pory znaliśmy jeszcze dwie jego cięższe odmiany: deuter, o jądrze złożonym z protonu i neutronu, i silnie promieniotwórczy tryt, którego jądro oprócz ... SYGNAŁY - CHIP O MOCNYCH NERWACH JACEK RODZEŃ Listopad 2001 Naukowcy powiązali dwa różne światy - żywej materii i martwej elektroniki. Niemieckim uczonym z Max-Planck-Institut für Biochemie udała się sztuka połączenia elektroniki mikroprocesora z żywymi komórkami nerwowymi. Peter Fromherz i Günther Zeck umieścili ... SYGNAŁY - TRUJĄCY 'PLACEK' EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001 Francuscy naukowcy donoszą - toksyczne krowie odchody niszczą alpejskie łąki. Najprawdopodobniej wszystkiemu winny jest lek podawany krowom - iwermektyna. Substancja ta ma chronić bydło przed pasożytami, gdy zwierzęta przebywają na pastwiskach. Odchody ... SYGNAŁY - DEPRESJA W POLSCE I NA ŚWIECIE MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2001 Na depresję cierpi około 10% ludzi, przede wszystkim w starszym wieku. Brak jest pewnych danych na temat rozpowszechnienia depresji zarówno w naszym kraju, jak i na świecie. Stwierdzono jednak, że choroba ta od 1,5 do 3 razy częściej występuje wśród ... SYGNAŁY - GAWORZENIE GESTEM IRENA SZYMCZAK Listopad 2001 Niemowlęta, które mają okazję przyglądać się ludziom używającym języka migowego, zaczynają "gaworzyć" dłońmi. Nawet jeśli ich słuch jest w najlepszym porządku. Z podobnym zacięciem i radością jak maluchy powtarzające "gu, gu" czy ... SYGNAŁY - INTELIGENTNE T-SHIRTY WIESŁAW B. PIETRZAK Listopad 2001 Ubranie powinno nie tylko wyglądać, ale także dbać o właściciela. Teraz przyszłość przemysłu odzieżowego to niewątpliwie biotechnologia. W Wielkiej Brytanii pojawiły się w sprzedaży koszulki chroniące przed słońcem podobnie jak kremy do opalania. ... SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻARŁOK MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001 Tkwiącą w centrum naszej Galaktyki czarną dziurę po raz pierwszy udało się przyłapać na konsumpcji. Centrum Galaktyki leży w odległości 25 tys. lat świetlnych od nas, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Znajduje się w nim obiekt oznaczany przez astronomów ... SYGNAŁY - SZKOŁA AGRESJI PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001 Komórki raka "uczą się" nawzajem. Naukowcy z University of Iowa odkryli, że wyjątkowo agresywne komórki czerniaka - jednego z najgroźniejszych nowotworów - potrafią zwiększać złośliwość pozostałych komórek nowotworu. Udowodniono, że wpływają ... SYGNAŁY - Z INTERNETEM W KONTAKCIE MŚ Listopad 2001 Czy TP S.A. zyska wreszcie poważnego konkurenta? Zapewne za kilka miesięcy, jako drugi kraj na świecie, będziemy mieli Internet, telefon i telewizję w zwykłym gniazdku elektrycznym. Do Internetu wciąż trudno jest uzyskać stały dostęp o odpowiednim ... SYGNAŁY - EURO UCZULA! IRENA SZYMCZAK Listopad 2001 Dermatolodzy ostrzegają, że nowe monety euro, które pojawią się w obiegu w przyszłym roku, mogą wywoływać reakcje alergiczne u osób uczulonych na nikiel. Kontakt z tym pierwiastkiem, znajdującym się w euromonetach w znaczących ilościach, może powodować ... SYGNAŁY - DRZEWA UMIERAJĄ STOJĄC EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001 W świetle najnowszych amerykańskich badań obumarłe drzewa pełnią kluczową rolę w przyrodzie. Martwe drzewa mogą stać w lesie przez 40 lat, a kiedy zwali je wichura, leżą na ziemi przez następne 300 lat. Na jednym hektarze naturalnej puszczy można znaleźć ... SYGNAŁY - DRUGA HOLANDIA? IRENA SZYMCZAK Listopad 2001 W gminie Darłowo powstaje największa elektrownia wiatrowa w Polsce. Między Cisowem a Kopaniem stoją już trzy z dziewięciu planowanych wiatraków. Każdy z nich ma wysokość 118 m, waży 225 ton i może produkować 2 MW energii elektrycznej. Pozostałe sześć ... SYGNAŁY - KOPALNIA NA GAZIE MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001 Polskie kopalnie mają szansę na drugie życie. Węgiel kamienny w Nowej Rudzie przestano wydobywać po wyeksploatowaniu złóż w 1999 roku. Likwidacja zakładu była procesem niezwykle kosztownym znaczne środki pochłaniają bowiem osłony socjalne dla zwalnianej ... SYGNAŁY - UMYSŁ STARY, ALE JARY PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001 Pamięć wcale nie musi się pogarszać wraz z wiekiem - głoszą psychologowie z University of Arizona. Porównali oni osiągnięcia intelektualne grupy seniorów w wieku ponad 65 lat oraz studentów jednego z college'ów. U wszystkich badano zdolność do zapamiętywania ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 2001 Nie kijem to pałką Jak stwierdzili uczeni z Aberdeen w Szkocji, globalne ocieplenie grozi Wyspom Brytyjskim poważnym ochłodzeniem. Przeciętna temperatura w Anglii jest o około 5°C wyższa, niż można oczekiwać na tej wysokości geograficznej. Dzieje ... SYGNAŁY - FINAŁ KONKURSU LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA IRENA SZYMCZAK Listopad 2001 Rok temu na naszych łamach ogłosiliśmy konkurs Laboratorium Wiedzy i Życia. Spośród osób nagrodzonych do finału weszło trzech laureatów indywidualnych i trzy dwuosobowe zespoły. Finaliści zaprezentowali wybrane przez siebie doświadczenia w niedzielę ... SYGNAŁY - PTASI RAJ DOROTA MIKOS Listopad 2001 We wrześniu tego roku oficjalnie otwarto kolejny park narodowy w Polsce. Park o powierzchni prawie 8 tys. ha obejmuje utworzony w 1977 roku Rezerwat Przyrody "Słońsk" oraz część powstałego w 1996 roku Parku Krajobrazowego "Ujście Warty". ... SYGNAŁY - ALE TY SIĘ BOISZ MYSZY... PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001 Mamy kolejny dowód na to, że instynkt wciąż nad nami czuwa. Osoby, które boją się pająków, widzą je niemal na każdym kroku. I to nie oczyma wyobraźni - twierdzą szwedzcy psycholodzy z Karolinska Institute. Przeprowadzili oni trzy eksperymenty, których ... SYGNAŁY - HIMALAJE W UŚCISKU MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001 Sejsmolodzy ostrzegają - Indiom grozi gigantyczne trzęsienie ziemi. Przedpole Himalajów zagrożone wstrząsami zamieszkuje 40 mln ludzi. Trzęsienia, takie jak ostatnie w styczniu br., w wyniku którego zginęło 19 tys. ludzi, zdarzają się tutaj co kilka ... SYGNAŁY - NIEMAL JAK GNIEZNO MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2001 Polskie ziemie wciąż kryją wiele niezbadanych miejsc dla poszukiwaczy... historii. W Kałdusie, miejscowości leżącej w okolicach Torunia, trwają prace prowadzone przez archeologów Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika pod kierunkiem prof. Wojciecha ... SYGNAŁY - KIESZONKOWA CZARNA DZIURA IRENA SZYMCZAK Listopad 2001 W wyścigu do pierwszych stron gazet uczestniczą naukowcy różnych specjalności. Teraz na czoło wysuną się chyba fizycy, którzy postanowili wytworzyć w laboratorium... czarną dziurę. Na razie bardzo niewielką. Będzie ona miała rozmiar 10-17 cm, a narodzi ... SYGNAŁY - WSZECHŚWIAT PEŁEN HELU MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001 Obserwacje międzygalaktycznego helu potwierdziły teorię ewolucji struktury Wszechświata. W końcu czerwca 1994 roku NASA umieściła na orbicie satelitę FUSE (Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer badacz widma w dalekim ultrafiolecie), za pomocą którego ... SYGNAŁY - GENETYCZNE BONSAI PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001 Skąd mogą się brać karłowate rośliny? Zwierzęta potrafią utrzymać stałą temperaturę ciała niezależnie od warunków zewnętrznych. Albo posiadają wydajne wewnętrzne mechanizmy regulacji ciepła, albo umiejętnie wykorzystują chłodne i gorące warunki panujące ... SYGNAŁY - SKALPEL NA 7 TYS. KM PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001 Kończą się czasy, gdy chirurg operuje pochylony nad chorym... To był zupełnie rutynowy zabieg. W jednej z klinik w Strasburgu, we Francji, 68-letniej kobiecie usunięto woreczek żółciowy. Operacja trwała zaledwie 54 min, a po dwóch dniach rekonwalescentkę ... SYGNAŁY - WSKRZESZENIE GIGANTA JACEK NAROŻNIAK Październik 2001 Superatrakcją tegorocznego salonu lotniczego Le Bourget był największy samolot świata, ukraiński An-225 Mrija. An-225 Mrija ("Marzenie") jest zmodernizowaną wersją oryginału, który zbudowany został pod koniec lat osiemdziesiątych. Stworzono ... SYGNAŁY - KOPIA NIEDOSKONAŁA GRZEGORZ NALEPA Październik 2001 Jądro komórki klonowanego organizmu po wprowadzeniu do komórki jajowej podlega takim przemianom, by mogło kierować jego dalszym rozwojem. Nie mamy pojęcia, na czym polega ten proces ale już wiemy, że nie jest doskonały. Okazało się, że aktywność kilku ... SYGNAŁY - ŚMIERDZI I SZKODZI PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2001 Palenie zmniejsza szansę przeżycia chorych na raka piersi. Naukowcy z University of California dostarczyli kolejnego argumentu przemawiającego za szybkim zerwaniem z tym nałogiem. Niedawno w miesięczniku Chest zaprezentowano wyniki badań kobiet chorych ... SYGNAŁY - KOMPUTER NA KROPKI BOGDAN MIŚ Październik 2001 Amerykańska Narodowa Fundacja Nauki (NSF - National Science Foundation) rozpoczyna czteroletni program, którego celem jest opracowanie niezawodnych metod produkcji komputerów kwantowych. Naukowcy z Ohio State University, wspomagani przez kilka innych ... SYGNAŁY - OCIEPLENIE WIĘKSZE, NIŻ SZACOWANO DOROTA MIKOS Październik 2001 Według najnowszych badań przeprowadzonych w Lawrence Livermore National Laboratory (USA) wzrost temperatury w ciągu minionego wieku wyniósł 0,7°C, a nie 0,6°C. Ten wydawałoby się niewielki, lecz bardzo istotny błąd to efekt zmian położenia i gęstości ... SYGNAŁY - DŹWIĘKOWY REJS JERZY LIWIŃSKI Październik 2001 Na dużej wysokości i prawie z prędkością dźwięku będzie w przyszłości latać nowy samolot pasażerski Boeinga. Ostatnio inżynierowie Boeinga ogłosili rozpoczęcie prac nad samolotem nowej generacji sonic cruiser ("dźwiękowy liniowiec"). Podczas ... SYGNAŁY - CO MA DIAMENT DO TRZĘSIENIA DOROTA MIKOS Październik 2001 Nową metodę wykrywania diamentonośnych skał wynaleziono dzięki trzęsieniom ziemi. Fale sejsmiczne wywołujące wstrząsy, przechodząc przez różne rodzaje skał, załamują się, odbijają oraz zmieniają prędkość. Na podstawie analizy ich przemieszczania się ... SYGNAŁY - UJARZMIĆ ATOM IRENA SZYMCZAK Październik 2001 Woda w garnku, na który często spoglądamy, szybciej się gotuje, ale jeśli nie spuścimy z niej oka, może nie zawrzeć nigdy! Do tak niezwykłych wniosków prowadzi studiowanie mechaniki kwantowej. Już ponad 20 lat temu przewidziano tzw. efekt Zenona: regularna ... SYGNAŁY - TAJEMNICE HIPPOS JM Październik 2001 W połowie roku archeologowie odsłonili forum - główny plac miasta, oraz otaczające go budowle użyteczności publicznej. Słynne antyczne miasto na wschodnim brzegu Jeziora Galilejskiego, Hippos, znane też pod aramejską nazwą Susita, należało do tzw. ... SYGNAŁY - ATLANTYK POD PRĄDEM DOROTA MIKOS Październik 2001 Najnowsze badania wód oceanu dały zaskakujące wyniki. Dane dostarczone przez satelitę TOPEX/Poseidon wykazują, że tempo krążenia wód północnoatlantyckich zmienia się o 20-30% cyklu dziesięcioletnim. Dotąd sądzono, że tak duże zmiany mogą zachodzić ... SYGNAŁY - STAŁA ZMIENNĄ JEST... IRENA SZYMCZAK Październik 2001 Na świecie nie ma doprawdy nic pewnego. Nawet stałe fizyczne ulegają zmianom. Stała alfa jest składnikiem wzoru, określającego energię potrzebną do wzbudzenia atomu, czyli przeniesienia elektronu na orbitę bardziej oddaloną od jądra. Wracając do stanu ... SYGNAŁY - CZŁOWIEK Z GRAN DOLINY JACEK RODZEŃ Październik 2001 Zrekonstruowano wygląd twarzy najstarszego Europejczyka. Na wystawie w hiszpańskim San Sebastian zaprezentowano ostatnio prawdopodobny wygląd twarzy mieszkańca Europy sprzed około 800 tys. lat. Rekonstrukcji dokonano z wykorzystaniem fragmentów kości ... SYGNAŁY - SEKRETY LICZBY PI BOGDAN MIŚ Październik 2001 Co kryją miliardy cyfr następujących po słynnym 3,14... Dwaj matematycy - David Bailey z Lawrence Berkeley National Laboratory w Kalifornii oraz Richard Crandall z Reed College w Portland w USA - udowodnili, że w rozwinięciu dziesiętnym liczby , zwanej ... SYGNAŁY - ZŁOTY STRZAŁ GRZEGORZ NALEPA Październik 2001 Jak wygląda uzależnienie od narkotyków na poziomie komórkowym? Według naukowców chodzi przede wszystkim o przewlekłe zaburzenia pracy wybranych obszarów mózgu. Impulsy wysyłane przez te części mózgu narkomana wywołują "głód" psychiczny, wzmacniając ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 2001 Słonolubny pomidor Kolejnym sukcesem prac nad genetyczną modyfikacją roślin uprawnych było stworzenie przez uczonych z University of California oraz Toronto University pomidora, który może rosnąć na zasolonym gruncie. Przed spożyciem nadal wymaga ... SYGNAŁY - BEZ OGONA - STRASZNO! MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001 W geście rozpaczy schwytana jaszczurka odrzuca ogon, by reszta ciała mogła ujść cało. Pierścień specjalnych mięśni wokół tylnej części kręgosłupa kurczy się, zrywa więzadła i ogon zostaje na pożarcie. Taką strategię obrony przed atakiem stosują nasze ... SYGNAŁY - KOSMICZNA PERŁA MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001 Teleskop Hubble'a pracuje już jedenasty rok, ukazując nam piękno Wszechświata. Dziś pokazujemy opublikowane pod koniec lipca br. zdjęcie przedstawiające mgławicę planetarną NGC 6537, która leży w tle gwiazdozbioru Strzelca ponad 3000 lat świetlnych ... SYGNAŁY - SZYFRANT NA TELEFON WIESŁAW B. PIETRZAK Październik 2001 Podsłuchiwanie rozmów w komórkowych sieciach nie jest tak proste jak w sieciach analogowych. W praktyce podsłuch zakłada się w sieci operatora. Korzystają z tego m.in. organy ścigania w wielu krajach. Ale taka kontrola może stać się niemożliwa za sprawą ... SYGNAŁY - DRUGIE DNO KIELISZKA PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2001 Picie w młodym wieku jest raczej objawem alkoholizmu niż jego przyczyną. Powszechnie uważa się, że w przypadku osób, które już w dzieciństwie zaczęły pić alkohol, istnieje większe ryzyko uzależnienia. Wielu badaczy i lekarzy zajmujących się tym problemem ... SYGNAŁY - DYSKRETNY ATAK KOMANCZÓW JERZY LIWIŃSKI Październik 2001 Po "niewidzialnych" samolotach przyszła pora na śmigłowce. Opracowany przez firmy Boeing i Sikorsky RAH-66 Comanche jest pierwszym na świecie śmigłowcem bojowym zbudowanym według wymogów technologii stealth. Jej idea polega na maksymalnym ... SYGNAŁY - CZARNA DZIURA, A BŁYSKA MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001 Najdziwniejsze zjawiska i obiekty we Wszechświecie wydają się ściśle ze sobą powiązane. Każdy zapytany o takie obiekty we Wszechświecie bez wahania wskaże czarne dziury. Z najdziwniejszymi zjawiskami sprawa nie jest już tak oczywista, ale ci, którzy ... SYGNAŁY - MIECZ O DWÓCH OSTRZACH GRZEGORZ NALEPA Październik 2001 Śmierć i powstanie nowego życia? Na pierwszy rzut oka wydaje się, że to dwa przeciwieństwa, ale z punktu widzenia biologii oba zjawiska mogą być bardzo podobne. Okazało się, że kaspazy - enzymy niszczące umierającą komórkę, są również niezbędne do jej ... SYGNAŁY - ŚWIŃSKI DOWCIP GRZEGORZ NALEPA Październik 2001 Świnie mają dobrze rozwinięty układ limbiczny, czyli tę część mózgu, która kontroluje uczucia i emocje. Zwierzęce modele chorób człowieka pozwalają naukowcom lepiej zrozumieć, co dzieje się w organizmie pacjenta. Nikogo już nie dziwią myszy chore na ... SYGNAŁY - CZYM JEŹDZI LARA CROFT? BOGDAN MIŚ Październik 2001 Land Rover zaprezentował defendera, samochód z ograniczonej do 1000 egzemplarzy serii "Tomb Raider". Samochód nie tylko nazwą nawiązuje do hollywoodzkiego przeboju i znanej gry komputerowej. Tak samo jak filmowy pierwowzór, defender "Tomb ... SYGNAŁY - CZAS NA CUSSAC SA Październik 2001 Odkryto jaskinię wypełnioną prehistorycznymi rytami. Znajduje się w niej ponad sto przedstawień zwierząt, m.in. mamutów, nosorożców, turów, jeleni i koni. Największe ryty osiągają nawet cztery metry wysokości. Są także przedstawienia ludzi i symboliczne ... SYGNAŁY - ZIELONE ZDROWIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 2001 Krew mnichów buddyjskich, będących na wegetariańskiej diecie, zawiera bardzo duże ilości kwasu salicylowego. Jest to podstawowy składnik aspiryny, któremu przypisuje się zapobieganie chorobom serca i niektórym nowotworom. Być może właśnie dlatego choroby ... SYGNAŁY - JEDNA PORA ROKU MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001 Dlaczego afrykańskie ptaki owadożerne żyją dłużej niż ich kuzyni z Europy? Takie pytanie zadał Will Peach z brytyjskiego British Trust for Ornithology po analizie ogromnej bazy danych, jaką stworzył w ciągu 16 lat dla drobnych ptaków śpiewających. Przy ... SYGNAŁY - BÓL NIENATURALNY PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001 Nawet w najbardziej zagorzałym mieszczuchu ukryta jest potrzeba obcowania z naturą. Umieją to wykorzystać lekarze. Bronchoskopia jest jedną z metod diagnostycznych polegającą na wprowadzeniu do płuc przytomnego pacjenta (przez nos lub usta) cienkiej ... SYGNAŁY - OGIEŃ WŚRÓD LODÓW MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001 Zespół naukowców z University of Hawaii, opracowujący mapę dna Morza Arktycznego, nieoczekiwanie dokonał sensacyjnego odkrycia. W czasie prac nad danymi sonarowymi, dostarczonymi przez okręt podwodny USS Hawkbill, napłynęły informacje ze światowej sieci ... SYGNAŁY - RANDKA Z HIV PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001 Wbrew powszechnemu przekonaniu strzykawki i igieł nie są głównym źródłem zakażeń HIV u narkomanów. Wyniki trwających 10 lat badań dowodzą, że głównym źródłem zakażeń narkomanów wstrzykujących sobie narkotyki są stosunki seksualne. Co więcej, według ... SYGNAŁY - NIC SIĘ NIE MARNUJE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001 Plastikową butelkę można zrobić... z obornika. Zwierzęta gospodarskie, zwłaszcza krowy, nie trawią dokładnie pokarmu. Ich odchody są bogate w węglowodany i białka. A we wzorowym gospodarstwie nic nie powinno się zmarnować. Węglowodany mogą być oddzielone ... SYGNAŁY - ZAPÓŹNIONA W ROZWOJU MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001 Wenus wygląda dziś tak samo, jak Ziemia 2.5 mld lat temu. Na przełomie ery archaicznej i proterozoicznej na Ziemi pojawiły się pierwsze stabilne kontynenty i pierwsze bakterie. Epoka ta odznaczała się ponadto intensywną działalnością wulkaniczną. ... SYGNAŁY - SZÓSTY ZMYSŁ FOKI IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001 Zwęszyć ofiarę w dżungli czy na sawannie to żadna sztuka, ale czy można wytropić rybę pod wodą? Czy wiedzą Państwo, co to jest "ribbentrop"? Jest to jak powiadają żartem nurkowie ślad pozostawiony w wodzie przez płynącą rybę. Idąc takim śladem, ... SYGNAŁY - W SIECI SEKSU GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001 Czy burzę zmysłów można opisać równaniem? Podjęli się tego wyzwania amerykańscy naukowcy, analizujący szczegóły życia osobistego prawie trzech tysięcy kobiet i mężczyzn. Następnie spróbowali znaleźć wzór opisujący częstotliwość i współzależność ich ... SYGNAŁY - ZAGADKA NEUTRIN SŁONECZNYCH WYJAŚNIONA IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001 Cząstki-widma mają masę. Może to właśnie one stanowią większość masy Wszechświata. Poza "przyzwoitymi" cząstkami elementarnymi: protonem, neutronem i elektronem, które budują otaczający nas świat, fizycy wiedzą o istnieniu kilku innych tajemniczych ... SYGNAŁY - NIEPRZEWIDZIANY RUCH IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001 Dinozaury najprawdopodobniej wyginęły 65 mln lat temu wskutek upadku wielkiej planetoidy. Ale skąd się ona wzięła na kursie Ziemi? Astrobiolog Bruce Runnegar wraz z kolegami z University of California w Los Angeles wysunął dość nietypową hipotezę, ... SYGNAŁY - NEKROPOLIA XXI WIEKU? EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001 W Szwecji wynaleziono nową metodę chowania zmarłych - zamrażanie i kompostowanie. Dzięki tym praktykom ciało zamienia się w próchnicę zaledwie w kilka miesięcy. Po zamrożeniu zwłoki są zanurzane w ciekłym azocie, co pozbawia je wody. Pozostaje z nich ... SYGNAŁY - NA KRESACH WSZECHŚWIATA MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001 NASA wystrzeliła sondę kosmiczną, która zbada promieniowanie sprzed 14 mld lat. Promieniowanie docierające do nas z dużych odległości jest w charakterystyczny sposób zniekształcone (w żargonie astronomów "poczerwienione"). Efekt poczerwienienia ... SYGNAŁY - JASKINIE I TAJEMNICA CAŁUNU TURYŃSKIEGO IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001 Datowanie węglem 14C prowadzi do błędów rzędu kilku tysięcy lat. Naukowcy zbadali nacieki jaskiniowe (stalagmity) w tzw. blue holes [patrz: "Błękitne studnie", WiŻ nr 6/2001], jaskiniach zalanych wodą znajdujących się na Bahamach. Tempo przyrostu ... SYGNAŁY - ZAMIEŚĆ POD DYWAN? MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001 Morze Norweskie już wkrótce może stać się składowiskiem dwutlenku węgla. Uczeni z Nansen Environmental and Remote Sensing Center w Bergen zaproponowali oryginalny sposób utylizacji dwutlenku węgla. Ten kłopotliwy gaz jest produktem ubocznym przy eksploatacji ... SYGNAŁY - JAKIE BĘDZIE AUTO PRZYSZŁOŚCI? BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001 Opony trwalsze od pojazdu, lakier bez rys i chłodzący dach. Nanotechnologia obecna jest w motoryzacji już od kilkunastu lat. We wszystkich nowych samochodach z silnikami benzynowymi obecne są katalizatory zbudowane z cieniutkich nanorurek. Już dziś ... SYGNAŁY - W CIENIU KONKURENCJI EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001 Jedne bujnie rosną w pełnym słońcu, inne tylko w cieniu. Rośliny choć pozbawione oczu także "widzą" światło. Podobnie jak o wodę, składniki mineralne czy przestrzeń do życia, rośliny walczą o dostęp do światła. Właśnie ten czynnik decyduje, ... SYGNAŁY - SUKCES POLSKICH HAKERÓW BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001 Kilku godzin potrzebowali Polacy, by złamać jeden z najpotężniejszych systemów zabezpieczeń. Zdobyli w ten sposób blisko 50 tys. dolarów. Podczas międzynarodowego spotkania "Infosecurity Europe 2001", zorganizowanego w tym roku w Londynie, ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2001 Myślenie męczy Dwaj profesorowie University of Illinois, Paul Gold i Ewan McNay, ogłosili wyniki swoich badań, które dowodzą dobrze mi znanej prawdy, że umysłowy wysiłek skrajnie męczy. Mówiąc dokładniej, intensywne myślenie powoduje wyczerpanie zasobów ... SYGNAŁY - LEPSZE ZŁO PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001 Alkohol ratuje płody przed... alkoholem. Mocne trunki, zwłaszcza przed 12 tygodniem ciąży, mogą powodować u płodu uszkodzenia mózgu i układu nerwowego, spowolnienie wzrostu, charakterystyczne deformacje twarzy, a nawet poronienie. Ponieważ obecnie ... SYGNAŁY - ŻYCIE PO ŚMIERCI GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001 Wszczepienie komórek macierzystych do układu nerwowego pacjenta daje szansę na leczenie wielu chorób. Naukowcy z Salk Institute w USA postawili pierwszy krok na drodze do realizacji tych marzeń, opracowując metodę izolacji komórek macierzystych z tkanki ... SYGNAŁY - SZPIEG O PSEUDONIMIE TERRA DOROTA MIKOS Wrzesień 2001 Już niedługo najwięksi producenci gazów cieplarnianych przestaną być anonimowi. Dzięki zdjęciom satelitarnym o bardzo dużej rozdzielczości możliwe będzie zidentyfikowanie poszczególnych winowajców zanieczyszczających atmosferę tlenkiem węgla (CO), azotu ... SYGNAŁY - DRUGI PLUTON? MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001 Za orbitą Neptuna odkryto obiekt o średnicy ponad 1000 km. Na peryferiach Układu Słonecznego krążą liczne planetoidy. Należą one do tzw. Pasa Kuipera, który jest pozostałością po okrążającym młode Słońce dysku protoplanetarnym. Największym ze znajdujących ... SYGNAŁY - ALE BYCZA FRYZURA! MARIA SUPRANOWICZ Wrzesień 2001 Byki mogą interesować ludzi nie tylko jako potencjalne befsztyki, czy też dlatego, że chorują na BSE. Niektórzy badacze obserwują ułożenie sierści na ich łbach i wysnuwają daleko idące wnioski. Toreador, który chciałby nacieszyć się zarobionymi podczas ... SYGNAŁY - SOJOWA TERAPIA PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001 Azjaci jedzą dużo soi i rzadko chorują na raka prostaty. Podczas dorocznego zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego naukowcy z Centrum Badań nad Rakiem z University of California przedstawili interesujące wyniki prac nad nowym lekiem przeciw ... SYGNAŁY - PODWODNA EKSMISJA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001 Ocieplenie klimatu nie musi zniszczyć raf koralowych! Najprawdopodobniej blednięcie korali [patrz: "Rafa pod prądem", WiŻ nr 8/2001] nie jest zapowiedzią nadciągającej katastrofy, ale ryzykowną grą tych organizmów, które próbują przystosować ... SYGNAŁY - PODRÓŻE OGŁUPIAJĄ GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001 Po zmianie stref czasowych czujemy się rozbici i otępiali. Na szczęście po kilku dniach intelekt wraca do normy... ale czy na pewno? Organizm ma kłopoty z przyzwyczajeniem się do zaburzeń rytmu dnia i nocy: mózg jest zdezorientowany, ponieważ po dniu ... SYGNAŁY - IGLASTY GĄSZCZ DOROTA MIKOS Wrzesień 2001 Za kilkadziesiąt lat w lesie zobaczymy przede wszystkim sosny. Przyczyną takich zmian będzie podwyższony poziom dwutlenku węgla w atmosferze. Gaz ten wraz z energią słoneczną bierze udział w procesie fotosyntezy, a jego zwiększone stężenie przyspiesza ... SYGNAŁY - KOSMICZNY STEROWIEC BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001 Po 2010 roku poleci na Tytana. Pozostanie tam przez dwa tygodnie. Zdobywając kosmos, stajemy przed problemem dokładnego i bezpośredniego zbadania planet i księżyców. Jednym z rozwiązań tego problemu może być Aerover Blimp - mały sterowiec, przeznaczony ... SYGNAŁY - ZDROWY NAŁÓG PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001 Stawia na nogi i chroni przed Parkinsonem. Picie umiarkowanych ilości kawy to nie tylko sposób na poranną senność. Według naukowców z Massachusetts General Hospital kofeina zawarta w tym napoju może niwelować skutki choroby Parkinsona. Schorzenie ... SYGNAŁY - SKĄD SIĘ WZIĘŁY TE PLANETY? MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001 Poszukiwania planet w gromadzie kulistej M22 zakończyły się sukcesem, który okazał się nieco kłopotliwy. Gromada M22 składa się z kilku milionów gwiazd ciasno stłoczonych na kulistym obszarze o średnicy 60 lat świetlnych. W pobliżu jej centrum odległości ... SYGNAŁY - STRAŻNIK ROZSZYFROWANY? PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Wiemy już, jak uaktywnia się białko - pogromca nowotworów. W czerwcu tygodnik Science przyniósł sensacyjną wiadomość: wyjaśniono, w jaki sposób aktywowane jest białko p53, chroniące nasze komórki przed przekształceniem się w nowotwory. Dotąd było wiadomo, ... SYGNAŁY - JAK RYBA W... TORFIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001 Konkurencja dla przemysłu chłodniczego? Norwescy naukowcy twierdzą, że lodówki można z powodzeniem zastąpić... torfem. Ryby przechowywane w tym materiale w temperaturze pokojowej zachowują świeżość przez blisko miesiąc! Do tej pory powszechnie znanym ... SYGNAŁY - PRZEZROCZYSTE SŁOŃCE MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001 Postępy heliosejsmologii umożliwiły oglądanie niewidocznej z Ziemi półkuli Słońca. Grupa plam słonecznych, którą obserwowano za pomocą satelity SOHO w marcu i kwietniu br. Heliosejsmologia zajmuje się badaniem wnętrza Słońca poprzez obserwacje drgań ... SYGNAŁY - JAK DZIECKO ROZRÓŻNIA SŁOWA? PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Żeby zrozumieć sens zdania, trzeba najpierw wiedzieć, gdzie zaczynają się i kończą poszczególne słowa. Podstawową umiejętnością pozwalającą na zrozumienie słów jest zdolność do rozróżniania, co jest słowem, a co nie. Publikacja w czerwcowym numerze ... SYGNAŁY - HISTORIA W LIŚCIACH MIŁORZĘBU MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001 Nowe pomiary prostują błędy w starszych danych klimatycznych. Na University of Oregon powstał nowy, ciekawy zapis klimatycznej historii Ziemi. Potwierdza on rolę dwutlenku węgla jako gazu cieplarnianego, uczestniczącego w procesie globalnego ocieplenia, ... SYGNAŁY - KONIEC ANTYSEMITYZMU W INTERNECIE BOGDAN MIŚ Sierpień 2001 Powstaje pierwsza w dziejach konwencja o przestępstwach internetowych. Czy to początek cenzury w Sieci? Rada Europy zaproponowała w kwietniu wprowadzenie zakazu propagandy rasistowskiej i szerzenia treści wyrażających nienawiść w Internecie. Taki ... SYGNAŁY - ROZGRYWKA NA UCHO PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Czy w sporcie słuch jest ważniejszy od wzroku? Badania naukowców nie zawsze są śmiertelnie poważne. Podczas czerwcowego posiedzenia Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego Robert Adair, fizyk z Yale University, przedstawił wnikliwą analizę dźwięku ... SYGNAŁY - TWARZ AUTYZMU GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2001 Udowodniono, że autystyczne dzieci silniej reagują na widok znajomej zabawki niż na twarz własnej matki. Dzieci autystyczne mają kłopoty z kontaktami społecznymi - bardziej przywiązują się do przedmiotów i miejsc niż do innych ludzi. Badacze z University ... SYGNAŁY - NIECIERPEK-KONKWISTADOR EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001 Przybysz z Azji wypiera europejskie gatunki roślin. Naszym rodzimym roślinom mogą zagrażać obce gatunki, które często przy-padkowo zostają przeniesione z odległych terenów. Przybysze są groźnymi konkurentami zabierającymi składniki pokarmowe, wodę, ... SYGNAŁY - ATMOSFERA SIĘ BRUDZI ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001 Stwierdzono spadek stężenia naturalnej substancji oczyszczającej atmosferę. Zakończono 23-letnie, międzynarodowe badania nad zmianami stężenia w atmosferze rodnika hydroksylowego (OH -). Związek ten, o cząsteczce zbudowanej z jednego atomu tlenu i jednego ... SYGNAŁY - GRYPA LUBI GŁÓD PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Brak selenu wyzwala mutacje wirusa. Wirus grypy, który w samych tylko Stanach Zjednoczonych "wysyła" do szpitali 100 tys. osób rocznie, może ulegać błyskawicznym przemianom, gdy w organizmie brakuje selenu. Do takich wniosków doszli amerykańscy ... SYGNAŁY - LICZENIE LASÓW EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001 Tereny leśne na świecie nadal kurczą się w szybkim tempie. Według najnowszego raportu Food and Agriculture Organization przy ONZ w ostatniej dekadzie XX wieku na świecie wycinano rocznie średnio 9 mln hektarów lasów. Straty są o 10% mniejsze, niż szacowano ... SYGNAŁY - CZARNY WIR MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001 Po raz pierwszy (choć tylko pośrednio) zaobserwowano obrót czarnej dziury dookoła jej własnej osi. Nietrudno jest wykryć i prześledzić wirowy ruch gwiazdy lub planety, czyli obiektów, które mają mniej lub bardziej wyraźnie zarysowaną powierzchnię. Co ... SYGNAŁY - STAROŻYTNY SYSTEM WAG MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001 Kraje Bliskiego Wschodu już w epoce brązu miały wspólny, łatwy sposób przeliczania różnych systemów wag. Państwa położone między Indusem a wschodnimi wybrzeżami Morza Śródziemnego handlowały surowcami takimi jak: lazuryt, miedź, cyna, srebro, złoto ... SYGNAŁY - SCHIZOWIRUS GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2001 Co jest przyczyną najbardziej tajemniczej choroby psychicznej człowieka? Naukowcy ciągle jeszcze nie są pewni, co wywołuje schizofrenię - uszkodzenia genów, zaburzenia rozwojowe czy może urazy psychiczne? A może coś, czego raczej nikt się nie spodziewał ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2001 Kriogeniczna Arka Noego Obecnie około 90 ludzi w Ameryce znajduje się w stanie głębokiego zamrożenia w nadziei, że przyszłe postępy medycyny pozwolą kiedyś na ich reanimację. Architekt Stephen Valentine ma jednak bardziej ambitne zamiary - za sumę ... SYGNAŁY - ŚWIECĄCY KRZEM ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001 Nanokryształy emitujące światło o różnych barwach mogą zrewolucjonizować rynek monitorów. Dwaj profesorowie z University of Texas opracowali świecące kryształki krzemu. Może to być ogromny przełom zarówno w technice generowania obrazu, jak i w fizyce ... SYGNAŁY - MINERAŁY NA GANIMEDESIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001 Na księżycu Jowisza może istnieć podpowierzchniowy ocean. Naukowcy z University of Hawaii na podstawie pomiarów wykonanych przez sondę Galileo stwierdzili, że na powierzchni Ganimedesa - jednego z księżyców Jowisza - znajdują się minerały siarczanowe, ... SYGNAŁY - PRZEZ DZIURKĘ OD KLUCZA PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Chory organ można usunąć bez skomplikowanej operacji. Lekarze z Wydziału Chirurgii Małoinwazyjnej Washington University School of Medicine dowodzą, że zmienioną nowotworowo nerkę można z powodzeniem usunąć, nie narażając pacjenta na poważną operację. ... SYGNAŁY - PAPIEROSY I ŁÓŻKOWE KŁOPOTY PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Palenie tytoniu ogromnie zwiększa ryzyko impotencji. Informacja, którą zaprezentował prof. John Spangler z amerykańskiego Wake Forest University, może dla wielu mężczyzn stanowić wystarczający powód, by zerwać z nałogiem. Przeprowadzone przez niego ... SYGNAŁY - ZABÓJCZY DYMEK JOANNA NURKOWSKA Sierpień 2001 Bierne palenie obniża poziom witaminy C w organizmie. O tym, że palenie papierosów szkodzi, wiemy wszyscy. Amerykańscy naukowcy, Richard S. Strauss i Robert Wood Johson, wykazali ostatnio, że istnieje związek pomiędzy tzw. biernym paleniem a niskim ... SYGNAŁY - POLICYJNA SIEĆ WIESŁAW B. PIETRZAK Sierpień 2001 Po kajdankach także komputer staje się niezbędny w pracy policjanta. Jedno z największych w Polsce przedsięwzięć informatycznych - Krajowy System Informacyjny Policji (KSIP) znajduje się już w fazie końcowej. Obsługiwać będzie docelowo 100 tys. policjantów ... SYGNAŁY - KORALOWY MATUZALEM EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001 Ile lat liczą sobie rafy? Naukowcy zmierzyli wiek raf koralowych. Na podstawie próbek pobranych z odwiertów z Wielkiej Rafy Koralowej u brzegów Australii ustalono, że zaczęła ona się tworzyć 600 tys. lat temu. Od tamtego czasu przyrasta w tempie ... SYGNAŁY - DZIESIĘĆ RAZY SZYBCIEJ NIŻ DŹWIĘK BOGDAN MIŚ Sierpień 2001 Program Hyper-X przewiduje budowę samolotu rozwijającego prędkość 10 Ma. Podróżnicy powinni się uczyć nowych słów. Takich jak scramjet (czyt. skramdżet), które oznacza nowy typ silnika odrzutowego, zdolnego do rozpędzenia samolotu do prędkości 10 ... SYGNAŁY - KATAKLIZM, KTÓRY PRZEŻYŁY DINOZAURY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001 Dlaczego u schyłku triasu wymarły organizmy najlepiej przystosowane? Peter Ward, znany amerykański ewolucjonista z University of Washington, twierdzi, że - podobnie jak 65 mln lat temu - także przed 200 mln lat masowe wymieranie gatunków było spowodowane ... SYGNAŁY - KU PRZESTRODZE! EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001 Czy polskie motyle podzielą los belgijskich? Motyle są bardziej wrażliwe niż inne organizmy - najwcześniej ostrzegają o groźnych zmianach w środowisku. Motyle dzielą los ginących gatunków roślin i zwierząt na całym świecie, ale najbardziej precyzyjne ... SYGNAŁY - DMUCHANA CELULOZA JACEK RODZEŃ Sierpień 2001 Wygląda jak zamrożony dym, jest niewiele cięższa od powietrza i tak twarda, że do jej rozkruszenia trzeba użyć młotka. Bing Fung, który wraz z grupą swoich kolegów z University of Oklahoma stworzył nowy, niezwykły materiał, nie kryje dumy, twierdząc, ... SYGNAŁY - POSTĘP W WALCE Z ALZHEIMEREM JACEK NAROŻNIAK Sierpień 2001 Czy nowo odkryty enzym pomoże pokonać chorobę? Choroba Alzheimera powoli, lecz nieubłaganie prowadzi do degeneracji komórek nerwowych znajdujących się w mózgu. Osobowość i zachowanie pacjenta zmieniają się, a komunikacja z otoczeniem staje się coraz ... SYGNAŁY - KIEDY RUSZYŁY PŁYTY? MIROSŁAW RUTKOWSKI Sierpień 2001 Dolna część geologicznej skali czasu zaczyna się wypełniać. Najstarszy okres dziejów naszej planety, zwany archaikiem, to właściwie terra incognita. Prawie nic nie wiemy o jego geologii, pomimo że trwał bagatela 2 mld lat, czyli 45% historii Ziemi. ... SYGNAŁY - W CENTRUM CENTAURA MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001 Międzynarodowy zespół astronomów przeprowadził niezwykle trudne obserwacje olbrzymiej galaktyki. W odległości 11 mln lat świetlnych od Słońca znajduje się galaktyka, która jako obiekt pod wieloma względami nietypowy już od dawna wzbudza zainteresowanie ... SYGNAŁY - CZESANIE CIEKŁYCH KRYSZTAŁÓW ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001 Z fabryk monitorów komputerowych znikną wreszcie bele aksamitu. Firma IBM opublikowała w Nature pierwszy z zapowiadanych czterech artykułów, opisujących nową technologię produkcji ekranów ciekłokrystalicznych (LCD), które stosowane są w komputerach ... SYGNAŁY - CHROBOTWÓRCZE OPAKOWANIA LEKÓW PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001 Farmaceutyki przechodzą długotrwałe testy. A co z ich opakowaniami? Przed wprowadzeniem nowego leku na rynek dokładnie bada się jego efekt terapeutyczny i skutki uboczne. Czy jednak ktokolwiek bada skutki uboczne... opakowań na leki? Tymczasem niedawna ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 2001 Zdrowa, ale niepraktyczna Doktor David Jenkins, specjalista od żywienia z Uniwersytetu w Toronto, zadał sobie trud sprawdzenia, czy - zgodnie z rozpowszechnioną opinią - dieta naszych jaskiniowych przodków sprzed 4-5 mln lat była zdrowsza niż nasze ... SYGNAŁY - IRIDIUM ZZA GROBU WIESŁAW B. PIETRZAK Lipiec 2001 Trwa reanimacja sieci przenośnych telefonów satelitarnych. Nowy właściciel pierwszej w świecie sieci przenośnych telefonów satelitarnych Iridium ogłosił, że po trwających trzy miesiące testach system jest ponownie gotów do świadczenia komercyjnych ... SYGNAŁY - PRIONY W NATARCIU BARBARA PRATZER Lipiec 2001 Epidemia chorób prionowych może się okazać groźniejsza, niż przewidywano. W Europie do marca br. zanotowano około 100 przypadków tzw. wariantu choroby Creutzfeldta-Jakoba (vCJD), czyli odpowiednika choroby szalonych krów u człowieka. Dużo to czy mało ... SYGNAŁY - NOWA NIEZABIJAJĄCA BROŃ BOGDAN MIŚ Lipiec 2001 Czy producenci uzbrojenia wzorują się na serialach science fiction? Na początku marca agencje prasowe podały informację o opracowaniu nowego systemu uzbrojenia, który nosi kryptonim VMADS (Vehicle-Mounted Active Denial System) i jest... niemal wiernym ... SYGNAŁY - PHOENIX KONKURENCJĄ DLA DISCOVERY? BOGDAN MIŚ Lipiec 2001 Niemcy pracują nad europejskim promem kosmicznym. Prototyp ma być gotowy w 2003 roku. Nasi zachodni sąsiedzi przygotowują do lotu własny prom kosmiczny - konkurenta dla nieco już wiekowych wahadłowców amerykańskich [patrz: "Jubileusz wahadłowca", ... SYGNAŁY - PO PIERWSZE - NIE SZKODZIĆ JACEK NAROŻNIAK Lipiec 2001 Dlaczego organizmy niektórych ludzi łatwiej i szybciej przetwarzają podawane leki? Tak jak każdy kij ma dwa końce, tak stosowanie lekarstw ma swoje dobre i złe strony. Wprawdzie leki wspomagają organizm w walce z chorobą, jednak ich działanie może mieć ... SYGNAŁY - DROGOWSKAZY PRZERZUTÓW GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001 Co decyduje o miejscu powstania nowych ognisk nowotworu? Komórki złośliwych nowotworów często opuszczają pierwotne ognisko raka i płyną z krwią albo chłonką do zdrowych tkanek. Tam osiadają i zaczynają się mnożyć, tworząc nowe guzy nowotworowe, czyli ... SYGNAŁY - GRANULKOWE ZAGROŻENIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 2001 Morskie stworzenia na całym świecie zatruwają się plastykowymi granulkami. Polipropylen jest często dostarczany wytwórcom plastykowych produktów w postaci granulatu, który jak się okazuje jest również uciążliwym zanieczyszczeniem. Tysiące ton drobnych ... SYGNAŁY - OSTROŻNIE Z NOWINKAMI MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001 Przewidywania teorii Wielkiego Wybuchu zostały potwierdzone przez dwa niezależne zespoły naukowe. Miesiąc temu przestrzegaliśmy przed zbyt pochopnym przyjmowaniem nowych teorii opisujących pierwsze chwile Wszechświata [patrz: "Sygnały", WiŻ ... SYGNAŁY - DŁUGODYSTANSOWY OLBRZYM JERZY LIWIŃSKI Lipiec 2001 Airbus wyprodukował samolot o największym zasięgu w dziejach lotnictwa cywilnego. 23 kwietnia br. z lotniska fabrycznego konsorcjum Airbus Industrie w Tuluzie wystartował do pierwszego lotu nowy samolot pasażerski Airbus A340-600. Tak rozpoczął się ... SYGNAŁY - KOMÓRKI NA ZAMÓWIENIE BARBARA PRATZER Lipiec 2001 Czy każdy człowiek ma własny, łatwo dostępny magazyn części zamiennych? Uczeni od dawna starają się znaleźć źródło zastępczych tkanek i narządów dla chorych ludzi. Wykonano wiele obiecujących doświadczeń z tzw. embrionalnymi komórkami macierzystymi. ... SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2001 Klimat południowej i północnej półkuli zmienia się jednocześnie. Badania przeprowadzone w boliwijskiej części Andów wykazały, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu tysięcy lat ilość opadów w tym rejonie wahała się zgodnie z klimatem rejonu północnego ... SYGNAŁY - MITOSZKIELET? GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001 Struktury wewnątrz komórek także mają swoje "rusztowania". Kształt komórki nie jest dziełem przypadku. Skomplikowana sieć specjalnych włókien białkowych tworzy wewnątrz komórki elastyczne rusztowanie, które nadaje jej kształt i aktywnie uczestniczy ... SYGNAŁY - SZPINAKOBURGERA I FRYTKI, PROSZĘ! PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Czy hamburgery i hot dogi, pogardliwie zwane "junk-foodem", mogą być zdrowe? Dietetycy od lat prowadzą wojnę z hamburgerami, a mimo to tylko w Stanach Zjednoczonych zjada się ich rocznie około 6 mld. Naukowcy z University of Arkansas postanowili ... SYGNAŁY - TAMA DLA PRYSZCZYCY? JERZY KITA Lipiec 2001 Naukowcy potrafią już odróżnić przeciwciała powstające w wyniku zarażenia pryszczycą od wytwarzanych po szczepieniu. W 1992 roku Europę uznano za rejon wolny od pryszczycy i wprowadzono zakaz szczepień. Chociaż szczepienia uodporniają zwierzęta przeciwko ... SYGNAŁY - NIEDŹWIEDZIA PRZYSŁUGA PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Pandy giną wskutek... objęcia ich ochroną. Wielka panda jest symbolem gatunków zagrożonych wyginięciem - na wolności obecnie żyje zaledwie 1000 tych sympatycznych stworzeń. Walka o zachowanie dzikiej populacji pand rozpoczęła się niemal trzydzieści ... SYGNAŁY - MORSKIE FALE I GLOBALNE OCIEPLENIE PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Prognozowanie przyszłości klimatu staje się coraz bardziej skomplikowane. Przy tworzeniu modeli zmian klimatycznych uwzględnia się wiele różnorodnych czynników. Najnowsze badania wskazują, że pod uwagę trzeba wziąć nawet... grzywy piany na morskich ... SYGNAŁY - ASTMATYK U KARDIOLOGA PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Astma jest czynnikiem zwiększającym ryzyko chorób serca. Podczas marcowego 41. dorocznego zjazdu American Heart Association ogłoszono wyniki zakrojonych na szeroką skalę badań zależności między astmą a chorobami układu krążenia. Już wcześniej wiadomo ... SYGNAŁY - OSTATNIE LATA ORANGUTANÓW? PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Kolejny gatunek dużych zwierząt zagrożony wymarciem. Amerykańska organizacja Wildlife Conservation Society (WCS) ostrzega, że jeśli nie zostaną zatrzymane obecne trendy, za 10 lat na Ziemi może już nie być orangutanów. Analizy terenów północnej Sumatry ... SYGNAŁY - POLACY NA NIEBIE WIESŁAW B. PIETRZAK Lipiec 2001 Czy nowy samolot będzie kontynuacją tradycji polskich konstrukcji lotniczych? W kwietniu na Międzynarodowej Wystawie Lotniczej we Friedrichshafen AERO 2001 została zaprezentowana pierwsza od długiego czasu całkowicie polska konstrukcja lotni-cza ... SYGNAŁY - GROZI NAM WYSYP WIRUSÓW BOGDAN MIŚ Lipiec 2001 Trzeba uważać, co otrzymujemy pocztą elektroniczną. MessageLabs, brytyjska firma produkująca programy antywirusowe, uprzedza: w tym roku wirusy zaatakują nasze komputery z siłą niemal trzykrotnie większą niż dotychczas. We znaki szczególnie dadzą ... SYGNAŁY - FIKCJA JAK FAKT PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Jak dowiedzieć się, czy dzieci rzeczywiście mówią prawdę? Wiarygodność wspomnień jest kluczowym problemem np. przy powoływaniu dzieci na świadków podczas procesów sądowych. Opublikowane niedawno wyniki badań wydają się to potwierdzać. Dwoje psychologów, ... SYGNAŁY - GRZYBOBRANIE W MROWISKU EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 2001 Nie tylko ludzie zgłębiają tajemnice agrotechniki. Najlepszymi rolnikami wśród owadów są grzybiarki parasolowe - mrówki, które ciężko pracują na swą nazwę. Parasolowe, bo wycięte żuwaczkami kawałki liści niosą do gniazda niczym parasol nad głową. Grzybiarki ... SYGNAŁY - HISTORIA MAGNESEM PISANA DOROTA MIKOS Lipiec 2001 Zmiany pola magnetycznego Ziemi bez tajemnic. Najnowsze badania naukowców z University of Rochester w USA dowodzą, że pole magnetyczne Ziemi w okresie kredowym było trzy razy silniejsze, niż wskazywały dotychczasowe pomiary. Analizie poddano próbki ... SYGNAŁY - MIŚ NA ZIMNO GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001 Zdolności zwierząt mogą pomóc obłożnie chorym i... kosmonautom. Długotrwałe unieruchomienie pacjenta (np. po ciężkim zabiegu chirurgicznym albo skomplikowanym złamaniu) prowadzi do poważnego osłabienia mięśni i układu krążenia. Po kilku miesiącach leżenia ... SYGNAŁY - PRA...PRAKLESZCZ PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Ród pasożytniczych krwiopijców ma naprawdę długą historię... W 1990 roku w bryle bursztynu przechowywanej w American Museum of Natural History w Nowym Jorku znaleziono kilka owadów, m.in. dobrze zachowanego kleszcza. Niedawno poproszono profesora Hansa ... SYGNAŁY - ROK W ZAWIESZENIU DLA KRAKERA BOGDAN MIŚ Lipiec 2001 Włamania do systemów komputerowych są karane na całym świecie, także w Polsce. Na trzy lata zawiesił Sąd Okręgowy w Krakowie karę roku więzienia dla Andrzeja G., orzeczoną wobec niego przez sąd pierwszej instancji za włamanie się do cudzego komputera ... SYGNAŁY - DŁONIE ZAMIAST OCZU I USZU PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001 Czy powstanie "palmtop" dla głuchych i niewidomych? Scott Stoffel, student wydziału inżynierii elektrycznej i komputerowej amerykańskiego Temple University, stworzył urządzenie, które może pomóc kontaktować się ze światem osobom niewidomym ... SYGNAŁY - NIESPODZIANKA W PALENQUE SA Czerwiec 2001 Dżungla odsłoniła nieznane obszary starożytnego miasta Majów. Archeolodzy uczestniczący w Projekcie Kartograficznym Palenque (Palenque Mapping Project), którzy badali otoczenie słynnego stanowiska z klasycznego okresu kultury Majów w Meksyku, odkryli ... SYGNAŁY - TAM I Z POWROTEM GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2001 Odkryto niezwykłe zjawisko występujące podczas odczytywania genów. Według podręczników biologii molekularnej w pojedynczym genie tylko jedna z dwóch nici DNA zawiera bezpośrednią informację o budowie białka. Drugi komplementarny łańcuch DNA jest potrzebny ... SYGNAŁY - KECK POBIŁ HUBBLE`A MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001 Teleskop Kecka wyposażono w nowy przyrząd, który umożliwia prowadzenie niezwykle dokładnych obserwacji. Po raz pierwszy udało się obejrzeć szczegóły budowy gazowo-pyłowego dysku otaczającego nowo powstałą gwiazdę. Dokonano tego za pomocą nowego przyrządu ... SYGNAŁY - KWAŚNY ŚNIEG NAD ARKTYKĄ ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001 Hydraty kwasu azotowego powiększają dziurę ozonową. Jesienią zeszłego roku zanotowano rekordową dziurę ozonową nad Antarktydą i istnieje obawa, że sytuacja powtórzy się tej wiosny nad Arktyką. Naukowcy znaleźli właśnie wiarygodne wyjaśnienie tego zjawiska. ... SYGNAŁY - NAPRAWIANIE SERCA BARBARA PRATZER Czerwiec 2001 Serce naprawi się samo, jeśli dostarczyć mu trochę komórek macierzystych. Po sukcesie francuskich uczonych, którzy wstrzyknęli do serca uszkodzonego wskutek zawału komórki mięśniowe z uda pacjenta, uzyskując znaczną poprawę pracy całego narządu, pojawił ... SYGNAŁY - JAK STUDIOWAĆ, TO... MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 2001 ...tylko w Warszawie. Takie rezultaty przynosi ranking wyższych uczelni 2001, przygotowany przez Rzeczpospolitą i Perspektywy. Na pierwszym miejscu wśród 75 uczelni znalazł się Uniwersytet Warszawski, na trzecim miejscu Politechnika Warszawska, na ... SYGNAŁY - SOJA W WALCE Z ALZHEIMEREM JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001 Czy związki zawarte w soi mogą hamować chorobę Alzheimera? O tym, że soja jest zdrowa, wiadomo nie od dziś. Zawarte w niej związki nazywane izoflawonami lub fitoestrogenami zapobiegają chorobom serca i zmniejszają ryzyko rozwoju osteoporozy. Ponieważ ... SYGNAŁY - ODYSEJA MARSJAŃSKA 2001 MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001 Na początku kwietnia wystartowała kolejna amerykańska sonda przeznaczona do badań Marsa. Po niepowodzeniach misji Mars Climate Orbiter (sonda uległa zniszczeniu w atmosferze Czerwonej Planety) i Mars Polar Lander (sonda najprawdopodobniej rozbiła ... SYGNAŁY - STRAŻACY NA SKRZYDŁACH JERZY LIWIŃSKI Czerwiec 2001 Rosja umocniła się na pozycji lidera wśród producentów wodnosamolotów. Wschodnie mocarstwo uruchomiło seryjną produkcję nowego wielozadaniowego wodnosamolotu Be-200. Zapotrzebowanie lotnictwa światowego na nowe samoloty startujące z wody jest szacowane ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 2001 Plotkowanie pomaga Specjalistka od psychologii pracy, Kathryn Waddington z London City University, na niedawnej konferencji Brytyjskiego Towarzystwa Psychologicznego w Winchester ogłosiła wyniki swoich badań, które świadczą o zbawiennej roli plotkarstwa ... SYGNAŁY - SZACHY PRZEZ TELEFON BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001 Niebawem można będzie zagrać w szachy przez telefon komórkowy. Pod koniec marca amerykańska firma informatyczna UIEvolution podała do wiadomości, że znalazła sposób na znaczne zwiększenie możliwości telefonów komórkowych oraz innych urządzeń przenośnych. ... SYGNAŁY - JAD KIEŁBASIANY WYGŁADZA ZMARSZCZKI PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001 Groźna toksyna znalazła zastosowanie w kosmetyce i dermatologii. Do niedawna bakteria Clostridium botulinum była znana jedynie jako sprawca groźnych zatruć po zjedzeniu nieświeżych konserw czy wędlin. Wytwarzana przez nią toksyna, zwana potocznie ... SYGNAŁY - KAMIENNY LAS NA DNIE ATLANTYKU ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001 Odkryto nowy rodzaj podmorskich kominów hydrotermalnych. Podczas badania podmorskiej góry na środku Atlantyku, w rejonie Wysp Azorskich, naukowcy natrafili na niezwykły kamienny las. Tworzą go gęsto porozmieszczane, bardzo wysokie - do 55 m - kominy ... SYGNAŁY - ROLNICTWO MAŁO ZIELONE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001 Rolnictwo wydatnie przyczynia się do światowego kryzysu ekologicznego. Raport na temat światowego rolnictwa, sporządzony przez International Food Policy Research Institute i World Resources Institute, podaje: rolnicy zużywają na podlewanie blisko ... SYGNAŁY - SKALA APGAR WCIĄŻ AKTUALNA PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001 Metoda badania stanu zdrowia noworodków oparła się próbie czasu. Do oceny stanu nowo narodzonych dzieci powszechnie stosuje się tzw. skalę Apgar. Minutę lub pięć minut po urodzeniu sprawdza się napięcie mięśni, tętno, ukrwienie skóry, oddychanie i reakcję ... SYGNAŁY - WIELKI WYBUCH DO LAMUSA? MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001 Zderzenia płaskich wszechświatów - rewolucja w kosmologii czy przedwczesny entuzjazm mediów? W połowie kwietnia tygodnik New Scientist przedstawił nową, atrakcyjną wizję początku Wszechświata. Jej autorzy przyjmują, że to, co uważamy za Wszechświat, ... SYGNAŁY - SADZA GRZEJE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001 Drobne cząstki czystego węgla zwiększają efekt cieplarniany. W bilansach klimatologów aerozole obecne w atmosferze - np. chmury, mgły i dymy - uważane są za czynnik przeciwdziałający ociepleniu. Jednak okazuje się, że jeden typ aerozoli pełni rolę zgoła ... SYGNAŁY - ZAPACH W CENIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001 Czy w przyszłości zamiast połykać pigułkę postawimy na stole wazon z bukietem specjalnie dobranych wonnych kwiatów? Aromaterapia ma obecnie wielu zwolenników i dość kruche naukowe podstawy. Możemy się tylko domyślać, że pewne zapachy wpływają na kondycję ... SYGNAŁY - NAPRAWDĘ PRZYSPIESZAMY MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001 Wybuch niezmiernie dalekiej supernowej potwierdza, że Wszechświat rozszerza się coraz szybciej. W 1995 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a sfotografował odległe galaktyki znajdujące się w tzw. Głębokim Polu Hubble'a. Dwa lata później dokonano ponownego ... SYGNAŁY - ZAWODY DLA CYBERDETEKTYWÓW BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001 Rozstrzygnięto niezwykle elitarny konkurs dla informatyków. W marcu rozstrzygnięto tegoroczną edycję wyjątkowego konkursu, wymierzonego przeciw komputerowym przestępcom, zwanym krakerami. Honeynet Project Forensic Challenge przyciąga wszystkich, którzy ... SYGNAŁY - PTAKI POD PRESJĄ DOROTA MIKOS Czerwiec 2001 Niewesołe prognozy angielskich ornitologów. Zmiany klimatu Ziemi związane ze wzrostem efektu cieplarnianego mogą się okazać tragiczne w skutkach dla wielu gatunków ptaków, choć innym mogą przynieść pewne korzyści. Raport na ten temat wydało Królewskie ... SYGNAŁY - RUCHLIWY ZAKĄTEK ANTARKTYDY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001 Jeden z antarktycznych lodowców bardzo szybko topnieje i spływa do morza. Cieplejsze lata końca XX wieku odcisnęły wyraźne piętno na wielu górskich lodowcach. Szczególnie dotyczy to lodowców położonych w strefie tropikalnej, gdzie występują duże różnice ... SYGNAŁY - POŻEGNANIE Z KOTEM? JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001 Eliminacja domowych alergenów może uchronić dziecko przed astmą. Astma staje się coraz bardziej powszechną dolegliwością, a jej odmiana alergiczna jest uznawana za jedną z chorób cywilizacyjnych. Tempo zachorowań na nią rośnie w zastraszającym tempie. ... SYGNAŁY - SŁOWA I KAMIENIE PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001 Posługiwanie się mową i obróbka kamiennych narzędzi mogą mieć wiele wspólnego. Co sprawiło, że w pewnym momencie ewolucji człowieka nastąpiło niezwykłe przyspieszenie? Paleoantropolog Stanley Ambrose dowodzi, że stało się to dzięki wytwarzaniu złożonych ... SYGNAŁY - PODPIS ELEKTRONICZNY SFAŁSZOWANY? BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001 Czescy informatycy znaleźli lukę w systemie. W połowie marca dwu czeskim informatykom udało się złamać tajemnicę elektronicznego podpisu. W każdym razie taka informacja obiegła cały świat, wzbudzając wszędzie zrozumiałe emocje szczególnie w instytucjach ... SYGNAŁY - HOLOGRAM W PROMIENIACH GAMMA PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001 Polscy naukowcy zrobili trójwymiarowe "zdjęcie" atomom tworzącym kryształ. Fizykom z Akademii Górniczo-Hutniczej i Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie udało się otrzymać niezwykle ostry, trójwymiarowy obraz kryształu o rozdzielczości lepszej ... SYGNAŁY - CO NAPĘDZA PŁYTY? MIROSŁAW RUTKOWSKI Maj 2001 Wciąż nie wiemy, jaka jest przyczyna ruchu kontynentów. Skorupa ziemska składa się z kilkunastu wielkich płyt kontynentalnych, przesuwających się powoli względem siebie. Niestety wciąż nie ma pewności co do przyczyn tego ruchu. Wykazała to podsumowująca ... SYGNAŁY - JAK RADZIĆ SOBIE Z ARSENEM? EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001 Trucizny także mają swych smakoszy. Na Florydzie odkryto niedawno, że paproć - orliczka (Pteris vittata) niezwykle wydajnie oczyszcza glebę z arsenu. Gromadzi go w liściach w stężeniach wielokrotnie większych od koncentracji tego pierwiastka w podłożu. ... SYGNAŁY - UDERZENIOWY PODUSZKOWIEC JERZY LIWIŃSKI Maj 2001 Jest uzbrojony, "niewidzialny" i może się poruszać po każdym terenie. Poduszkowce stosowane obecnie w niektórych armiach służą głównie do celów transportowych. Finlandia przygotowuje projekt pierwszego na świecie poduszkowca do zadań bojowych. ... SYGNAŁY - PROSTO DO JĄDRA GRZEGORZ NALEPA Maj 2001 W jaki sposób enzymy niszczące białka docierają do swoich "ofiar"? Podczas apoptozy - "samobójstwa komórki" - dochodzi do uruchomienia kaspaz, czyli specjalnych enzymów, które niszczą wybrane cząsteczki białek. Cząsteczki atakowane ... SYGNAŁY - UWAGA NA BAGNA! EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001 Ocieplenie klimatu może przynieść nie tylko topnienie lodowców. Przez długie lata mokradła chłonęły metale ciężkie, którymi przemysł zanieczyszczał atmosferę. Zachodzące zmiany klimatyczne mogą je teraz osuszyć i uwolnić z nich tysiące ton toksycznych ... SYGNAŁY - PRECZ Z HAMBURGERAMI BARBARA PRATZER Maj 2001 Tłusta dieta nie tylko szkodzi sercu - zaburza również pamięć. Do takiego wniosku doszli naukowcy z Baycrest Centre for Geriatric Care z Toronto, badając dorastające szczury. Przez parę miesięcy karmili je pożywieniem dostarczającym aż 40% kalorii w ... SYGNAŁY - TARANTULA W APTECE GRZEGORZ NALEPA Maj 2001 Większość ludzi unika pająków, tymczasem takie spotkanie może okazać się zbawienne. Migotanie przedsionków (bardzo szybkie i nieregularne skurcze) często jest wynikiem nadmiernego rozciągnięcia uszkodzonego mięśnia sercowego. Występuje m.in. u chorych ... SYGNAŁY - TRUCHŁA Z MARSA MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001 Media podały kolejną wiadomość o odnalezieniu śladów życia na Marsie. Ile jest w niej naukowej rzetelności, a ile sensacji? Znalezienie istot żywych na innych planetach byłoby jedną z największych przygód w historii ludzkości. Prawdopodobnie dlatego ... SYGNAŁY - GENY LECZĄ CUKRZYCĘ GRZEGORZ NALEPA Maj 2001 Czy terapia genowa sprawi, że strzykawki z insuliną pójdą w zapomnienie? Cukrzyca typu I jest wynikiem zniszczenia komórek trzustki, które wydzielają insulinę - hormon kontrolujący spalanie cukrów w organizmie. Pacjenci chorzy na ten typ cukrzycy muszą ... SYGNAŁY - EKOLOGIA DLA ZAMOŻNYCH PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001 Samochody przyjazne dla środowiska - nieprzyjazne dla kieszeni. Na drogach coraz częściej można spotkać samochody z napędem hybrydowym, czyli uzupełniającymi się silnikami spalinowym i elektrycznym. Kanadyjscy uczeni z University of Toronto porównali ... SYGNAŁY - NA TROPIE PRIONÓW BARBARA PRATZER Maj 2001 Pojawiła się realna szansa na wczesne i łatwe wykrywanie choroby "szalonych krów". Opracowanie testu wykrywającego chorobotwórcze priony, które chemicznie niczym się nie różnią od zdrowego białka prionowego, okazało się niezwykle trudne. Jednak ... SYGNAŁY - SŁOŃCE DO GÓRY NOGAMI MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001 Bieguny pola magnetycznego Słońca zamieniły się miejscami. W zeszłym roku północny biegun magnetyczny Słońca znajdował się na północnej półkuli naszej gwiazdy. W ciągu paru miesięcy słoneczne pole magnetyczne przeorientowało się i "stoi teraz do ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 2001 Wzrok na języku Oczy mają bez wątpienia bezpośrednie połączenie ze zmysłem smaku, o czym świadczy fakt, że widząc coś, co wygląda smakowicie, nabieramy natychmiast apetytu. Okazuje się, że połączenie to można odwrócić. Eliana Sampaio, profesor psychologii ... SYGNAŁY - ALBO KAWA, ALBO... DZIECKO BARBARA PRATZER Maj 2001 Niewinna "mała czarna" może spowodować poronienie. Szwedzcy uczeni postanowili sprawdzić to, o czym mówi się od dawna - kofeina nie jest obojętna dla płodu. W tym celu dokładnie przebadali 562 kobiety, u których wystąpiło wczesne, samoistne ... SYGNAŁY - SPOSÓB NA TRZEŹWIENIE MARIA SUPRANOWICZ Maj 2001 Ci, którzy wszczynają awantury po pijanemu,nie mogą tłumaczyć swego zachowania spożyciem alkoholu. Nie tylko psychologowie wiedzą, że pod wpływem alkoholu puszczają ludziom "hamulce" i nie tłumią oni różnych impulsywnych reakcji. By to sprawdzić, ... SYGNAŁY - ROBAK W KORALACH DW Maj 2001 Nie tylko ludzie myślą, jak zapewnić sobie dach nad głową i pełną spiżarnię... Wszystko ma swój początek nawet tak wielkie dzieła natury jak rafy koralowe muszą zaczynać od czegoś małego. Aby na wzburzanym przez prądy i fale dnie szelfu zaczęła powstawać ... SYGNAŁY - STARE, DOBRE MAŁŻEŃSTWO PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001 Kukurydza towarzyszy człowiekowi już od ponad 6 tys. lat. Już od kilkudziesięciu lat archeolodzy i paleobotanicy dociekają, gdzie i kiedy udomowiono kukurydzę - jedno z najważniejszych obecnie zbóż świata. Dzięki pracom genetyków udało się już ustalić, ... SYGNAŁY - CLAUDE SHANNON NIE ŻYJE BOGDAN MIŚ Maj 2001 Odszedł twórca teorii informacji. 24 lutego zmarł w wieku 84 lat, po długoletnich zmaganiach z chorobą Alzheimera, Claude Shannon wielki matematyk i inżynier, twórca podstaw teorii informacji. Jako jeden z pierwszych pojął doniosłość kodu binarnego ... SYGNAŁY - KLĘSKA EKOLOGICZNA SPRZED WIEKÓW MARIA SUPRANOWICZ Maj 2001 Angkor - centrum państwa Khmerów nie pełniło jedynie ceremonialnych funkcji, ale było rozległą metropolią. To, co przyciąga dziś turystów i archeologów do Angkoru to monumentalne zabytki religijne, zwłaszcza zespoły świątynne Angkor Thom i Angkor Wat, ... SYGNAŁY - NARODZINY NA HELU MFJ Maj 2001 Młoda foka zwiastuje odtworzenie populacji u wybrzeży Polski. W Stacji Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego na Helu przyszła na świat pierwsza foka szara w historii placówki. Nastąpiło to 25 lutego 2001 roku. Rodzicami są najstarsze w helskim stadzie foki ... SYGNAŁY - PRZESŁODZONY OCEAN ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2001 Gwałtowna zmiana klimatu stała się bardziej realna niż kiedykolwiek. Prawie 20 lat temu amerykański klimatolog Wallace S. Broecker zasugerował, że pionowa cyrkulacja oceaniczna na północnym Atlantyku może "przełączać" klimat Ziemi między dwoma ... SYGNAŁY - EMERYTURA DLA... SZYMPANSÓW BARBARA PRATZER Maj 2001 Na spokojną starość zasługują nie tylko ludzie. Kongres Stanów Zjednoczonych zdecydował się przeznaczyć 30 mln dolarów na zorganizowanie i utrzymanie rezerwatów dla szympansów niepotrzebnych już do badań naukowych. Problem jest poważny, bowiem w ośrodkach ... SYGNAŁY - POŻEGNANIE Z KOTLETEM EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001 Czy podatki zmuszą nas do przejścia na wegetarianizm? Produkty spożywcze powinny być opodatkowane odpowiednio do ekologicznych kosztów ich produkcji. W ten prosty sposób ceny najskuteczniej zniechęcą do jedzenia pokarmów, których wyprodukowanie drogo ... SYGNAŁY - JAK OBEZWŁADNIĆ CZARNĄ DZIURĘ MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001 Ślad po wybuchu supernowej naprowadził astrofizyków na trop ważnego procesu. Centrum naszej Galaktyki leży w tle gwiazdozbioru Strzelca, w odległości 25 tys. lat świetlnych od Słońca. Pisaliśmy wielokrotnie [po raz ostatni w sygnale "Czarny środek ... SYGNAŁY - M-3 W CHMURACH WIESŁAW B. PIETRZAK Maj 2001 Czy rozrost miast wzwyż będzie odpowiedzią na brak miejsca na powierzchni Ziemi? Władze chińskie rozpatrują pozwolenie na budowę najwyższej budowli w historii ludzkości - wieżowca mieszkalnego mierzącego - uwaga! - 1228 , który będzie mógł pomieścić ... SYGNAŁY - PUŁAPKA SIĘ ROZTAPIA DOROTA MIKOS Maj 2001 Lód glebowy obszarów arktycznych a efekt cieplarniany. Globalne ocieplenie może się nasilić wskutek uwalniania się gazów szklarniowych uwięzionych przez tysiące lat w pokładach wiecznej zmarzliny w regionach subpolarnych i polarnych - podali przewodniczący ... SYGNAŁY - NAJWIĘKSZA WE WSZECHŚWIECIE? MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 Olbrzymia gromada galaktyk i kwazarów rzuca wyzwanie kosmologom. Nazwą "kwazar" określa się centralną część galaktyki, w której zachodzą niezwykle gwałtowne procesy towarzyszące opadaniu materii na supermasywną czarną dziurę. W tle gwiazdozbioru ... SYGNAŁY - KOŚLAWA GALAKTYKA MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 Nasza sąsiadka, galaktyka M31 w gwiazdozbiorze Andromedy, jest... krzywa. Niewiele obiektów we Wszechświecie wydaje się kryć tak mało tajemnic jak galaktyka M31, znana także pod nazwą Mgławicy Andromedy. Dzieli ją od nas odległość zaledwie 2 mln lat ... SYGNAŁY - GDY WIOSENNE SŁOŃCE PRZYGRZEWA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 2001 Bywa, że za brak punktualności płaci się najwyższą cenę. Jeśli gąsienice ćmy - piędzika przedzimka (Operophtera brumata) - wyklują się zbyt wcześnie, nie znajdą na dębach liści, którymi się żywią. Jeśli z kolei pojawią się zbyt późno, liście będą twarde ... SYGNAŁY - ŻYCIE JEDNAK Z KOSMOSU? MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 W przestrzeni międzygwiazdowej mogą powstawać związki zdolne do organizowania się w struktury przypominające prymitywne komórki. Nowo utworzony amerykański Instytut Astrobiologii zapisał na swym koncie pierwszy sukces. Kierowane przez dr. L. Allamandolę ... SYGNAŁY - PRZECHYTRZYĆ HIV BARBARA PRATZER Kwiecień 2001 Jak zapobiec rozwojowi AIDS mimo wniknięcia wirusa do organizmu? HIV, jak każdy wirus, staje się niebezpieczny dopiero wtedy, kiedy uda mu się przedostać do wnętrza komórek zaatakowanego organizmu. Tam bowiem znajduje odpowiednie warunki, by się mnożyć. ... SYGNAŁY - KLIN KLINEM GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001 Mogłoby się wydawać, że wpuszczanie bakterii do otwartych ran to najgorsza metoda walki z zakażeniami. Amerykańscy mikrobiolodzy udowodnili, że ten rodzaj profilaktyki jest co najmniej tak skuteczny jak podawanie antybiotyków. Naukowcy postanowili walczyć ... SYGNAŁY - ATOMOWY GENERAŁ JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 2001 Pierwszy europejski atomowy lotniskowiec - francuski "Charles de Gaulle" - rozpoczyna służbę na morzu. Do niedawna Francja dysponowała dwoma starzejącymi się konwencjonalnymi lotniskowcami, używanymi ostatnio do operacji interwencyjnych ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2001 Gdy je biedak rosół z kury... ...pewnie chory on lub ona. To stare, ulubione porzekadło mojego Taty zyskało naukowe potwierdzenie. Dr Stephen Rennard z Centrum Medycznego University of Nebraska poddał analizie rosół przyrządzony według przepisu babci ... SYGNAŁY - TERMITY PODANO! PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001 Jak zajrzeć do talerza australopiteka? Zmieniły się poglądy na temat diety naszych praprzodków. Dotychczas powszechnie sądzono, że australopiteki (Australopitecus robustus), które żyły w Afryce ok. 1.8 mln lat temu, były wegetarianami. Wskazywały na ... SYGNAŁY - CHOROBY WENERYCZNE CORAZ CZĘSTSZE PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001 Zakażenia przenoszone drogą płciową to nie tylko problem krajów Trzeciego Świata. Lekarze w Wielkiej Brytanii biją na alarm - ubiegłym roku liczba zachorowań na "wstydliwe choroby" była tam najwyższa od 10 lat. Szczególnie dramatyczny ... SYGNAŁY - PŁETWĄ W ZĘBY GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001 Czy samo oglądanie przemocy sprawia, że stajemy się agresywni? Biolodzy zajmujący się zachowaniem wybranego gatunku ryb (tilapii mozambijskich) udowodnili, że nawet bierne oglądanie walki wpływa na produkcję męskich hormonów płciowych, które mogą ... SYGNAŁY - CZERNIAK POD ŚCIANĄ GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001 Poznaliśmy kolejny mechanizm chroniący nowotwory przed układem odpornościowym. Organizm człowieka potrafi zabijać własne komórki poprzez apoptozę molekularne samobójstwo. Apoptoza służy do likwidacji uszkodzonych i niebezpiecznych komórek, na przykład ... SYGNAŁY - WJEŻDŻAMY NA NEOSTRADĘ? BOGDAN MIŚ Kwiecień 2001 Nowa usługa TP SA dla internautów. Szybki dostęp do sieci, ale drogo! Zamożniejsi mieszkańcy dużych miast zdążyli się oswoić z oferowanym przez Telekomunikację Polską SDI (tłumaczonym początkowo przez TP SA jako Szybki Dostęp do Internetu, zaś obecnie ... SYGNAŁY - ZWIERZĘTA BEZ INSTYNKTU DOROTA MIKOS Kwiecień 2001 Okresowy brak kontaktu z wrogiem może grozić wyginięciem gatunku. Zwierzęta, które przez długi czas przebywały w środowisku pozbawionym drapieżników, tracą instynkt obronny. Przestają reagować na odgłosy i zapachy zagrażających im gatunków. Tezę tę ... SYGNAŁY - OSTRA JAZDA PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001 Coraz rzadziej prowadzenie samochodu to miła i bezpieczna przejażdżka. Rosnąca liczba technicznych gadżetów instalowanych w samochodach wpływa negatywnie na bezpieczeństwo jazdy. Do takiego paradoksalnego wniosku doszli naukowcy z Narodowego Laboratorium ... SYGNAŁY - TRUJĄCE AMULETY ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Kwiecień 2001 "Żywe srebro" w niepowołanych rękach może być naprawdę niebezpieczne. Zespół pediatrów i toksykologów z Nowego Jorku doniósł Environmental Health Perspectives o ciężkim przypadku zatrucia rtęcią dziewięciorga dzieci i ich matki w ubogiej dzielnicy. ... SYGNAŁY - PODNIEBNA PROHIBICJA BARBARA PRATZER Kwiecień 2001 Dużo pić, ale ani kropli alkoholu - oto najlepszy sposób na uniknięcie kłopotów podczas podróży lotniczych. Co roku na międzynarodowym lotnisku w Tokio lekarze udzielają pomocy 100-150 pasażerom, którzy mają za sobą wielogodzinny lot. W ciągu ostatnich ... SYGNAŁY - ŁOPATY ROZDANE MA Kwiecień 2001 Po raz drugi wyróżniono najlepszych polskich archeologów. W setną rocznicę urodzin prof. Kazimierza Michałowskiego w warszawskiej Filharmonii, już po raz drugi, odbyła się uroczystość rozdania "Złotych Łopat", przyznawanych za najważniejsze ... SYGNAŁY - NAUKOWE BADANIA DUCHÓW? GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001 Niektórzy twierdzą, że to możliwe. Peter Brugger, neurolog z uniwersytetu w Zurichu, interesuje się doppelgängerami - duchami, które według wierzeń ludowych są metafizycznymi klonami żyjących ludzi. Brugger uważa, że taki duchowy bliźniak powstaje ... SYGNAŁY - H₂ I PLANETY MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001 Jeden z problemów teorii powstawania planet jest bliski rozwiązania. W ciągu ostatnich pięciu lat odkryto ponad 50 planet pozasłonecznych (krążących wokół gwiazd innych niż Słońce). Są to obiekty z grupy tzw. gazowych olbrzymów. W Układzie Słonecznym ... SYGNAŁY - KRYSZTAŁ Z OTCHŁANI CZASU MIROSŁAW RUTKOWSKI Kwiecień 2001 Czy życie mogło się pojawiać na Ziemi więcej niż jeden raz? Zespół geochemików z Australii, USA i Wielkiej Brytanii odkrył kryształ cyrkonu sprzed 4.4 mld lat. Jest to najstarszy znany, stały fragment naszej planety. Poprzedni rekord - 4.276 mld lat ... SYGNAŁY - POŻYTECZNE BRODAWKI EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 2001 W przyszłości "ekologiczne" uprawy mogą być wydajne. Niemal każdy podręcznik biologii opisuje wzajemne powiązania roślin motylkowych i bakterii korzeniowych (inaczej brodawkowych). Groch, fasola czy koniczyna, żyjąc w symbiozie z tymi bakteriami, ... SYGNAŁY - GRZYB Z WIZYTĄ PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001 Ubrania szpitalnych gości mogą być źródłem zakażeń. Amerykańscy naukowcy twierdzą, że bawełniana odzież noszona przez gości odwiedzających swoich bliskich w szpitalach może być śmiertelnie groźna. Według ekspertów z Cornell University, zajmujących ... SYGNAŁY - EKRAN JAK PAPIER BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Jest już prototyp elektronicznego papieru. Znana firma Lucent Technologies i E-Ink zaprezentowały prototyp wyświetlacza bazującego na elastycznym plastiku. Ekrany, które być może już za kilka lat zrewolucjonizują rynek monitorów, jakością obrazu biją ... SYGNAŁY - KONIEC MIR-A MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Na początku marca wysłużona stacja orbitalna MIR ma spocząć w Pacyfiku. Po licznych półoficjalnych zapowiedziach i "kontrolowanych przeciekach" [patrz: "Astronotki", WiŻ nr 1/2001] rosyjskie agencje rządowe oświadczyły w końcu, że ... SYGNAŁY - INTELIGENTNA ODZIEŻ BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Nie szata zdobi człowieka..., ale czy może za niego myśleć? Kilka miesięcy temu sensacją była nafaszerowana elektroniką kurtka przygotowana przez firmy Levi-Strauss i Philips. Znajdował się w niej wbudowany telefon komórkowy, odtwarzacz muzyki i kilka ... SYGNAŁY - KINO WPĘDZA W NAŁÓG PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Czy papierosy pojawiają się na filmach przypadkiem? Badania opublikowane w najnowszym piśmie The Lancet dowodzą, że gwiazdy kina, które palą na filmie, sprawiają, że ich młodzi wielbiciele również sięgają po papierosa. Koncerny tytoniowe starają się, ... SYGNAŁY - ŁOWCY BAKTERII EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 2001 Trwają poszukiwania nowych gatunków drobnoustrojów. W styczniu rosyjscy naukowcy zajmujący się w byłym Związku Radzieckim produkcją broni biologicznej połączyli swe siły z amerykańską firmą biotechnologiczną, by wspólnie poszukiwać rzadkich drobnoustrojów. ... SYGNAŁY - METEORYTY CZY PRÓBY NUKLEARNE? PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Naukowcy sugerują, że wybuchy meteorytów mogą zakłócać pracę systemu wykrywającego próby jądrowe. W ziemskiej atmosferze eksploduje średnio jeden meteoryt tygodniowo. Większość z tych zdarzeń pozostaje nie zauważona, ponieważ do wybuchu dochodzi na ... SYGNAŁY - NAJLEPSZA ŚREDNIA MARIA SUPRANOWICZ Marzec 2001 W Ogólnopolskim Rankingu Szkół Średnich 2001 zwycięzcą zostało V Liceum Ogólnokształcące im. Augusta Witkowskiego w Krakowie. W rankingu liceów przygotowanym przez redakcje pism Perspektywy i Rzeczpospolita brano pod uwagę sukcesy szkół w ogólnopolskich ... SYGNAŁY - WENECJA TONIE CORAZ SZYBCIEJ MIROSŁAW RUTKOWSKI Marzec 2001 Słynne włoskie miasto rozpaczliwie broni się przed zalaniem. Dziwny pomysł założenia miasta na bagnistej lagunie mogła usprawiedliwiać tylko przymusowa sytuacja pierwszych wenecjan - uciekając ze stałego lądu przed barbarzyńcami w II wieku n.e., szukali ... SYGNAŁY - MÓZG Z KRWI GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001 Czy komórki macierzyste neuronów można znaleźć poza mózgiem? Od niedawna wiemy, że w mózgu dorosłego człowieka nadal powstają nowe komórki nerwowe. Na razie trudno powiedzieć, czy komórki macierzyste produkujące neurony będzie można wykorzystać do leczenia ... SYGNAŁY - EINSTEIN POMOŻE MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Efekt soczewkowania grawitacyjnego przewidziany przez genialnego fizyka umożliwił zaobserwowanie niezwykle odległych galaktyk. Promienie świetlne biegną po krzywych, których kształty można wyliczyć z równań ogólnej teorii względności. Przestrzeń wokół ... SYGNAŁY - MILITARNY AIRBUS JERZY LIWIŃSKI Marzec 2001 Czy nowy samolot transportowy uniezależni europejskie armie od amerykańskiego przemysłu lotniczego? W lotnictwie wojskowym państw zachodnich użytkowanych jest około 300 samolotów transportowych. Większość z nich to 20-30-letnie amerykańskie C-130 ... SYGNAŁY - ŻYWA LODÓWKA GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001 Karmić czy pilnować - oto jest pytanie? Para pingwinów królewskich pomaga sobie nawzajem w wysiadywaniu jajek. Kiedy matka je ogrzewa, ojciec wyrusza do oceanu, żeby się najeść. Po pewnym czasie rodzice zamieniają się rolami. W końcu wykluwają się pisklęta, ... SYGNAŁY - PREMIERA LOARY JERZY LIWIŃSKI Marzec 2001 Pod koniec ubiegłego roku zaprezentowano nowy polski przeciwlotniczy zestaw artyleryjski LOARA. Wcześniej informacje o nim otaczane były ścisłą tajemnicą. Prace badawcze, obejmujące opracowanie mobilnego zestawu w wersjach artyleryjskiej i rakietowej, ... SYGNAŁY - HAMULCE W KOMÓRCE GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001 Białko p53 nie jest już samotnym strażnikiem nie kontrolowanych podziałów komórek. Uszkodzenie DNA prowadzi do zatrzymania podziałów komórki: tak organizm broni się przed mutacjami, które mogą m.in. wywołać raka. Najsłynniejszy gen hamujący nowotwory ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 2001 Podziemna robota Niektóre rośliny angażują się w podziemną wojnę chemiczną, by przeszkodzić innym normalnie rosnąć. Potwierdzili to Ragan Callaway z University of Montana i Erik Aschehoug z Nature Conservancy w San Francisco, badając popularny w Montanie ... SYGNAŁY - SPIRALNA REKORDZISTKA MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Astronomowie z Europejskiego Obserwatorium Południowego odkryli rekordowo dużą galaktykę spiralną. W latach 1995-1998 krążył wokół Ziemi kosmiczny teleskop podczerwony ISO (Infrared Space Observatory). Za jego pomocą zaobserwowano nową klasę obiektów ... SYGNAŁY - FIZYCY NA KORCIE PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Możliwości ludzkiego mózgu po raz kolejny zaskoczyły naukowców. Tym razem przy okazji gry w tenisa. Proces precyzyjnego posłania piłeczki w odpowiednie miejsce na korcie jest z matematycznego i fizycznego punktu widzenia niezwykle złożony. Pozornie ... SYGNAŁY - ELEKTRONICZNE PODCHODY BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Nowe hobby dużych chłopców - kiedy dotrze do Polski? System satelitarnej lokalizacji, zwany GPS, od niedawna służy nie tylko wojsku, ale także turystom i posiadaczom samochodów [patrz: "Satelitarny przewodnik" WiŻ nr 4/2000]. Instaluje się ... SYGNAŁY - POLIO KONTRATAKUJE? PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Szczepionki mają również ciemne strony. Doustna szczepionka przeciwko wirusowi polio (sprawcy choroby Heinego-Medina) jest stosowana już od niemal 40 lat. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przewidywała, że dzięki masowym szczepieniom choroba ta zniknie ... SYGNAŁY - RANNY PTASZEK CZY ŚPIOCH PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Naukowcy odkryli gen, który reguluje naszą aktywność w różnych porach doby. Badacze amerykańskiego University of Utah stwierdzili, że mutacja w genie nazwanym hPer2 prowadzi do rzadkiej choroby dziedzicznej. U osób cierpiących na tę dolegliwość zegar ... SYGNAŁY - GADATLIWE DELFINY PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001 Czy można prowadzić monolog na dwa głosy? Badacze od dawna próbują określić, czy język delfinów jest skutecznym narzędziem komunikacji. Ostatnio opublikowano interesujące wyniki badań "mowy" delfinów butlonosych. Naukowców zaintrygowała ... SYGNAŁY - EUROPEJSKI ROK JĘZYKÓW NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 2001 Przystępując do Unii, nie można zapomnieć języka (obcego) w gębie... Rozpoczęte w lutym 2001 roku obchody Europejskiego Roku Języków są wspólną inicjatywą Rady Europy i Unii Europejskiej, patronuje im również UNESCO. Instytucje te chcą przekonać, że ... SYGNAŁY - WSPARCIE DLA GALILEUSZA MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Sondy Galileo i Cassini przez prawie pół roku wspólnie badały Jowisza. Od ponad pięciu lat wokół Jowisza krąży weteran badań kosmicznych sonda Galileo, która rozsławiła się wspaniałymi zdjęciami księżyców planetarnego olbrzyma. O jej osiągnięciach donosiliśmy ... SYGNAŁY - COŚ DLA LENIWYCH BARBARA PRATZER Marzec 2001 Nawet nie ruszając się z miejsca, można się pozbyć nadmiaru sadełka. Taką pociągającą wizję przedstawili włoscy uczeni z Uniwersytetu w Ankonie. Na razie bezwysiłkową strategię chudnięcia wypróbowali na szczurach, ale może za parę lat... Tkanka tłuszczowa ... SYGNAŁY - HUBBLE - BUBLE? ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2001 Znakomity polimer - teflon słabym punktem w kosmicznym teleskopie. Niedocenianie chemii może drogo kosztować. Przekonali się o tym konstruktorzy teleskopu Hubble'a, zapominając chyba o istnieniu chemii radiacyjnej. Zastosowali bowiem do budowy jego ... SYGNAŁY - TARCZA, MIECZ I... PORNOGRAFIA BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Grupa informatyków o nazwie Peacefire udostępniła program odblokowujący dostęp do witryn porno. Stare wojskowe powiedzenie mówi, że na każdy miecz w końcu zostanie skonstruowana chroniąca przed nim tarcza. Jak się okazuje, podobne prawo obowiązuje w ... SYGNAŁY - FILM NA TELEFON BOGDAN MIŚ Marzec 2001 Popularna "komórka" może już prawie wszystko. Czy teraz przekształci się także w minikino? Już dziś można oglądać filmy na wyświetlaczach telefonów komórkowych niestety, ich jakość nie jest jeszcze zadowalająca. Z drugiej strony nie ma ... SYGNAŁY - CORAZ ZIMNIEJ WE WSZECHŚWIECIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001 Zaobserwowano przewidziany przez teorię Wielkiego Wybuchu efekt "stygnięcia" Wszechświata. W połowie lat sześćdziesiątych zostało odkryte promieniowanie reliktowe, które w myśl teorii Wielkiego Wybuchu pochodzi z niezmiernie odległej przeszłości ... SYGNAŁY - KOMPLETNE FIASKO ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2001 Po nieudanej konferencji klimatycznej dyskusje na temat globalnego ocieplenia wróciły do punktu wyjścia. Jednak nowe dane coraz wyraźniej wskazują na winę człowieka. W dniach 13-24 listopada 2000 roku w Hadze odbyła się już szósta z kolei międzynarodowa ... SYGNAŁY - CORAZ BLIŻEJ SZCZEPIONKI BARBARA PRATZER Marzec 2001 Zapowiadana od półtora roku szczepionka na Alzheimera pomyślnie przebrnęła przez kolejny etap badań. W połowie roku 1999 Dale Schenk z firmy farmaceutycznej Elan poinformował o opracowaniu szczepionki, która może powstrzymać tworzenie się złogów beta-amyloidu ... SYGNAŁY - RODZINA SIĘ POWIĘKSZA BARBARA PRATZER Luty 2001 Mózg sam potrafi bronić się przed niedotlenieniem. Hemoglobina, której krew zawdzięcza czerwoną barwę, to transporter tlenu z płuc do wszystkich zakątków organizmu. Jej bliska krewna - mioglobina to magazyn tlenu, z którego komórki mięśni, także mięśnia ... SYGNAŁY - LATAJĄCY EKOLOG JERZY LIWIŃSKI Luty 2001 Polscy inżynierowie stworzyli samolot spełniający wysokie wymagania NATO. PZL M28B Bryza to specjalna, morska wersja samolotu M-28, produkowanego przez Polskie Zakłady Lotnicze w Mielcu. Jest on przeznaczony do ochrony wód przybrzeżnych oraz wykonywania ... SYGNAŁY - OPIERZONY DINOZAUR PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Czy znaleziono w końcu prawdziwego protoplastę ptaków? Ponad rok temu głośno było o odkryciu w Chinach prehistorycznego gada przodka dzisiejszych ptaków. Pomimo dźwięcznej nazwy Archeoraptor okazał się skamieniałością pierwotnego ptaka ze zręcznie doklejonym ... SYGNAŁY - RZADKI GOŚĆ Z KOSMOSU MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Do rąk badaczy trafił świetnie zachowany meteoryt z unikalnego gatunku chondrytów węglowych. 18 stycznia 2000 roku nad północno-zachodnią Kanadą przeleciał bardzo jasny bolid. Jego lot zakończył się serią eksplozji, które zaobserwowano na Alasce oraz ... SYGNAŁY - CO ZABIŁO OSKARA WILDE`A? PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 W setną rocznicę śmierci irlandzkiego pisarza lekarze twierdzą, że poznali prawdziwą przyczynę jego zgonu. W oficjalnych biografiach autora "Portretu Doriana Graya" znajdziemy stwierdzenie, że zmarł on 30 listopada 1900 roku z powodu zapalenia ... SYGNAŁY - POWRÓT DO KORZENI PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Czy można cofnąć ewolucję? Biolodzy od lat spierają się, czy zmiany zachodzące podczas ewolucji gatunków są odwracalne. Niektórzy sugerują, że jest to możliwe, jeśli organizm znajdzie się w identycznych warunkach jak jego przodkowie. Potwierdza to ... SYGNAŁY - TAJEMNICA GORĄCEJ KORONY MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Zlokalizowano jedno ze źródeł energii, dzięki którym korona słoneczna utrzymuje bardzo wysoką temperaturę. Temperatura zewnętrznych warstw Słońca osiąga minimum (ok. 4500 K) w tzw. chromosferze, która znajduje się tuż ponad pozorną powierzchnią naszej ... SYGNAŁY - PSYCHIATRA NA ODLEGŁOŚĆ PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Czy lekarz może pomóc choremu oddalonemu o setki kilometrów? Amerykańscy psychiatrzy opublikowali artykuł na temat nowej techniki leczniczej seansów terapeutycznych na odległość. Telepsychiatria czyli rozmowa z pacjentem za pomocą interaktywnej telewizji ... SYGNAŁY - ŻABY W ODWROCIE PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Co jest przyczyną powszechnego wymierania płazów? Ostatnie dziesięciolecie to wyjątkowo niekorzystny okres dla żab i ich krewnych. Populacje płazów maleją na całym świecie. Istnieje kilka hipotez tłumaczących taki stan rzeczy, ostatnio podejrzenie padło ... SYGNAŁY - PREHISTORYCZNA PUŁAPKA NA RYBY MARIA SUPRANOWICZ Luty 2001 Na długo przed konkwistą mieszkańcy północno-wschodniej Boliwii wznieśli wielką budowlę hydrotechniczną. Clark Erickson, archeolog z University of Pennsylvania w Filadelfii (USA), uważa, że zygzakowata sieć ziemnych wałów o wysokości 0.5 m, szerokości ... SYGNAŁY - CZAS UMIERANIA GRZEGORZ NALEPA Luty 2001 Wirus musi bardzo dokładnie wybrać moment, w którym zaatakowana przez niego komórka ma umrzeć. Jeśli śmierć zakażonej komórki nastąpi za wcześnie, to wirus zginie razem z nią, ponieważ nie zdąży się namnożyć. W przeciwnym wypadku nowe cząstki wirusowe ... SYGNAŁY - SŁONECZNE TRENDY MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Poznaliśmy ciekawe wyniki długoletnich obserwacji Słońca. Europejska sonda Ulysses okrążyła Słońce, przelatując nad jego biegunami i mierząc prędkość oraz gęstość wiatru słonecznego (nazwą tą określa się strumień emitowanych z powierzchni Słońca cząstek ... SYGNAŁY - CZY NOE PŁYWAŁ PO MORZU CZARNYM? MIROSŁAW RUTKOWSKI Luty 2001 Odkrywca "Titanica" poszukuje pod wodą dowodów biblijnego kataklizmu. Opublikowanie w zeszłym roku pracy W. Ryana i W. Pitmana, dwóch geologów z Columbia University, którzy umieścili biblijny potop w basenie Morza Czarnego, wywołało poruszenie ... SYGNAŁY - W MEZOPOTAMSKIEJ BUDOWLI DB Luty 2001 W Tell Arbid (północno-wschodnia Syria) polscy archeolodzy odsłaniają kolejne fragmenty rozległej mezopotamskiej budowli sprzed 4.5 tys. lat. Budynek z cegły mułowej mierzył co najmniej 15x15 m i pełnił nieznane dotąd funkcje. Budowla została ostatecznie ... SYGNAŁY - SUPERPAMIĘĆ PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Ile danych można zmieścić na dysku magnetycznym? Pomimo że nośniki magnetyczne (np. taśma magnetofonowa, dyskietki) służą do zapisu informacji już od lat pięćdziesiątych, to nie osiągnęliśmy jeszcze krańców ich możliwości. Japońskim naukowcom z firmy ... SYGNAŁY - KOKAINA NISZCZY GENY PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Narkotyki mogą wywierać zgubny wpływ na nasz materiał genetyczny. Podczas corocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Neurologicznego (Society for Neuroscience) ogłoszono wyniki badania wpływu narkotyków na ludzkie DNA. Naukowcy zidentyfikowali ponad ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 2001 Bujna czupryna biologiczną adaptacją? Jak sugerowała Susan Blackmore w swej książce "The Meme Machine", niebywałe zwiększenie objętości ludzkiego mózgu w czasie ostatniego miliona lat mogło być spowodowane selekcją seksualną. Po prostu na ... SYGNAŁY - JACHT ZE SKRZYDŁAMI NIETOPERZA PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Kolejna rewolucja w żeglarstwie? Angielski biolog - dr Richard Dryden - opatentował właśnie wynalazek, który może zrewolucjonizować żeglarstwo. Wzorując się na skrzydle nietoperza, stworzył nowatorski maszt przypominający nieco literę "N", ... SYGNAŁY - RENTGENOWSKI SZTYLET MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Z okolic gigantycznej czarnej dziury wytryska strumień gazu emitujący nadspodziewanie silne promieniowanie rentgenowskie. Teleskop rentgenowski Chandra (nazwany tak dla upamiętnienia urodzonego w Indiach astrofizyka amerykańskiego, Subrahmanyana Chandrasekhara) ... SYGNAŁY - IDEALNY FILTR ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2001 Usuwa ze spalin zanieczyszczenia i przy okazji produkuje diamenty. Dwaj australijscy naukowcy wpadli na genialny pomysł, by wykorzystać mikrofale do konwersji szkodliwych gazów spalinowych w związki nieszkodliwe. Sercem ich urządzenia jest komora o ... SYGNAŁY - SMUTEK DEALERA GRZEGORZ NALEPA Luty 2001 Nowa metoda walki z producentami narkotyków? Rośliny hodowane w odmiennych warunkach klimatycznych mogą pobierać mniej albo więcej atomów różnych pierwiastków chemicznych z gleby i atmosfery. To bardzo zła wiadomość dla południowoamerykańskich producentów ... SYGNAŁY - LEKARZE JAK FORMUŁA 1 PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001 Gdy o życiu chorego decydują sekundy, lekarz musi być równie szybki jak rajdowiec. Przekazanie chorego z sali operacyjnej na oddział intensywnej terapii wymaga niezwykle sprawnego współdziałania wielu osób. Lekarze mają kilka sekund, aby przekazać ... SYGNAŁY - TEST NA PARKINSONA BARBARA PRATZER Luty 2001 Czy można będzie przewidzieć chorobę Parkinsona wiele lat przed wystąpieniem pierwszych objawów? Objawy choroby Parkinsona wywołane są głównie przez zanik komórek nerwowych wytwarzających substancję zwaną dopaminą. Jej brak w tej części mózgu, która ... SYGNAŁY - OŻYWCZY KOPNIAK GRZEGORZ NALEPA Luty 2001 Amerykańscy lekarze próbują ratować ofiary hazardu. Nagłe zatrzymanie akcji serca najczęściej prowadzi do niedotlenienia mózgu i śmierci w ciągu kilku minut. Chorą osobę można jednak uratować, rozpoczynając natychmiast masaż serca i sztuczne oddychanie. ... SYGNAŁY - TELESKOP DLA NAJLEPSZYCH MAREK CHROMICKI Luty 2001 Wręczyliśmy nagrody Wiedzy i Życia dla obserwatorów nieba. Tradycyjnie w ostatnich dniach grudnia gościliśmy laureatów VII już edycji Konkursu Astronomicznego Wiedzy i Życia. Nagrody ufundowane przez redakcję - teleskopy firmy Uniwersał - wręczyli ... SYGNAŁY - DZIEŃ, W KTÓRYM PRZYSZŁA ZIMA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2001 Obserwacje zamarzania jezior potwierdzają, że od 150 lat ociepla się klimat Ziemi. Jeden z podstawowych problemów w prognozowaniu klimatu to brak wiarygodnych danych o jego zmianach w przeszłości. Dawne temperatury powietrza można odczytać z tzw. wskaźników ... SYGNAŁY - ENERGIA, BÓL I PEŁNY PĘCHERZ GRZEGORZ NALEPA Luty 2001 Naukowcy przekonali się, że wrażenie bólu może być wywoływane przez "energetyczne" cząsteczki ATP. Wszystkie żywe komórki wykorzystują adenozyno-trifosforan (ATP) do przechowywania energii uwolnionej w różnych reakcjach biochemicznych. Taka ... SYGNAŁY - SERCU NA RATUNEK BARBARA PRATZER Luty 2001 Zamiast przeszczepu cudzego serca, do wyzdrowienia wystarczy wstrzyknięcie własnych komórek mięśniowych, które je zregenerują. Zawał nieuchronnie prowadzi do obumarcia tej części serca, do której zablokowane naczynie wieńcowe nie dostarczyło tlenu. ... SYGNAŁY - GWIAZDY-GIGANTY MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001 Pierwsze gwiazdy we Wszechświecie mogły mieć masę kilkaset razy większą od Słońca. Wszystkie znane nam gwiazdy mają masy nie większe niż ok. 100 M (mas Słońca). Powyżej owej granicy są bardzo szybko "rozdmuchiwane" przez ciśnienie własnego ... SYGNAŁY - SZCZEPIONKI Z PRIONAMI BARBARA PRATZER Luty 2001 Nie tylko mięso, ale i... szczepionki mogą przenosić chorobę szalonych krów na ludzi. Ta zaskakująca sugestia znalazła się w opublikowanym niedawno w Londynie raporcie na temat epidemii choroby szalonych krów (BSE) i jej odpowiednika u ludzi ... MIĘSOŻERCA W INTERNECIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2001 Przed dwoma laty powstał w Stanach Zjednoczonych program komputerowy, który umożliwia automatyczne kontrolowanie korespondencji elektronicznej. Niedawne ujawnienie tego faktu zbulwersowało opinię publiczną. W toku zajadłej dyskusji próbuje się dopasować ... SYGNAŁY - FIZYKA NA SCENIE ANDRZEJ GORZYM Styczeń 2001 Co zrobić, by fizyka była rozumiana przez społeczeństwo? Uczyć jej w szkołach - ale lepiej niż do tej pory. W pierwszych dniach listopada ubiegłego roku w Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek CERN w Genewie królowała fizyka. I nie byłoby w tym ... SYGNAŁY - JUBILEUSZOWE IGNOBLE BOGDAN MIŚ Styczeń 2001 Przyznano doroczne nagrody, które wyróżnionym nie przynoszą splendoru. 5 października w Harvard University w atmosferze wielkiego happeningu, wśród rojów papierowych samolocików puszczanych przez rozbawioną publiczność, wręczono po raz dziesiąty słynne ... SYGNAŁY - CAŁODOBOWY ZEGAR REDAKCJA Styczeń 2001 Pierwszy na świecie zegar słoneczny, który potrafi mierzyć czas przez 24 godziny na dobę został zrobiony z mosiądzu przez Marka Szymochę, na zamówienie Polskiej Stacji Polarnej na Spitsbergenie. Jest to prawdopodobnie jedyny zegar słoneczny postawiony ... SYGNAŁY - ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001 W sąsiedztwie źródła jednego z błysków promieniowania gamma znaleziono znaczne ilości żelaza. Jest to duży krok ku wyjaśnieniu natury tych tajemniczych zjawisk. Obserwowane od prawie trzydziestu lat błyski gamma przez długi czas były jedną z największych ... SYGNAŁY - RODZINNY OBIAD PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Jak uchronić przedstawicieli swojego gatunku przed drapieżnikami? Może ich... pozjadać? Kanibalizm występuje dość powszechnie wśród różnych gatunków zwierząt. Spotykany jest przede wszystkim wśród ryb, płazów i owadów. Zjedzenie swojego pobratymca może ... SYGNAŁY - OZON ZABIJA ROŚLINY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Miejski smog może niszczyć podmiejskie uprawy rolne i łąki. Upał, słońce, brak wiatru i mała wilgotność powietrza to pogoda, przy której w miejskim powietrzu tworzy się bardzo dużo ozonu. Nie ma się jednak z czego cieszyć, bo ten gaz nie uzupełni ... SYGNAŁY - MUSKAJĄC EROSA MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001 Sonda NEAR przeleciała 5.3 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy upamiętnia pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) od 14 lutego ubiegłego roku krąży wokół planetoidy Eros. Prowadzone za jej ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2001 Niezamierzony eksperyment agrotechniczny Jak donosi zespół badaczy szwajcarskich, brytyjskich i ukraińskich, radioaktywność gleby wokół Czarnobyla powoduje częste zmiany genetyczne roślin uprawnych. Olga Kowalczuk z Friedrich Miescher Institut w Bazylei ... SYGNAŁY - TAJEMNICE MARIHUANY BARBARA PRATZER Styczeń 2001 Czy "trawka" pomoże znaleźć nowy lek na astmę? Astma to choroba o podłożu alergicznym, która dotyka coraz więcej osób. W trakcie napadu, kiedy chory ma ogromne trudności z oddychaniem, podaje się środki rozkurczające, które chronią przed uduszeniem. ... SYGNAŁY - BENZEN DO LAMUSA? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Przemysł chemiczny zaczyna wdrażać "ekologiczne" rozpuszczalniki. Współczesne technologie produkcji plastików, leków, detergentów i wielu innych wytworów przemysłu chemicznego wymagają korzystania z rozpuszczalników organicznych, takich jak ... SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE MF Styczeń 2001 Łososie ze sztucznej hodowli w zamkniętych zbiornikach na Wyspie św. Edwarda (Kanada) mają dodatkowy rybi gen hormonu wzrostu i rosną 5 razy szybciej niż normalne. Uczyniono je także bezpłodnymi, aby w razie ucieczki do oceanu, nieprzewidzianej zresztą ... SYGNAŁY - SATELITARNE KINO BOGDAN MIŚ Styczeń 2001 Czy taśma filmowa przejdzie na zasłużoną emeryturę? W połowie listopada ubiegłego roku po raz pierwszy w historii kina widzowie obejrzeli film wyświetlany bez użycia taśmy filmowej. Cyfrowa kopia filmu "Bounce" została przesłana do komputera ... SYGNAŁY - EUROPA W KOSMOSIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001 Europejska Agencja Kosmiczna ESA wchodzi w nowe tysiąclecie z ambitnym planem badań. W dniach 11-12 października 2000 roku naukowy komitet programowy ESA przyjął plan działania agencji na lata 2008-2013. Na pierwszym miejscu wymieniono w nim badania ... SYGNAŁY - CHOROWITA ARYSTOKRACJA PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Rasowe psy cierpią na wiele chorób. Czy sytuację poprawi badanie DNA ich dzikich krewnych? Powszechnie wiadomo, że rasowe psy cierpią na wiele dolegliwości. Chcąc utrzymać pożądane cechy, zwierzęta krzyżuje się w obrębie małej grupy. Taka praktyka ... SYGNAŁY - GENETYCZNY ADAM PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Nadszedł czas na ustalanie ojca całej ludzkości. Genetycy od dawna przypuszczają, że wszyscy współcześni ludzie pochodzą od jednej kobiety, która żyła ponad 140 tys. lat temu. Nazwano ją "mitochondrialną Ewą", ponieważ jej wiek określono, ... SYGNAŁY - CHAOTYCZNE OSCYLACJE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Klimat może w dużym stopniu rządzić się przypadkiem. W czasach, gdy teoria chaosu cieszyła się popularnością, chętnie ilustrowano ją tzw. efektem motyla. Chodzi w nim o to, że w sprzyjających okolicznościach poruszenie skrzydeł motyla może wywołać huragan. ... SYGNAŁY - HAKERZY NA START! PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Nie powiodła się kolejna próba stworzenia zabezpieczeń przeciwko fonograficznym piratom. W dobie nagrywarek CD i plików MP3 [patrz: "Przebój z Sieci" WiŻ nr 10/2000] poważnym problemem staje się ochrona nagrań przed nielegalnym kopiowaniem. ... SYGNAŁY - NASA NA MARSIE? PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Nowy program badań Marsa cechuje duża ostrożność. Po fiasku dwóch zeszłorocznych misji na Marsa [patrz: "Sygnały" WiŻ nr 2/2000] NASA ogłosiło właśnie nowy, 15-letni plan badań Czerwonej Planety. Tym razem planuje się wysyłać na Marsa naprzemiennie ... SYGNAŁY - ALFRED TARSKI MA SWOJĄ PLANETOIDĘ BOGDAN MIŚ Styczeń 2001 Uczczono wielkiego polskiego matematyka. Komisja Nazewnictwa Międzynarodowej Unii Astronomicznej zatwierdziła nazwy odkrytych w ostatnich latach oraz znanych wcześniej, ale bezimiennych planetoid. Odkryta w 1997 roku planetoida nr 13 672 otrzymała ... SYGNAŁY - JAK PO SZNURKU GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001 Odkryto kolejny mechanizm, który może pomóc w walce z rakiem. Mikrotubule to sztywne rurki białkowe, które współtworzą "szkielet" komórki. Różne pęcherzyki transportowe przyczepiają się do nich i ślizgają się jak wagoniki kolejki linowej. ... SYGNAŁY - GINĄ RAFY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Globalne ocieplenie niszczy rafy koralowe bardziej, niż przypuszczano. W październiku 2000 roku na indonezyjskiej wyspie Bali odbyło się międzynarodowe sympozjum w sprawie raf koralowych. Jego owocem jest dramatyczny raport o stanie raf na całym świecie, ... SYGNAŁY - WIEPRZOWINA PO DUŃSKO-CHIŃSKU PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Genetycy i hodowcy zainteresowali się DNA świni. Poznawanie genów różnych organizmów nabiera rozpędu. Znamy już zapis DNA kilkunastu mikroorganizmów, kilku roślin, myszy i szczura. W zeszłym roku ogłoszono też wstępną sekwencję genów człowieka [patrz: ... SYGNAŁY - CZY LECZYĆ ANEMIĘ OCEANU? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Nawożenie wód oceanicznych żelazem może zwalczyć efekt cieplarniany. Fitoplankton - mikroskopijne glony wodne - są podstawą morskiego łańcucha pokarmowego. Od niedawna są także największą nadzieją naukowców na skuteczną walkę z globalnym ociepleniem. ... SYGNAŁY - PO NITCE DO KŁĘBKA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001 Wymyślono nowy sposób badania dawnych upadków meteorytów. Gdy na powierzchnię Ziemi spada duży meteoryt, energia zderzenia powoduje stopienie części materiału i wyrzucenie go w powietrze w postaci drobnych kropelek, szybko zastygających w szkliwo. Te ... SYGNAŁY - SYNDROM OPERACJI PUSTYNNA BURZA GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001 Co jest przyczyną dolegliwości weteranów walk w Zatoce Perskiej? Kiedy ucichł szczęk oręża, okazało się, że amerykańscy weterani operacji "Pustynna Burza" podejrzanie często cierpią na tajemnicze zaburzenia psychiczne i neurologiczne, takie ... SYGNAŁY - STANĄĆ NA WŁASNYCH (DWÓCH) NOGACH PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001 Kręgowce zrezygnowały z chodzenia "na czworakach" znacznie wcześniej, niż przypuszczano. W 1993 roku paleontolodzy odkryli w Niemczech szczątki pierwotnego gada, którego wiek określono na około 290 mln lat. Przez 7 lat wydobywano ze skał stosunkowo ... SYGNAŁY - VHS DO LAMUSA MICHAŁ MIŚ Styczeń 2001 Czas magnetowidów dobiega końca. Przeprowadzone niedawno przez Strategy Analytics badania wykazały, że w ciągu najbliższych 5 lat format DVD zastąpi stosowany obecnie VHS. Rynek odtwarzaczy DVD jest w tej chwili najszybciej rozwijającym się w historii ... SYGNAŁY - POLSKIE NOBLE ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000 Fundacja na rzecz Nauki Polskiej przyznała doroczne nagrody. Najpoważniejszym polskim wyróżnieniem naukowym są nagrody Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej nazywane przez dziennikarzy "Polskimi Noblami". W przeciwieństwie do prawdziwych Nobli, ... SYGNAŁY - KAWA DLA NIEMOWLĄT? GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000 Transgeniczna odmiana kawy nie zawiera kofeiny. Przyspieszone bicie serca, podwyższone ciśnienie krwi, drżące ręce, niepokój, bezsenność to typowe objawy przedawkowania kofeiny. Można im zapobiegać, pijąc kawę bezkofeinową, ale smak takiej kawy nie ... SYGNAŁY - CZARNA DZIURA WAGI ŚREDNIEJ MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000 Astronomowie odkryli czarną dziurę o niespotykanych dotychczas własnościach. Galaktyka M82, czyli obiekt nr 82 w XVIII-wiecznym katalogu astronomicznym sporządzonym przez Charlesa Messiera, leży w tle gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy i jest od nas ... SYGNAŁY - DZIURA CORAZ WIĘKSZA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 2000 We wrześniu dziura ozonowa nad Antarktydą osiągnęła rekordowo duże rozmiary. Mimo że maleje stężenie substancji niszczących ozon w atmosferze , dziura ozonowa nad biegunem południowym wcale nie chce się zmniejszać. W tym roku po raz pierwszy sięgnęła ... SYGNAŁY - DLA KAŻDEGO COŚ CIEKAWEGO MAGDALENA FIKUS Grudzień 2000 Festiwal Nauki cieszy się niesłabnącą popularnością. IV Festiwal Nauki w Warszawie, który odbył się w dniach 15-24 września br., dostarczył zarówno uczestnikom, jak i organizatorom wiele wrażeń, przeżyć i przemyśleń. Rośnie liczba gości i stałych uczestników ... SYGNAŁY - NASI GÓRĄ! ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000 Polscy młodzi naukowcy nie mają powodów do kompleksów. Jedną z trzech pierwszych nagród w finale XII Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej, który odbył się we wrześniu w Amsterdamie, zdobył Grzegorz Niedźwiedzki, 20-letni paleontolog z Piotrowic ... SYGNAŁY - NAGRODY NOBLA 2000 ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000 Uczeni pracujący w USA dominują wśród noblistów. W DZIEDZINIE MEDYCYNY I FIZJOLOGII: Arvid Carlsson (77 lat), Szwed, emerytowany profesor farmakologii na uniwersytecie w Goeteborgu, Paul Greengard (75 lat), Amerykanin, profesor farmakologii i psychiatrii, ... SYGNAŁY - KARABIN PRZYSZŁOŚCI BOGDAN MIŚ Grudzień 2000 Żołnierz musi tylko naciskać spust. W ciągu 9 lat armia amerykańska ma zamiar zbudować kosztem 95 mln dolarów karabin przyszłości, który zastąpi jednocześnie dobrze znany karabin NATO wzoru M16A2, karabinek M4 i granatnik M203. Nowa broń ma się nazywać ... SYGNAŁY- Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2000 Pigułka na starość Coraz więcej uczonych zdaje się traktować starość, a nawet samą śmierć, jak "jednostki chorobowe", na które wkrótce znalezione zostanie lekarstwo. Zespół badaczy z kilku uniwersytetów amerykańskich i brytyjskich donosi, ... SYGNAŁY - SUPERKOMPUTER W KRAKOWIE ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000 Polscy uczeni otrzymali do dyspozycji potężne narzędzie badawcze Akademickie Centrum Komputerowe CYFRONET Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie wzbogaciło się o nowy superkomputer Origin2000 amerykańskiej firmy SGI. Jest to pod względem mocy obliczeniowej ... SYGNAŁY - CIEPŁY KIEŁ DINOZAURA BOGDAN MIŚ Grudzień 2000 Badania izotopowe potwierdzają stałocieplność dinozaurów. Naukowcy zajmujący się rekonstrukcją dawnego klimatu korzystają od lat z tzw. metody paleotemperatur. Polega ona na pomiarze składu izotopowego tlenu w minerałach - zazwyczaj w węglanach ze skał ... SYGNAŁY - CZARNY ŚRODEK GALAKTYKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000 Ruchami gwiazd w centrum naszej Galaktyki rządzi czarna dziura o masie ponad 2 mln mas Słońca. Do takiego wniosku prowadzą wyniki czteroletnich obserwacji centrum Galaktyki, które wykonano w obserwatorium na Mauna Kea (Hawaje) za pomocą dziesięciometrowego ... SYGNAŁY - NA DOBRE I NA ZŁE GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000 Dlaczego kochasz mamusię? Bo nie masz innego wyjścia... Małe dzieci zawsze kochają rodziców, nawet jeśli rodzice nie traktują ich dobrze. Tak przynajmniej zachowują się młode szczury. Amerykańscy biolodzy udowodnili to w badaniach laboratoryjnych. Jak ... SYGNAŁY - TAKI PEJZAŻ... DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA Grudzień 2000 Na dworze słota, szaruga i zimno, a w Muzeum Narodowym można obejrzeć pejzaże pełne ciepła i piękna. Wystawę, ponad 200 obrazów, otwierają płótna Bernarda Bellotta zwanego Canalettem, artysty sprowadzonego na dwór króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, ... SYGNAŁY - CHIŃSKI PODBÓJ KOSMOSU BOGDAN MIŚ Grudzień 2000 Najpierw sami na Księżyc, potem wspólnie na Marsa. W listopadzie zeszłego roku bez większego echa przeszła wiadomość, że Chiny wypróbowały z powodzeniem pojazd kosmiczny "Shenzhou" (Święty Statek), przeznaczony do lotów załogowych. Oficjalne ... SYGNAŁY - SPOSÓB NA RAKIETY JERZY LIWIŃSKI Grudzień 2000 Działa laserowe bronią XXI wieku? Na amerykańskim poligonie rakietowym wypróbowano z pełnym sukcesem działo laserowe, za pomocą którego zniszczono dwie rakiety wystrzelone z wyrzutni RM-70 (nowsza wersja Katiuszy). Celami były pociski rakietowe kalibru ... SYGNAŁY - SZTUCZNE SERCE NA ZAWSZE BARBARA PRATZER Grudzień 2000 Wszczepiono choremu sztuczne serce, które zastąpi mu własne na resztę życia. W czerwcu br. w szpitalu John Radcliff Hospital w Oksfordzie 62-letniemu pacjentowi, któremu zostało najwyżej kilka tygodni życia, wszczepiono sztuczne serce, które ma pracować ... SYGNAŁY - CIENKI LÓD ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 2000 Pomiary satelitarne umożliwiły określenie grubości lodu na całym Morzu Arktycznym. Jesienią zeszłego roku kanadyjski satelita RADARSAT wykonał pierwszą precyzyjną mapę radarową Antarktyki . Jednocześnie naukowcy z NASA zbierali dane dotyczące grubości ... SYGNAŁY - KOMU UFAMY? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Grudzień 2000 Naukowcy najbardziej wiarygodni, politycy i działacze związkowi najmniej. Na czele listy zawodów obdarzanych przez nas największym zaufaniem są naukowcy, pielęgniarki i nauczyciele. Dobre opinie o naukowcach są zrozumiałe: nauka cieszy się społecznym ... SYGNAŁY - KRYPTONIM: PSEUDOMONAS GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000 Pałeczka ropy błękitnej ozszyfrowana. Pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) to bakteria, która często atakuje ludzi przewlekle chorych i długo leżących w szpitalu. Zakażenie tymi bakteriami jest szczególnie groźne dla dzieci chorych na mukowiscydozę: ... SYGNAŁY - BURZLIWA MŁODOŚĆ GWIAZDY MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000 Zaobserwowano kosmiczne fajerwerki wystrzeliwane przez niedawno powstałą parę gwiazd. Najbliższy obszar aktywny gwiazdotwórczo znajduje się w tle dobrze teraz widocznego gwiazdozbioru Byka. Od Słońca dzieli go 500 lat świetlnych, toteż za pomocą nowoczesnych ... SYGNAŁY - PIERŚ JAK... TARCZYCA GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000 Czy radioaktywny jod pomoże chorym na raka piersi? Radioaktywny izotop jodu od dawna stosuje się w terapii raka tarczycy. Tarczyca wychwytuje bowiem radioaktywny jod z krwi, otrzymując zabójczą dawkę promieniowania jonizującego. Inne tkanki są bezpieczne, ... SYGNAŁY - NIE BĘDZIE SWOBODY DLA DVD BOGDAN MIŚ Listopad 2000 Studia filmowe Hollywood wywojowały zakaz rozpowszechniania programu odkodowującego DVD. Rozpowszechniane na dyskach DVD filmy mają specjalne zabezpieczenia chroniące je przed kopiowaniem i nielegalnym rozpowszechnianiem. Eric Corley, wydawca sieciowego ... SYGNAŁY - ŁATWIEJ ZAPOBIEGAĆ, NIŻ LECZYĆ BARBARA PRATZER Listopad 2000 Czy kobiece hormony naprawdę chronią serce? Nie ulega wątpliwości, że rozwój choroby wieńcowej można powstrzymać, stosując właściwą profilaktykę. W tym kontekście wiele mówi się o zbawiennym wpływie hormonalnej terapii zastępczej u kobiet, choć jak ... SYGNAŁY - DIABELSKIE BRAMY ŚMIERCI GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000 Jak zapanować nad genetycznie zaprogramowanym samobójstwem komórki? Apoptoza (genetyczne samobójstwo komórki) to bardzo precyzyjnie kontrolowane zjawisko. Zaburzenia jej regulacji są przyczyną wielu chorób - na przykład w chorobie Alzheimera za dużo ... SYGNAŁY - NOWY GIGANT DLA ASTRONOMÓW MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 W Stanach Zjednoczonych uruchomiono największy na świecie sterowalny radioteleskop. Amerykańskie Narodowe Obserwatorium Radioastronomiczne (od National Radio Astronomy Observatory znane także jako NRAO) wzbogaciło się o nowy, potężny przyrząd. 22 sierpnia ... SYGNAŁY - JEŚĆ WIĘCEJ I SCHUDNĄĆ GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000 Na razie dotyczy to myszy, ale kto wie - może kiedyś uda się to również ludziom? Otyłość jest nie tylko problemem kosmetycznym - stanowi czynnik ryzyka wielu chorób, m.in. miażdżycy, chorób serca i cukrzycy typu II. W krajach wysoko rozwiniętych już ... SYGNAŁY - KIESZONKOWY TELEWIZOR MICHAŁ MIŚ Listopad 2000 Firma SONY oferuje najmniejszy przenośny telewizor. Sony FDL-250 to najnowszy miniaturowy telewizor japońskiego giganta elektroniki użytkowej. Urządzenie wyposażone jest w ekran ciekłokrystaliczny o przekątnej 2.5 cala i system automatycznie wyszukujący ... SYGNAŁY - ŚWIETLNY POTOP MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 Warunki prowadzenia obserwacji nieba pogarszają się w szybkim tempie. W sierpniu br. w Manchesterze odbył się zjazd Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Jednym z najżywiej dyskutowanych tematów było pojaśnienie tła nieba spowodowane techniczną działalnością ... SYGNAŁY - KOLOS W PRZESTWORZACH JERZY LIWIŃSKI Listopad 2000 "Beluga" jest największym samolotem transportowym na świecie. Megatransportowiec A 300-600 ST, znany również ze względu na kształt przypominający rosyjskiego wieloryba - jako "Beluga", produkowany jest przez konsorcjum Airbus Industrie, ... SYGNAŁY - SZPIEG BEZ TAJEMNIC? BOGDAN MIŚ Listopad 2000 FBI zmuszone do ujawnienia sekretów systemu inwigilacji w Internecie. W chwili, w której czytają Państwo te słowa, amerykańskie Federalne Biuro Śledcze FBI ujawniło już zapewne pierwsze 3 tys. stron informacji o systemie szpiegowskim "Carnivore". ... SYGNAŁY - CHORY ROBOT BARBARA PRATZER Listopad 2000 Roboty nie tylko pomagają lekarzom w leczeniu chorych - mogą też wcielić się w rolę pacjentów. Leżący na szpitalnym łóżku osobnik oddycha, bije mu serce, porusza rękami i nogami, otwiera oczy, mówi. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby był normalnym ... SYGNAŁY - NA RATUNEK JĘZYKOM MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2000 Od września dzieci na Kaszubach mają elementarz w swoim rodzimym języku. Językoznawcy biją na alarm: w XXI wieku może zniknąć nawet 90% z 6-7 tys. języków, jakimi dziś mówi 6 mld ludzi na świecie. Najbardziej zagrożone są języki mające małą liczbę użytkowników, ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 2000 Gadatliwa fasola Japońscy naukowcy badający obyczaje i zachowanie fasoli lima (Phaseolus lunatus) odkryli, że tak jak wiele innych gatunków roślin ma ona dobrze rozwiniętą zdolność komunikacji. Kiedy, na przykład, któraś z fasolek zaatakowana jest ... SYGNAŁY - ANTU I TOWARZYSZE MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 Europejskie Obserwatorium Południowe kończy montaż największego teleskopu na świecie. VLT (Very Large Telescope), budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe na Cerro Paranal w północnym Chile, składa się z czterech bliźniaczych teleskopów ... SYGNAŁY - NIE TAKI SZLACHETNY... ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 2000 Odkryto pierwszy stabilny związek argonu - pierwiastka zaliczanego do gazów szlachetnych. Ostatnia kolumna układu okresowego skupia pierwiastki, które nie reagują z innymi pierwiastkami - nie tworzą żadnych związków chemicznych. W warunkach normalnych ... SYGNAŁY - ROBOT, SYN ROBOTA PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000 Fantazja staje się rzeczywistością? Amerykańscy informatycy z Brandeis University w Waltham przeprowadzili komputerową symulację ewolucji robotów. Komputer miał do dyspozycji jedynie trzy rodzaje wirtualnych elementów: proste pałeczki jako elementy ... SYGNAŁY - RUSZA BUDOWA SALT-A MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 Na początku września rozpoczęto budowę dziesięciometrowego teleskopu SALT. Konsorcjum złożone z kilkunastu instytucji mieszczących się w kilku krajach przystąpiło do budowy teleskopu SALT (South African Large Telescope), którego najważniejszym zadaniem ... SYGNAŁY - PIERWSZE SILNICZKI DNA BOGDAN MIŚ Listopad 2000 Niewidzialne "szczypczyki" zwiastują rewolucję w technice. Naukowcy z Laboratoriów Bella, działu badawczo-rozwojowego firmy Lucent Technologies, oraz z Oxford University stworzyli pierwsze silniczki DNA. Urządzenia te, przypominające automatyczne ... SYGNAŁY - PORTRET RAKA PIERSI GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000 Molekularne podpisy różnych nowotworów nie zmieniają się w miarę upływu czasu. Zbuntowana komórka nowotworowa dzieli się w niekontrolowany sposób, unika apoptozy (genetycznie zaprogramowanego samobójstwa) i nieprawidłowo reaguje na sygnały wysyłane ... SYGNAŁY - SPORT TO ZDROWIE? PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000 Sport to zdrowie? Amerykańscy ortopedzi ogłosili listę dyscyplin, które najczęściej prowadzą do kontuzji Oglądając olimpiadę w Sydney, zachwycaliśmy się kunsztem mistrzów sportu. Nieco gorzej wypadają próby naśladownictwa... Amerykańska Akademia Chirurgów ... SYGNAŁY - BANK W KOMÓRCE MICHAŁ MIŚ Listopad 2000 Można już prowadzić rachunek oszczędnościowy przez telefon komórkowy. Od początku września posiadacze telefonóe komórkowych mogą całkowicie uniezależnić się od kolejek w bankach. Po czterech miesiącach testów Wielkopolski Bank Kredytowy (WBK) wspólnie ... SYGNAŁY - ROWER KONFERENCYJNY MU Listopad 2000 Propozycja dla naszych parlamentarzystów? Wielokrotnie już budowano rowery, którymi mogło jechać kilka lub nawet kilkadziesiąt osób. Wszystkie jednak wyglądem przypominały tandemy. Conference Bike (w skrócie Cobi) różni się od nich zasadniczo. Jego ... SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE REDAKCJA Listopad 2000 W laboratorium uniwersytetu stanowego w Illinois karmi się myszy pomidorami zawierającymi szczepionkę przeciw wirusowemu zapaleniu dróg oddechowych - chorobie śmiertelnej dla niemowląt, na którą nie ma ani lekarstwa, ani szczepionki. Jadalna szczepionka ... SYGNAŁY - NOWY GAZ CIEPLARNIANY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 2000 Odkryto nowy związek chemiczny, który może znacznie zwiększyć efekt cieplarniany. Pentafluorosulfonian trifluorometylu (SF5CF3) występuje w atmosferze w niewielkich ilościach około 0.12 ppt (części na bilion), ale jest potencjalnie najsilniejszym z ... SYGNAŁY - KSIĄŻKI Z SIECI MICHAŁ MIŚ Listopad 2000 Po bestseller do Internetu zamiast do księgarni. Pod koniec sierpnia po raz pierwszy opublikowano oficjalnie w polskim Internecie powieść. Użytkownicy Sieci mogą bezpłatnie ściągnąć na swój komputer nominowaną w 1999 roku do nagrody Nike książkę Olgi ... SYGNAŁY - MIĘDZY GWIAZDĄ A PLANETĄ MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000 Teleskop Hubble'a dostarczył ważnych informacji o brązowych karłach. Obiekt o masie mniejszej niż 0.08 (mas Słońca) nie może w swym wnętrzu produkować helu z wodoru (jak mówią astrofizycy "nie spala wodoru") i w związku z tym nie zasługuje ... SYGNAŁY - ZNOWU NOWE WINDOWS... BOGDAN MIŚ Październik 2000 "Świstak" czy "Kapuś"? Ostateczny koniec DOS-a. Pod koniec lipca firma Microsoft zupełnie zaskoczyła komentatorów, podając niespodziewanie do wiadomości, że w październiku przekazana zostanie do testów zupełnie nowa wersja systemu ... SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE REDAKCJA Październik 2000 W krótką podróż kosmiczną, podobną do tej, której doświadczył kosmonauta Alan Sheppard w 1961 roku, wysłano dwa gatunki bakterii - jeden niezwykle odporny na promieniowanie i drugi pochodzący z gorących i silnie kwasowych źródeł Parku Narodowego Yellowstone. ... SYGNAŁY - SZYBCIEJ NIŻ ŚWIATŁO W PRÓŻNI? ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000 Fizyka trzyma się mocno - światło nie wyprzedziło samego siebie. Górny rysunek przedstawia zmiany współczynnika załamania światła w funkcji częstości (krzywa czerwona), z zaznaczeniem obszaru dyspersji anomalnej, w którym prędkość grupowa światła może ... SYGNAŁY - ŚWIAT OCZAMI KOTA PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000 Kolejny krok ku stworzeniu elektronicznych protez mózgu? Niebywale szybkie postępy transplantologii sprawiły, że odrzucenie przeszczepu powoli przestaje być problemem. Największą trudnością jest obecnie brak dawców zastępczych narządów. Szuka się więc ... SYGNAŁY - ZAGŁADA KOMETY MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 W lipcu na oczach obserwatorów rozpadła się kometa. Kometa Linear S-4 została odkryta 27 września 1999 roku przez automatyczny teleskop poszukujący na niebie planetoid, które niepokojąco blisko zbliżają się do Ziemi. Nazwy komet zazwyczaj upamiętniają ... SYGNAŁY - DNA NATCHNIENIEM DLA ARCHITEKTÓW JACEK RODZEŃ Październik 2000 Podwójna helisa z betonu, stali i szkła stanie wkrótce w Dreźnie. Reperkusje oszałamiających sukcesów biologii molekularnej, genetyki i biotechnologii z ostatnich lat są dostrzegalne na każdym niemal kroku. Sztandarowy symbol tych osiągnięć podwójna ... SYGNAŁY - Z MYŚLĄ O MATCE I DZIECKU BARBARA PRATZER Październik 2000 Jeden uszkodzony gen może wywołać nadciśnienie podczas ciąży. Podczas ciąży ciśnienie tętnicze krwi zwykle lekko się obniża. Jednak u kilku procent kobiet rozwija się nadciśnienie, które zagraża zdrowiu, a nawet życiu matki i dziecka. Davidowi Gellerowi ... SYGNAŁY - WYPRAWA W GŁĄB ATOMU JACEK RODZEŃ Październik 2000 Niemieckim fizykom udało się sfotografować chmury elektronowe pojedynczego atomu. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu, gdybyśmy komuś powiedzieli, że już niedługo będzie można oglądać pod mikroskopem pojedyncze atomy, uznałby nas z fantastów. Tymczasem fantazja ... SYGNAŁY - NIEBO W PODCZERWIENI MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 W Internecie udostępniono olbrzymią bazę danych zawierającą obrazy nieba w podczerwieni. Od trzech lat naukowcy z Uniwersytetu Stanu Massachusetts dokonują systematycznego przeglądu nieba w zakresie podczerwieni. W finansowanych przez NASA i National ... SYGNAŁY - KONKURENCJA DLA WAP? MICHAŁ MIŚ Październik 2000 Telefoniczny lektor czyta zasoby Internetu. Telecom Italia - włoski operator telefoniczny - opracował nowy system dostępu do sieci WWW, wykorzystujący komendy głosowe. System VoxNauta, używający technologii rozpoznawania głosu i metod jego syntezy, ... SYGNAŁY - KOSMICZNA CUKROWNIA MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 W obłoku międzygwiazdowym blisko centrum naszej Galaktyki znaleziono cząsteczki najprostszego cukru. Odległe od Słońca o 25 tys. lat świetlnych centrum naszej Galaktyki jest dobrze ukryte wśród ciemnych obłoków materii międzygwiazdowej. 1 cm3 takiego ... SYGNAŁY- TRIASOWE JASZCZURY MARCIN MACHALSKI Październik 2000 Spóźniony hałas wokół gadów z Gór Świętokrzyskich. Ostatnio przez łamy gazet przetoczyła się fala doniesień o odciskach łap triasowych kręgowców zebranych na terenie budowy zapory wodnej w Wiórach koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Ponieważ większość doniesień ... SYGNAŁY - NEUTRINO TAONOWE ZAOBSERWOWANE ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000 Po długim polowaniu z nagonką złapano wreszcie cząstkę, o której fizycy wiedzieli, że musi istnieć. Kiedy w 1975 roku Martin Perl ze współpracownikami odkryli, że poza elektronem i mionem istnieje jeszcze trzeci lepton - któremu nadano nazwę "lepton ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 2000 Kobiety nie lubią komputerów... W czasie, gdy we wszystkich gospodarczo rozwiniętych krajach odczuwa się drastyczny deficyt pracowników biegłych w sztuce komputerowej, masowa dezercja kobiet z tej dyscypliny studiów wpędza ekspertów od edukacji w rozterkę. ... SYGNAŁY - UWAGA NA PREPARATY ZIOŁOWE! ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Październik 2000 Władze amerykańskie są zaniepokojone zalewem rynku preparatami ziołowymi. Gdy 6 lat temu pisaliśmy na naszych łamach, że nie każdy "produkt naturalny" musi być zdrowy i bezpieczny, świat ogarniała wszechobecna moda na wszystko, co naturalne. ... SYGNAŁY - ZE SŁOŃCEM W BAKU MICHAŁ MIŚ Październik 2000 Pobity został rekord długości trasy przebytej przez pojazd napędzany energią słoneczną. Studenci z kanadyjskiego Queen's University wyruszyli w trasę w poprzek Kanady 1 lipca i po 29 dniach pokonali 7044 km. Dokonali tego skonstruowanym przez siebie ... SYGNAŁY - PRZĘDŹ, JAK CI ZAGRAJĄ! PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000 Powszechnie uważa się, że pająki czyhają na owady, chwytając je w sieci i wysysając z nich soki. Bywa jednak odwrotnie. Niedawno o niezwykłym odkryciu doniósł tygodnik Nature. Dr William G. Eberhard z Universidad de Costa Rica badał larwy pewnego gatunku ... SYGNAŁY - KOBIETY NIE CHCĄ MIĘŚNIAKÓW PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000 Dobra wiadomość dla przeciwników spędzania całych dni na siłowni. Badania przeprowadzone wśród studentów w USA, Austrii i Francji wykazały, że chcieliby oni być znacznie lepiej umięśnieni, niż są w rzeczywistości. Wprawdzie na uniwersytetach rzadko ... SYGNAŁY - SOJOWY NAPĘD ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000 Oleje roślinne są doskonałymi zamiennikami paliw ropopochodnych. Być może już za kilkanaście lat wszyscy będziemy lać do baku roślinne paliwo. Ci, którzy mają silniki Diesla, w zasadzie mogą to robić już dziś, bo w niektórych krajach jest ono już do ... SYGNAŁY - Z POKŁADU ISS MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 W październiku na międzynarodowej stacji kosmicznej ma zamieszkać pierwsza załoga. Z dwuletnim opóźnieniem Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ISS powiększyła się o kluczowy rosyjski moduł Zwiezda. 12 lipca rakieta Proton wyniosła go na orbitę, a dwa tygodnie ... SYGNAŁY - ŻEGNAJCIE FREONY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000 Dwutlenek węgla, amoniak i inne naturalne gazy zastąpią substancje używane dotąd w urządzeniach chłodniczych. W dzisiejszych czasach trudno wyobrazić sobie życie bez lodówki. Pompa cieplna, niezwykle przydatny wynalazek z początku XX wieku, umożliwiła ... SYGNAŁY - ZORZA NA ZAWOŁANIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000 Silne fale radiowe mogą pobudzać jonosferę Ziemi do świecenia. Ludzki geniusz po raz kolejny dorównał Naturze - właśnie nauczyliśmy się tworzyć zorze w dowolnym miejscu na Ziemi. Do tego celu potrzebny jest jedynie duży radioteleskop, na przykład taki, ... SYGNAŁY - PRAWY CUKIER I LEWE BIAŁKO ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000 Naukowcy rozwiązali zagadkę jednostronnej chiralności świata żywego. Istnieją związki chemiczne, których atomy mogą ułożyć się w cząsteczce w dwie równoprawne struktury, będące wzajemnym lustrzanym odbiciem. Tę właśnie cechę nazywamy chiralnością, a ... SYGNAŁY - EKRANOWANIE GRAWITACJI ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000 Podczas zaćmienia Słońca zaobserwowano zjawisko, którego istnienie przewidywano teoretycznie. W jednym z najbardziej prestiżowych czasopism fizycznych The Physical Review ukazała się praca sześciu uczonych chińskich z wynikami pomiarów natężenia pola ... SYGNAŁY - PLATYNA I ZŁOTO Z KOSMOSU ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000 Złoża najcenniejszych metali zawdzięczamy prawdopodobnie meteorytom. Już z prostych analiz geochemicznych wynika, że w warstwach powierzchniowych Ziemi powinno być bardzo mało żelaza - co najmniej 100 razy mniej niż jest. Skoro przed miliardami lat ... SYGNAŁY - ROSYJSKI CZOŁG XXI STULECIA BOGDAN MIŚ Październik 2000 Następca słynnego T-34 niebawem pojawi się na poligonach. Rosyjscy inżynierowie pracują nad zupełnie nowym czołgiem podstawowym o kryptonimie T-95. Powstaje on w Uralskiej Fabryce Wagonów w Niżnym Tagile. Wszystkie istotne parametry nowej konstrukcji ... SYGNAŁY - MIESZKANKO NA MARSIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000 Od kilku tygodni na jednej z wysp Arktyki znajduje się prototyp marsjańskiej bazy załogowej. Towarzystwo Marsjańskie jest prywatną organizacją, której statutowa działalność obejmuje inicjowanie, prowadzenie oraz promowanie i wspieranie wszelkich inicjatyw ... SYGNAŁY - BARDZO DUŻE BUM ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000 W czerwcu w Polsce i kilku innych państwach Europy przeprowadzono największe na świecie sejsmiczne sondowanie skorupy ziemskiej. Eksperyment CELEBRATION 2000 (Central European Lithospheric Experiment Based on Refraction) trwał zaledwie miesiąc dzięki ... SYGNAŁY - KTO DOŻYJE WIEKU XXII? ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000 Nadchodzące stulecie najbardziej wydłuży czas życia najbogatszym. Wiek XX przedłużył średni czas życia mieszkańców krajów rozwiniętych o 30 lat. Najświeższe dane demograficzne wskazują, że w następnym stuleciu ludzie pożyją jeszcze dłużej. Instytut ... SYGNAŁY - TWARDE JAK DIAMENT, SPRĘŻYSTE JAK METAL MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000 Nowy materiał stworzyli polscy i rosyjscy uczeni. Wyprodukowany w Centrum Badań Wysokociśnieniowych PAN Unipres w Warszawie supertwardy kompozyt powstał w wyniku połączenia diamentu lub węglika krzemu z aluminium, miedzią lub cynkiem. Mikroskopijnej ... SYGNAŁY - WIRUS WALCZY Z RAKIEM PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Nowa broń przeciw nowotworom? W leczeniu nowotworów osiągnięto już bardzo wiele, ciągle brakuje jednak "złotego leku" czy terapii gwarantującej wyzdrowienie. Być może sukces odniosą naukowcy z Ottawa University, którzy do walki z nowotworami ... SYGNAŁY - GENETYCY I KOKA PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Biotechnologia bronią w wojnie z kolumbijskimi producentami narkotyków. Kolumbia od wielu lat poddawana jest silnej presji Stanów Zjednoczonych, domagających się radykalnych kroków w walce z wytwórcami i handlarzami narkotyków. Ostatnio do zmagających ... SYGNAŁY - JABŁONIE W OGNIU ZARAZY PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Nadużywanie antybiotyków szkodzi nie tylko ludziom, ale również sadom. Już pierwsze eksperymenty z wykorzystaniem penicyliny wykazały, że stosowaniu antybiotyków towarzyszy powstawanie mikrobów opornych na ich działanie. Dziś mikroorganizmy niewrażliwe ... SYGNAŁY - IDŹ ZŁOTO DO ZŁOTA HELENA BIAŁKOWSKA Wrzesień 2000 Uruchomiono akcelerator, który przybliży fizyków do początku Wszechświata. 12 czerwca br. amerykańskim fizykom udało się po raz pierwszy doprowadzić do zderzeń dwóch przeciwbieżnych wiązek całkowicie zjonizowanych więc pozbawionych elektronów jąder ... SYGNAŁY - MIKROFALE I KOMÓRKI GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2000 Mikrofale szkodzą robakowi. A ludziom? Czy niewielkie dawki promieniowania mikrofalowego (tego samego, które jest wykorzystywane w kuchenkach mikrofalowych i telefonii komórkowej) są całkowicie nieszkodliwe dla żywych organizmów? Do niedawna naukowcy ... SYGNAŁY - POLSKIE IGRZYSKA OLIMPIJSKIE ANDRZEJ GORZYM Wrzesień 2000 Projektantami zarówno stadionu olimpijskiego w Sydney, jak i medalu olimpijskiego są Polacy. Przed każdymi igrzyskami Komitet Organizacyjny Igrzysk rozpisuje konkurs na oficjalny plakat, maskotkę, medale - nagrodowy i pamiątkowy. W ostatniej edycji ... SYGNAŁY - ENDOSKOP W PIGUŁCE GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2000 Koniec dolegliwości związanych z badaniem żołądka? Badanie endoskopowe dostarcza wielu cennych informacji o tym, co dzieje się w przełyku, żołądku i jelitach. Lekarz wprowadza wtedy długi, giętki kabel do przełyku albo jelit pacjenta i przez specjalną ... SYGNAŁY - OKO ZA ZĄB PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Uczeni są już na tropie genetycznych przyczyn powstawania nowych gatunków. Podczas tegorocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Biologii Rozwoju (Society for Developmental Biology) omawiano postępy badań nad rozwojem różnych organizmów. Mówiono m.in. ... GŁOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 września o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 września o 23:00, 30 wrześniao 22:00 i 15 października o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ... SYGNAŁY - WIĘCEJ MINUSÓW NIŻ PLUSÓW MARIA SUPRANOWICZ Wrzesień 2000 Po roku reformowania edukacji widać więcej jej wad niż zalet. Z przeprowadzonego w czerwcu przez CBOS sondażu wynika, że zaledwie 9% ankietowanych ocenia wprowadzaną reformę pozytywnie. Wśród zalet wymieniano przede wszystkim zmiany w programach i sposobie ... NOWY WYMIAR KINA MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000 IMAX to połączenie dawki bardzo mocnych wrażeń i treści edukacyjnych. Kino, które stara się stworzyć całkowitą iluzję rzeczywistości. Przekrój budynku kina IMAX w Muzeum Innowacji – San Jose, Kalifornia. Sferyczny kształt ekranu powoduje, że ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2000 Najwyższa góra świata Każdy wie, że najwyższą górą świata jest Mount Everest. A jednak... Wszystko zależy od tego, jak mierzyć jej wysokość. Jeśli od poziomu morza, rzeczywiście bije wszystkie inne pagórki. Jeśli jednak zmierzymy odległość jej wierzchołka ... SYGNAŁY - NAPRAWIANIE MÓZGU BARBARA PRATZER Wrzesień 2000 Czy komórki macierzyste mózgu okażą się skuteczne? Wiadomo, że neurony mogą się regenerować tak, jak komórki skóry czy wątroby. Problem w tym, że spontaniczny proces regeneracji jest mało wydajny. Ostatnie badania przeprowadzone przez uczonych z Vancouver ... SYGNAŁY - KSIĘŻYC RZĄDZI OCEANEM ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000 Gdzie naprawdę podziewa się energia przypływów i odpływów morza? Jak się ostatnio okazało w przypadku krążącego wokół Jowisza księżyca Io, planety mogą przekazywać swoim naturalnym satelitom znaczne ilości energii w postaci pływów grawitacyjnych. Polega ... SYGNAŁY - GALAKTYKI JAK AMEBY MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000 Teleskop rentgenowski Chandra sfotografował akt pochłaniania małej galaktyki przez olbrzymią galaktykę z czarną dziurą w środku. W tle dobrze u nas widocznego gwiazdozbioru Perseusza, 320 mln lat świetlnych od Słońca, leży olbrzymia gromada galaktyk ... SYGNAŁY - PENTIUM 4 NA RYNKU BOGDAN MIŚ Wrzesień 2000 Intel znowu na czele wyścigu producentów mikroprocesorów. Pod koniec czerwca, gdy agencje podały, że jesienią br. pojawi się na rynku nowy mikroprocesor Pentium 4, nie można było połączyć się z witryną internetową firmy Intel. Układ ten znany był dotychczas ... SYGNAŁY - WYGIĘTY KAPELUSZ ZIEMI MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000 Nowy dowód na poparcie hipotezy o powstaniu Księżyca wskutek zderzenia. Tak mógł wyglądać układ Ziemia-Księżyc tuż po uformowaniu się Księżyca Coraz więcej wskazuje na to, iż Księżyc ma około 4.5 mld lat i powstała w wyniku kolizji Ziemi z ciałem ... SYGNAŁY - AGRESJA NIE POPŁACA BARBARA PRATZER Wrzesień 2000 Drastyczne metody leczenia raka piersi wcale nie są najlepsze. Choć postępy w leczeniu chorób nowotworowych są wyraźne, wciąż zdarzają się przypadki, z którymi trudno sobie poradzić. Do takich należą nowotwory późno wykryte, które dają przerzuty. W ... SYGNAŁY - NIE JESTEŚMY BEZPIECZNI NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Wrzesień 2000 Polacy czują się zagrożeni. Czy dla skutecznego zwalczania przestępczości należy zaostrzyć kary? Od początku lat dziewięćdziesiątych zdecydowana większość badanych (70%) postrzega Polskę jako kraj, w którym nie żyje się bezpiecznie. A jeszcze w roku ... SYGNAŁY - ATOL BIKINI ZAPRASZA ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000 Słynny na cały świat poligon nuklearny - rajem dla płetwonurków. Atol Bikini od pół wieku budzi ponure skojarzenia z ziemią przeklętą i skażoną po wieczne czasy, jak twierdzili wrogowie USA, próbnymi wybuchami jądrowymi. Tymczasem, zgodnie z przewidywaniami ... SYGNAŁY - DOBRZY ŚPIEWACY W CENIE WOJCIECH MIKOŁUSZKO Wrzesień 2000 Samice wielu ptaków wybierają sobie partnera, który ładnie śpiewa i ma bogaty repertuar. Biologia ewolucyjna każe doszukiwać się zysków, jakie ma samica kojarząca się z samcem, który zna więcej rodzajów pieśni. Zarówno dla jaskółki dymówki, jak i trzciniaka ... SYGNAŁY - NOWY SUPERKOMPUTER FIRMY IBM BOGDAN MIŚ Wrzesień 2000 Znów przekroczono kolejną barierę: 12.3 bln operacji na sekundę. Firma IBM doniosła w ostatnim dniu czerwca o oddaniu do użytku najszybszego superkomputera świata. Maszyna o nazwie ASCI White (od Advanced Strategic Computing Initiative) wykonuje 12.3 ... SYGNAŁY - BUTY PEŁNE ENERGII MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000 Jeśli pomysł się sprawdzi, zbankrutują producenci bateryjek. Zespół angielskich naukowców pod kierownictwem dr. Jima Gilberta z uniwersytetu w Hull skonstruował buty, które wytwarzają energię elektryczną. W podeszwach nowego obuwia zostały zainstalowane ... SYGNAŁY - ZDROWE KOMARY? PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000 Już niedługo malaria będzie musiała poszukać sobie nowego gospodarza. Na malarię cierpi obecnie około 400 mln ludzi i liczba ta ciągle rośnie. Wciąż nie ma jeszcze skutecznej szczepionki przeciwko pierwotniakom wywołującym tę chorobę . Coraz częściej ... SYGNAŁY - ZMIENNE KLIMATY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000 O klimacie Ziemi wiemy coraz więcej, ale proste mechanizmy nie wystarczają do opisu obserwacji. Czy klimat to tylko złożony zestaw cykli o różnym okresie? Lekcję pokory przynosi kilka ostatnio opublikowanych prac naukowych. Wynika z nich, że obserwowana ... SYGNAŁY - LEPIEJ TRZYMAĆ SIĘ Z DALA ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000 Linie wysokiego napięcia zagęszczają aerozolowe zanieczyszczenia. Od dawna mówi się, że niezdrowo mieszkać pod linią wysokiego napięcia lub w jej pobliżu. Przy okazji często myli się emitowane przez te linie promieniowanie elektromagnetyczne z promieniowaniem ... SYGNAŁY - WIRTUALNY WSZECHŚWIAT KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2000 W maju br. astronomowie australijscy udostępnili internautom wyniki wieloletnich obserwacji odległych galaktyk. Od 7 lat zespół ponad 30 naukowców z 11 instytucji pracuje nad sporządzeniem trójwymiarowej mapy Wszechświata. Celem tego przedsięwzięcia ... SYGNAŁY - PIRACTWO KOMPUTEROWE W EUROPIE BOGDAN MIŚ Sierpień 2000 Producenci oprogramowania stracili w ubiegłym roku w Europie 3.6 mld dolarów. Polska znalazła się na liście krajów niebezpiecznych. Z ostatniego raportu Business Software Alliance, międzynarodowej organizacji zajmującej się tym problemem, wynika, ... SYGNAŁY - GORĄCE NARODZINY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000 Na Pacyfiku pojawiła się nowa wulkaniczna wyspa. Podmorskie wulkany, licznie występujące na dnie wszystkich oceanów świata, w większości wygasły. Jeśli ich stożki mieszczą się całkowicie pod wodą, nazywa się je gujotami. Gdy zaś wychodzą na powierzchnię, ... SYGNAŁY - SENNE NEURONY BARBARA PRATZER Sierpień 2000 Coraz bliżej do zgłębienia tajemnicy snu. Choć nie istnieją ludzie, którzy mogliby się obejść bez snu, wciąż dokładnie nie wiadomo, dlaczego zasypiamy. Przypuszcza się, że odpowiedzialne za to neurony znajdują się w przedniej części podwzgórza. Ostatnio ... SYGNAŁY - JAK POWSTAJĄ PRZERZUTY NOWOTWORÓW? GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000 Naukowcy poznali grupę białek podejrzanych o rozprzestrzenianie się komórek rakowych. Komórki nowotworów złośliwych mnożą się w niekontrolowany sposób i atakują inne narządy, tworząc w nich ogniska przerzutowe. Rozregulowanie podziałów komórek rakowych ... SYGNAŁY - WIRUSY ATAKUJĄ KOMÓRKI? MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000 W Hiszpanii pojawiły się ostatnio doniesienia o wirusie, który atakuje telefony komórkowe. Sprawcą tego nieszczęścia miał być wirus Timofonica, który pojawił się ostatnio w hiszpańskich komputerach jako załącznik do plików przesyłanych pocztą e-mail. ... SYGNAŁY - MARS Z BLISKA MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000 NASA udostępniła ponad 20 tys. nowych zdjęć Marsa, w tym śladów wody na jego powierzchni. Sonda Mars Global Surveyor (MGS) wystartowała 7 listopada 1996 roku i dotarła do Marsa 12 września roku następnego. Jako sztuczny księżyc Czerwonej Planety okrążyła ... SYGNAŁY - CMENTARZ NA KSIĘŻYCU? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000 Amerykańska firma Celestis oferuje klientom pochówek na Srebrnym Globie. Za 12.5 tys. dolarów już w przyszłym roku będzie można pochować się lub kogoś na Księżycu. Zapewnia o tym firma Celestis, prowadząca zaawansowane rozmowy z największym komercyjnym ... SYGNAŁY - ILE WAŻY ZIEMIA? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000 Nowe pomiary uściśliły wartość stałej grawitacyjnej i masę naszej planety. Stała grawitacyjna, oprócz stałej Plancka i prędkości światła, to jedna z najważniejszych wartości stałych w fizyce. Dzięki niej potrafimy precyzyjnie obliczać m.in. masy planet ... SYGNAŁY - SUKCES TERAPII GENOWEJ GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000 Dzięki genoterapii dwoje francuskich dzieci powraca do zdrowia. Niedawno cały świat przekonał się, że terapia genowa metoda leczenia polegająca na wprowadzaniu genów terapeutycznych do komórek pacjenta może wiązać się z poważnymi skutkami ubocznymi. ... SYGNAŁY - KLONOWANIE ODMŁADZA? GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000 Czy sklonowany człowiek mógłby dożyć 200 lat? Najnowsze wyniki zdają się to potwierdzać... Trzy lata temu przyszła na świat słynna owieczka Dolly pierwszy sklonowany ssak. Przypomnijmy: klonowanie polega na tworzeniu nowego organizmu na podstawie informacji ... SYGNAŁY - CHIŃCZYCY I ARCHEOLOGIA MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2000 Władze Chin coraz więcej uwagi poświęcają badaniom archeologicznym. Chiny, na których terenie powstała jedna z czterech najstarszych cywilizacji świata (oprócz mezopotamskiej, egipskiej i indyjskiej), nie mogą pochwalić się tak wieloma znaczącymi odkryciami ... SYGNAŁY - BIAŁA PLANETA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000 Wbrew wcześniejszym przypuszczeniom Ziemia prawdopodobnie nigdy całkowicie nie zamarzła. 10 lat temu amerykański geolog Joseph Kirschvink wysunął hipotezę, że zlodowacenia, których ślady zachowały się w skałach sprzed kilkuset milionów lat, były całkowite ... SYGNAŁY - WIELE HAŁASU O NIC? PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000 Wszystkie media świata podały, że zakończono sekwencjonowanie genomu człowieka. Całość ludzkiego DNA mieliśmy poznać w 2005 roku. Tymczasem już pod koniec czerwca br. przedstawiciele międzynarodowego Projektu Badania Ludzkiego Genomu (Human Genome ... SYGNAŁY - ŁATWY CEL MARCIN KOTAS Sierpień 2000 Co sprawia, że komary wolą kąsać ciężarne kobiety? Opublikowane w Lancecie wyniki badań wskazują, iż ciężarne kobiety są znacznie bardziej pociągające dla komarów niż pozostali ludzie. Stwierdzono, że są one dwukrotnie częściej kąsane przez te dokuczliwe ... SYGNAŁY - SAMOCHÓD Z INTERNETU MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000 Szwajcarska firma Rinspeed Design zaszokowała na targach motoryzacyjnych w Genewie nowym samochodem Tatoo.com. Szwajcarski pojazd, bo raczej to określenie pasuje do Tatoo.com, to uosobienie możliwości nowoczesnej techniki i wzornictwa przemysłowego. ... SYGNAŁY - SAMOLOT PRZYSZŁOŚCI JERZY LIWIŃSKI Sierpień 2000 Za 5 lat Airbus A3XX będzie największym samolotem pasażerskim. Analitycy największych producentów lotniczych szacują, że w najbliższym dwudziestoleciu światowa flota samolotów pasażerskich podwoi się i będzie liczyć około 23 tys. maszyn zawierających ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2000 Postępy śmiechologii Zespół Badania Bliźniąt (Twins Research Unit) przy szpitalu Św. Tomasza w Londynie zajmuje się głównie badaniem takich problemów, jak osteoporoza, artretyzm czy choroba naczyń wieńcowych. Niedawno jednak, pewnie z tęsknoty za jakimś ... SYGNAŁY - GENY Z WYKOPALISK WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000 Badania genetyczne pozwalają odtworzyć, jak niedźwiedzie brunatne zasiedlały Alaskę. Analiza kopalnego DNA jest ostatnio popularną dziedziną nauki. Dotychczas jednak naukowcy zajmowali się głównie analizą pokrewieństw między niedawno wymarłymi a współcześnie ... SYGNAŁY - NIE TAKIE ZDROWE - JAK GŁOSZĄ MEDIA. MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000 Dziennikarze wyolbrzymiają zalety nowych leków. Według autorów raportu opublikowanego w New England Journal of Medicine większość artykułów o nowych lekach ukazywała jedynie korzyści, ignorując jednocześnie ryzyko i skutki uboczne ich stosowania. ... SYGNAŁY - DIETA SPOSOBEM NA RAKA? BARBARA PRATZER Sierpień 2000 Zapobieganie nowotworom jelita grubego jest trudniejsze, niż się wydawało, ale warto zdrowo się odżywiać. O tym, że dieta uboga w tłuszcze, za to bogata w pełnoziarniste produkty zbożowe, jest bardzo zdrowa, wiedzą wszyscy. Jej wartość polega nie tylko ... SYGNAŁY - WYMIERANIE-ODRADZANIE WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000 Jak szybko życie odbudowuje straty po epizodach wymierania? Właściwie nie wiadomo, dlaczego nigdy szczegółowo nie zbadano procesu odradzania się życia. Większość prac koncentrowała się na wymieraniach, zwłaszcza zaś na tych największych. Dotychczas ... SYGNAŁY - KARNE POD LUPĄ PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000 Dotąd rzutami karnymi zajmowali się jedynie piłkarze. Teraz dołączyli do nich także naukowcy. Każdy kibic wie, że nie ma bardziej dramatycznego rozstrzygnięcia piłkarskiego meczu niż rzuty karne. Piłka ustawiona 11 m od bramki. O sukcesie decyduje ... SYGNAŁY - MOST PRZEZ PLAMĘ MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000 Sfotografowano podwójny "most świetlny" nad jedną z wielkich plam słonecznych. W obszarze plamy słonecznej temperatura jest znacznie niższa niż w otoczeniu, zaś pole magnetyczne znacznie silniejsze. Stosunkowo niska temperatura sprawia, ... SYGNAŁY - JUBILEUSZ RADIOASTRONOMII MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000 Największy działający przyrząd radioastronomiczny obchodzi swoje dwudziestolecie. W 1980 roku nieopodal miejscowości Socorro w stanie Nowy Meksyk oddano do użytku ogromny zestaw radioteleskopów, znany wśród astronomów pod nazwą VLA (Very Large Array). ... SYGNAŁY - EXPO 2000 - BOCIANY, ŻUBRY I BOLESŁAW CHROBRY PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000 Drewniane chaty, białowieskie żubry i żupy solne atrakcją polskiego pawilonu. Na Expo 2000 - ostatnią wystawę światową w tym stuleciu - ściągają do Hanoweru tysiące zwiedzających. Wielu z nich także do polskiego pawilonu. Kontrowersyjny pomysł, aby ... SYGNAŁY - BRAZYLIA OCIEKA RTĘCIĄ ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Lipiec 2000 Wszyscy wiemy o wypalaniu Puszczy Amazońskiej, ale nie wiemy, że jest także zatruwana rtęcią. W latach osiemdziesiątych naszego stulecia w dorzecze Amazonki ściągnął tłum bezrobotnych poszukujących złota. W przeciwieństwie do północnoamerykańskich poprzedników ... SYGNAŁY - ILE GENÓW MA CZŁOWIEK? GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000 Po zsekwencjonowaniu chromosomu 21. można przypuszczać, że jest ich mniej, niż sądzono. Chromosom 21. jest bardzo mały, ale zakodowana w nim informacja genetyczna jest niezwykle interesująca dla lekarzy i biologów. Obecność dodatkowej kopii chromosomu ... SYGNAŁY - ŁOSKOT PADAJĄCEGO ŚNIEGU PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2000 Bombardowanie płatkami śniegu dokucza zwierzętom wodnym? Czy możecie wyobrazić sobie delikatne, puszyste płatki śniegu opadające powoli na jezioro? Doprawdy trudno o bardziej piękną i nastrojową scenę. Tymczasem dla zwierząt wodnych będzie to widowisko, ... SYGNAŁY - KOSMICZNA KLĘSKA MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000 Po dwóch latach splajtowała sieć telefonii satelitarnej Iridium. Kiedy w połowie 1998 roku powstało Iridium, wydawało się, że będzie to olbrzymi sukces. Tym bardziej iż projekt satelitarnej telefonii, firmowany m.in. przez Motorolę, pochłonął ponad ... SYGNAŁY - KTO CZEGO SZUKA W SIECI? MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000 AOL wygrywa w rankingach popularności. Według badań firmy Nielsen/NetRatings, przeprowadzonych w pierwszej połowie kwietnia, najczęściej odwiedzaną stroną w Internecie jest amerykański portal AOL, który w ciągu tygodnia obejrzało 25.7 mln osób. Drugie ... SYGNAŁY - PODZIELONA ANTARKTYDA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 Zachodnia i wschodnia Antarktyda są odrębnymi płytami tektonicznymi. Badania geofizyczne przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców dowiodły istnienia starej strefy rozszerzania się skorupy ziemskiej, dzielącej Antarktydę na dwie części. Odkrycie ... SYGNAŁY - CHANDRA W ROLI DALMIERZA MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000 Orbitalny teleskop rentgenowski nową metodą wyznaczył odległość do jednej z galaktycznych czarnych dziur. Wyznaczanie odległości obserwowanych obiektów przysparza astronomom wielu kłopotów. Metodą bezpośrednią za pomocą kosmicznego odpowiednika ziemskiej ... SYGNAŁY - GENY STAROŚCI GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000 Co jest główną przyczyną starzenia się komórek i organizmów? Przewlekłe uszkodzenie materiału genetycznego, spowodowane przez wieloletnie gromadzenie się mutacji w DNA komórek? Stopniowe skracanie telomerów zakończeń chromosomów, które działają jak ... SYGNAŁY - GADAJĄCY APARAT MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000 Nowy Olympus pozwala nagrywać krótkie filmiki o cyfrowej jakości. W USA pojawi się niedługo nowy cyfrowy aparat fotograficzny firmy Olympus, który nie tylko pozwala wykonywać wysokiej jakości zdjęcia o rozdzielczości do 2048 x1536 pikseli, ale również ... SYGNAŁY - CZY MIĘSO Z GRILA POWODUJE RAKA? PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2000 Podczas biesiady na łonie natury lepiej unikać mięs pieczonych na grilu lub ognisku. Do takich wniosków doszli uczestnicy niedawnej konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Badań nad Rakiem (American Association for Cancer Research). Przedstawiono na ... SYGNAŁY - MAPY Z AUTOMATU ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 W USA pojawią się niedługo pierwsze automaty z mapami na zamówienie. To marzenie każdego turysty. Wystarczy podać interesujący nas obszar, zaznaczyć, co nas interesuje na mapie, i po chwili wyjąć z podajnika gotowy produkt. Tak mają działać skomputeryzowane ... KRÓLEWSKIE PTAKI KAZIMIERZ WALASZ Lipiec 2000 Z czym kojarzy się majestatyczny, biały łabędź? Zapewne nie z tradycyjnym wigilijnym posiłkiem... Tymczasem jeszcze sto lat temu łabędzie były w Anglii cenionym świątecznym przysmakiem. Mieszkańcy Wysp Brytyjskich słyną z przywiązania do tradycji. Jej ... SYGNAŁY - TAJEMNICE WIRTUALNEJ MONETY BOGDAN MIŚ Lipiec 2000 Matematyk z Cambridge wykazał, że cienka warstwa powietrza odgrywa decydującą rolę w zjawisku wirowania monety. Kiedy nadamy monecie ruch obrotowy wokół osi, puszczając ją na powierzchni stołu jak popularnego "bączka", ruch ten wskutek tarcia ... CZERWONY LEPSZY PAWEŁ WERNICKI Lipiec 2000 Dawniej podejrzewano, że pomidory wywołują raka. Dziś przeciwnie - mówi się, iż chronią przed nowotworami i miażdżycą. Czy można w to wierzyć, skoro związane z tym badania finansują głównie producenci przecierów i sosów pomidorowych? Od dawna wiadomo ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 2000 Dzieci siedmiu matek... Wszyscy Europejczycy są potomkami siedmiu kobiet, które przybyły na nasz stary kontynent w rozmaitym czasie w ciągu ostatnich 45 tys. lat. Tak przynajmniej twierdzi prof. Bryan Sykes z Oxford University w Anglii. Sykes, zajmujący ... SYGNAŁY - PORNOGRAFIA NA CENZUROWANYM NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 2000 Świerszczyki zbyt łatwo dostępne Pornografia wzbudziła u nas ostatnio falę gorących dyskusji. Sejm uchwalił całkowity zakaz produkcji i rozpowszechniania pornografii, jednak nie podpisał jej prezydent. Ankieterzy CBOS-u zadali Polakom pytania dotyczące ... SYGNAŁY - ZAKRĘCONE SERCE GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000 Nasza pompa życia jest bardziej skomplikowana, niż się wydawało. Serduszka rysowane przez zakochanych nie mają wiele wspólnego z prawdziwym, bardzo skomplikowanym kształtem ludzkiego serca. Ta rytmicznie kurcząca się pompa mięśniowa jest zbudowana z ... SYGNAŁY - W MOCNYM USCISKU EROSA MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000 Sonda NEAR krąży obecnie zaledwie 50 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy dodano dla upamiętnienia amerykańskiego pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) została 14 lutego br. pierwszym w historii ... SYGNAŁY - I LOVE STORY... BOGDAN MIŚ Lipiec 2000 5 maja 2000, piątekAtakuje nowy wirus poczty elektronicznej W Internecie pojawił się nowy wirus pocztowy. Rozprzestrzenia się w postaci listu elektronicznego z tematem "ILOVEYOU". W treści zawiera tekst "kindly check the attached LOVELETTER ... SYGNAŁY - OGNIWA PALIWOWE CORAZ REALNIEJSZE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 Wynaleziono katalizator pozwalający spalać węglowodory w całkowicie czysty sposób. Choć co dzień spalamy w silnikach samochodowych i kuchenkach gazowych ogromne ilości węglowodorów, nie wiemy dokładnie, jak przebiega proces spalania tych związków z ... SYGNAŁY - ZORZA POLARNA W TROPIKACH MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000 Kwietniowa zorza była widoczna od bieguna północnego niemal po zwrotnik Raka. Bieżący rok jest okresem wzmożonej aktywności Słońca, która właśnie teraz osiąga swe kolejne maksimum. Naszą gwiazdę dzienną pokrywają wyjątkowo liczne i wyjątkowo duże plamy, ... SYGNAŁY - CZY TELEFONY KOMÓRKOWE SZKODZĄ ZDROWIU? MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000 Mimo braku podstaw do stwierdzenia szkodliwości telefonów komórkowych, naukowcy radzą ostrożność. Po trwających prawie rok w Wielkiej Brytanii badaniach wpływu fal emitowanych przez telefony komórkowe na ludzkie zdrowie grupa angielskich naukowców doszła ... SYGNAŁY - NIEPEWNE LODY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 Globalne ocieplenie nie grozi nam potopem. Klimatolodzy od lat straszą ludzkość perspektywą potopu, spowodowanego globalnym ociepleniem: czapy polarne obu biegunów zaczną topnieć, podnosząc poziom oceanów i zatapiając niżej położone obszary lądu. Nie ... SYGNAŁY - NIESTAŁE WNĘTRZE ZIEMI WOJCIECH MIKOŁUSZKO Lipiec 2000 Z ostatnich badań wynika, że jądro Ziemi wygląda trochę inaczej, niż dotychczas przypuszczali geolodzy. Promień naszej planety wynosi około 6370 km. Nawet więc najgłębsze wiercenia sięgające kilkunastu kilometrów nie są w stanie nic powiedzieć o wnętrzu ... SYGNAŁY - ZAGINIONE ŚWIĄTYNIE BZ Lipiec 2000 Polscy archeolodzy dokonali sensacyjnego odkrycia w Sudanie. Między III a IV kataraktą na Nilu znaleziony został duży zespół kultowy położony na obydwu brzegach rzeki, miasto i cmentarzysko z czasów panowania królestwa Kusz (X wiek p.n.e.-IV wiek n.e.). ... SYGNAŁY - POLOWANIE W KOSMOSIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000 W drobinach pyłu międzygwiazdowego Stardust znalazł cząsteczki związków organicznych. Sonda Stardust, która opuściła Ziemię 7 lutego 1999 roku, zmierza ku komecie Wild 2. Cel podróży ma osiągnąć dopiero za 4 lata, lecz już teraz realizuje swój program ... SYGNAŁY - ODWLEKANIE HUNTINGTONA GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000 Nie ma jak aktywne, urozmaicone życie. Pląsawica Huntingtona to przewlekłe, uwarunkowane genetycznie uszkodzenie mózgu. Do objawów tej choroby należą postępujące otępienie psychiczne i różne objawy neurologiczne, na przykład mimowolne ruchy kończyn. ... SYGNAŁY - OKRZEMKI I LASY PRZECIW OCIEPLENIU ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 Sezonowe zakwity planktonu wokół Antarktydy sprawnie usuwają z powietrza dwutlenek węgla. Dwutlenek węgla jest tak samo ważny dla roślin zielonych, jak tlen dla zwierząt i ludzi służy do oddychania. Atmosferyczne stężenie tego gazu, obarczanego winą ... SYGNAŁY - OZON WYMARZŁ ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000 W tym roku nad Arktyką znów jest bardzo mało ozonu. W kwietniu br. zakończono szeroko zakrojone badania nad czynnikami warunkującymi stężenie stratosferycznego ozonu nad Arktyką. Każdej zimy nad biegunem północnym tworzy się rozległy, zimny i powolny ... SYGNAŁY - WSZYSTKIM PO RÓWNO NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000 Coraz więcej Polaków jest przeciwnych rosnącemu zróżnicowaniu zarobków i rozwarstwieniu społecznemu. Polacy są niemal powszechnie (81%) przekonani o tym, że aby osiągnąć w naszym kraju dobrobyt, należy wysoko wynagradzać tych, który dobrze pracują. ... SYGNAŁY - UBRANY W KOMPUTER MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000 Hełm zamiast monitora? Wearable computing to technologia, która dopiero zaczyna schodzić pod strzechy. Wykorzystywana do tej pory jedynie w przemyśle, wojskowości i medycynie ma szansę już niedługo podjąć rywalizację przenośnymi notebookami. Jej idea ... SYGNAŁY - SAMCE LUBIĄ DUŻY ODWŁOK PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000 Od dawna wiadomo, że to kobiety rządzą światem. A ich figura jest zawsze w cenie. Te dwie stare prawdy potwierdzili ostatnio amerykańscy entomolodzy. U ogromnej większości zwierząt na Ziemi zaloty spadają na głowę samca. Musi zrobić wszystko, żeby przypodobać ... SYGNAŁY - BAKTERIE Z PIEKŁA RODEM GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000 Rodzina ekstremofilów powiększyła się o nowego członka. Wyobraźmy sobie podziemny zbiornik wodny podgrzany do 40°C, pełen różnych związków chemicznych (m.in. trujących pochodnych arsenu) i tak silnie zakwaszony, że pH zbliża się w nim do zera. Teoretycznie ... SYGNAŁY - TRĄBA POWIETRZNA NA MARSIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000 Wyjaśniono zagadkę ciemnych kresek na powierzchni Czerwonej Planety. Sonda Mars Global Surveyor (MGS), która od września 1997 roku krąży wokół Marsa, wielokrotnie znajdowała na jego powierzchni dziwne, ciemne zygzaki o długości dochodzącej do kilku ... SYGNAŁY - KOMPUTEROWE OLBRZYMY MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000 Co szósty europejski superkomputer znajduje się w Polsce. Jak podaje Komitet Badań Naukowych, w naszym kraju pracują już 24 takie maszyny. Najpotężniejsza z nich, Cray SV1 - 1A, stoi w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego przy Uniwersytecie ... SYGNAŁY - NAPRAWA DNA I P53 GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000 O tym, jak białko p53 chroni komórkę przed transformacją nowotworową, napisano tysiące prac naukowych. Wszyscy wiedzą, że p53 wykrywa błędy w DNA i zatrzymuje cykl komórkowy, żeby uszkodzona komórka mogła spokojnie naprawić swój genom, a w przypadku ... SYGNAŁY - BEZPAŃSKIE PLANETY MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000 W mgławicy Oriona odkryto planety, które nie krążą wokół żadnej z gwiazd, lecz błądzą w przestrzeni kosmicznej. Gwiazda to obiekt, którego wnętrze jest na tyle gorące, że mogą w nim zachodzić reakcje syntezy helu z wodoru, nazywane też nieściśle "spalaniem" ... SYGNAŁY - GDZIE STUDIOWAĆ? MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 2000 W kwietniu ogłoszono ranking najlepszych polskich uczelni. Od dawna wiadomo, że ukończenie uczelni powszechnie uznawanej za bardzo dobrą pozwala jej absolwentom śmielej poszukiwać pracy. Jakie szkoły zostały uznane za najlepsze w ogólnopolskim Rankingu ... SYGNAŁY - NADCHODZI MIKROREWOLUCJA MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000 Dyski o pojemności 500 GB wkrótce wyznaczą nowy standard w domowej elektronice. Już niedługo w domowych urządzeniach audio i wideo pojawią się tanie, miniaturowe dyski o dużej pojemności. Już teraz zastąpiły pamięci typu flash w kilku aparatach cyfrowych, ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 2000 Morowe pazury W wielu ludzkich mitach i ludowych opowieściach długie paznokcie (a także szpony i pazury) mają zdecydowanie negatywne konotacje, choć w pewnych kulturach są też traktowane jako dowód elegancji i wysokiej hierarchii społecznej. Niedawny ... SYGNAŁY - TRAGEDIA PIONOWZLOTU MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000 Czy katastrofa Ospreya wpłynie na dalsze losy tych samolotów? Należący do amerykańskiej piechoty morskiej pionowzlot MV-22 Osprey uległ katastrofie podczas nocnych ćwiczeń desan-towych. Zginęło 15 żołnierzy i 4 członków załogi. Według niektórych świadków ... SYGNAŁY - MUCHA CHORA NA PARKINSONA GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000 Naukowcy chcą badać leki na takich owadach, które mogą pomóc ludziom. Choroba Parkinsona jest spowodowana uszkodzeniem pewnych komórek nerwowych mózgu. Poziom dopaminy (neuroprzekaźnika wydzielanego przez te komórki) spada, więc układ nerwowy przestaje ... SYGNAŁY - ZATRZYMAĆ EBOLĘ PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000 Zaświtała wreszcie nadzieja na lek przeciwko morderczemu wirusowi. Wirus Ebola znany jest od prawie ćwierć wieku jako niezwykle groźny zabójca mieszkańców Afryki. Pomimo to do dziś uczeni nie znaleźli lekarstwa na wywoływaną przezeń gorączkę krwotoczną. ... GLOWA DO GÓRY MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000 Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 czerwca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 30 czerwca o 22:00 i 15 lipca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ... SYGNAŁY - GENOMIKA ZAMIAST ANTYBIOTYKÓW PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000 Obietnice badaczy genomów zaczynają się spełniać. Analiza całych genomów różnych organizmów może dostarczyć bezcennej wiedzy o molekularnych podstawach życia. Naukowcy obiecują niezliczone korzyści wynikające ze znajomości całego DNA żywych istot: dotrzemy ... SYGNAŁY - PALACZOM POD ROZWAGĘ BARBARA PRATZER Czerwiec 2000 Ważna informacja dla tych, którzy chcą rzucić palenie i potrzebują dodatkowej motywacji. Wiadomo, że palacze papierosów bardziej narażeni są na choroby układu krążenia, nowotwory złośliwe, zwłaszcza płuc i krtani, przewlekły nieżyt dróg oddechowych. ... SYGNAŁY - ŻEGLUJĄC MIĘDZY GWIAZDAMI MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000 Poruszające się z prędkością 25 km/s Słońce wzbudza falę uderzeniową. Łódka płynąca po stawie wzbudza falę o kształcie klina, tym węższego, im szybciej płynie. Podobną, lecz niewidoczną falę wzbudza w powietrzu samolot. Gdy przekroczy prędkość dźwięku, ... SYGNAŁY - PODZIEMNY LAS WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000 W amerykańskim stanie Michigan odkryto las zagrzebanych w piachu świerków, które stoją tam od 10 tys. lat. Przypuszcza się, że drzewa zostały zasypane materiałem z roztapiającego się lodowca, który wtedy znajdował się zaledwie kilka kilometrów na północ ... SYGNAŁY - INTELIGENTNY SKALPEL BARBARA PRATZER Czerwiec 2000 Najlepszą metodą wyleczenia raka jest zupełne wycięcie guza. Onkolodzy nie mają wątpliwości, że radykalne wycięcie nowotworu najszybciej i najmniejszym kosztem dla zdrowia pacjenta likwiduje chorobę. Zarówno naświetlania, jak i chemioterapia obciążają ... SYGNAŁY - PODRÓŻ W CZASIE GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000 Czy neandertalczyk był naszym przodkiem? Ostatnie odkrycie zasiało poważne wątpliwości. Jak wyglądały geny przodków człowieka? Przekonali się o tym rosyjscy naukowcy, którym udało się wyizolować materiał genetyczny ze zwłok neandertalczyka znalezionego ... SYGNAŁY - ZIELE IGLASTE WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000 Przodkowie świerka, sosny czy sekwoi stosowali strategię przetrwania raczej pokrzywy niż drzew. Rośliny iglaste są drzewami. Dobrze przecież znamy polskie świerki, syberyjskie limby, amerykańskie sekwoje czy libańskie cedry. Wszystkie te rośliny rosną ... SYGNAŁY - CZARNA OWCA W PALIWIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2000 Niektóre substancje powszechnie dodawane do benzyny są szkodliwe. Od kiedy w latach osiemdziesiątych uznano, że należy ograniczać ilość szkodliwych związków chemicznych, wydobywających się z rur wydechowych samochodów, na całym świecie zaczęto wzbogacać ... SYGNAŁY - CO WIEMY O MÓZGU? BARBARA PRATZER Czerwiec 2000 Polacy lepsi od Włochów i Szwajcarów W Wielkiej Brytanii, we Włoszech, Szwajcarii i w Polsce przeprowadzono badania, które miały ujawnić, co przeciętny obywatel wie na temat chorób związanych z mózgiem. Wynika z nich, że niewiele. Dla nas pocieszające ... SYGNAŁY - ELEKTRONICZNY STRAŻNIK BOGDAN MIŚ Czerwiec 2000 Zaobrączkowany więzień może korzystać z ograniczonej wolności. Były minister rządu JKM i gwiazda telewizji brytyjskiej, Jonathan Aitken, został niedawno wypuszczony z więzienia po odsiedzeniu siedmiu miesięcy z półtorarocznego wyroku za krzywoprzysięstwo ... SYGNAŁY - ATAK NA MERLINA KRZYSZTOF JERZYK Czerwiec 2000 Największa w Polsce księgarnia internetowa została kilkakrotnie zaatakowana przez hackerów. Merlin obchodził 1 kwietnia swoje pierwsze urodziny i z tej okazji przygotował prezent dla swych internetowych klientów. Być może splot dwóch dat, rocznicy powstania ... SYGNAŁY - ENERGIA Z SADZAWKI PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000 Czy pospolity glon może produkować paliwo rakietowe z wody i światła? Co zrobimy, gdy wyczerpią się zasoby węgla, ropy czy gazu i nie zmieni negatywne nastawienie do energetyki jądrowej? Albo gdy dalsze ich stosowanie zagrozi postępującą dewastacją ... SYGNAŁY - WAŻNY GOŚĆ Z KOSMOSU ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2000 Udało się odnaleźć szczątki dużego meteorytu, który spadł na Kanadę. Nocą 18 stycznia, nad terytorium Yukonu w północno-wschodniej Kanadzie pojawiła się kula ognia, ciągnąca za sobą pióropusz dymu. Huk, towarzyszący upadkowi meteorytu, słyszalny był ... SYGNAŁY - NAGRODY IM. STEINHAUSA ROZDANE REDAKCJA Maj 2000 Nagrody im. Steinhausa rozdane Redaktor naczelny Wiedzy i Życia (na zdjęciu po prawej) odebrał z rąk prof. Ewy Łętowskiej, przewodniczącej jury i prof. Janusza Hamana, członka rady i zarządu Polskiej Fundacji Upowszechniania Nauki nagrodę im. Hugona ... SYGNAŁY - CHANDRA I CZARNE DZIURY MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000 Teleskop rentgenowski Chandra wpadł na trop nietypowej czarnej dziury. W tle gwiazdozbioru Andromedy, 2 mln lat świetlnych od nas, znajduje się bliźniaczo podobna do naszej galaktyka spiralna, powszechnie nazywana Mgławicą Andromedy. Jest to jedna ... SYGNAŁY - GRZYBY JAK KWIATY WOJCIECH MIKOŁUSZKO Maj 2000 Wilczomlecz sosnka jest bardzo pospolitą rośliną w całej Europie. Co roku na wiosnę z zagrzebanego w ziemi kłącza wyrasta gęsto ulistniona łodyga. W kwietniu lub maju na jej szczycie rozwijają się charakterystyczne żółte kwiatostany. Słodki nektar przyciąga ... SYGNAŁY - SATELITARNY ANIOŁ STRÓŻ PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2000 Już w najbliższych latach określenie "zaginiony" może zniknąć z policyjnych kronik. Satelitarny system globalnej lokalizacji GPS [patrz: "Satelitarny przewodnik", WiŻ nr 4/2000] może pomóc nie tylko żeglarzom chcącym dokładnie ustalić ... SYGNAŁY - RYBA TROJAŃSKA? MISO Maj 2000 Czy jedna genetycznie zmodyfikowana ryba może doprowadzić do wyginięcia całej populacji jej niezmodyfikowanych braci i sióstr? Symulacje komputerowe przeprowadzone przez Williama Muira i Richarda Howarda z Purdue University w West Lafayette wskazują, ... SYGNAŁY - TEMPERATURA SMAKU GRZEGORZ NALEPA Maj 2000 Od czego zależy smak pożywienia? Kiedy coś jemy, pobudzamy nie tylko kubki smakowe, ale i receptory zapachu, temperatury, dotyku, a nawet bólu. Mózg tworzy wyobrażenie smaku na podstawie informacji docierających z tych wszystkich receptorów. Wyłączenie ... SYGNAŁY - NASZ DRUGI KSIĘŻYC MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000 Niedawno odkryto drugiego naturalnego satelitę Ziemi. Jest to niewielki obiekt, który porusza się po orbicie o kształcie podkowy. Procesy i zjawiska całkowicie sprzeczne z intuicją nie są wyłączną specjalnością teorii względności i mechaniki kwantowej. ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 2000 Skandynawskie wilki schodzą na psy Biolodzy ze szwedzkiego uniwersytetu w Uppsali znaleźli niedawno w pobliżu Oslo szczeniaka, który okazał się krzyżówką wilczycy i psa. Zważywszy, że w całej Skandynawii pozostało jeszcze 50-70 dziko żyjących wilków, ... SYGNAŁY - ECHA SUPERNOWEJ 1987A MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000 W Wielkim Obłoku Magellana jeden po drugim rozbłyskują fajerwerki - echa wybuchu supernowej. Zewnętrzne warstwy gwiazdy, która wybucha jako supernowa, rozbiegają się z prędkościami sięgającymi kilkudziesięciu tysięcy km/s. W zderzeniu z niemal nieruchomą ... SYGNAŁY - LECZĄC, NIE SZKODZIĆ AM Maj 2000 Chroniąc przewód pokarmowy przed wrzodami, można uzyskać dokładnie odwrotny efekt. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to grupa farmaceutyków znana każdemu, kto choć raz był przeziębiony, bolał go ząb czy głowa lub choruje np. na reumatyzm. Najpopularniejszym ... SYGNAŁY - PRZECIĘTNY GENIUSZ PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2000 Nawet mając przeciętny mózg, można dokonać genialnych odkryć. Naukowcy nie ustają w poszukiwaniu zależności pomiędzy budową mózgu a zdolnościami intelektualnymi człowieka. Chcąc rozwikłać tę zagadkę, uczeni zakonserwowali mózg Alberta Einsteina po śmierci ... SYGNAŁY - BEZSENNY MÓZG GRZEGORZ NALEPA Maj 2000 Zamiast zarywać noc przed egzaminem, lepiej się dobrze wyspać! Bezsenność jest szczególnie uciążliwa dla układu nerwowego. Większość narządów naszego organizmu może odpoczywać w stanie czuwania, ale kora mózgowa musi być gotowa do błyskawicznej reakcji ... SYGNAŁY - WIWAT OTTON III JACEK WRZESIŃSKI Maj 2000 1000 lat temu cesarz Otton III pokonał drogę z Ostrowa Lednickiego do Gniezna, pielgrzymując do grobu świętego Wojciecha. W czerwcu wyruszy orszak, aby przejść tę samą trasę. W czerwcu nad Jeziorem Lednickim stanie obóz, a w namiotach zamieszka około ... SYGNAŁY - STERYLNA MARSJAŃSKA SIARKA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000 Analizy izotopowe siarki z marsjańskich meteorytów wykazały, że nie nosi śladów działalności organizmów żywych. Gdy sonda Pathfinder zaczęła przesyłać pierwsze analizy chemiczne marsjańskich skał, wykonane przez jeżdżącego po okolicy Sojournera, naukowców ... SYGNAŁY - ŚLADAMI SZMARAGDÓW ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000 Dzięki badaniom izotopowym można określić, skąd pochodzą klejnoty. Szmaragdy od wieków są najbardziej poszukiwanymi kamieniami szlachetnymi, cenionymi nieraz wyżej od diamentów. Nic w tym dziwnego, bo klarowne, błyskające nasyconą zielenią jubilerskie ... SYGNAŁY - TAJEMNICZE UCHO AMERYKI MICHAŁ MIŚ Maj 2000 Echelon, system podsłuchowy z czasów "zimnej wojny", służy do śledzenia partnerów handlowych Stanów Zjednoczonych. W połowie lutego br. w Parlamencie Europejskim zawrzało. Tym razem jednak nie z powodu austriackiego rządu, ale elektronicznego ... SYGNAŁY - AMERYKANIE PRZEZ SATELITĘ, ANGLICY PRAWIE ZA DARMO MICHAŁ MIŚ Maj 2000 Microsoft stawia na komunikację internetową za pośrednictwem satelitów. W Wielkiej Brytanii dostęp do Internetu będzie darmowy. Amerykański gigant Microsoft postanowił jako pierwszy zaoferować dostęp do Internetu za pośrednictwem satelitów. W tym ... SYGNAŁY - HOLOCEN ZUPEŁNIE ZWYCZAJNY? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000 Klimat ostatniego ciepłego okresu międzylodowcowego bardziej przypominał nasze czasy, niż dotąd przypuszczano. Ostatnie 10 tys. lat historii naszej planety, nazywane przez geologów holocenem, uważa się za okres niezwykłej stabilności klimatu. Pogląd ... SYGNAŁY - WIRTUALNA TURYSTYKA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000 Już niebawem, nie ruszając się z domu, można będzie poznać dowolny zakątek naszego globu. Ciekawie byłoby przejść się po wirtualnym Paryżu. Co prawda, w kawiarni można by wypić tylko wirtualną kawę, ale jakież wartości poznawcze niesie ze sobą możliwość ... SYGNAŁY - SIEĆ SIĘGA W KOSMOS BOGDAN MIŚ Maj 2000 W przyszłym roku zaczną działać satelity wyspecjalizowane w przekazywaniu danych internetowych. Arianespace - komercyjna gałąź Europejskiej Agencji Kosmicznej, poinformowała na początku lutego o porozumieniu z firmą iSKY z Denver w sprawie wprowadzenia ... SYGNAŁY - ŚWIAT W KOMPUTERZE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000 Najdokładniejsza mapa świata jest już w drodze dzięki pomiarom radarowym wahadłowca Endeavour. Wahadłowiec Endeavour 22 lutego br. przywiózł na Ziemię około 10 TB danych (pojemność 15 tys. dysków CD-ROM), które posłużą do wykonania najdokładniejszej ... SYGNAŁY - KOMPUTEROWA PIELĘGNIARKA GRZEGORZ RAWICZ-MAŃKOWSKI Maj 2000 Ludzie w podeszłym wieku często wymagają pomocy i opieki. Czy robot może w tym wyręczyć rodzinę lub pielęgniarkę? Żyjemy coraz dłużej. Osiągnięcie wieku 80 lat w krajach rozwiniętych jest obecnie czymś zwyczajnym. Stajemy jednak przed problem: jak zapewnić ... SYGNAŁY - NA GOLFA - W KASKU? BARBARA PRATZER Maj 2000 Silne uderzenie piłką golfową w głowę może wywołać chorobę nawet po kilku latach. Do niedawna grę w golfa znaliśmy głównie z filmów, teraz kto chce go na to stać może sam spróbować, ponieważ pól golfowych wciąż w Polsce przybywa. Przed podjęciem decyzji ... SYGNAŁY - SUPERZDROWE ZIEMNIAKI MISO Maj 2000 Sztuczny gen powstały z połączenia genów jedwabnika oraz pszczoły może chronić ziemniak przed chorobami. Grupa naukowców z Victoria University w Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie stworzyła syntetyczny gen poprzez połączenie genu cekropiny jedwabnika z ... SYGNAŁY - KOMÓRKA NA PALEC MICHAŁ MIŚ Maj 2000 Firma Sagem zaprezentowała najbezpieczniejszy telefon komórkowy. Techniki znane do tej pory głównie z filmów o Jamesie Bondzie znajdują zastosowanie także w życiu codziennym. Jedną z nich jest system zabezpieczający telefon komórkowy przed niepowołanym ... SYGNAŁY - BARDZIEJ WRAŻLIWI CZY UCIĄŻLIWI? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Maj 2000 Około 780 tys. Polaków, czyli mniej więcej co pięćdziesiąty z nas, leczy się w przychodniach lub szpitalach psychiatrycznych. Jaki jest nasz stosunek do chorych psychicznie? Niemal powszechnie sądzi się, że chorzy psychicznie to osoby częściej niż inne ... SYGNAŁY - WIOSNA NA MARSIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000 Sonda Mars Global Surveyor udokumentowała nadejście wiosny w podbiegunowych obszarach Marsa. W okolicy południowego bieguna Marsa wiosna zaczęła się na początku sierpnia 1999 roku i trwała prawie pół ziemskiego roku. Z jej nadejściem zaczęła sublimować ... SYGNAŁY - BIZNESMENI O SIECI MICHAŁ MIŚ Maj 2000 Menedżerowie z Europy Centralnej przewidują, że w ciągu najbliższych kilku lat Internet zdominuje komunikację w biznesie. Według badań dotyczących znaczenia Internetu w biznesie, które zostały przeprowadzone przez agencję Hauska & Fleishmann-Hillard ... SYGNAŁY - CHEMIOTERAPIA GENOWA GRZEGORZ NALEPA Maj 2000 Uczeni nie ustają w poszukiwaniu nowych sposobów leczenia raka. Terapia genowa - zwalczanie chorób związane z wprowadzaniem leczniczych genów do komórek - może posłużyć do udoskonalenia metod leczenia nowotworów. Naukowcy z Wiednia i Rostocku wykorzystali ... SYGNAŁY - UNIWERSALNY CZAS INTERNETOWY BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Czy na wzór czasu GMT powstanie czas GET? Królewskie Obserwatorium w Greenwich już od blisko wieku jest źródłem oficjalnego pomiaru czasu dla naszego globu, a czas GMT (Greenwich Mean Time) wyznacza uniwersalny czas światowy, stanowiąc podstawę do określenia ... SYGNAŁY - WENUS SPOD SANDOMIERZA JAN FIEDORCZUK Kwiecień 2000 Figurka kobiety, znaleziona koło Sandomierza, liczy około 15 tys. lat. W Wilczycach (województwo świętokrzyskie) ekipa Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w czasie dwóch sezonów badań wykopaliskowych odkryła niezwykle cenne zabytki. Wśród około ... SYGNAŁY - OKIENKA NA INDEKSIE? BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Chiny rozważają zakaz kupowania Windows 2000 i szykują własny system operacyjny. Według artykułu opublikowanego w "Yangcheng Evening News", rząd Chin rozważa wprowadzenie zakazu kupowania przez administrację państwową Windows 2000. Jest ... SYGNAŁY - KUPER DINOZAURA KAROL SABATH Kwiecień 2000 Czy niektóre drapieżne dinozaury są w istocie wtórnie nielotnymi praptakami? Wszystkie ptaki (oprócz praptaka) mają skrócony ogon, złożony ze zrośniętych kręgów, tworzących tzw. pygostyl. Artykuł pt. A pygostyle from a non-avian theropod w "Nature"[nr ... SYGNAŁY - SĘDZIWE ROBALE PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000 Ma ponad 2 m długości, ciało ukryte w rurkowatym pancerzyku. Nie ma układu pokarmowego, za to wypełniony jest symbiotycznymi bakteriami. Nazywa się Lamellibrachia i jest najdłużej żyjącym bezkręgowcem na Ziemi. Zamieszkuje dno Zatoki Meksykańskiej, ... SYGNAŁY - DYSK TWARDY ZAMIAST KASETY BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Pierwszy na świecie odbiornik telewizyjny z cyfrową rejestracją programu. EchoStar Communications Corp. wspólnie z firmą WebTV Networks wyprodukowała pierwszy na świecie interaktywny odbiornik telewizji satelitarnej o nazwie DISHPlayer 500 z cyfrową ... SYGNAŁY - HUBBLE ZNÓW SPRAWNY MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 Kosmiczny Teleskop Hubble'a powrócił do pracy po kilkumiesięcznej przerwie spowodowanej awarią żyroskopów. Tuż przed ostatnimi świętami Bożego Narodzenia załoga promu kosmicznego Discovery dokonała gruntownego remontu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. ... SYGNAŁY - ŁADNY PTASZEK! PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000 "Zaginione ogniwo" ewolucji zawdzięcza swe powstanie obrotności chińskich rolników i odrobinie kleju. W październiku ub.r., podczas konferencji prasowej, przedstawiciele National Geographic Society tryumfalnie obwieścili wielkie odkrycie. ... SYGNAŁY - GENY PRZECIW NIEPAMIĘCI JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000 Czy terapia genowa pomoże chorym na Alzheimera? Choroba Alzheimera odbiera człowiekowi życie w wyjątkowo okrutny sposób, pozbawiwszy go uprzednio pamięci, godności i osobowości. W przebiegu tej choroby dochodzi do obumierania komórek mózgu zwanych neuronami ... SYGNAŁY - MOLEKUŁA SAMOPOWIELAJĄCA SIĘ JS Kwiecień 2000 Odkrycie Brytyjczyków potwierdza hipotezę, że życie mogło powstać z prostych cząsteczek organicznych zdolnych do reprodukcji. Zespół naukowców brytyjskich z University of Birmingham zsyntetyzował cząsteczkę o nie spotykanych dotąd właściwościach. Charakterystyczną ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2000 Kolejny krok ku nieśmiertelności Przed 25 laty uczeni z Uniwersytetu Mediolańskiego odkryli, że mieszkańcy wsi Limone sul Garda zawdzięczają swe wyjątkowo zdrowe serca nie tylko umiarkowanemu piciu wina chianti, lecz także pewnej obecnej w ich krwi ... SYGNAŁY - NAJMŁODSZY GENIUSZ? BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Czteroletnia dziewczynka członkiem Mensy Czteroletnia Priya Purewal z Irving, przedmieścia Texas City, została przyjęta do międzynarodowego stowarzyszenia Mensa, skupiającego ludzi o bardzo wysokim ilorazie inteligencji. Przypomnijmy, że przeciętny ... SYGNAŁY - BLIŻEJ POCZĄTKU WSZECHŚWIATA ANDRZEJ GORZYM Kwiecień 2000 Fizykom udało się wytworzyć materię, jaka istniała zaledwie 10 mikrosekund po Wielkim Wybuchu. Na początku był Wielki Wybuch, który myśl teorii zwanej Modelem Standardowym - około 13-15 mld lat temu zainicjował wszystko, co do tej pory dzieje się ... SYGNAŁY - SZANSA NA MIŁOŚĆ GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000 Wyżsi mężczyźni mają więcej potomstwa Jak twierdzi Richard Dawkins, autor Samolubnego genu (Prószyński i S-ka, 1996), żyjemy tylko po to, żeby przekazać następnym pokoleniom jak największą liczbę kopii naszego materiału genetycznego. Jeśli rozprzestrzenianie ... SYGNAŁY - KOSZULKA ŻYCIA BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Nosząc "lifeshirt", chory może stale monitorować stan swojego układu krążenia. Od pewnego czasu znane jest coraz popularniejsze, także w Polsce stosowane w chorobach serca zdalne nadzorowanie pacjenta. Zazwyczaj problem rozwiązuje się ... SYGNAŁY - ZNIKAJĄ OSTATNIE WĄTPLIWOŚCI MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 Sonda Galileo dostarczyła kolejnego dowodu na to, że jowiszowy księżyc, Europa, jest pokryty grubą warstwą wody w stanie ciekłym lub półpłynnym. W styczniu br. Galileo po raz kolejny zbliżył się do Europy, przelatując zaledwie 351 km nad nią i dokładnie ... SYGNAŁY - BATERIA Z BAKTERII PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000 Odnawialne źródła energii to nie tylko słońce czy wiatr. Prąd możemy otrzymywać także wykorzystując morskie mikroorganizmy. W artykule Kłopoty z akumulatorem ("WiŻ" nr 12/1999)prezentowaliśmy ostatnio całą gamę najnowocześniejszych ogniw elektrycznych. ... SYGNAŁY - SAMOTNA CZARNA DZIURA MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 W halo naszej Galaktyki znaleziono pierwszy przykład pojedynczej czarnej dziury o masie porównywalnej z masami gwiazd. Cztery lata temu w Cerro Tololo Interamerican Observatory (Chile) zaobserwowano kolejny przypadek mikrosoczewkowania grawitacyjnego. ... SYGNAŁY - INTERFERON I MIAŻDŻYCA GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000 Do dziś nie wiadomo, co jest prawdziwą przyczyną powstawania miażdżycy. Zmiany charakterystyczne dla miażdżycy, takie jak zwiększenie grubości wewnętrznej warstwy tętnicy, w której pojawiają się ogniska tłuszczowe, można stwierdzić już u dwudziestoletnich ... SYGNAŁY - PRZEWIDYWALNA EWOLUCJA WOJCIECH MIKOŁUSZKO Kwiecień 2000 Czy populacje zamieszkujące podobne środowiska rozwiną podobne cechy przystosowawcze? Takie pytania zadali sobie ewolucjoniści badający dwie różne grupy zwierząt: cierniki i muszki owocowe. Badane cierniki zamieszkują nieduże jeziora na pacyficznym ... SYGNAŁY - WWW. W SIECI MICHAŁ MIŚ Kwiecień 2000 Internet pod strzechy Liczba polskich użytkowników Internetu osiągnęła w zeszłym roku prawie 4 mln. 10.6% Polaków w wieku 18-65 lat korzystało z Sieci i w porównaniu z rokiem 1998 liczba Internautów podwoiła się! Jedynie 6% ma dostęp do Sieci w domu. ... SYGNAŁY - WIRUSY BIEGUNKI GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000 Dorosły człowiek najczęściej łatwo radzi sobie z biegunką. Gorzej małe dzieci... Corocznie na całym świecie 600 tys. niemowląt i dzieci w wieku przedszkolnym umiera z powodu ciężkich biegunek wirusowych. Szczególnie groźne są biegunki wywoływane przez ... SYGNAŁY - PARKINSON, MYSZY I TLENKI AZOTU JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000 Zażywanie narkotyków ma zazwyczaj tragiczne konsekwencje. Jak na ironię, na tym ludzkim nieszczęściu udaje się niekiedy pożywić nauce. W latach osiemdziesiątych kalifornijscy amatorzy narkotycznych doznań zaczęli eksperymentować z pochodną morfiny znaną ... SYGNAŁY - NASILA SIĘ WOJNA SYSTEMÓW OPERACYJNYCH BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000 Popularnym "okienkom" firmy Microsoft rośnie rywal w postaci Linuxa. Od pewnego czasu nasila się krytyka najpopularniejszego obecnie systemu operacyjnego dla komputerów osobistych, opracowanych przez słynny Microsoft "okienek", ... SYGNAŁY - ROGÓWKA NA ZAMÓWIENIE JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000 Po pięciu latach badań udało się wyhodować ludzką rogówkę. Naukowcy z Instytutu Oka Uniwersytetu w Ottawie zajmowali się regeneracją oka oparzonego czynnikami chemicznymi. Do badań potrzebowali, co oczywiste, dużej liczby rogówek, o które zmuszeni byli ... SYGNAŁY - EKSPRESOWE MYSZY Z MADERY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2000 500 lat wystarczyło, by z jednej populacji myszy domowej powstało na tej wyspie aż sześć ras tych gryzoni. Człowiek różni się od swych najbliższych żyjących krewniaków mniejszą liczbą chromosomów mamy o jedną ich parę mniej niż szympansy (nasz szósty ... SYGNAŁY - ŁYSOŚĆ SERCA PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000 Pierwszy siwy włos grozi zaledwie chwilowym zdenerwowaniem, ale okazała łysina może się już wiązać z zawałem serca. Jeżeli patrząc w lustro, zauważymy, że nasza fryzura mocno się ostatnio przerzedziła, to zamiast wizyty u fryzjera powinniśmy udać się ... SYGNAŁY - ŻYCIODAJNE GWIAZDY MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 W gwiazdach dokonuje się synteza nie tylko jąder atomowych, lecz także skomplikowanych związków chemicznych. Szczegóły tych procesów ciągle są nieznane. Zdążyliśmy już oswoić się z myślą, że gwiazdy są gigantycznymi reaktorami termojądrowymi, w których ... SYGNAŁY - PODZIEMNA BIOSFERA? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 2000 Możliwe, że pod ziemią żyje znacznie więcej organizmów niż na powierzchni. W ciągu ostatnich kilkunastu lat biologia przeżyła istną rewolucję. Odkrycie nieznanych dotąd rodzajów drobnoustrojów, zdolnych do życia w całkowitej ciemności, przy ogromnych ... SYGNAŁY - SŁONECZNE HUMORY MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000 Na krótko przed kolejnym maksimum aktywności Słońce zgotowało nam prawdziwą niespodziankę. Podczas 11-letniego cyklu aktywności słonecznej na przemian rośnie i maleje częstotliwość występowania gwałtownych zjawisk w atmosferze Słońca (m.in. protuberancji ... SYGNAŁY - NOWY POLSKI ŚMIGŁOWIEC JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 2000 Mimo trudności finansowych zakłady lotnicze w Świdniku pracują nad nowym śmigłowcem wielozadaniowym. Jednosilnikowa maszyna, oznaczona kryptonimem SW-4, przeznaczona jest do przewozu 4 pasażerów i pilota. Przewiduje się, że będzie dostępna w czterech ... SYGNAŁY - ODKRYCIA ROKU 1999 WEDŁUG SCIENCE GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Badania nad właściwościami komórek macierzystych, zsenkwencjonowanie ludzkiego chromosomu 22. i określenie przestrzennej struktury rybosomu to niektóre z osiągnięć wyróżnionych przez to prestiżowe pismo. Według "Science" największym przełomem ... SYGNAŁY - NA RATUNEK ŁYSYM GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Czy cebulki włosowe są immunologicznie uprzywilejowane? Układ odpornościowy wykrywa i niszczy obce komórki; w ten sposób giną m.in. komórki nowotworowe. Niestety, ubocznym efektem tego zjawiska jest odrzucanie przeszczepów tkanki pobrane od innych ludzi ... SYGNAŁY - SKŁADANIE OBRAZÓW MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000 Fale radiowe odbierane przez zestawy radioteleskopów pozwalają odtworzyć bardzo dokładne obrazy odległych obiektów kosmicznych. Technika składania fal, nazywana interferometrią, jest znana w radioastronomii już od kilkudziesięciu lat. Odpowiednio planując ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 2000 Zimowy mrok rozjaśnia umysł Ostatnie badania przeprowadzone na 100 wybranych mieszkańcach norweskiego miasta Tromso/, w którym zimowe ciemności trwają pełne dwa miesiące, wykazały, że w czasie arktycznej nocy nasza pamięć i zdolność koncentracji poprawiają ... SYGNAŁY - POMOST ŻYCIA BARBARA PRATZER Marzec 2000 Wstrzyknięcie zdrowych komórek wątroby pozwala ciężko chorym ludziom spokojnie czekać na przeszczep tego narządu. Schorzenia wątroby prowadzące do jej zniszczenia zdarzają się coraz częściej, a nie wszyscy pacjenci mają dość szczęścia, żeby doczekać ... SYGNAŁY - BLASKI I CIENIE OBCYCH PLANET MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000 Umiemy już obserwować zarówno cienie rzucane na Ziemię przez planety pozasłoneczne, jak i pochodzące od tych planet światło. Stwierdzenie, że planeta krąży wokół gwiazdy, jest tylko częściowo prawdziwe. W rzeczywistości planeta i gwiazda krążą wokół ... SYGNAŁY - FONTANNA LAWY NA IO MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000 Sonda Galileo sfotografowała olbrzymią fontannę lawy wulkanicznej na księżycu Jowisza. 25 listopada ub.r., niemal dokładnie w piątą rocznicę wejścia na orbitę wokół Jowisza, sonda Galileo dokonała ryzykownego zbliżenia do Io - najgorętszego i najbardziej ... SYGNAŁY - ZAWODNY TEST BARBARA PRATZER Marzec 2000 Ostrożnie z domowymi testami na HIV! Mogą dać błędny wynik! W lutowym numerze "WiŻ" pisaliśmy o domowych testach na HIV, które wbrew powszechnie przyjętym regułom postępowania diagnostycznego dopuszczono w Polsce do wolnej sprzedaży. I oto ... SYGNAŁY - NOWY SYSTEM OPERACYJNY BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Windows 2000 PL czy to dobry wybór i dla kogo? W kwietniu br. mają się ukazać w sprzedaży popularne "Okienka" system operacyjny firmy Microsoft dla komputerów osobistych klasy PC - spolszczonej wersji o nazwie "Windows 2000 Professional ... SYGNAŁY - PREZYDENT ZA INTERNETEM W SZKOŁACH BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Dzięki nowej akcji więcej uczniów będzie mieć dostęp do Sieci. Prezydent Aleksander Kwaśniewski energicznie włączył się pod koniec ub.r. do akcji udostępniania Sieci uczniom, obejmując patronatem nowe przedsięwzięcie "Internet w szkołach". ... SYGNAŁY - ZŁOTE ŁOPATY MARIA SUPRANOWICZ Marzec 2000 Rozdano pierwsze nagrody "Złotej Łopaty", promujące osiągnięcia polskich archeologów. Kapituła złożona z przedstawicieli mediów specjalizujących się w popularyzacji nauki (m.in. również z "Wiedzy i Życia" oraz "Świata Nauki") ... SYGNAŁY - WITAMINY Z UMIAREM BARBARA PRATZER Marzec 2000 Czyżby niektóre witaminy osłabiały zdolność organizmu do walki z rakiem? Od czasu, kiedy naukowcy zauważyli wpływ tzw. wolnych rodników tlenowych na rozwój różnych chorób, jeszcze bardziej wzrosło zainteresowanie witaminami. Niektóre z nich, na przykład ... SYGNAŁY - CORAZ MNIEJ ARKTYKI ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000 Grubość lodu pokrywającego Ocean Arktyczny zmniejsza się stopniowo, co grozi poważnymi zmianami klimatycznymi. Dzięki obserwacjom dokonywanym przez statki, samoloty i satelity od kilkudziesięciu lat wiemy, że zmniejsza się zasięg arktycznego lodu morskiego. ... SYGNAŁY - ZABÓJCZY WEKTOR GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Terapia genowa nie jest tak bezpieczna, jak się wcześniej uczonym wydawało. Badacze z Instytutu Ludzkiej Terapii Genowej University of Pennsylvania przekonali się, że terapia genowa może być związana z poważnymi i trudnymi do przewidzenia efektami ubocznymi. ... SYGNAŁY - FALUJĄCY PŁASZCZ ZIEMI ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000 Oryginalny eksperyment pokazał, jak prawdopodobnie wygląda wnętrze naszej planety. Konwekcja, czyli obieg ciepła i materii w płaszczu Ziemi (płaszcz rozciąga się na głębokości ~20-2900 km), od lat pozostaje jednym z najpoważniejszych nie rozwiązanych ... SYGNAŁY - NOWE OBSERWATORIUM NA ORBICIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000 ESA zbudowała dużego satelitę do obserwacji promieniowania rentgenowskiego. W grudniu ub.r. rakieta Ariane 5 wyniosła na orbitę skonstruowane przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) obserwatorium rentgenowskie XMM (X-ray Multi-Mirror Telescope). Start ... SYGNAŁY - PIERWSZY W BELGII WYROK ZA RASIZM W INTERNECIE BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Sąd belgijski skazał policjanta za propagowanie rasizmu w Internecie. To przestroga dla wszystkich głoszących swe poglądy w Sieci. Wim Elbers, policjant i działacz skrajnie prawicowego Bloku Flamandzkiego, zamieszczał na swojej stronie internetowej ... SYGNAŁY - HYDRATOWA BOMBA ZEGAROWA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000 Gwałtowne ocieplenie na Ziemi 55 mln lat temu było najprawdopodobniej skutkiem szybkiego rozpadu hydratów metanowych. Węgiel jest ważnym pierwiastkiem nie tylko dlatego, że stanowi podstawowy budulec wszystkich organizmów żywych. Każdy gazowy związek ... SYGNAŁY - KASPAZA W SIATECZCE GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Uczeni badają enzym, który być może pozwoli opracować nowy sposób leczenia zarówno chorób nowotworowych, jak i choroby Alzheimera. Kaspazy - specjalne enzymy - są jednymi z najważniejszych białek kontrolujących apoptozę, czyli programowaną śmierć komórki. ... SYGNAŁY - NOWA POSTAĆ PRIONÓW GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Ciągle nie wiadomo, jaki jest mechanizm zarażania chorobami prionowymi. Według Stanleya Prusinera, priony (PrPSc) to szkodliwe białka, które różnią się strukturą przestrzenną od prawidłowych białek komórki (PrPc). Cząsteczki PrPSc przyłączają się do ... SYGNAŁY - MIĘTA - NATURALNY INSEKTYCYD JS Marzec 2000 Olejek z mięty pieprzowej może być skuteczną bronią przeciw komarom roznoszącym groźne choroby zakaźne. Indyjscy uczeni donieśli, że olejek miętowy nie tylko odstrasza dorosłe owady, ale także zabija larwy. Działanie wyizolowanego z miejscowej odmiany ... SYGNAŁY - TWARDZIELE W KOSMOSIE? PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000 Uczeni z NASA badają bakterię, która mogłaby przeżyć w warunkach panujących w kosmosie. W kosmos latały już najprzeróżniejsze zwierzęta: myszy, psy małpy, a nawet ludzie. Udało im się przeżyć poza Ziemią jedynie dzięki grubym ścianom pojazdu kosmicznego ... SYGNAŁY - DO PRACY - PRZEZ PROTEKCJĘ NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 2000 Coraz częściej słyszy się, że tylko dobre znajomości mogą zapewnić dobrą pracę. W ciągu ostatnich dziesięciu lat rynek pracy w Polsce bardzo się zmienił, a z nim postawy Polaków wobec kwestii poszukiwania pracy lub jej zmiany. Przeważający odsetek ankietowanych ... SYGNAŁY - CZERWONY TLEN JS Marzec 2000 Ten najbardziej rozpowszechniony na naszej planecie pierwiastek zadziwia uczonych. W postaci związków z innymi pierwiastkami wchodzi w skład hydrosfery (woda) i litosfery (związki krzemu). W atmosferze natomiast występuje w postaci wolnej. Dotąd znane ... SYGNAŁY - ALKOHOL A MÓZG GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Nie tylko naukowcy wiedzą, że alkohol wpływa na działanie mózgu. Po wypiciu kilku kieliszków człowiek przestaje logicznie myśleć, traci zdolność wykonywania precyzyjnych ruchów, staje się mniej wrażliwy na ból, gorzej widzi i przestaje kontrolować swoje ... SYGNAŁY - W AMERYCE JUŻ Z GÓRKI... BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Większość dorosłych Amerykanów korzysta z Internetu. Liczba dorosłych Amerykanów korzystających z Internetu po raz pierwszy przekroczyła liczbę tych, którzy do Sieci nie zaglądają poinformowała pod koniec grudnia ub.r. sieć telewizyjna CNN. Wymowa ... SYGNAŁY - STYPA PO MIDASIE SMA Marzec 2000 Dzięki analizie chemicznej pozostałości na ściankach zastawy grobowej wiemy już, co jedzono na królewskiej stypie. Króla Midasa znamy z legend obecnie jest słynny również dzięki odkryciom archeologicznym dokonanym w jego grobowcu [patrz: Złoty dotyk ... SYGNAŁY - DEKADA TYSIĄCLECIA BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Światowa Organizacja Meteorologiczna oceniła, że lata dziewięćdziesiąte były najcieplejszą dekadą nie tylko XX wieku, ale całego kończącego się tysiąclecia. W komunikacie ogłoszonym w Genewie stwierdzono m.in., że, licząc od 1860 roku, z siedmiu najgorętszych ... SYGNAŁY - NOWOCZESNE SKŁADOWISKO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2000 W USA zbudowano magazyn, w którym odpady promieniotwórcze będą bezpiecznie przechowywane przez co najmniej 10 tys. lat. Sporą przeszkodą w rozwoju energetyki jądrowej oraz wszelkich zastosowań nukleoniki, z medycznymi włącznie, jest problem unieszkodliwiania ... SYGNAŁY - PAMIĘĆ LIMFOCYTÓW GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 W jaki sposób nasz organizm zapamiętuje chorobotwórcze intruzy, z którymi niegdyś się zetknął? Naukowcy od dawna wiedzą, że nasz układ odpornościowy zapamiętuje antygeny, które spotyka. Kiedy chorobotwórcze bakterie albo wirusy po raz pierwszy przedostają ... SYGNAŁY - GIGAKOMPUTER BOGDAN MIŚ Marzec 2000 Przełamano kolejną granicę: pierwszy seryjnie produkowany komputer osobisty taktowany zegarem 1 GHz jest już na rynku. Firma Kryotech we współpracy z AMD, znanym konkurentem głównego producenta mikroprocesorów Intela, rozpoczęła jeszcze w ub.r. sprzedaż ... SYGNAŁY - GRUŹLICA STARA JAK ŚWIAT PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000 Już kilkanaście tysięcy lat temu ta groźna choroba zbierała śmiertelne żniwo na różnych kontynentach. Do dziś nie wiadomo, skąd zaczęła się rozprzestrzeniać po świecie. Wbrew obiegowej opinii, gruźlica stanowi obecnie jedną z najgroźniejszych chorób ... SYGNAŁY - OJCOWSKA CIĄŻA BARBARA PRATZER Marzec 2000 Burzę hormonalną przeżywa nie tylko ciężarna kobieta, ale również mężczyzna oczekujący narodzin swego dziecka. Doświadczenia przeprowadzone dwa lata temu wykazały, że samce ptaków, gryzoni i niektórych naczelnych bardzo przeżywają okres oczekiwania ... SYGNAŁY - HIV SIĘ CHOWA GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 W ludzkim organizmie są takie miejsca, w których mogą się ukryć te wirusy na czas terapii. Naukowcy wciąż nie dysponują skuteczną metodą walki z AIDS. Okazuje się, że wirus HIV nie tylko potrafi sprytnie unikać ataku komórek ludzkiego układu odpornościowego ... SYGNAŁY - TRUCIZNA W GLEBIE GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000 Czy grzebanie w genach roślin uprawnych jest bezpieczne dla człowieka? W Stanach Zjednoczonych biolodzy wprowadzili do komórek kukurydzy gen kodujący pewną białkową toksynę bakteryjną. Takie rośliny są trujące dla pasożytniczych owadów, ale całkowicie ... SYGNAŁY - WWW.W SIECI REDAKCJA Luty 2000 Rumunia: donosy Rumuńskie służby specjalne zainteresowały się Internetem.Do obywateli zaapelowano o składanie elektronicznych donosów. Rumuńska Służba Informacyjna oczekuje od ludności doniesień o szpiegach, biznesmenach "stwarzających zagrożenie ... SYGNAŁY - MARSJAŃSKI OCEAN MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Dokładne zdjęcia Marsa ukazują fragmenty formacji, która w odległej przeszłości mogła być brzegiem olbrzymiego zbiornika wodnego. Na podstawie analizy zdjęć wykonanych przez sondy Viking naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie wysunęli w końcu ... SYGANŁY - ZABAWKA XXI WIEKU MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Japońska menażeria powiększyła się o kolejne komputerowe zwierzę. Czy ktoś z Państwa nazwałby swojego pieska Aibo? Raczej nie. Wbrew pozorom nie jest to nowa rasa powstała z genetycznych krzyżówek. Japoński piesek jest najbardziej skomplikowanym robotem?zabawką, ... SYGNAŁY - CHIŃCZYCY NA ORBITĘ? MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Prawdopodobnie już za trzy lata Chińczycy wyślą pierwszą załogę w kosmos. 19 listopada ub.r. o godz. 23:30 naszego czasu Chiny wystrzeliły w kosmos statek Shenzhou, który według wszelkiego prawdopodobieństwa w najbliższych latach wyniesie na orbitę ... SYGNAŁY - REKORDOWA KATASTROFA MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Geolodzy z RPA zidentyfikowali największy i najstarszy z kraterów wybitych w skorupie ziemskiej przez drobne obiekty kosmiczne. Około 2 mld lat temu obiekt o średnicy prawie 10 km (planetoida lub jądro komety) wtargnął z prędkością około 100 tys. ... SYGNAŁY - MARS STRZEŻE SWYCH TAJEMNIC MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 Misje sond Mars Climate Orbiter i Mars Polar Lander zakończyły się katastrofą. Obie sondy wystartowały w odstępie 3 tygodni na przełomie lat 1998 i 1999. Orbiter miał pełnić rolę stacji meteorologicznej i przekaźnika radiowego, zadaniem Landera było ... SYGNAŁY - GŁODZENIE RAKA - INACZEJ BARBARA PRATZER Luty 2000 Wygląda na to, że uczeni znaleźli nowy obiecujący sposób walki z rakiem. Już kilka razy pisaliśmy o poszukiwaniu substancji zdolnych zablokować rozwój nowych naczyń krwionośnych, czyli angiogenezę [patrz: Zagłodzić raka, "WiŻ" nr 6/1998, Głodzenie ... SYGNAŁY - KLONDIKE W PROBÓWCE PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2000 Opublikowane niedawno odkrycie szwedzkich naukowców może spowodować, że "gorączka złota" przeniesie się z Alaski do laboratoriów biologicznych. Związki metali szlachetnych są trujące dla większości mikroorganizmów niektórych używa się nawet ... SYGNAŁY - ZAKUPY U PIRATA NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Luty 2000 Czy Polacy przywiązują wagę do legalnego pochodzenia programów komputerowych, płyt i kaset? Nabywający te produkty twierdzą, że najczęściej zaopatrują się w sklepach specjalistycznych - muzycznych, z oprogramowaniem komputerowym itp. Na drugim miejscu ... SYGNAŁY - KLIMATOLODZY APELUJĄ O POSPOLITE RUSZENIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2000 I ty możesz przyczynić się do uratowania naszej planety! Do tej pory naukowcy z programu SETI zdołali namówić ponad milion użytkowników domowych komputerów, by wspomogli ich w poszukiwaniu pozaziemskiej inteligencji. Teraz podobną propozycję, pod kryptonimem ... SYGNAŁY - OBLICZENIOWY GIGANT MICHAŁ MIŚ Luty 2000 Wkrótce powstanie komputer-monstrum, 2 mln razy szybszy od naszych pecetów. Firma IBM zainwestuje 100 mln dolarów w pracę nad najszybszym komputerem świata Blue Gene. W ciągu 5 lat chce stworzyć monstrum, które byłoby 500 razy szybsze od największych ... SYGNAŁY - NAJSTARSZE KRĘGOWCE WOJCIECH MIKOŁUSZKO Luty 2000 Historia ewolucyjna kręgowców jest długa i skomplikowana. Na jednym jej krańcu mamy człowieka, bociana, jaszczurkę i pstrąga. A na drugim... Tego właśnie do końca nie wiadomo. O ile bowiem skamieniałości kręgowców są dość często spotykane w stanie kopalnym ... SYGNAŁY - 4000 LAT PISMA NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Luty 2000 Alfabet znany był prawdopodobnie dużo wcześniej, niż do tej pory sądzono. Dotychczas naukowcy uważali, że pierwsze pismo, z którego wyewoluowały wszystkie nowoczesne alfabety, pochodziło z terenów dzisiejszej Syrii, Libanu i Izraela i stworzone zostało ... SYGNAŁY - TELESKOPY ROZDANE MAREK CHROMICKI Luty 2000 Nagrody dla młodych entuzjastów astronomii. Już po raz szósty gościliśmy w siedzibie naszego wydawnictwa laureatów Konkursu Astronomicznego "Wiedzy i Życia". Tym razem jednak jury miało nie lada kłopot z ich wyłonieniem, ponieważ otrzymaliśmy ... SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻAGIEL MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000 NASA finansuje prace nad nowym napędem statków kosmicznych. Wiatr słoneczny, czyli strumień cząstek elementarnych wyrzucanych z powierzchni Słońca z prędkością kilkuset km/s, wydmuchuje w gazie międzygwiazdowym bąbel, którego powierzchnia nosi nazwę ... SYGNAŁY - MUTACJE A STAROŚĆ MARTA KOTON Luty 2000 W miarę starzenia się organizmu rośnie w nim liczba zmutowanych komórek. Co jest przyczyną, a co skutkiem procesu starzenia się? W DNA wszystkich organizmów stale zachodzą mutacje, czyli zmiany w strukturze genów. Przyczynami ich powstawania może być ... SYGNAŁY - W GÓRĘ NILU, W GŁĄB CZASU BOGDAN ŻURAWSKI Luty 2000 Wystawa w Muzeum Archeologicznym w Warszawie prezentuje kulturę i sztukę Sudanu. Wystawa W górę Nilu, w głąb czasu ukazuje starożytny i współczesny Sudan przez pryzmat odkryć Polskiej Połączonej Ekspedycji Archeologicznej do Doliny Nilu Środkowego, ... SYGNAŁY - CIEPŁE GIGANTY MISO Luty 2000 Nadal nie ma jasności, czy olbrzymie mezozoiczne dinozaury były stało- czy zmiennocieplne? Ostatnio naukowcy australijscy przeprowadzili dokładne badania temperatury ciała krokodyli, największych współcześnie żyjących gadów. Otrzymane wyniki były zadziwiające, ... SYGNAŁY - SZTUCZNE ŻYŁY POMOGĄ SERCU BARBARA PRATZER Luty 2000 Kolagen świński i bydlęcy nadzieją dla zawałowców. By-passy to obecnie jedna z najczęściej wykonywanych operacji kardiochirurgicznych, polegająca na wszczepieniu fragmentów żył pobranych zwykle z uda pacjenta w miejsce chorobowo zwężonych odcinków naczyń ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 2000 Małe marzenia Jedni marzą o dokonaniu czegoś wielkiego, inni, tak jak Michael Marsella, asystent na wydziale chemii California University w Riverdale, chcą stworzyć coś bardzo małego. Uczony żywi ambicję skonstruowania sztucznego "mięśnia" ... SYGNAŁY - OSTATNI DZWONEK MARTA KOTON Luty 2000 Z prognoz demografów wynika, że za ćwierć wieku połowie mieszkańców Afryki zabraknie wody pitnej. Większość z nas nie przejmuje się ostrzeżeniami ekologów o wyczerpywaniu się zasobów naturalnych Ziemi, traktując te przewidywania jako bardzo daleką ... SYGNAŁY - TRANZYSTOR PRZYSZŁOŚCI MICHAŁ MIŚ Luty 2000 Czyżby pokonano kolejny etap na drodze do miniaturyzacji urządzeń elektronicznych? Od pół roku w amerykańskim University of California bezawaryjnie działa najmniejszy tranzystor na świecie nazwany roboczo FinFET. Jego zastosowanie może zrewolucjonizować ... SYGNAŁY - HATSZEPSUT OCZEKUJE GOŚCI MARIA SUPRANOWICZ Styczeń 2000 W kwietniu br. nastąpi otwarcie dla zwiedzających dziedzińca i trzech sanktuariów boga Amona na górnym tarasie świątyni Hatszepsut. Od prawie 40 lat pracują przy niej polscy archeolodzy, a patronują im w tym od niedawna "Wiedza i Życie" oraz ... SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2000 Diamentowe planety Interdyscyplinarny zespół naukowców z Uniwersytetu Berkeley, kierowany przez Robina Bendetti, doszedł do wniosku, że w atmosferach Neptuna i Urana, składających się głównie z metanu, panują warunki sprzyjające tworzeniu się kryształów ... SYGNAŁY - ZŁOTE NANODRUCIKI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000 Fizycy skonstruowali złoty drucik zbudowany z łańcucha pojedynczych atomów. Złoto, jak się okazuje, jest obiektem zainteresowania nie tylko jubilerów i wielbicielek kosztownej biżuterii. Również fizycy zafascynowani są własnościami tego metalu. Złoto ... SYGNAŁY - WWW. W SIECI BOGDAN MIŚ Styczeń 2000 Holandia: transmisje ze ślubów Magistrat holenderskiego miasta Enschede postanowił popularyzować śluby cywilne, oferując za 50 dolarów internetowe transmisje z uroczystości. Dzięki takiej transmisji rodzina i znajomi nowożeńców mogą obejrzeć ich zaślubiny ... SYGNAŁY - MRÓWKI WYKORZYSTUJĄ BIOLOGICZNE ZWALCZANIE SZKODNIKÓW MISO Styczeń 2000 Na świecie istnieje około 20 gatunków mrówek hodujących strzępki grzybów na pożywce z liści. Najbardziej znane z nich to mrówki Atta. W pewnym sensie owady te praktykują rolnictwo od około 50 mln lat. Pomimo zainteresowania, jakie budzą te pomysłowe ... SYGNAŁY - DEEP GREEN BURZY STYSTEMATYKĘ ROŚLIN MISO Styczeń 2000 Badania genetyczne 500 gatunków roślin zdają się świadczyć, że trzeba będzie na nowo opracować ich systematykę. Podstawy współczesnej systematyki roślin zostały stworzone przez Karola Linneusza prawie 250 lat temu. Jest to system naturalny oparty na ... SYGNAŁY - PRZYCIĄGANIE GRAWITACJI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000 Czy grawitacja może być źródłem samej siebie? Uczonym udało się to potwierdzić za pomocą wahadła torsyjnego - podobnego do stosowanych w zwykłych zegarkach mechanicznych. Jedną z podstaw teorii grawitacji Einsteina, a tym samym całej współczesnej fizyki, ... SYGNAŁY - KOSMICZNA STACJA NA KOSMICZNYM ŚMIETNIKU REDAKCJA Styczeń 2000 Aby uniknąć zderzenia z fragmentem starej rakiety nośnej, międzynarodowa stacja kosmiczna ISS (International Space Station) została zmuszona do niezaplanowanej zmiany orbity. W przestrzeni wokółziemskiej robi się tłoczno. Oprócz użytecznych satelitów ... SYGNAŁY - 1000 GB NA JEDNEJ PŁYTCE MICHAŁ MIŚ Styczeń 2000 Znaleziono sposób ogromnego zwielokrotnienia pojemności płytki podobnej do CD. Trzy lata temu dysk DVD wydawał się nieprawdopodobnym osiągnięciem, a już zaczyna z nim konkurować nowa technologia. FMD (Fluorescent Multilayer Disk) to nowy sposób trójwymiarowego ... SYGNAŁY - LUNAR PROSPECTOR ROZCZAROWAŁ? MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000 Sonda kosmiczna Lunar Prospector, która od stycznia 1998 roku do lipca 1999 roku krążyła wokół Księżyca, poszukując m.in. dowodów istnienia na nim wody, zawiodła oczekiwania naukowców. Lunar Prospector zakończył swój pracowity żywot, rozbijając się ... SYGNAŁY - NANOBY MISO Styczeń 2000 Czyżby przekroczona została ponownie bariera minimalnej wielkości żywego organizmu? W próbce piaskowca pobranej z odwiertu na głębokości 3 km znaleziono nitkowate organizmy o średnicy 20-150 nm, które nazwano nanobami. Wydają się one mieć ściany komórkowe, ... SYGNAŁY - KSIĘŻYCOWA WODA NIE DO POWĄCHANIA ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Styczeń 2000 Jeśli na Księżycu istnieje woda, to prawdopodobnie nie będziemy mieli z niej pożytku. Nadal nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czy na Księżycu jest woda. Na razie wiadomo, że jest tam wodór, co stwierdzono pośrednio na podstawie pomiarów neutronowych ... SYGNAŁY - PALMTOP DLA PROFESJONALISTÓW MICHAŁ MIŚ Styczeń 2000 Wszystko w jednym, czyli kieszonkowy kombajn komputerowy Kieszonkowe komputery do niedawna spełniały rolę jedynie luksusowych zabawek dla biznesmenów. Pozwalały sporządzić krótkie notatki, zaplanować spotkanie czy wprowadzić do pamięci listę telefonów. ... SYGNAŁY - WIDOKI NEPTUNA MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000 Dzięki optyce adaptywnej teleskopy naziemne zaczynają dorównywać teleskopom orbitalnym. Dobry teleskop musi dawać ostre obrazy, na których widać dużo drobnych szczegółów. Temu wymogowi staje na przeszkodzie falowa natura światła, która powoduje, że ... "POLSKIE NOBLE" ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1999 Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej od ośmiu lat przyznaje swoje nagrody, które należą do najbardziej cenionych w kraju wyróżnień za dokonania naukowe i są powszechnie nazywane "Polskimi Noblami". W 1999 roku otrzymali je: W dziedzinie nauk humanistycznych ... KLEJNOTY BARBARA POKORSKA Grudzień 1999 Jeśli brak Państwu pomysłu, jak ozdobić strój na bal sylwestrowy czy na szaleństwa karnawałowe 2000 roku, trzeba koniecznie odwiedzić Galerię Nusantara warszawskiego Muzeum Azji i Pacyfiku przy ul. Nowogrodzkiej. Tam, wśród prezentowanych ponad 400 obiektów ... SŁOŃCE NA ORBICIE MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999 Po raz pierwszy udało się zaobserwować ruch Słońca po orbicie wokół centrum Galaktyki. Centrum naszej Galaktyki znajduje się w odległości około 25 tys. lat świetlnych od Słońca, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Już od dawna wiedziano, że Słońce okrąża ... MALARIA ATAKUJE... DYRYGENTA BARBARA PRATZER Grudzień 1999 W trwającej od bardzo dawna walce człowieka z zarodźcem malarycznym (Plasmodium) wciąż górą jest ów niewielki pasożyt. Co roku miliony ludzi umierają na malarię, której jest sprawcą, ponieważ dotychczas nie udało się skonstruować skutecznej szczepionki, ... DESZCZ Z KOSMOSU MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999 Ku wielkiemu zaskoczeniu specjalistów z NASA, w meteorycie, który kilkanaście miesięcy temu spadł w Teksasie, znaleziono kryształy soli i wodę. W pierwszym dniu wiosny 1998 roku, w położonym w zachodnim Teksasie miasteczku Monahans, spadł meteoryt. ... PIĆ I ZDROWYM BYĆ BARBARA PRATZER Grudzień 1999 Nie po raz pierwszy dowiadujemy się, że zmiana codziennych przyzwyczajeń w znacznym stopniu może obniżyć ryzyko zachorowania na raka. Od dawna wiadomo, że rzucenie palenia oddala niebezpieczeństwo raka płuca, rezygnacja z opalania chroni przed nowotworami ... TAJEMNICE COLTA BOGDAN MIŚ Grudzień 1999 W październiku całą prasę światową obiegła wiadomość, ujawniona po raz pierwszy przez słynny tygodnik "Newsweek", że mająca 163 lata tradycji firma Colt zaprzestaje wytwarzania krótkiej broni palnej na potrzeby rynku, pozostawiając na taśmach ... FESTIWALE NAUKI, CZYLI JAK ROZMAWIAĆ Z LUDZMI ANNA ORZELSKA Grudzień 1999 Przeminęły już wrześniowe Festiwale Nauki w Warszawie, we Wrocławiu i w Białymstoku. To tempo powstawania "mutacji" festiwalowych świadczy o ich autentycznej potrzebie społecznej, a pospolite ruszenie środowisk naukowych oznacza, że szukają ... NOWA GENERACJA ANTYBIOTYKÓW MARTA KOTON Grudzień 1999 Bakterie chorobotwórcze niezwykle szybko zdobywają oporność na stosowane do ich zwalczania antybiotyki. Lekarze i mikrobiolodzy zmuszeni są zatem do ciągłych poszukiwań nowych związków bakteriobójczych. Ten trwający do dzisiaj wyścig pomiędzy drobnoustrojami ... ŚMIERĆ FLORENCE GRIFFITH-JOYNER WYJAŚNIONA? MARTA KOTON Grudzień 1999 Coraz więcej schorzeń mózgu i całego układu nerwowego zostaje uznanych za choroby zdeterminowane genetycznie. Wśród nich znalazł się także rozległy naczyniak mózgu. Właśnie to dość rzadkie schorzenie prawdopodobnie spowodowało nagłą śmierć 38-letniej ... MŁODZI POLACY NA PODIUM ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1999 Znakomicie spisała się polska reprezentacja we wrześniu w Salonikach podczas finałów XI Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej. MICHAŁ KSIĄŻKIEWICZ (19 lat), absolwent VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, podopieczny ... NAGRODY NOBLA `99 ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1999 Laureatami Nagrody Nobla w 1999 roku zostali: W dziedzinie medycyny i fizjologii: GÜNTER BLOBEL (63 lata), Niemiec pracujący ponad 30 lat w Rockefeller University w Nowym Jorku, za odkrycie wewnątrzkomórkowego mechanizmu transportu białek, wyjaśniającego ... POLSKA BUDUJE WIELKI TELESKOP BOGDAN MIŚ Grudzień 1999 Polska zamierza przystąpić do międzynarodowego konsorcjum, które wybuduje w południowej Afryce potężny teleskop o ponad 10-metrowej średnicy - poinformował dyrektor Centrum Astronomicznego PAN, docent Marek Sarna. Teleskop SALT (Southern African ... LŻEJSZE, NIE ZNACZY BEZPIECZNIEJSZE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Badania Danielle Symons z Uniwersytetu Florydzkiego, których wyniki ogłosił w ostatnim wrześniowym numerze "New Scientist", dostarczyć mogą długo oczekiwanego wyjaśnienia zagadki, dlaczego piłkarze są mniej inteligentni od pływaków? Pani ... BEZ PANIKI BARBARA PRATZER Grudzień 1999 W literaturze medycznej wypadnięcie płatka zastawki dwudzielnej opisuje się jako przypadłość rozpowszechnioną, której w dodatku często towarzyszą powikłania. Lekarze zaangażowani w piąty już cykl badawczy Framingham Heart Study, programu zainicjowanego ... URAN REKORDZISTĄ MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999 W lipcu br. odkryto trzy dalsze księżyce Urana. Dzięki temu planeta boga niebios okazała się posiadaczką rekordowo licznej rodziny satelitów. Uran w obiektywie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a Fot. E. Karkoschka, University of Arizona/STScI/NASA Jeszcze ... POZDROWIENIA Z NEANDERTALU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Odkrycie w listopadzie ub.r., w Lagar Velho w Portugalii, szkieletu 4-letniego chłopca, który, zdaniem niektórych antropologów, m.in. Erika Trinkhausa z Saint Louis, był ludzko--neandertalskim mieszańcem, wywołało gwałtowną kłótnię wśród uczonych. ... CZARNE JAGODY ROZJAŚNIAJĄ UMYSŁ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 O tym, że czarne jagody są "dobre na głowę", wiedziała już moja babcia. Naukowcy jednak nie mają zaufania do starych prawd sprawdzonych na ludziach, dopóki nie przetestują ich na szczurach. Jak donoszą Paula Bickford i jej koledzy z Uniwersytetu ... NAJTRUDNIEJSZE JEST PIERWSZE STO LAT KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Większość ludzi intuicyjnie zakłada, iż im jesteśmy starsi, tym większa możliwość, że nie przeżyjemy następnego roku. Do pewnego wieku okazuje się to prawdą. Wśród Niemców (bo w Niemczech właśnie przeprowadził swe badania dr James Vaupel z Instytutu ... POWIEDZ MI, JAK SIĘ KŁÓCISZ... KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Para psychologów z Uniwersytetu Stanu Washington w Seattle, John Gottman i Sybil Carrere, twierdzi, iż w wyniku blisko dziesięcioletnich badań odkryła metodę pozwalającą z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć trwałość małżeństwa po zaledwie trzech ... MAŁE JEST PIĘKNE? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Wszystko w dzisiejszych czasach zdaje się kurczyć - telefony komórkowe, które można ukryć w dłoni, kieszonkowe komputery czy choćby zmniejszający się biust Pameli Anderson. Ostatnio naukowcy donieśli o kolejnym sukcesie w dziedzinie miniaturyzacji: ... INSTRUMENT Z GWARANCJĄ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Chińscy antropolodzy, prowadząc wykopaliska w liczących sobie 9 tys. lat grobowcach w środkowo-wschodnich Chinach, znaleźli w nich wykonane z kości żurawia flety, z których sześć było w tak dobrym stanie, że można było na nich zagrać. Okazało się, ... NIKT NIE JEST DOSKONAŁY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Jak się dowiadujemy, genetyczna analiza komórek owieczki Dolly ujawniła, że ich mitochondria nie pochodzą od dawczyni jej chromosomów, lecz od owcy, która dostarczyła komórkę jajową. Dolly nie jest zatem doskonałym klonem, bowiem jej materiał genetyczny ... CHIŃSKI NESSIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Jak donosi agencja Xinhua, w wielkim sztucznym jeziorze Songhua w prowincji Jilin pojawił się wodny potwor, który wzbudził panikę wśród plażowiczów. Według opisu świadków, był to szybko poruszający się stwór pokryty czarną skórą, z głową o szerokości ... CZY POKONAMY KARALUCHY? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Australijscy badacze z firmy Glaxo-Wellcome, których wielkim sukcesem było wynalezienie pierwszego skutecznego leku przeciwko grypie, postawili sobie następny ambitny cel - zamierzają wyprodukować środki owadobójcze, które zabijać będą tylko jeden ... POWIEDZ MI, CO OGLĄDASZ... KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Według badań firmy Surfwatch Software, zajmującej się rozwojem technologii filtrowania informacji pochodzącej z Internetu, liczba Amerykanów, którzy w godzinach pracy używając służbowych komputerów, "surfują po sieci" dla zaspokojenia prywatnej ... DLACZEGO ZIEWAMY? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 Tak zwana psychologia ludowa ma na ten temat liczne teorie, lecz tak naprawdę nowoczesna nauka nie proponuje żadnej zadowalającej odpowiedzi na to pytanie. Ziewamy rzekomo, gdy jesteśmy znudzeni lub śpiący, lub gdy nasz organizm odczuwa niedobór tlenu. ... ZAWÓD - PRZYNĘTA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999 W osobliwy sposób zarabia na życie Barry Salley z miasta Savannah w Georgii. Władze hrabstwa Chatham płacą mu za to, że jest gryziony. Salley jest oficjalnym "licznikiem ukąszeń komara" i dostarczane przez niego dane mają istotne znaczenie ... CIENKA TALIA TO ZDROWIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Ważnym kryterium kobiecej urody jest, jak wiadomo, magiczna proporcja obwodu talii i bioder (ideał to 0.7). Niedawno Sheila Patel i jej koledzy z uniwersytetu w Newcastle dowiedli, że obwód talii jest istotnym wskaźnikiem stanu zdrowia. Badając związek ... CHANDRA JUŻ PRACUJE MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999 Obraz Cas A uzyskany przez Chandrę Fot. NASA/ChSC Miesiąc temu pisaliśmy o udanym starcie kosmicznego teleskopu rentgenowskiego Chandra (wym. Czandra). Przygotowania przyrządu do podjęcia pracy poszły równie gładko i w końcu sierpnia opublikowano ... NA NOSA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Węch jest zmysłem stanowczo niedocenianym. Jak wykazali niedawno badacze z Instytutu Boltzmana w Wiedniu, Anja Rikowski i Karl Grammer, mężczyźni są w stanie "wywęszyć" piękną kobietę nawet po ciemku. Wiedeńscy uczeni dowiedli tego, każąc uczestnikom ... SKARBY W ŚMIETNIKU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Firma zajmująca się spalaniem odpadków wytwarzanych przez mieszkańców powiatu York w Pensylwanii doniosła, że w ciągu ostatniego roku odnalazła w wyprodukowanych przez siebie popiołach monety (nieco zdeformowane) o łącznej wartości 43 tys. dolarów. ... NOWA VIAGRA? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Inni badacze z Arizony, prowadzący badania nad rakiem skóry, odkryli, że stosowany przez nich specyfik, melanotan II, który działa jak doustny samoopalacz, ma także uboczne działanie, o którym w dobrym towarzystwie mówi się z pewnym zażenowaniem. Okazało ... ZEMSTA ZZA GROBU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Lekarze w Arizonie ostrzegają, że grzechotnik może nas ukąsić - nawet jeśli obetnie się mu głowę. Oczywiście, ukąsić może głowa, nawet jeśli odetnie się od niej grzechotnika. W ciągu ostatnich dwóch lat Jeffrey Suchard i Frank LoVecchio z Phoenix ... MÓZG EINSTEINA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Odkrycie dr Sandry Witelson z Uniwersytetu McMaster w Ontario, że mózg Einsteina odznaczał się jednak pewnymi osobliwymi cechami, które musiały być wrodzone, przyjęty został z ulgą przez wielu młodych ludzi, którym rodzice i nauczyciele usiłują wmówić, ... REKINY NAS NIE LUBIĄ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Od czasu słynnego filmu Spielberga "Szczęki" żarłacz ludojad (Carcharodon carcharias) stał się postrachem amerykańskich plażowiczów, przekonanych, że ów rekin o niczym innym nie marzy, jak tylko o tym, by ich pożreć. Okazuje się, że nic podobnego. ... SAMOBÓJSTWO I PRIONY BARBARA PRATZER Listopad 1999 Dawno nie pisaliśmy o chorobie szalonych krów oraz jej ludzkim odpowiedniku, chorobie Creutzfeldta-Jakoba (CJD), i właśnie jest powód, żeby przerwać milczenie. Jak wiadomo, sprawcą tych chorób są priony, które różni od innych czynników infekcyjnych to, ... CIEPLEJSZE ZIMY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1999 Najbardziej zauważalną zmianą warunków klimatycznych w Europie jest ocieplenie miesięcy zimowych. Naukowcy sądzą, że winne temu są silniejsze niż zazwyczaj zachodnie wiatry, a im z kolei winne jest globalne ocieplenie. Ryc. A.P Któż z nas nie zauważył, ... NOWA POLSKA HAUBICA JERZY LIWIŃSKI Listopad 1999 W lipcu 1999 roku podpisano kontrakty pomiędzy Hutą Stalowa Wola S.A. a brytyjską firmą GEC Marconi, dotyczące transferu technologii i współpracy kooperacyjno-marketingowej przy produkcji w Polsce samobieżnych haubic AS 52 Braveheart (Chrobry). Haubica ... NIEBIESKA OWCA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Pani Nancy Follett, hodowczyni owiec z południowej Australii, dokonała z kolei innego niezwykłego wyczynu kolorystycznego, produkując bez pomocy inżynierii genetycznej niewielkie stado niebieskich owiec o całej gamie odcieni. Pani Follett skarży się ... JAK WYGLĄDA ATOM JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999 Atomowi lub cząsteczce kształt nadają ich najbardziej zewnętrzne elektrony czy, bardziej precyzyjnie, chmura elektronowa, której gęstość określa prawdopodobieństwo tego, że elektron znajduje się w danym miejscu. Kształt tej chmury może być bardzo skomplikowany, ... O CZYM MARZY MŁODZIEŻ? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Listopad 1999 Co młodzi ludzie chcieliby w życiu osiągnąć, kim chcieliby być - takie pytanie zadali badacze CBOS-u uczniom ostatnich klas szkół ponadpodstawowych. Ponad połowa ankietowanych (57%) uznała udane życie rodzinne za jeden ze swoich najważniejszych ... ZIELONA MYSZ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Nowym osiągnięciem inżynierii genetycznej jest wyprodukowanie przez prof. Anthony'ego Perry'ego z Honolulu na Hawajach transgenicznej myszy, która nie tylko jest zielona, ale także świeci w mroku. Uczonym nie kierowały jednak względy estetyczne. Profesor ... OD NASZYCH CZYTELNIKÓW - PIERWSZA PORCJA BOGDAN MIŚ Listopad 1999 GIEŁDA! FINANSE! EKONOMIA! Jako pierwszy na nasz apel zareagował pan Maciej Górski, który prezentuje nam (poniżej) piękny zestaw odnośników, związanych z giełdą i inwestowaniem giełdowym. Choć zależy nam - jak pisaliśmy - przede wszystkim na ... BRAKUJĄCE OGNIWO TOMASZ ŁĘSKI Listopad 1999 Niewiele jest miejsc, w które nie próbowaliby zajrzeć uczeni. Kierują oni obiektywy przyrządów zarówno na odległe galaktyki, jak i na najmniejsze struktury organizmów żywych. Zaglądają nawet w tak mało zachęcające miejsca, jak np. wnętrze jelit karalucha. ... EPOKA CHOPINA BOGDAN MIŚ Listopad 1999 W Zamku Królewskim w Warszawie od 20 listopada 1999 roku do końca lutego 2000 roku można oglądać wystawę zatytułowaną Romantyzm. Malarstwo w czasach Fryderyka Chopina. Tym ważnym wydarzeniem Zamek uczestniczy w obchodach Międzynarodowego Roku Chopinowskiego ... TEN GRYZIE, KTO GRYZIE OSTATNI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Największym morskim drapieżnikiem, jaki kiedykolwiek istniał (a przynajmniej ,jakiego udało się dotąd odkryć paleontologom), był gigantyczny rekin, Carcharodon megalodon, który wyginął wkrótce przed nastaniem ostatniej epoki lodowej. Potwór ten miał ... PREHISTORYCZNE SPORTY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Embriolodzy badający rozwój płodowy słonia doszli do wniosku, że jego trąba nie powstała - jak twierdził Kipling - w wyniku spotkania z krokodylem, który złapał jego przodka za nos, lecz jako przystosowanie do nurkowania. Za jej pomocą słonie ... PODEJRZANY WIRUS BARBARA PRATZER Listopad 1999 Na długą już listę poważnych chorób przewlekłych, w powstanie których zaangażowane są czynniki infekcyjne, wpisano ostatnio raka piersi. W trakcie polowania na wirusa wywołującego raka u laboratoryjnych myszy zespół z Tulane University Medical Center ... TO ILE W KOŃCU LAT MA ŚWIAT? JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999 Jednym z najważniejszych problemów astrofizyki jest określenie wieku Wszechświata, a ściślej czasu, który upłynął od momentu zwanego Wielkim Wybuchem - odtąd znana nam fizyka opisuje ewolucję kosmosu. O skomplikowaniu zagadnienia świadczy fakt, że ... NA JESIEŃ PLAZMA GLUONOWO-KWARKOWA? JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999 Teoria oddziaływań silnych, chromodynamika kwantowa, w skrócie QCD, stworzona na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, uważana jest za jedno z najważniejszych osiągnięć fizyki drugiej połowy XX wieku. Jest to teoria opisująca m.in. oddziaływania ... DALI W WARSZAWIE MARIA SUPRANOWICZ Listopad 1999 Do 5 grudnia w Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego w warszawskiej Królikarni można oglądać wystawę, zatytułowaną Salvador Dali. Rzeźby i grafiki. Elefante cósmico (Słoń kosmiczny) Fot. Chrom Na wystawie znajdują się 22 rzeźby, które artysta stworzył ... NAJWIĘKSZE ODKRYCIE EINSTEINA? JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999 W 1917 roku, tuż po sformułowaniu ogólnej teorii względności opisującej m.in. historię i przyszłą ewolucję Wszechświata jako całości, Einstein wprowadził do swoich równań dodatkowy element odpowiadający energii zawartej w pustej przestrzeni i nazwany ... NIE WIEDZIAŁEM, ŻE SIĘ GNIEWASZ... KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Mężczyźni nie mają szczególnie dobrze rozwiniętej umiejętności rozpoznawania gniewu kobiety na podstawie wyrazu jej twarzy. Odkrycie to jest wynikiem badań Lisy Goos, doktorantki z Uniwersytetu York w Toronto, która pokazywała grupie ochotników obu płci ... MODNE MELONY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999 Wielkie sieci supermarketów mają własne centra badawcze i psycholodzy zatrudnieni przez jedno z nich - należące do brytyjskiej firmy Tesco - odkryli, że owoce melona kojarzą się klientom z kobiecymi piersiami. Idąc za panującą obecnie modą na ... CHIŃCZYCY W KOSMOSIE? MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999 Od pewnego czasu rozchodziły się pogłoski o rozwijanym przez Chiny programie załogowych lotów kosmicznych. W połowie lipca potwierdził je były rosyjski kosmonauta Witalij Siewastianow, który udzielił na ten temat wywiadu japońskiej gazecie "Sankei ... GENY CZY ŚRODOWISKO? MAGDALENA FIKUS Październik 1999 Co ma większy wpływ na zachowanie ludzi i zwierząt: dziedziczność czy tzw. środowisko? Liczba prac naukowych poświęconych tej sprawie rośnie, a mimo to coraz trudniej uzyskać spójne i zgodne wyniki. Podstawą eksperymentów z tego zakresu, w większości ... KWANTOWE SYMULACJE NA KWANTOWYM KOMPUTERZE JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1999 W 1982 roku nieżyjący już, jeden z najwybitniejszych fizyków XX wieku, Richard Feynman zaproponował wykorzystanie układów kwantowych do wykonywania skomplikowanych obliczeń i ukuł termin "komputer kwantowy". W jego zamierzeniu miał on być wykorzystany ... POTWÓR Z LOCH NESS ODNALEZIONY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Agencja Reuters doniosła o kolejnym "bliskim spotkaniu" z Nessie - legendarnym potworem z Loch Ness, po raz pierwszy, jak głosi ludowa opowieść, dostrzeżonym w roku pańskim 565. Ostatnia obserwacja (znanych jest około 3000 wcześniejszych ... SZTUCZNY LESZCZ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Japońscy konstruktorzy z firmy Mitsubishi Heavy Industries zbudowali sztucznego leszcza napędzanego baterią, który pływając po tokijskim akwarium, do złudzenia imituje prawdziwą rybę. Intencją japońskich inżynierów jest odtworzenie w przyszłości ryb ... SZYMPANSIA KULTURA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Podobnie jak ludzie czy makaki, szympansy mają obyczaje i maniery, które różnią się zależnie od regionu, a zatem są manifestacją ich kultury, a nie natury. Do takiego wniosku doszli Andrew Whiten i Jane Goodall, którzy porównali swe obserwacje prowadzone ... ADAM GRZEGORZ NALEPA Październik 1999 Do niedawna wszystkie sklonowane zwierzęta (np. owca Dolly i mysz Cumulina) były samicami. Kilka miesięcy temu udało się sklonować pierwszego samca ssaka. Naukowcy pobrali komórki tkanki łącznej (fibroblasty) z koniuszka ogona samca myszy przeznaczonego ... HOLENDERSKIE BRZOZY I ANTARKTYCZNE LODY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999 Pojawiły się dwa nowe ważne zbiory danych klimatycznych. Pierwszy z nich, uzyskany z analizy warstw torfu, opisuje ostatnie 11 300 lat. Drugi, otrzymany z pomiarów rdzenia lodowego, odsłania ponad 400 tys. lat klimatycznej historii Ziemi. Z obu wynika, ... SZCZEPIONKA NA ALZHEIMERA ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1999 Choć od dawna wiadomo, jakie zmiany w mózgu towarzyszą chorobie Alzheimera, dotychczas nie ma sposobu, by przeciwdziałać ich powstawaniu lub je usunąć. Innymi słowy - nie ma pomysłu ani na profilaktykę, ani na leczenie. Badania Dale'a Schenka i jego ... WSPÓŁCZUJĄCY KOMPUTER KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Prace nad okazującym emocje komputerem trwają. Ludzie już dość się poświęcali, przystosowując się do komputerów i teraz kolej na te ostatnie, by nauczyły się lepiej rozumieć swych użytkowników. Wychodząc z takiego założenia pani Roz Picard z Media Lab ... OCZY NA NIEBIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999 Niezależnie od siebie powstały dwie witryny internetowe, w których można obejrzeć wybuchy wulkanów, huragany i rozległe pożary lasów. Na stronie Operational Significant Event Imagery ( http://www.osei.noaa.gov) meteorolodzy z amerykańskiej National ... CZEKOLADA JEST DOBRA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Nowa książka "Czekolada & kakao: zdrowie i odżywianie" wydana dopiero co w Anglii prezentuje wyniki najnowszych badań naukowych dotyczących wpływu spożycia produktów czekoladowych na ludzkie zdrowie. Wpływ ten, w świetle owych badań, wydaje ... STĄD DO WIECZNOŚCI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Pomimo postępów robotyki niektórzy romantyczni właściciele zwierząt domowych pragnęliby zapewnić im nieśmiertelność - a sobie trwałą obecność bliskiej i dobrze znanej zaufanej istoty z krwi i kości. Wychodząc naprzeciw ich potrzebom, przedsiębiorcza ... ZAĆMIENIE SŁOŃCA A INTELIGENCJA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Zdawałoby się - co ma piernik do wiatraka? A jednak astronom z Uniwersytetu Stanu Waszyngton w Seattle dr Guillermo Gonzalez twierdzi, że zjawisko pełnego zaćmienia Słońca i okoliczność, że na Ziemi pojawiły się istoty inteligentne (a przynajmniej ... CHANDRA MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999 Nie, nie chodzi o żadną przypadłość duchową, która z jakichś tam powodów mogłaby gnębić astronomów. Chandra (wym. czandra) to zdrobnienie, jakim powszechnie nazywano nieżyjącego już laureata Nagrody Nobla z 1983 roku Subrahmanyana Chandrasekhara. Ten ... MOLEKULARNE KORZENIE RAKA GRZEGORZ NALEPA Październik 1999 Skąd w organizmie człowieka biorą się komórki nowotworowe? Onkolodzy oddawna wiedzą, że uszkodzenia materiału genetycznego prawidłowej komórkimogą doprowadzić do uniezależnienia się tej komórki od sygnałów wzrostowychoraz wyłączenia programu kontrolowanego ... FIZYKA I PŁEĆ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Pani Averil MacDonald, konsultant edukacyjny i wykładowca na Uniwersytecie w Reading w Anglii, wystąpiła niedawno z tezą, że po to, aby szanse kobiet i mężczyzn na udaną karierę naukową się wyrównały, konieczna jest separacja płciowa klas fizyki, począwszy ... REKORDOWY KRATER KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Największym kraterem w Układzie Słonecznym jest, jak twierdzą uczeni, znajdujący się na południowej półkuli Marsa Hellas, który powstał w wyniku uderzenia asteroidy przed jakimiś 4 mld lat. Głębokość Hellasa wynosi prawie 10 km, średnica zaś ponad 2 ... CHROŃMY CHWASTY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Znani ze swej przysłowiowej schludności i systematyczności Niemcy są tak skuteczni w tępieniu chwastów w swych ogrodach, że zmniejszenie różnorodności kwitnących roślin zakłóciło równowagę ekologiczną ich kraju. W ciągu ostatniej dekady liczebność pszczół, ... NADZIEJA DLA GRUBASÓW GRZEGORZ NALEPA Październik 1999 Fot. Corel Niedawno odkryte białko mahogany może brać udział w rozwoju otyłości. Na razie nie wiadomo, jaką rolę spełnia ono w komórce. Wyjątkowo interesujące jest jednak to, że przeciwdziała rozwojowi otyłości powodowanej przez dietę wysokotłuszczową ... VIZACT 2000 - NIESPODZIEWANY NOWY CZŁONEK RODZINY... BOGDAN MIŚ Październik 1999 Zupełnie niespodziewanie pod koniec maja firma Microsoft ogłosiła, że zapośrednictwem Internetu została udostępniona użytkownikom na całym świeciewersja demonstracyjna pierwszego programu do aktywizacji tekstów, Vizact 2000.Vizact 2000 włączono do grupy ... OPOWIEŚCI Z PROBÓWKI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999 Dwa małżeństwa cierpiące na bezpłodność - biała para, Donna i Richard Fasano z Long Island, oraz czarna para, Deborah i Robert Rogers z New Jersey - poddały się zabiegowi zapłodnienia in vitro u tego samego lekarza. Operacja się powiodła... tylko ... CZYŻBY KOLEJNY ROK NEUTRINO? JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Wrzesień 1999 Jednym z najważniejszych odkryć ub.r. w dziedzinie fizyki było zaobserwowanie w detektorze Super-Kamiokande, położonym niedaleko Tokio, tzw. oscylacji neutrin, czyli przechodzenia jednego rodzaju tych tajemniczych cząstek w drugi [patrz: Rok neutrin, ... KOLEJNA REKORDOWA LICZBA PIERWSZA BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999 W pierwszych dniach lipca oficjalnie potwierdzono odkrycie kolejnej rekordowo wielkiej liczby pierwszej, zgłoszone 1 czerwca przez zespół w składzie Nayan Hajratawala, George Woltman, Scott Kurowski i inni. Rekordową liczbą jest 2697259321. Ma ona ponad ... BIOLOGIA KOMÓRKI REDAKCJA Wrzesień 1999 Grzegorz Nalepa, autor wydanej w ub.r. przez wydawnictwo Prószyński i S-ka znakomitej multimedialnej Biologii komórki, prowadzi świetną witrynę internetową pod tą samą nazwą. Jest ona dostępna pod adresem http://www.wiedzaizycie.pl. Można w niej znaleźć ... SYTY GŁODNEGO... EDWIN BENDYK Wrzesień 1999 Mądrość przysłowia Syty głodnego nie zrozumie zrozumiało kierownictwo koncernu samochodowego Ford. Otóż z badań wynika, że wiele samochodów kupują ludzie w podeszłym wieku. Zwłaszcza bogatsi emeryci mają całkiem młodzieńcze fantazje i lubią np. jeździć ... GROBOWCE Z SIPAN JANUSZ WOŁOSZYN Wrzesień 1999 Już od 16 września br. odwiedzający Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie będą mieli niezwykłą okazję obejrzeć bogatą kolekcję wiernych kopii wspaniałych dzieł sztuki złotniczej, odsłoniętych w trakcie badań wykopaliskowych w Sipán. Stanowisko to, ... BEZTLENOWI METANOŻERCY Z GŁĘBIN ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 1999 Połączenie warsztatu mikrobiologów i geochemików pozwoliło uzyskać dowody na istnienie beztlenowych archebakterii, które żywią się metanem. Analiza fragmentów genomu tych organizmów wskazuje, że odkryto właśnie zupełnie nową grupę archebakterii, która ... NAGRODA DLA BIOLOGÓW EWOLUCYJNYCH JANUARY WEINER Wrzesień 1999 Szwedzka Akademia Nauk przyznała nagrodę Fundacji Crafoordów za rok 1999 - prestiżowe wyróżnienie w dziedzinach nie objętych Nagrodami Nobla - za osiągnięcia w teoretycznej biologii ewolucyjnej. Laureatami zostali: John Maynard Smith z Uniwersytetu ... ŚLAD SUPERNOWEJ MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999 Na Ziemi znaleziono pierwiastki wytworzone kilka milionów lat temu we wnętrzu masywnej gwiazdy, która zakończyła życie, wybuchając jako supernowa. Wybuchy supernowych obserwowano dotychczas niemal wyłącznie jako silne rozbłyski (najjaśniejsze z supernowych ... NOWE WIELKIE TELESKOPY MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999 W pierwszej połowie br. ukończono kolejne wielkie inwestycje astronomiczne.Na szczycie wygasłego wulkanu Mauna Kea na wyspie Hawaii stanęły dwa teleskopyo średnicy ponad 8 m. Pierwszy z nich został zbudowany przez Japończyków,którzy nadali mu nazwę Subaru ... WIRTUALNY REJS BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999 Zdalnie sterowany jacht - prawdziwy, lecz z wirtualną załogą - płynie zportu Bayona w Hiszpanii do Wilhelmshaven w Niemczech. Plan rejsu opracowanow szczecińskiej Wyższej Szkole Morskiej. Źródło: Internet Trimaran "Relationship" ... JOIE DE VIVRE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999 Aby ocenić ryzyko zarażenia się chorobami wenerycznymi, na jakie wystawieni są Kanadyjczycy podróżujący po świecie, dwa szpitale - St. Luc w Quebec City i Toronto General - podjęły projekt badawczy, w trakcie którego pytano niektórych, czy ... CHŁODZIARKA W SIECI EDWIN BENDYK Wrzesień 1999 Fot. Archiwum Niedawno koncern NCR zaprezentował kuchenkę mikrofalową, która pełni funkcję terminala internetowego. Nie wszyscy jednak muszą uznawać potrawy odgrzewane w tego typu urządzeniu, co nie znaczy, że nie chcą korzystać z zasobów globalnej ... GŁODZENIE RAKA - CIĄG DALSZY JANUARY WEINER Wrzesień 1999 Pisaliśmy już o nowej, obiecującej metodzie walki z rakiem polegającej na odcięciu dopływu substancji odżywczych do guza przez zablokowanie naturalnej drogi zaopatrzenia, czyli zablokowanie wzrostu naczyń krwionośnych [patrz: Zagłodzić raka, "WiŻ" ... PIERWSZY POCAŁUNEK KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999 Uczeni ustalili, że przeciętny pocałunek trwa około 45 s, że zaangażowane są weń 34 mięśnie twarzy i powoduje on chemiczne zmiany w tzw. ciele migdałowatym. Nie są jednak w stanie wyjaśnić, dlaczego czynność ta sprawia ludziom przyjemność. Problem ... PŁEĆ MÓZGU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999 Ruben C. Gur, neurofizjolog z Uniwersytetu Stanu Pennsylvania, ogłosił w majowym numerze "Journal of Neuroscience" swe odkrycie, które rzuca nowe światło na odwieczną i kontrowersyjną kwestię - dlaczego kobiety myślą inaczej niż mężczyźni. ... KAWA DOBRA NA KAMIENIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999 Szukajcie a znajdziecie. Kawa, jak większość płynów, których spożycie dostarcza konsumentom przyjemnych doznań, uchodzi powszechnie wśród medycznie uświadomionych ludzi za jedną z trucizn przybliżających (obok soli, masła i cukru) zagładę ludzkości. ... KRYPTOGRAFIA BIOLOGICZNA? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999 Carter Bancroft i jego współpracownicy ze szkoły medycznej Mount Sinai w Nowym Jorku donieśli w "Nature", że opracowali metodę kodowania tajnych informacji w sekwencjach DNA, które każdy szpieg może łatwo ukryć w dowolnej komórce swego ciała ... WYBREDNE OCELOTY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999 Badacze z ogrodu zoologicznego w Dallas, poszukując zapachu, który byłby pociągający lub odstręczający dla ocelotów - i mógłby zostać użyty dla trzymania tych rzadkich kotów z dala od autostrad i innych niebezpiecznych miejsc - postanowili ... HORMONY PAMIĘCI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999 Do niedawna powszechne było przekonanie, że utrata pamięci z wiekiem jest naturalnym przejawem procesu starzenia. Okazuje się, że nie zawsze. Nowe badania przeprowadzone przez uczonych w Oregon Health Sciences University wykazały, że pamięć 80-letnich ... CHARYZMATYCZNE GENY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999 Uczeni kanadyjscy z uniwersytetów Zachodniego Ontario i Brytyjskiej Kolumbii zakończyli niedawno pierwszy etap badań w dziedzinie genetyki wodzostwa, które potwierdziły dobrze znany wszystkim monarchom fakt, że zdolności przywódcze są wyraźnie dziedziczne. ... KOŚĆ SŁONIOWA PRZYCZYNĄ PLAGI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999 Europejskie średniowiecze zapoczątkowane zostało wielką zarazą, która zdziesiątkowała Europę. Choć zawsze podejrzewano, że dżuma dotarła na nasz kontynent z Afryki, nie było jednoznacznych dowodów wskazujących na jej źródło. Ostatnio jednak dr Mark ... I TY MOŻESZ ODKRYĆ POZAZIEMSKĄ CYWILIZACJĘ MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1999 Jeżeli tylko masz komputer podłączony do Internetu, a chciałbyś zostać odkrywcą obcych cywilizacji, zajrzyj do witryny http://setiathome.ss.berkeley.edu/home_polish.asp.Znajdziesz tam opisany w języku polskim program przeznaczony do analizysygnałów ... CZY ŻEGLARSTWO MA 900 TYS. LAT TRADYCJI? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999 Archeolodzy i antropolodzy sądzili do niedawna, że nasi przodkowie najwcześniejsze podróże oceaniczne podjęli przed mniej więcej 40 tys. laty, kiedy zaludniona została Australia. Niedawne badania, przeprowadzone na indonezyjskiej wyspie Flores przez ... KSZTAŁT LEKU EDWIN BENDYK Sierpień 1999 Odkryty 5 lat temu gen BRCA1 znany jest z tego, że zmutowany sprzyja rozwojowiraka piersi i jajnika. W normalnych warunkach kodowane przez ten gen białkosłuży do naprawiania uszkodzeń DNA. Zatem nieprawidłowości w budowie tegogenu, przeszkadzając białku ... SPOJRZENIE W GŁĄB EDWIN BENDYK Sierpień 1999 Wydobycie ropy naftowej i gazu z głębiny wymaga stosowania specjalnych "sztucznych oczu", informujących o tym, co się dzieje na dnie sięgających często 5 tys. m odwiertów. Panuje tam bardzo wysokie ciśnienie i temperatura, a towarzyszący złożom ... TYTANOWA CZASZKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999 CZASZKA Jednym z najważniejszych zadań chirurgii plastycznej jest pomaganie pacjentom po wypadkach czy okaleczających operacjach nowotworów. Zajmuje się tym m.in. dr Ninian Peckitt, chirurg z Doncasteru w Wielkiej Brytanii, twórca nowej metody odtwarzania ... MÓZG LICZY "NA OKO" KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999 Okazuje się, że w powiedzeni "ocenić coś na oko" kryje się głęboka neurofizjologiczna prawda. Grupa badaczy pod kierunkiem Stanislava Deheane z Centrum Inserm pod Paryżem i Elizabeth Spelke z MIT odkryła, że zadania matematyczne wykonywane ... SMUTNI MYŚLĄ GORZEJ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999 Nowe badania naukowe potwierdziły to, co intuicyjnie zawsze zdawało się oczywiste - nasza zdolność do racjonalnego myślenia obniża się, gdy przeżywamy smutek lub depresję. Zdaniem dr Helen Mayberg z Centrum Geriatrycznego Baycrest w Toronto, dzieje ... ZIMNY LASER JERZY LIWIŃSKI Sierpień 1999 Chirurdzy plastyczni, usuwający szpecące zmiany skórne - zmarszczki, blizny czy rozstępy - często używają w swojej pracy laserów dużej mocy. Ponieważ taki laser, na przykład CO2, niszczy wierzchnią warstwę skóry, jego działanie można porównać ... ŚWIATŁO I DZWIĘK EDWIN BENDYK Sierpień 1999 Fot. LPS Jean-Michel Jarre, mistrz muzyki elektronicznej, fascynował podczas swych koncertów popisami gry na laserowej harfie, zaprojektowanej specjalnie dla tego muzyka. Urządzenie dostępne do niedawna tylko dla najwybitniejszych profesjonalistów ... MATKA EPENDYMA MARCIN SZWED Sierpień 1999 Grupa profesora Frisena ze szwedzkiego Karolinska Institutet odkryła, żekomórki wyściółki (ependymy), czyli warstwy, która oddziela tkankę mózgowaod otaczającego ją płynu, są nerwowymi komórkami pierwotnymi. Osiągnięcieto może przyczynić się do opracowania ... "MANAGER" JUŻ LATA JERZY LIWIŃSKI Sierpień 1999 W kwietniu br. dokonano oficjalnego oblotu prototypu czteroosobowej awionetki I-23 "Manager". Samolot został zaprojektowany w Instytucie Lotnictwa na Okęciu, natomiast prototyp wykonano w PZL Świdnik. Jest on pierwszym polskim samolotem zbudowanym ... DOBROCZYNNY BARSZCZ ARKADIUSZ MILLER Sierpień 1999 Barszcz, uważany za kłopotliwe i bezużyteczne zielsko, znalazł zastosowanie w walce ze ślepotą. Najczęstszą przyczyną utraty wzroku jest zaćma - zmętnienie soczewki oka, spowodowane urazem, chorobą lub po prostu starością. Soczewkę, która utraciła ... INTELIGENTNY JEŻ EDWIN BENDYK Sierpień 1999 Przygotowanie form do masowej produkcji nierzadko sprawia kłopoty i jestbardzo kosztowne. Doskonałym sposobem przezwyciężenia tych trudności jestsystem Intelligent Tooling zaproponowany przez naukowców z University ofWarwick w Anglii. Fot. LPS Urządzenie ... DLACZEGO MĄDRZY WIĘCEJ KŁAMIĄ? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999 Jak wykazały badania pani Belli DePaulo, profesora psychologii z Uniwersytetu Wirginijskiego, ludzie z wyższym wykształceniem częściej "mijają się z prawdą" w czasie towarzyskich konwersacji. Jak twierdzi uczona, statystycznie biorąc 20% ludzi ... NIEZNOŚNE DRGANIA EDWIN BENDYK Sierpień 1999 Jednym z czynników obniżających komfort jazdy samochodem są drgania, wywoływane przez silnik pojazdu. Poznanie mechanizmu tych drgań już na etapie produkcji samochodu umożliwia przeciwdziałanie im w normalnej eksploatacji. Dokładna analiza zjawiska nie ... ŚLIMAKI W CENIE EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1999 Śluz wydzielany przez ślimaki słodkowodne i inne wodne organizmy może oczyszczać rzeki i jeziora z nadmiaru toksycznego glinu. Główną przyczyną zanieczyszczenia glinem są kwaśne deszcze, które sprawiają, że rozpuszczalne składniki związków glinu uwolnione ... NOWE PIERWIASTKI EDWIN BENDYK Sierpień 1999 Naukowcy z Lawrence Livermore National Laboratory w Berkeley w Kalifornii poinformowali na początku czerwca br., że udało im się otrzymać nie nazwane jeszcze pierwiastki o liczbach atomowych 116 i 118. Wynik ten uzyskali, bombardując atomy izotopu ołowiu ... GEN PODATNOŚCI NA AIDS MARCIN SZWED Sierpień 1999 Trzy lata temu świat obiegła sensacyjna wieść: niektórzy ludzie są bardziej niż inni odporni na AIDS. Badania ludzi, którzy wielokrotnie stykali się z wirusem HIV i nie ulegli zakażeniu, doprowadziły do odkrycia, że wszyscy ci niezwykle odporni na AIDS ... WYSTRASZONY EMBRION KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999 Stare, ludowe opowieści o tym, że przestraszenie kobiety w ciąży może mieć wpływ na rozwój osobowości dziecka, uzyskały wreszcie naukowe potwierdzenie. Uczeni badający australijskie jaszczurki zwane śligami (Scincus) odkryli, że nowo narodzone śligi ... SPRAGNIONY MÓZG KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999 Przez dziesięciolecia badacze mózgu głowili się nad rozwiązaniem zagadki- w jaki sposób zdolni jesteśmy zaspokoić uczucie pragnienia już w ciągu kilku minut po wypiciu szklanki wody, skoro przywrócenie biochemicznej równowagi spowodowanej niedoborem ... SZPIEGOWSKIE PTAKI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999 Część z 35 mln dolarów ,jakie Pentagon przeznaczył na rozwój nowych - miniaturowych i całkowicie cichych - samolotów szpiegowskich, przeznaczona jest na próbę konstrukcji ornitoptera - "sztucznego ptaka", który będzie się poruszać, ... KOBIETY MIERZĄ WYŻEJ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999 Naukowe badania kanonów urody kobiecej wykazały już dość dawno, że dla mężczyzn istotną cechą anatomiczną kobiety jest stosunek obwodu talii i bioder. A co cenią kobiety w mężczyznach? Jak donoszą w czasopiśmie "Lancet" badacze z Wydziału Fizjologi ... KTO MA NAJWIĘKSZE OCZY? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999 Nie, nie Królewna Śnieżka. Właściwa odpowiedź brzmi - kałamarnica olbrzymia Architeuthis dux. Zwierzęta, które żyją w wiecznym mroku na głębokości 200-700 m pod powierzchnią oceanu, mają oczy o średnicy 25 cm. Ze względu na miejsce ich zamieszkania ... OZON: PIERWSZY SUKCES ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 1999 Pomiary stężenia związków chemicznych, które niszczą ziemską warstwę ozonową, wskazują, że część zagrożenia została najprawdopodobniej zażegnana. Kilku z nich jednakże wciąż przybywa, w tym najgroźniejszego freonu-12. Zespół chemików atmosfery pod kierownictwem ... NIE DRAŻNIĆ KOSMITÓW KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Jak doniósł kanadyjski "National Post" z 26 lutego 1999 roku, dwóch uczonych zatrudnionych w kanadyjskim departamencie obrony, Yvan Dutil i Stephane Dumas, wystosowało list do premiera kraju Jeana Chretiena z ostrzeżeniem, że wysyłane w przestrzeń ... HAZARD W SIECI BOGDAN MIŚ Lipiec 1999 W Australii powstało pierwsze na świecie oficjalne kasyno internetowe. W związku z tym, że kasyno istnieje jedynie "wirtualnie", jego rzeczywista fizyczna lokalizacja nie ma znaczenia, jest ono bowiem dostępne dla skomputeryzowanego hazardzisty ... TAŃSZE BANANY EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1999 Banany, po ryżu, pszenicy i mleku, są najwartościowszym pożywieniem. Zaledwie 10% z 86 mln ton światowej produkcji tych owoców trafia co roku na międzynarodowe rynki. Większość - wyprodukowana przez ubogich rolników Afryki, Azji i Ameryki Południowej ... WIĘCEJ POWIETRZA EDWIN BENDYK Lipiec 1999 Opłaty ponoszone za energię cieplną skłaniają do szukania oszczędności. Jedną z metod jest zapobieganie wszelkim ubytkom ciepła. Osiągamy to, instalując m.in. nowoczesne, szczelne okna o niskiej emisji ciepła. Niestety, nadmierna szczelność ogranicza ... GDZIE SPOCZYWA KAZIMIERZ PUŁASKI? BOGDAN MIŚ Lipiec 1999 Negatywny wynik pierwszego testu genetycznego nie pozwolił na potwierdzenie przypuszczeń, że szczątki ludzkie, odkryte w swoim czasie w Savannah w USA, należą do generała Kazimierza Pułaskiego. Inicjator tych badań, amerykański historyk polskiego pochodzenia ... ŚWIĄTYNIA OGNIA BARBARA KAIM Lipiec 1999 Zoroastryzm to jedna z najstarszych z wyznawanych do dziś religii. Przyjmuje się, że działalność jej wielkiego proroka Zoroastry miała miejsce w połowie II tysiąclecia p.n.e. Jego dziełem była reforma i kodyfikacja wierzeń rozpowszechnionych wśród koczowniczych ... DŁUGIE PODRÓŻE SĄ NIEBEZPIECZNE BOGDAN MIŚ Lipiec 1999 Do takiego wniosku doszła grupa lekarzy z Hospital Pasteur zajmująca się chorymi z zatorami płuc i zakrzepicą żył głębokich kończyn dolnych. Okazało się, że bardzo wielu z nich przed trafieniem do szpitala podróżowało samolotem, samochodem, pociągiem ... NOWY SPOSÓB DETEKCJI GWIAZD BOZONOWYCH JANUSZ OSARCZUK Lipiec 1999 Gwiazdy bozonowe narodziły się w umysłach astrofizyków ponad 30 lat temu. Ich ciągle jeszcze hipotetyczne istnienie wynika z teorii opisujących wczesne etapy ewolucji Wszechświata. Możliwe, iż - ukrywając się pod postacią ciemnej materii - stanowią ... ZWIERCIADŁO AKUSTYCZNE EDWIN BENDYK Lipiec 1999 Wielu badaczy marzy o lepszym wykorzystaniu praktycznym fal akustycznych. Urządzeniem wzbudzającym wielkie nadzieje jest zwierciadło akustyczne, zwane również "zwierciadłem odwracającym czas". Nowy impuls do prac nad zwierciadłem wniósł Mathias ... NA GRZYBKI... MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1999 Radioastronomowie z Dominion Radio Astrophysical Observatory w Kanadzie, którzy prowadzą systematyczny przegląd nieba na falach emitowanych przez wodór międzygwiazdowy, zaobserwowali chmurę materii w kształcie grzyba. Przypomnijmy, że Słońce jest jedną ... T`AI CHI WALCZY Z NADCIŚNIENIEM ARKADIUSZ MILLER Lipiec 1999 Od dawna wiadomo, że dzięki starożytnej sztuce medytacji i walki z Dalekiego Wschodu można na długo zatrzymać młodość oraz sprawność ciała i umysłu. Pewnym zaskoczeniem był jednak fakt, że obniża ona także ciśnienie tętnicze krwi, co zaobserwowali naukowcy ... DESZCZÓWKI GORZKI SMAK EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1999 Deszcz oczyszcza powietrze z wielu zanieczyszczeń, toteż dawno przestał być źródłem czystej wody, szczególnie w miastach. Najnowsze wyniki badań ostrzegają ponadto, że większość opadów w Europie zawiera duże ilości pestycydów i herbicydów. Normy zanieczyszczenia ... W TROSCE O NIEPEŁNOSPRAWNYCH EDWIN BENDYK Lipiec 1999 Medyczne statystyki wskazują, że przeciętnie jedna na dziesięć osób jest niepełnosprawna. W większości przypadków chorzy ci mogliby normalnie funkcjonować i pracować, gdyby nie utrudnienia w poruszaniu się. Nawet jeśli otaczające chorą osobę środowisko ... ILU BOGATYCH? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 1999 Ile trzeba zarabiać, by być uważanym za osobę bogatą? Czy ludzie majętni doszli do swoich majątków uczciwą pracą, czy dorobili się na nieuczciwych interesach? Czy bogatych będzie w Polsce przybywać? Ankieterzy CBOS-u pytali Polaków o ich stosunek do ... LATO CORAZ DŁUŻSZE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Efekt cieplarniany musi działać, bo wiosna przychodzi w nasze strony coraz wcześniej, a jesień coraz później. Anette Menzel i Peter Fabian, biolodzy z Uniwersytetu Monachijskiego, przeanalizowali dane zebrane przez sieć międzynarodowych ogrodów fenologicznych, ... WARSZAWSKI KROMLECH KAROL PIASECKI Lipiec 1999 Trwają wakacje, warto więc wybrać się na warszawskie Pole Mokotowskie, aby obejrzeć niecodzienną konstrukcję - kamienny krąg złożony z wielkich głazów narzutowych, który pojawił się tutaj w przeddzień tegorocznego Święta Ziemi. Kamienne kręgi, w ... WRÓŻENIE Z PLAM KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Pier Corbyn, przedsiębiorczy i bogaty Brytyjczyk, który w 1991 roku założył własną firmę prognostyczną rywalizującą z państwowym urzędem meteorologicznym, wprawia w zakłopotanie naukowy establishment. Corbyn twierdzi, że odkrył metodę pozwalającą dokonywać ... MACIERZYŃSTWO PODNOSI INTELIGENCJĘ (MYSZY) KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Neuropsycholodzy Craig Kinsley i Kelly Lambert, badając zmiany zachodzące w mózgu ciężarnych i karmiących myszy, odkryli, że - przynajmniej u zwierząt laboratoryjnych - macierzyństwo stanowi bodziec dla intensywnego rozwoju intelektualnego. ... ILE JESZCZE POTWORÓW? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Jeśli Charles Paxton z Uniwersytetu Oksfordzkiego nie myli się w swych rachunkach, głębiny oceanów kryją jeszcze 47 nieznanych "morskich potworów". Paxton nie jest żadnym prorokiem czy jasnowidzem, tylko biologiem morza, który do swych prognoz ... (PRAWIE) WIECZNY OGIEŃ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Najdłużej nieprzerwanie palącym się ogniem znanym ziemskim naukowcom jest podziemny pożar złóż węgla w Nowej Południowej Walii w Australii. Pożar ten rozpoczął się prawdopodobnie od uderzenia pioruna ponad 2 tys. lat temu, kiedy żyła węglowa znajdowała ... NADZIEJA DLA JODŁY DOROTA DOBROWOLSKA Lipiec 1999 Jeszcze do niedawna w górskich i wyżynnych regionach kraju rosły lasy mieszane, których ważnym składnikiem była jodła pospolita. Gatunek ten obejmuje też swym zasięgiem tereny nizinne. W ostatnich dziesięcioleciach liczebność jodły nie tylko w polskich ... EWOLUCJA ŻYCZLIWOŚCI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Uczonym rosyjskim, jak donosi dr Ludmiła Trut z Instytutu Cytologii i Genetyki w Nowosybirsku, powiódł się interesujący eksperyment. Dyrektor miejscowej doświadczalnej fermy srebrnych lisów dr Dymitr Bielajew podjął w 1959 roku próbę selekcji lisów ... RATUNEK DLA SPÓŹNIALSKICH? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Holendersko-japońskiemu zespołowi uczonych udało się wyizolować dwa białka, które odgrywać mogą zasadniczą rolę w synchronizacji naszego biologicznego zegara. Białka te, zwane cry1 i cry2, korygują, jak twierdzą badacze, nasze rytmy dobowe wraz ze ... GIGANTYCZNY MIKROB KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Choć brzmi to trochę jak "kolosalny krasnoludek", odkrycie największej znanej bakterii ma znaczenie, które wykracza poza trywialne kategorie wymiaru. Thiomargarita namibiensis (co w języku Cycerona oznacza "siarkowa perła z Namibii"), ... JAK PRZECHYTRZYĆ Y2K KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Znana jest powszechnie opowieść o rabinie z Berdyczowa, który podróżował w piątek wieczorem i gdy zaczęło się ściemniać (czyli zbliżał się szabas, a z nim zakaz podróżowania), skinął ręką i sprawił cud - na lewo była sobota, na prawo była sobota, ... NAUKI (ŹLE) STOSOWANE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Podczas gdy większość przywództwa serbskich nacjonalistów w Bośni ma wykształcenie ironicznie zwane humanistycznym, Biliana Plavsić, która odczasu swego konfliktu z prezydentem Miloszeviciem uchodzi za polityka umiarkowanego, jest biologiem. Jako osoba ... STRASZYĆ CZY USPOKAJAĆ? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999 Przedstawiciele amerykańskiej administracji, John Koskinen i Edward Kelley, odpowiedzialni za zapobieżenie katastrofie, jaką spowodować może komputerowy "wirus milenijny", czyli Y2K, mają nie lada problem. Jeśli nie zademonstrują wystarczającego ... NOWE TECHNOLOGIE ILONA BENDYK Czerwiec 1999 Nowe technologie mikroelektroniczne coraz częściej wkraczają w nasze życie. Jakie są zalety ich stosowania? Miniaturyzacja urządzeń i znaczne obniżenie kosztów. Jako przykład może posłużyć ręczne urządzenie do badania przepływu krwi, opracowane przez ... KREW Z MÓZGU ILONA BENDYK Czerwiec 1999 Nieraz już pisaliśmy o skomplikowanych eksperymentach, które mogą doprowadzić do wyhodowania w laboratorium dowolnych ludzkich tkanek, a być może i całych narządów, po to, by mogły zastąpić uszkodzone [patrz: Sygnały, Z hodowli do... mózgu, "WiŻ" ... PRZEPIS NA PIWO ILONA BENDYK Czerwiec 1999 Źródło: LPS Weź proszek piwny, wymieszaj z zimną wodą, odczekaj 14 dni - a otrzymasz piwo dobrej jakości. Ten prosty sposób warzenia piwa opracowała firma Miracle Beer Company z Wielkiej Brytanii. Jego najważniejszym elementem jest specjalnie ... Z NOSEM PRZED TELEWIZOREM AHA Czerwiec 1999 Naukowcy z Massachusetts Institute of Technology w Bostonie twierdzą, że dzięki opracowanemu przez nich układowi scalonemu telewizory będą mogły w przyszłości emitować - poza dźwiękiem i obrazem - również zapachy. Układ scalony, który skonstruowano ... WINDOWS 2000 - SYSTEM BARDZO WYMAGAJĄCY BOGDAN MIŚ Czerwiec 1999 Od dłuższego czasu wiadomo, że ze strony słynnej firmy programistycznej Microsoft można się spodziewać nowego systemu operacyjnego dla komputerów, czyli takiego podstawowego pakietu programów, bez którego żaden komputer nie będzie pracował, i który stanowi ... KOMÓRA PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1999 Chyba największym z jednokomórkowych organizmów żywych jest mająca średnicę 10 cm Syringammina fragilissima. Podobny z wyglądu do gąbki pierwotniak został odkryty przez szkockich naukowców prowadzących badania głębinowe koło wyspy Rockall (Północny Atlantyk). ... PIERWSZY UKŁĄD PLANETARNY PODOBNY DO NASZEGO MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1999 Pierwszy pozasłoneczny układ planetarny z prawdziwego zdarzenia odkryli dwaj wytrwali "łowcy planet", Paul Butler (Anglo-Australian Observatory) i Geoffrey Marcy (San Francisco State University). Jego centralnym ciałem jest znajdująca się w ... LEPSZE PROMY KOSMICZNE ILONA BENDYK Czerwiec 1999 Współczesne promy kosmiczne mają ociężałe, uskrzydlone cielska. Ich kształt nie może spełniać wymogów aerodynamiki. Końce nosa i skrzydeł statku muszą być grube, aby mogła uformować się przed nimi fala uderzeniowa, która częściowo chroni przed tarciem, ... WAŻENIE WIRUSÓW JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999 Mikroskopijne wagi powstałe przy użyciu węglowych nanorurek, zbudowanych z pojedynczej warstwy atomów węgla zwiniętej do promienia kilku nanometrów (1 nanometr to jedna miliardowa metra), mogą służyć do bezpośredniego pomiaru wagi wirusów. W doświadczeniu ... NERWY W NIEBEZPIECZEŃSTWIE ILONA BENDYK Czerwiec 1999 Źródło: LPS Ciało nasze przecinają delikatne włókna nerwowe. Jeśli któreś z nich zostanie uszkodzone podczas interwencji chirurgicznej, pacjent może zostać kaleką. Szczególnie niebezpieczne są operacje kręgosłupa i czaszki. Z rdzenia kręgowego wychodzi ... SKANER DLA DYSLEKTYKÓW AHA Czerwiec 1999 Izraelska firma komputerowa WizCom Technologies skonstruowała przyrząd, który pomaga ludziom cierpiącym na dysleksję w przezwyciężeniu problemów związanych z czytaniem. Konstruktorzy nazywają swój wynalazek głośno mówiącym elektronicznym piórem. Rzeczywiście, ... BYSTRE SZCZURY JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999 Drażnienie mózgu szczura impulsami elektrycznymi zwiększa możliwości przetwarzania informacji. Michael Kilgard i Michael Merzenich z University of California stymulowali prądem elektrycznym jądro podstawne - część mózgu odpowiedzialną za odbieranie ... KWANTOWE ZMARSZCZKI CZASOPRZESTRZENI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999 Jednym z największych wyzwań współczesnej fizyki jest konstrukcja kwantowej teorii grawitacji, która zapewne powie nam, co wydarzyło się podczas Wielkiego Wybuchu i co dzieje się we wnętrzu czarnych dziur. Do niedawna wydawało się, że teorii takiej nie ... SIEDMIOMILOWE BUTY ILONA BENDYK Czerwiec 1999 Podpatrywanie przyrody jest niezwykle kształcące. Czego można się od niej nauczyć? Na przykład nowego sposobu poruszania się. Keahi Seymour z Coventry University w środkowej Anglii obserwował i badał skoki kangurze. W efekcie skonstruował "buty" ... PRAWIE ŻYWY DINOZAUR ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1999 Kilka lat temu w Salerno we Włoszech znaleziono doskonale zachowanego skamieniałego dinozaura z rodzaju Scipionyx. Ten kopalny okaz mięsożernego gada mezozoicznego miał nie tylko kompletny szkielet, ale też odciski wątroby, jelita grubego, tchawicy, ... KSIĄŻKA CZY TELEWIZOR? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 1999 Czy książka często towarzyszy nam w życiu codziennym? Takie pytanie postawili autorzy sondażu CBOS-u, prowadzący badania nad problematyką czytelnictwa w społeczeństwie polskim. Okazuje się, że znacznie więcej osób "lubi czytać" książki, niż ... NOWE SAMOLOTY KOMUNIKACJI REGIONALNEJ W BARWACH LOT JERZY LIWIŃSKI Czerwiec 1999 Zgodnie z zawartym kontraktem, w najbliższym okresie flota Polskich Linii Lotniczych LOT powiększy się o brazylijskie samoloty komunikacji regionalnej Embraer ERJ 145. Kontrakt o wartości ponad 100 mln USD przewiduje dostawę 6 samolotów, z opcją dalszych ... GDZIE POWSTAŁO ŻYCIE MAGDALENA PECUL Czerwiec 1999 Kratery podwodnych wulkanów i wyloty hydrotermalne od pewnego już czasu budzą zainteresowanie jako możliwe miejsce narodzin życia. W głoszących to hipotezach [patrz: Jak narodziło się życie, "WiŻ" nr 9/1997] brakuje jednak miejsca na najważniejszy ... IM WIĘCEJ ŚMIECI, TYM LEPIEJ? EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1999 Że lasy i oceany wydajnie pochłaniają dwutlenek węgla z atmosfery, wiadomo od dawna. Obecnie w USA trwa dyskusja, czy podobną rolę "magazynu CO2" można przypisać wysypiskom śmieci. Zwycięstwo zwolenników takiego poglądu ułatwiłoby Stanom Zjednoczonym ... PALI SIĘ! ALE KOMPUTER POMOŻE... ILONA BENDYK Czerwiec 1999 W ciągu ostatnich 50 lat w dziedzinie bezpieczeństwa pożarowego dokonał się olbrzymi postęp. Czy oprócz konstruowania nowych materiałów i wprowadzania lepszych technologii można jeszcze coś zrobić? Tak! Żyjemy przecież w erze komputerów. Profesor Ed ... VIAGRA NA ODSIECZ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 9 lutego br. organ Amerykańskiego Stowarzyszenia Medycznego "JAMA" doniósł: 31% mężczyzn i 43% kobiet [w Ameryce] cierpi regularnie na jakąś formę seksualnej dysfunkcji, co usprawiedliwia uznanie tego problemu za istotną kwestię dotyczącą ... NIE MA DYMU BEZ OGNIA? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Powyższe porzekadło służyć może za motto jednoczące 850 członków założonego w 1982 roku Międzynarodowego Towarzystwa Kryptozoologicznego. Jego zawiązanie poprzedziły liczne przypadki odkrycia nieznanych wcześniej przez naukę gatunków zwierząt, o których ... LENISTWO JEST NIEZDROWE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Mężczyźni, którzy twierdzą, że nie mogą pomagać żonom w drobnych pracach domowych, ponieważ źle się czują, mogą utracić usprawiedliwienie dla swego lenistwa. Jak wynika z ogłoszonych właśnie przez Amerykańskie Stowarzyszenie Medyczne wyników długoletnich ... NIE BYŁO KAMBRYJSKIEJ EKSPLOZJI ŻYCIA? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1999 Badania genetyczne, przeprowadzone przez naukowców z Pennsylvania StateUniversity (opublikowane w Proceedings of the Royal Society of London), sugerują, że ewolucja wielu typów królestwa zwierząt rozpoczęła się nie z początkiem okresu kambryjskiego, ... PTAKI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Potrafią nie tylko spać, stojąc na jednej nodze, ale także z jednym okiem czujnie patrzącym na świat. Niles Rattenberg z Indiana State University w Terre Haute, który ogłosił niedawno wyniki swych obserwacji w "Nature", twierdzi, że choć ... JASNOWIDZ SIĘ POMYLIŁ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Mieszkaniec Modesto w Kalifornii, Bernardo Arroyo, który stanął niedawno przed sądem pod zarzutem handlu narkotykami, zamiast wynająć prawnika, udał się po radę do jasnowidza. Dowiedziawszy się, że zostanie uniewinniony, nie przyjął proponowanej przez ... KORZYŚCI Z POLIANDRII KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Oczywiście, nie wszystkie owady żyją "przyzwoicie" w trwałych monogamicznych stadłach. Trzmiele z gatunku Bombus terrestris, na przykład, podobnie jak wiele innych pszczół czy os, kultywują obyczaj zwany poliandrią, polegający na tym, że ... ROZWÓD PO TERMICIEMU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Janet Shellman-Reeve, biolog z Cornell University, zajmuje się badaniem obyczajów małżeńskich monogamicznego gatunku termitów zwanego Zootermopsis nevadensis. Owady te tworzą trwałe pary solidarnie wychowujące swe potomstwo, ale, jak odkryła niedawno ... ZABAWA W KLATCE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Jak twierdzi profesor genetyki Lee Silver z Uniwersytetu Princeton, około 95% ludzi, którzy zaczęli palić papierosy, odczuwa głód nikotynowy; w wypadku alkoholu odsetek ten wynosi 15%, zaś co najmniej 50% ludzi, którzy raz spróbowali kokainy, odczuwa ... KWESTIA GUSTU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Uznanie, co w danej kulturze uchodzi za przysmak lub za budzące obrzydzenie paskudztwo, nie wynika na ogół z racjonalnych przesłanek, a z tradycji i obyczaju. W kulturach europejskich, na przykład, owady - które w innych częściach świata traktowane ... KUP PAN NAZWĘ... KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Odkrywca nowego gatunku ptaka z rodzaju Thamnophilus, żyjącego w dorzeczu Amazonki, Bret Whitney z Austin w Teksasie, postanowił sprzedać prawo do jego nazwania na licytacji. Prawo to należy do odkrywcy i nowe gatunki żywych stworzeń często unieśmiertelniają ... DLACZEGO OKO WIDZI ŚWIATŁO? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Pytanie może się wydać tautologiczne, bowiem światło, jakim posługuje się nasz zmysł wzroku w celach percepcji, jest z definicji "widzialne". Problem nie jest jednak bynajmniej trywialny, bowiem widzimy tylko wąską cześć widma promieniowania ... SYMETRYCZNYM SZCZĘŚCIE SPRZYJA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Dla Charlesa Browna, profesora biologii na Uniwersytecie w Tulsa w Oklahomie, tygodniowy atak majowego chłodu, jaki wydarzył się w 1996 roku, był okazją do obserwowania darwinowskiej teorii ewolucji w akcji. W wyniku nagłego ochłodzenia, jakie zdarza ... O CO NAS GŁOWA BOLI? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Okazuje się, że w czasie weekendów nie tylko częściej pada deszcz, lecz jest to także okres, w którym najbardziej cierpimy na bóle głowy. Choć, jak wykazują badania, 98% ludzi co pewien czas cierpi na migrenę, przyczyny tej popularnej dolegliwości ... NA TROPIE BIBLIJNEGO POTOPU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Opublikowana właśnie książka autorstwa dwóch wybitnych geologów z Uniwersytetu Columbia Williama Ryana i Waltera Pitmana przedstawia naukowy argument dowodzący, że opisany w Biblii potop rzeczywiście się zdarzył. Zdaniem nowojorskich uczonych, nastąpił ... NAJBLIŻSZY KUZYN KROKODYLA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Uczeni, zajmujący się profesjonalnie badaniem stopnia pokrewieństwa pomiędzy rozmaitymi gatunkami zwierząt, doszli do wniosku, że najbliższymi krewnymi krokodyli i aligatorów nie są, jak dotychczas sądzono, ptaki, lecz żółwie. Myślimy, że wiadomość ... POCHWAŁA UMIARU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Wysoki poziom cholesterolu we krwi uważany jest od dawna za zwiastun nagłej i niespodziewanej śmierci. Zwiększa on znacznie ryzyko zawału lub wylewu krwi do mózgu. Niektóre badania zdawały się jednak wskazywać, że choć agresywna terapia obniżająca ... LUDZKIE PRAWA DLA MAŁP KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Jeśli parlament Nowej Zelandii zdecyduje się na uchwalenie rozważanego obecnie projektu uchwały o prawach zwierząt, kraj ten stanie się pierwszym państwem świata, które przyzna małpom "ludzkie prawa". Inicjatywa ta, zwana Great Apes Project ... NISKIM ZAWSZE WIATR W OCZY? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Z moich lat szkolnych pamiętam powiedzenie: Puste kłosy wysoko rosną, które sugerować miało istnienie negatywnej korelacji pomiędzy wysokim wzrostem a inteligencją. Niestety, życie nie jest sprawiedliwe i ułomności wzrostu nie są kompensowane dodatkowymi ... KOSZTY WZROSTU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Nie wszystko wydaje się jednak stracone dla dzieci, których natura nie obdarzyła wysokim wzrostem. Otrzymywanie przez całe dzieciństwo zastrzyków syntetycznego hormonu wzrostu doprowadzić może w efekcie, jak się ocenia, do zwiększenia wzrostu pacjentów ... BIOCHEMICZNY BUDZIK KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999 Uczeni z Uniwersytetu w Lubece ogłosili w tygodniku "Nature" interesujące wyniki badań nad biochemicznym mechanizmem, który pozwala ludziom (co prawda, nie wszystkim) obudzić się o wybranej wcześniej godzinie. Przez kolejne trzy noce badacze ... NA TROPIE PRUSAKA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1999 Prusaki zdradziły jedną ze swoich tajemnic, która może doprowadzić je do zguby. Amerykańscy naukowcy odkryli, że owady te wędrują po śladach swych pobratymców. A konkretnie wiedzie je niezidentyfikowana jeszcze substancja zawarta w ich odchodach, którą ... LINIE PAPILARNE LISTERII TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999 Często podstawowe badania naukowe wydają się wyłącznie sztuką dla sztuki. Czasami jednak projekty, których cel był pozornie czysto naukowy, niespodziewanie uzyskują doniosłe znaczenie praktyczne. Przykładem takiej działalności okazały się badania Martina ... POMIDORY ZAPOBIEGAJĄ NOWOTWOROM TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999 Coraz więcej danych wskazuje na to, że jedzenie pomidorów w większym stopniu zapobiega powstawaniu nowotworów niż do tej pory sądzono. Raport opublikowany w lutym, w piśmie wydawanym przez amerykański Narodowy Instytut Raka, porównał wyniki 72 różnych ... MYSZOM POMOGŁO PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999 Paciorkowce, czyli streptokoki, wyglądają w powiększeniu jak sznur paciorków (stąd oczywiście nazwa), a znane są głównie jako sprawcy zapalenia gardła, szkarlatyny i gorączki reumatycznej. Jednak pewien wytwarzany przez te bakterie polisacharyd (CM 101) ... PIJAWKI NA ŻYLAKI PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999 Zespół lekarzy z Bombaju zastosował pijawki u 20 pacjentów z owrzodzeniami podudzi. Owrzodzenie ustąpiło u wszystkich, a obrzęki w 18 przypadkach. Jak twierdzą badacze, sukces zapewniają upodobania pijawek - zdecydowanie bardziej smakuje im krew ... BEZ POŚPIECHU PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999 Profesor Michael Harrison, specjalista terapii płodu z San Francisco, wspólnie z inżynierami z NASA stworzył aparacik niewiele większy od pigułki, który po wszczepieniu do macicy zapobiega przedwczesnemu porodowi. Coraz częściej wykonuje się chirurgiczne ... KIELICHY, MONSTRANCJE, SZATY... PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999 Najcenniejsze arcydzieła sztuki sakralnej w perspektywie ośmiu stuleci - od X do XVIII wieku - obrazujące rolę Kościoła w dziejach kultury artystycznej w Polsce, można obejrzeć od 15 maja do 8 sierpnia na wystawie w Zamku Królewskim w Warszawie. Fot. ... ZMIERZYĆ DEMOKRACJĘ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Jak obiektywnie ocenić poziom demokracji w wybranym kraju? Brytyjski renomowany tygodnik ekonomiczny "The Economist" opracował własną metodę "pomiaru". Otóż okazuje się, że im bardziej demokratyczny, w powszechnym mniemaniu, kraj, ... GEN CZŁOWIECZEŃSTWA? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Odkryto wreszcie gen odróżniający człowieka od małp. No, przynajmniej pierwszy z takich genów. Jak pamiętamy, ludzie różnią się pod względem genetycznym od małp zaledwie marginalnie. Na przykład w przypadku szympansów 98.5% ich genów jest identycznych ... ŻYCIE SEKSUALNE DZIKICH KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Na niedawnym spotkaniu Amerykańskiego Stowarzyszenia na rzecz Postępu Nauki (AAAS) Paul Valentine, antropolog z Uniwersytetu East London, doniósł o wynikach badania obyczajów małego plemienia o nazwie Curripaco, żyjącego w dorzeczu Amazonki. Jak odkrył ... NA HORYZONCIE - PENTIUM III BOGDAN MIŚ Maj 1999 Zaledwie oswoiliśmy się z myślą, że najnowszy mikroprocesor do naszych komputerów nazywa się Pentium II, a już 11 stycznia firma Intel Corporation zapowiedziała, że jej mikroprocesory nowej generacji, znane dotychczas pod kryptonimem Katmai, będą oferowane ... RAK DRGA INACZEJ TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999 Nowy sposób wykrywania chorobowo zmienionych tkanek opracował Han Ven z National Institute of Health w Bethesda w Stanach Zjednoczonych. Nazywa się to Hall Effect Imaging, czyli obrazowanie przy użyciu efektu Halla, a dzięki wykorzystaniu różnic w przewodności ... INTELIGENTNA KAMERA ILONA BENDYK Maj 1999 W Wielkiej Brytanii trwają intensywne prace nad skutecznymi sposobami inwigilacji niebezpiecznych osób. Jedna z metod polega na zainstalowaniu kamer skierowanych na ulice i ciągłym obserwowaniu przewijającego się przez nie tłumu ludzi. Trudno jednak ... ...ORAZ LUDZIOM KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Tymczasem w Kalifornii, krainie ludzi zrelaksowanych, badania nad wpływem stanu psychicznego na zdrowie fizyczne są bardziej zaawansowane. Dean Ornish, dyrektor Instytutu Badawczego Medycyny Prewencyjnej w Sausalito, ogłosił w grudniu w "Journal ... AIRBUS A3XX - SAMOLOT FLAGOWY XXI WIEKU JERZY LIWIŃSKI Maj 1999 Analitycy największych producentów lotniczych szacują, że w najbliższym 20-leciu nastąpi dalszy dynamiczny rozwój transportu powietrznego. Przewoźnicy będą zwiększać częstotliwości lotów, nastąpią inauguracje nowych połączeń oraz nowych rodzajów usług ... JAK SCHUDNĄĆ NIE PRZERYWAJĄC PRACY BIUROWEJ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Badacze z Mayo Clinic dokonali niedawno odkrycia, które uradować może serca ludzi zagrożonych otyłością z powodu "siedzącego stylu pracy" i braku czasu (bądź woli) na intensywne uprawianie sportów. Stwierdzili mianowicie, że rozmaite nerwowe ... CAŁA WŁADZA W ŁAPY KOTÓW KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Brytyjski producent kociego jedzenia w puszkach, Whiskas, przy współpracy firmy reklamowej M&C Saatchi wyprodukował, kosztem 825 tys. dolarów, pierwszą w świecie reklamę telewizyjną adresowaną... wprost do kotów. Jej emisję poprzedzać ma 10-sekundowy ... CENA NEUTRINA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 W pięknej dolinie Baksana na Kaukazie położona jest maleńka wioska zwana Neutrino, która jest siedzibą jednego z sześciu działających na Ziemi detektorów ulotnej cząstki elementarnej, noszącej nazwę tejże wsi. Detektor jest owocem międzynarodowej współpracy ... AZBEST DOKŁADA SWOJE ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Maj 1999 Rozpowszechnienie radonu mieszkaniowego, którego stężenie w powietrzu określane jest za pomocą norm [patrz: "Wiedza i Życie" nr 8/1997], nasuwa pytanie: o ile inne czynniki narażające zdrowie mogą zwiększać niebezpieczeństwo? Jak wiadomo, zwiększenie ... DOM STARCÓW DLA SZYMPANSÓW KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Pani Gloria Grow z miejscowości Carigan pod Montrealem, która wraz z mężem i grupą wolontariuszy prowadzi schronisko dla zwierząt o nazwie Fauna Foundation we wrześniu 1997 roku przyjęła grupę 15 nowych "pensjonariuszy". Są to szympansy, ... Z WINEM NA ALZHEIMERA JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999 Polubiliśmy już myśl, że szklaneczka wina chroni przed chorobami nasze serce. Teraz okazuje się, że może także zapewnić ochronę mózgowi. Sercu spieszą na ratunek zawarte w winie związki o właściwościach przeciwutleniających, zaś dla mózgu korzystna ... WYSZORUJ ZĘBY P1025 JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999 Zęby atakowane są przez bakterie od chwili, gdy pierwsze wychylą się z dziąseł kilkunastomiesięcznego bobasa, aż do utraty ostatniego trzonowca. Głównym napastnikiem jest Streptococcus mutans, który łączy się z kamieniem nazębnym, wykorzystując specjalne ... WIEM, CZEGO NIE WIEM KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Brytyjscy genetycy zanotowali niedawno poważny sukces, rozszyfrowująckompletną mapę genów małego, przezroczystego robaczka o nazwie Caenorhabditis elegans (ze zrozumiałych względów popularnie zwanego po prostu C. elegans).Jest ich w sumie około 19 ... WIRUS ROKU 2000 ATAKUJE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Jak donosi "Bangkok Post", jedną z pierwszych potwierdzonych ofiar wirusa Y2K stały się... taksówki w Singapurze. W południe 1 stycznia 1999 roku w 300 z nich przestały działać liczniki. Kilka godzin później zakłócenia nastąpiły także w Sztokholmie ... (NIEPRAWE) DNA NA SPRZEDAŻ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Islandia stała się pierwszym krajem na świecie, który zdecydował się sprzedać (za skromną sumę 200 mln dolarów...) informację genetyczną, dotyczącą całej swej, liczącej 270 tys. i odznaczającej się wyjątkową homogenicznością, populacji. Nabywcą jest ... PLUTON UNIKNĄŁ DYMISJI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Pluton, najmniejsza spośród planet Układu Słonecznego, był, przyznajmy to, ofiarą dyskryminacji prawie od chwili odkrycia w 1930 roku przez zmarłego niedawno Clyde'a Tombaugha, astronoma z Lowell Observatory w Arizonie. Wielu uczonych uważało, że ten, ... JAK WYCHOWYWAĆ? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Maj 1999 Jak powinni postępować rodzice, aby ich trud rodzicielski uwieńczony został sukcesem? Jakie metody opiekuńcze i wychowawcze stosują na co dzień polskie rodziny? Wśród osób ankietowanych przez CBOS istnieje jednomyślność co do odpowiedzialności rodziców ... NANOKOMPUTERY W PRÓBÓWCE JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999 Naukowcy pracujący w Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles wspólnie ze swoimi kolegami z laboratoriów firmy Hewlett Packard próbują wyhodować w roztworach chemicznych... komputery, podobnie jak hoduje się kryształy. Ustawiają atomy lub cząsteczki ... DLACZEGO MALI ŻYJĄ KRÓCEJ? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Biolodzy już dawno zauważyli, że w świecie zwierząt zaobserwować można znamienną korelację pomiędzy rozmiarami organizmu a przeciętnym okresem jego życia. Im większy, tym bardziej długowieczny. Badacze z Instytutu Santa Fe w Nowym Meksyku - fizyk ... STRES SZKODZI SZCZUROM... KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999 Aby dowieść, jak bliski jest związek pomiędzy stanem ducha (i umysłu) a systemem immunologicznym (czyli w konsekwencji zdrowiem fizycznym), zespół uczonych pod kierunkiem dr Esther Sternberg z amerykańskiego Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego ... ROSJA FINALIZUJE PRACE NAD SAMOLOTEM NAJNOWSZEJ GENERACJI JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 1999 Na początku br. na lotnisku w Żukowskim pod Moskwą po raz pierwszy publicznie zademonstrowano prototyp rosyjskiego samolotu wielozadaniowego V generacji Mikojan MFI (wielozadaniowy myśliwiec frontowy). Prototyp jest tzw. demonstratorem technologicznym ... COŚ DLA POLICJANTÓW I STRAŻAKÓW ALE NIE TYLKO ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999 Jak pobrać do analizy próbkę nieznanej i potencjalnie groźnej substancji bez otwierania pojemnika, w którym się znajduje? Amerykańscy naukowcy z Narodowego Laboratorium Los Alamos (LANL) w Nowym Meksyku znają dwa sposoby rozwiązania tego problemu. Jeden ... KTO WOLI WOLNY RYNEK? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Kwiecień 1999 Czy o tym, co i w jakiej ilości produkują przedsiębiorstwa, powinny decydować władze centralne czy dyrektorzy zakładów pracy, opierając się na własnym rozpoznaniu rynku i potrzeb? Takie właśnie pytanie badacze CBOS-u zadali Polakom w 1985 roku oraz po ... MIĘDZY BADANIAMI A KASĄ MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1999 Islandia. 270 tys. mieszkańców, tysiąc lat prawie zupełnej izolacji od reszty świata, dokładne zapisy stanu zdrowia mieszkańców liczą sobie 100 lat. Nieocenione źródło informacji o wyodrębnionej populacji ludzkiej, której losy genetyczne można by prześledzić ... POŻYTKI Z WAPNIA I WITAMIN MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999 Od dawna wiadomo, że lepiej zapobiegać niż leczyć, zwłaszcza gdy choroba jest śmiertelnie niebezpieczna, a leczenie trudne - jak w wypadku nowotworów. Dotychczasowe badania kliniczne nie rozstrzygnęły, czy aspiryna może chronić przed rakiem jelita ... ZDĄŻYĆ PRZED RAKIEM NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Kwiecień 1999 Rak sutka (piersi) i szyjki macicy to dwa nowotwory złośliwe najczęściej występujące u kobiet w Polsce. Pierwszy z nich stanowi ponad 18%, a drugi- około 8% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe, na które zapadają kobiety. W 1995 roku około ... LODOWY BIEGUN MARSA MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999 Ta sama sonda, o której wspominamy w sygnale Zakurzone planetoidy, zebrała w ub.r. dane umożliwiające rekonstrukcję wyglądu północnego bieguna Marsa w trzech wymiarach. Fot: G. Shirah/MOLA/MGS/NASA Okolice bieguna pokrywa lodowa skorupa o średnicy ... ZAKURZONE PLANETOIDY; SKĄD SIĘ BIERZE PYŁ? MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999 Sonda Mars Global Surveyor (MGS) krąży wokół Marsa od września 1997 roku, zbierając materiały potrzebne do sporządzenia dokładnej mapy Czerwonej Planety. Oddaje się przy tym różnym "zajęciom ubocznym", które już niejednokrotnie zaowocowały ... BIOCHEMICY ZDEMASKUJĄ ŁGARSTWA ZWYRODNIALCÓW EDWIN BENDYK Kwiecień 1999 Nowa metoda biochemiczna opracowywana w Pittsburghu (USA) być może przyczyni się do zdemaskowania rodziców znęcających się nad dziećmi. Często przychodzą oni z dzieckiem do szpitala długo po pobiciu, twierdząc, że "właśnie upadło". Oględziny ... ODKRYTO NOWĄ POSTAĆ AZOTU EDWIN BENDYK Kwiecień 1999 Azot jest pierwiastkiem niezwykle skromnym. Dotychczas znaliśmy tylko dwie formy, w których atomy azotu są połączone tzw. wiązaniami kowalencyjnymi. Pierwsza forma to wyizolowany z powietrza w 1772 roku azot cząsteczkowy N2. Kolejną formą jest zsyntetyzowany ... MOLEKULARNY PUCHAR EDWIN BENDYK Kwiecień 1999 Chemicy z Uniwersytetu Erlangen w Niemczech skonstruowali molekularną replikę pucharu wręczanego zwycięzcom piłkarskich mistrzostw świata. Chemiczna kopia mierzy 3 nm, jest więc 100 mln razy mniejsza od oryginału. "Nanopuchar" powstał przez ... SIEĆ STALE ROŚNIE BOGDAN MIŚ Kwiecień 1999 Około 147 mln ludzi korzysta z Internetu w domu lub pracy co najmniej raz w tygodniu, co oznacza więcej niż dwukrotny wzrost tej liczby w ciągu trzech lat (w 1996 roku wynosiła ona 61 mln) - podaje ostatnie sprawozdanie Almanachu Przemysłu Komputerowego, ... NIESPODZIEWANY SPOSÓB NA KORKI EDWIN BENDYK Kwiecień 1999 Co zrobić, aby zapobiec korkom na autostradach? Prosta sprawa - zwiększyć (!) liczbę samochodów. Do tego paradoksalnego wniosku doszli naukowcy pracujący nad zagadnieniami ruchu drogowego w Xerox Palo Alto Research Center w Stanach Zjednoczonych ... POŻYTKI Z GIER KOMPUTEROWYCH ILONA BENDYK Kwiecień 1999 W 1996 roku powstał w Wielkiej Brytanii Institute of Cognitive Neuroscience, mający ułatwić współpracę i wymianę doświadczeń naukowcom zajmującym się badaniami nad mózgiem. Jednym z członków Instytutu jest University College of London (UCL), w którym ... STARE, POCZCIWE SZKŁO MATERIAŁEM XXI WIEKU ILONA BENDYK Kwiecień 1999 Bez znanego od ponad 5 tys. lat szkła trudno sobie wyobrazić współczesny świat. Jednak materiał ten ciągle kryje w sobie wiele tajemnic. Jedną z nich jest przezroczystość substancji, która przecież nie ma budowy krystalicznej. To jeden z większych paradoksów ... RYBKI UDAJĄ LUDZI ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999 Badaczom z Harvard Medical School udało się tak zmienić materiał genetyczny rybki akwariowej, danio pręgowanego (Danio rerio), że wyhodowano osobniki chore na coś, co odpowiada ludzkiej anemii i porfirii (choroba, która być może dała początek legendom ... WIRTUALNA RZECZYWISTOŚĆ BEZ HEŁMU EDWIN BENDYK Kwiecień 1999 Już niebawem będziemy mogli oglądać trójwymiarowe obrazy na zwykłym ekranie, bez konieczności nakładania niewygodnych kasków i okularów. Opracowany przez działającą w Londynie firmę Reality Vision ekran podłącza się do komputera jak zwykły monitor. Efekt ... GENETYKA NA ODSIECZ GAJOWYM KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 W Kolumbii Brytyjskiej - prowincji kanadyjskiej, znanej z pięknych krajobrazów i niezmierzonych lasów - kradzież drzew stała się poważnym problemem ekonomicznym. Pojedynczy egzemplarz zachodniego czerwonego cedru o wartości rynkowej sięgającej ... ALKOHOL CHRONI ZDROWIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Kolejna dobra wiadomość dla umiarkowanych konsumentów napojów wyskokowych: jak donosi w "Journal of the American Medical Association" dr Mitchell Elkind z Uniwersytetu Columbia, kieliszek (lub dwa) alkoholu dziennie aż o 50% może obniżyć ... PERPETUUM MOBILE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Miesięcznik "Omni" ogłosił wyniki konkursu na niekonwencjonalne teorie naukowe. Pierwszą nagrodę otrzymała następująca propozycja: Kot zrzucony na ziemię ląduje ZAWSZE na czterech łapach; kiedy upada nam na podłogę kromka chleba, ląduje ona ... PIESKIE ZDROWIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 W świecie, w którym odpowiedzią na każdy ludzki problem jest stosowna pastylka, postęp farmakologii nie mógł nie objąć zwierząt domowych, zwanych ostatnio bardziej stosownie "zwierzętami towarzyszącymi". Amerykańska Food and Drug Administration, ... NAGRODA ZA GRZECH KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Pozytywny wpływ na długość naszego życia ma także łakomstwo, zwłaszcza szczególna jego forma, odznaczająca się niepohamowanym zamiłowaniem do spożywania czekolady. Tak przynajmniej twierdzi epidemiolog z Uniwersytetu Harvarda dr I-Min Lee, który przeprowadził ... WIARA PRZEDŁUŻA ŻYCIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Wzrasta liczba badań medycznych dowodzących, że ludzie obdarzeni silną wiarą religijną są, statystycznie biorąc, zdrowsi i żyją dłużej od ateistów. Częściej przeżywają pomyślnie operację serca i mają większe szansę wyleczenia się z depresji (jeśli ... NIEWINNOŚĆ UZDRAWIA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Doktor Dieter Frey, psycholog prowadzący badania ofiar nieszczęśliwych wypadków w Klinice Uniwersyteckiej w Kilonii, odkrył, że najlepsze rokowania szybkiego powrotu do zdrowia mają pacjenci przekonani, że wypadek nastąpił nie z ich winy. Zbadał on ... AMNEZJA EUFORYCZNA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Jeśli wierzyć ogłoszonym niedawno w liście do czasopisma "Lancet" wynikom badań dwu lekarzy, Chi Dang i Lawrence'a Gardnera, z Uniwersytetu Johna Hopkinsa w Baltimore, prezydent Clinton być może nie kłamał, kiedy oświadczył pod przysięgą, ... DLACZEGO ZAWSZE PADA W NIEDZIELE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Opublikowane niedawno w tygodniku "Nature" badania sugerują, że zgodnie z tym, co od dawna podejrzewaliśmy, deszcz częściej pada w czasie weekendu niż w dni robocze. Aby dojść do tej dość oczywistej konkluzji, klimatolodzy z Uniwersytetu ... PRAWO PO STRONIE DZIĘCIOŁÓW KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Para upartych dzięciołów spowodowała chwilowe wstrzymanie budowy nowej biblioteki w mieście Riverton w stanie Utah. Ptaki wydziobały sobie dziuplę w ścianie konstruowanej budowli i nijak nie dają się z niej wypłoszyć, prośbą ni groźbą. Budowlańcy trzymają ... POLITYKA A KROWIE GAZY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Badania gazów wydalanych przez krowy (zawierają metan, jedną z substancji wpływających na ocieplenie ziemskiego klimatu) stały się przedmiotem politycznej kontrowersji w czasie niedawnych wyborów do Senatu w stanie Wisconsin. Kongresman Mark Neumann, ... DNA W KOSMOSIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Każdy Ziemianin posiadający 50 dolarów, z którymi nie wie, co zrobić, może wysłać za tę skromną opłatę w przestrzeń kosmiczną swą genetyczną wizytówkę. Usługę tę oferuje 4.5 mln potencjalnych klientów kalifornijska firma Encounter 2001. Rakieta załadowana ... KAMERA NA PODCZERWIEŃ WCHODZI DO GRY ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999 Amerykański kanał telewizyjny Fox Sports postanowił ułatwić życie miłośnikom futbolu. Dzięki nowej technice realizatorskiej, opatentowanej już w USA, telewidzowie będą mogli śledzić przemieszczanie się piłki po boisku nawet wtedy, gdy zostanie zasłonięta ... HAREMY KORNIKA DRUKARZA MAREK W. KOZŁOWSKI Kwiecień 1999 Kornik drukarz cieszy się złą sławą szkodnika lasów świerkowych. Larwy i dorosłe chrząszcze żerują pod korą drzew, a wygryzione przez nie kanały przerywają transport substancji odżywczych, co nieuchronnie kończy się śmiercią świerków. Szkody powodowane ... SWAS: PIERWSZE OBSERWACJE I PIERWSZE NIESPODZIANKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999 W końcu ub.r. rozpoczął pracę nowy teleskop orbitalny o nazwie SWAS (Submillimeter Wave Astronomy Satellite). Jego zadaniem jest obserwacja gęstych obłoków międzygwiazdowych, w których rodzą się gwiazdy [patrz: SWAS, "WiŻ" nr 3/1999]. Pierwsze ... JUŻ SIĘ NIE DA NABRAĆ NAUCZYCIELA! ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999 Jak uczy doświadczenie, wcześniej czy później każda nowa broń zostaje wyparta przez inną, wymyśloną przez przeciwnika. Jednym z powszechnie stosowanych sposobów ułatwienia sobie życia przez uczniów jest przepisywanie gotowych wypracowań ze skryptów. ... MOWA CIAŁA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999 Jak dowodzi w swym artykule w "Nature" dr Jana Iverson z Uniwersytetu Stanu Indiana w Bloomington, zwyczaj używania rąk (i całego ciała) w trakcie rozmowy nie jest nawykiem kulturowym, lecz prawdopodobnie skłonnością zakodowaną genetycznie. ... KUP PAN KSIĘŻYC! ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999 Każdy może mieć na własność kawałek naszego naturalnego satelity. Wystarczy dać ogłoszenie w prasie i przygotować odpowiednią ilość gotówki. Uczyniwszy tak, agenci FBI udaremnili próbę sprzedaży okazu skały księżycowej za 5 mln dolarów. Ku ich zaskoczeniu ... LECZNICZE WIELBŁĄDY MAGDALENA KAWALEC Marzec 1999 Wielbłądy mają wiele unikatowych cech, umożliwiających im przeżycie w ekstremalnych pustynnych warunkach; są też sprawy, z którymi zupełnie sobie nie radzą (np. nie potrafią przechodzić przez ucho igielne...). Wygląda jednak na to, że mogą być interesujące ... SŁABY REFLEKS OCEANÓW ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999 Oceany nie nadążają z magazynowaniem zwiększonej ilości dwutlenku węgla, wydzielanego do atmosfery w wyniku działalności człowieka - tak twierdzi pięciu amerykańskich naukowców, autorów artykułu, jaki ukazał się niedawno w "Nature". Odkrycie ... DLACZEGO LIMONY PACHNĄ LIMONAMI MAGDALENA PECUL Marzec 1999 Zielone limony (owoce limety, Citrus aurantiifolia) nie są w Polsce owocami popularnymi. Pośrednio znamy je jednak doskonale, choć pewnie nie zdajemy sobie z tego sprawy - aromat limonów jest składnikiem coca-coli, 7-up i sprite'a, wielu innych napojów ... WYKRYWACZ BAKTERII MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999 Jak wykryć bakterie szybko, prosto i tanio? "Bioprocesor" skonstruowany przez brytyjskich naukowców (University of Wales) pozwala wykrywać, klasyfikowaći oceniać ilościowo bakterie dzięki poddaniu ich działaniu prądu elektrycznego (wytwarza ... PRZEKLĘTE KOMÓRKI EDWIN BENDYK Marzec 1999 Stwierdzenie o coraz natrętniejszym wkraczaniu telefonów komórkowych do codziennego życia jest banałem. Dźwięki dzwonków telefonicznych dobiegają dziś z każdej strony. Słychać je w restauracjach, autobusach, podczas seansów kinowych i w toaletach. Na ... JUBILEUSZOWY PULSAR MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999 Pierwszy pulsar został odkryty w listopadzie 1967 roku w Mullard Radio Astronomy Observatory w Cambridge (Anglia). Przypomnijmy, że mianem tym określa się w astronomii szybko wirującą gwiazdę neutronową obdarzoną silnym polem magnetycznym, która jest ... BROŃ DLA POLSKIEGO OFICERA BOGDAN MIŚ Marzec 1999 Od pewnego czasu Wojsko Polskie jest wyposażane w nowy pistolet (fot. polewej), noszący nazwę WIST-94, skonstruowany przez WITU (Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia). WIST-94 - w odróżnieniu od swych poprzedników, dostosowanych do radzieckiego ... NOWY RODZAJ MAGNESÓW MOLEKULARNYCH MAGDALENA PECUL Marzec 1999 Niektóre sole nieorganiczne, przede wszystkim halogenki (chlorki, bromki itp.), tworzą struktury przestrzenne żywo przypominające postacie węgla: nawarstwione pseudografitowe arkusze, klatkowe twory podobne do fullerenów, a także nanorurki. Do tej grupy ... NEAR NIE ZBLIŻYŁ SIĘ MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999 Sonda NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) miała 10 stycznia wejść na orbitę wokół planetoidy Eros [patrz: Sygnały, NEAR, "WiŻ" nr 1/1999]. W grudniu ub.r. doganiała Erosa z prędkością około 3100 km/godz. 20 grudnia rozpoczęła pierwszą fazę ... BAZALTOWY POTOP... ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999 Może się okazać, że katastrofalne zmiany klimatu, uznawane za najbardziej prawdopodobną przyczynę występowania w historii Ziemi okresów masowego wymierania, miały zawsze to samo źródło -- wulkanizm. Wyniki uzyskane przez zespół brytyjskich i amerykańskich ... ZBURZONA TEORIA BURZ ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999 Analiza pomiarów z satelity FORTE, przedstawiona na konferencji American Geophysical Union w grudniu ub.r., wykazała, że ogromna liczba wyładowań atmosferycznych zachodzi w głębi chmur, gdzie nie są widoczne ani z powierzchni Ziemi, ani z kosmosu. Naukowcy ... SWAS MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999 Start satelity SWAS, pierwotnie zaplanowany na 3 grudnia, odkładano dwukrotnie. Za trzecim razem całą sprawę wziął w swe ręce sam św. Mikołaj i w nocy z 5 na 6 grudnia 1998 roku Submillimeter Wave Astronomy Satellite (bo tak brzmi pełna nazwa SWAS-a) ... ŻYWY DOWÓD EWOLUCJI MAGDALENA FIKUS Marzec 1999 Nowe osiągnięcie genomiki: w pełni poznany DNA Rickettsia prowazekii (Charles Kurland z zespołem, Uniwersytet w Uppsali) budzi zainteresowanie z dwóch powodów. Chodzi o pasożytnicze bakterie, które mogą żyć i mnożyć się tylko wewnątrz komórki gospodarza, ... CZY JEDNAK METEORYT ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999 Frank Kyte, geochemik z University of California w Los Angeles, twierdzi, że udało mu się znaleźć fragment pozaziemskiego obiektu, który obarcza winą za spowodowanie zagłady dinozaurów około 65 mln lat temu. Źródło: NASA W 1980 roku Luis Alvarez, ... WEGETARIAŃSKIE PSY ŻYJĄ DŁUŻEJ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999 Organizacja poświęcona ochronie praw zwierząt, PETA (People for the Ethical Treatment of Animals), ogłosiła w lecie wstępne wyniki sponsorowanych przez siebie badań, dowodzących, że nie tylko ludzie są zdrowsi i żyją dłużej, jeśli nie jedzą mięsa. ... EUGENICZNA CHOINKA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999 W ubiegłym sezonie świątecznym Amerykanie zakupili około 35 mln świątecznych drzewek, zarówno jodeł, jak i najrozmaitszych odmian sosen i świerków. Już za parę lat jednak będą oni mogli nabyć genetycznie udoskonalone jodełki o poprawionych parametrach ... SŁOŃCE INACZEJ MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999 Detektor Superkamiokande jest powszechnie znany jako urządzenie, które dostarczyło dowodów na to, że neutrina mają niezerową masę spoczynkową [patrz: Sygnały, Neutrina mają masę!, "WiŻ" nr 8/1998]. Mało kto wie jednak, że za jego pomocą można ... PSY I LUDZIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999 Jak dowodzi w swej nowej książce Ewoluujący mózg biolog John Allman,psy są rzeczywiście najlepszymi przyjaciółmi człowieka - a jeśli nie najlepszymi, to przynajmniej najstarszymi. Powołując się na niedawne badania mitochondrialnego DNA psów, przeprowadzone ... REZONANS NA SALI OPERACYJNEJ REDAKCJA Marzec 1999 Operacje mózgu wymagają doskonałych umiejętności technicznych, znajomości anatomii i szczególnych predyspozycji. Jednak nawet najlepszy fachowiec niewiele zdziała bez odpowiedniej diagnostyki. To od badania głowy rozpoczęła się kariera tomografii komputerowej, ... ROK NIEDYSKRECJI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999 Prezydent Clinton nie był jedyną znaną osobistością, o której życiu prywatnym dowiedzieliśmy się w 1998 roku rzeczy, o jakich nasi rodzice nigdy z nami nie rozmawiali. O jego poprzedniku sprzed dwustu lat, Tomaszu Jeffersonie, plotkowano już w 1802 ... ŚMIERĆ I PODATKI KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999 Dwie rzeczy, które w życiu są pewne - głosi amerykańskie porzekadło - to śmierć i podatki. Niedawne wyniki badań archeologicznych potwierdzają tę prawdę, nadając jej zarazem szacowną patynę. Jak ogłosił w grudniu na konferencji prasowej szef ... KOTY I PSY WOLĄ BOGATYCH KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999 Domowe zwierzaki najwyraźniej źle znoszą pustki w kieszeni właścicieli. Choć wydaje się oczywiste, że ludzie niezamożni są mniej chętni do płacenia za weterynarza i bardziej wyszukane menu dla swoich podopiecznych, to jednak nie wszystko. W podsumowaniu ... MIĘDZY DOMEM A PRACĄ NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 1999 Co stanowi treść naszego życia codziennego, czemu poświęcamy najwięcej czasu i energii? Jakiego rodzaju działaniom poświęcają się ludzie, których znamy, których spotykamy na co dzień? Pytania te ankieterzy CBOS-u zadali Polakom u schyłku PRL oraz po ... CZEKAJĄC NA POTOP BOGDAN ŻURAWSKI Marzec 1999 Jeśli rząd sudański zrealizuje plany budowy dwóch tam na Nilu, w Kadżbar i w Hamadab, zalane zostaną ogromne połacie Doliny Nilu między III a IV kataraktą. Na razie prace wstrzymują brak pieniędzy i drażliwe kwestie związane z umową o podziale wód Nilu ... KIEDY OCEANY ZACZĘŁY ODDYCHAĆ? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999 Zaczynają się wyjaśniać przyczyny kambryjskiej eksplozji życia na Ziemi.Zdaniem D.E. Canfielda z Odense University w Danii, swobodny rozwój życiana naszej planecie nie był możliwy przed okresem kambryjskim, ponieważ w oceanach praktycznie nie było wolnego ... PRZEGAPIONA SUPERNOWA MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999 Astronomowie z Max-Planck-Institut für Extraterrestrische Physik (MPE) w Garching koło Monachium odkryli ślady wybuchu supernowej, która rozbłysła około 700 lat temu w gwiazdozbiorze Żagli. W kronikach historycznych nie ma o niej wzmianki prawdopodobnie ... HISTORIA ZAPISANA W TORFIE MAGDALENA PECUL Marzec 1999 Ołów, jeden z najwcześniej poznanych metali użytkowych (i pierwszy wytapiany z rud), odegrał w dziejach ludzkości istotną rolę. Starożytna i nowożytna historia odbija się wyraźnie w poziomie skażenia atmosfery ołowiem na przestrzeni wieków. Ostatnio ... REKORD ZŁEGO STYLU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999 Jak co roku, czasopismo "Philosophy and Literature" ogłosiło wyniki swego konkursu na najgorzej napisany fragment prozy. Tym razem lauretką jest wybitna uczona, profesor retoryki i literatury porównawczej z Berkeley, pani Judith Butler, którą ... PODUSZKA POWIETRZNA DLA MOTOCYKLISTY PAWEŁ WERNICKI Luty 1999 Motocykl wciąż jest uważany za dość ryzykowny środek komunikacji (choć niektórych to właśnie pociąga). Bezpieczeństwo motocyklisty zależy raczej od jego umiejętności i refleksu niż konstrukcyjnych zabezpieczeń, których trudno wymagać od otwartego pojazdu. Skórzane ... PIERŚCIEŃ EINSTEINA MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999 Zgodnie z przewidywaniami teorii względności tory promieni świetlnych biegnących w polu grawitacyjnym są zakrzywione. Gdy źródło światła, źródło pola grawitacyjnegoi obserwator znajdują się niemal na jednej linii, występuje efekt soczewkowania grawitacyjnego: ... SERENGETI NA SYBERII EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999 Naukowcy chcą odtworzyć ekosystem z ostatniej epoki lodowcowej. Siłą sprawczą mają być specjalnie do tego celu sprowadzone zwierzęta: konie, bizony, renifery, woły piżmowe. Poligonem doświadczalnym będzie rezerwat na Nizinie Kołymskiej we wschodniej ... HIV PRZED SĄDEM KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999 Ryc. Joanna Murawska Po raz pierwszy w historii sądownictwa Stanów Zjednoczonych dowodem w sprawie o morderstwo stała się analiza materiału genetycznego wirusa HIV. Ostatnio sąd stanowy w Luizjanie orzekł, że gastroenterolog Richard J. Schmidt jest ... WIEŚCI Z PAJĘCZYNY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999 Jak donosi w Sieci Leon Brocard ( http://www.ntk.net/longerthanthis/) najdłuższym internetowym adresem, jaki udało mu się zidentyfikować, jest www.do.you.think.really.that.we.created.that.host.only.for.fun.horus.ch, choć redakcja "New Scientist" ... "MOKRE" KSIĘŻYCE MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999 Fot. JPL/NASA/CalTech W pierwszych miesiącach ub.r. odkryto ogromne ilości wody na jowiszowym księżycu - Europie. Bardzo interesujące ślady tego życiodajnego płynu znaleziono też na naturalnym satelicie Ziemi [patrz: Galileo, Europa i woda, "WiŻ"nr ... TELESKOP MISTRZEM TECHNIKI MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999 Massimo Tarenghi (z lewej) podczas ceremonii wręczania nagrody Fot. European Southern Observatory Budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) teleskop VLT, który po ukończeniu w 2001 roku stanie się największym teleskopem świata [patrz: ... SCHUDNĄĆ, ALE JAK? JERZY DĄBROWSKI Luty 1999 Fot. PhotoDisc Leptyna, odkryta kilka lat temu, jest białkiem produkowanym przez komórki tłuszczowe. Działając na część mózgu - podwzgórze -reguluje apetyt i w ten sposób masę ciała. Mutacje genu tego hormonu są najprawdopodobniej przyczyną ... ODKRYCIA W SAKKARZE KAROL MYŚLIWIEC Luty 1999 Poszukiwania archeologiczne w Egipcie trwają już 200 lat, wciąż jednak naukowcy odkrywają tam nowe zabytki z epoki faraonów, dzięki czemu coraz lepiej można poznać historię władców tego potężnego państwa i życie codzienne jego mieszkańców. Fot. Zbigniew ... INWAZJA Z KOSMOSU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999 Wielkim powodzeniem wśród amerykańskich czytelników cieszy się wydana niedawno książka Ann Druffel Jak bronić się przed uprowadzeniem przez kosmitów (New York: Three Rivers Press, 1998). Jedną ze skutecznych metod jest, jej zdaniem, noszenie przy sobie ... DLACZEGO W OCEANACH NIE MA OWADÓW? EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999 Źródło: Internet Owady są jedną z najbardziej liczebnych grup zwierząt na Ziemi (co najmniej 5 mln gatunków). Zasiedlają niemal każdy typ środowiska, także najgorętsze i najmroźniejsze miejsca naszej planety; są i takie, które żyją w słonych jeziorach. ... KTÓRA NAJPIĘKNIEJSZA? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999 Naukowy spór na temat uniwersalnych, ewolucyjnie wykształconych i genetycznie zakodowanych kanonów kobiecej urody trwa. Popularny wśród socjobiologów argument, że mężczyźni zdradzają, niezależnie od swej kulturowej afiliacji, wrodzony pociąg do kobiet ... NIEMCY CZY ROSJANIE - ANALIZA PYŁKU UJAWNIA SPRAWCÓW MASOWEGO MORDU MAGDALENA PECUL Luty 1999 W lutym 1994 roku w centrum Magdeburga robotnicy budowlani odkryli masowy grób ze szkieletami trzydziestu dwóch mężczyzn. Po początkowych gorączkowych spekulacjach niemieckich gazet pojawiły się dwie poważne hipotezy dotyczące tożsamości ofiar i zabójców. ... NIEODWZAJEMNIONA MIŁOŚĆ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999 We wrześniu na podwórku domu państwa Edwarda i Anny Stuardi w Mobile, Alabama pojawił się dwumetrowej wysokości struś emu. Państwo Stuardi, w swym miłosierdziu, nakarmili gościa konserwami z psim jedzeniem, nie podejrzewając, że wkrótce ich życie małżeńskie ... SILIKONOWY SZARMACH KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999 Komputer wykazał już swą wyższość nad ludzkim gatunkiem w grach wymagających intensywnej pracy mózgu, takich jak szachy. Jeśli japońscy uczeni z Sony Computer Science Laboratory zrealizują pomyślnie swe naukowe ambicje, następnym sportem, w którym człowiek ... KOMPUTERYZACJA BUSZMENÓW EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999 Buszmeni wyposażeni w miniaturowe, mieszczące się w dłoni komputery będą tropić zwierzęta na pustyni Kalahari. By uchronić rzadkie gatunki przed wyginięciem, biolodzy muszą znać ich liczebność i miejsca, w których najchętniej przebywają.Stosowana przez ... CHŁOPCZYK CZY DZIEWCZYNKA? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999 Jak doniosły środki masowego przekazu, grupie uczonych pracujących pod wodzą dr. Edwarda Fuggera z Fairfax w stanie Wirginia udało się opracować metodę sortowania plemników, która może stać się spełnieniem odwiecznych marzeń wielu rodziców. Procedura, ... KAWKA ALBINOS ALOJZY CISZKIEWICZ Luty 1999 Ta dziwnie ubarwiona kawka została sfotografowana przy ruchliwej ulicy w centrum Sandomierza. Zwykle widujemy kawki z czarnymi piórami o niebieskawym połysku, tylko głowa tych ptaków z tyłu i boku jest siwa. Przyczyną powstawania anomalii w ubarwieniu ... STARDUST MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999 Na 6 lutego przewidziano start sondy Stardust, która ma dotrzeć do komety Wild 2 i - po raz pierwszy w historii - powrócić na Ziemię z próbkami materii kometarnej oraz pyłu międzyplanetarnego. Stardust jest czwartą misją z serii Discovery, na ... WŁASNY DEFIBRYLATOR ARKADIUSZ MILLER Luty 1999 Choroby serca i układu krążenia od dawna są główną przyczyną śmierci w wielu krajach rozwiniętych. Jednym z najgroźniejszych schorzeń jest nawracające migotanie przedsionków. Leczy się je farmakologicznie, a jeśli to nie pomaga, stosuje zabieg polegający ... KOCHAJ MATKĘ SWOJĄ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999 Jak wynika ze świeżych obserwacji Keitha Kendricka, etologa zatrudnionego przez Babraham Institute w brytyjskim Cambridge, freudowski kompleks Edypa może być także rozpowszechniony wśród zwierząt. Pan Kendrick pozamieniał dzieci urodzone w koziej i owczej ... SERYJNE KRATERY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999 Upadek komety Shoemaker-Levy 9 na powierzchnię Jowisza w 1994 roku był uważnie śledzony przez naukowców z całego świata. Na kolejnych ujęciach wydarzenia widać było, jak kometa rozpada się na części w polu grawitacyjnym planety, po czym spada w postaci ... VIAGRA OBRONI... NOSOROŻCE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 Wielka popularność nowego leku przeciw męskiej impotencji, Viagry, stwarza nadzieje, iż jego rozpowszechnienie w Azji doprowadzi do spadku popytu na mielony róg nosorożca, uważany przez chińską medycynę ludową za cudowny lek podnoszący męskość.... CZY DOBRY SAMIEC LEPIEJ SKRZECZY? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 Biolodzy ewolucyjni od dawna twierdzili, że w przyrodzie obowiązywać musi zasada "prawdy w reklamie" - te cechy samca, które przyciągają samice, powinny być skorelowane z jego "genetyczną wartością". By sprawdzić, czy samce ... NIE TRZEBA BYĆ WARIATEM, BY WIERZYĆ W KOSMITÓW KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 Jak dowodzą statystyki, liczba Amerykanów przekonanych, że planetę naszą odwiedzili w przeszłości, bądź aktualnie odwiedzają, przybysze z innych cywilizacji (27%), jest wyższa niż liczba głosów oddanych w wyborach prezydenckichna Ronalda Reagana, George'a ... ZEMSTA NATURY? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 7 czerwca 1998 roku agencje prasowe doniosły: Szwajcarzy głosujący w niedzielnym referendum zdecydowaną większością głosów odrzucili propozycję przewidującą całkowity zakaz produkcji i patentowania genetycznie zmodyfikowanych zwierząt, roślin i innych ... OCZYWIŚCIE, KIEDY JEST TRZEŹWA KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 Pijane muchy, no cóż - "padają jak muchy". Badania zespołu dr Ulrike Heberlein z Gallo Center na Uniwersytecie stanu Kalifornia w San Francisco (centrum to finansowane jest przez rodzinę Gallo, posiadającą najsłynniejsze w Ameryce winnice), ... DLACZEGO TAK TRUDNO TRAFIĆ MUCHĘ? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 Odpowiedź na to nękające nas od dawna pytanie poznaliśmy wreszcie dzięki dociekliwości Michaela Dickinsona i jego współpracowników z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley. Używając miniaturowej komory wirtualnej rzeczywistości, odkryli oni, że muchy ... NIEWINNA KŁÓTNIA RODZINNA ZAKOŃCZONA DOKTORATEM KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 Profesor John Kobza z Virginia Polyterrchnic Institute, wybierając się na zakupy, miał zwyczaj parkowania samochodu na pierwszym wolnym miejscu, jakie mógł znaleźć, podczas gdy jego małżonka była zdania, że bardziej popłaca upór i wybredność, bowiem ... JURAJSKIE ODCHODY PAWEŁ WERNICKI Styczeń 1999 Na filmie wszystko wygląda romantycznie - znakomity uczony bada DNA dinozaurów dzięki analizie zawartości układu pokarmowego prehistorycznych komarów, zatopionych w bursztynie. Jednak w realnym świecie uczeni uznają za bardziej obiecujące inne znalezisko: ... NEAR MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999 Sonda NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) opuściła Ziemię 17 lutego 1996 roku na pokładzie rakiety Delta II. Półtora roku później (27.06.1997) przeleciała w odległości zaledwie 1200 km od planetoidy 253 Mathilde i dokładnie ją obfotografowała [patrz: ... KALESONY BEZ PLUTONU KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 Czytelnicy zauważyli zapewne, że ostatnio panuje wielka moda na produkty "naturalne". Działając zgodnie z duchem czasu, australijskie czasopismo turystyczne "Wild" zamieściło niedawno, jak donosi "New Scientist", reklamę ... POLSKIE INNOWACJE EDWIN BENDYK EDWIN BENDYK Styczeń 1999 Jednym z warunków rozwoju gospodarki na współczesnym rynku jest jej innowacyjność, zdolność do modernizacji i wdrażania nowych technologii i produktów. Można to najdobitniej wykazać na przykładzie wielkich koncernów. Z ich laboratoriów każdego dnia trafiają ... UKŁAD SŁONECZNY W SZWECJI MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999 Czy można zwiedzić Układ Słoneczny, nie ruszając się z Ziemi? Tak, już niedługo będzie można wybrać się na taką wycieczkę... do Szwecji. Powstaje tam największy na świecie model Układu Słonecznego - w skali 1:20 milionów. Środkiem modelu jest znajdujący ... ZŁOTO W WARSZAWIE RYSZARD BOBROW Styczeń 1999 Wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie ukazuje świat złotych przedmiotów, powstałych w ciągu blisko trzydziestu sześciu stuleci. To pierwsza okazja do poznania złotych kolekcji Muzeum, z których bywały prezentowane tylko nieliczne zabytki. Biżuteria, ... WYGLĄD MOŻE BYĆ ZWODNICZY KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 Michael Kalick, psycholog z Uniwersytetu stanu Massachusetts w Bostonie, dokonał obserwacji, których wyniki rzucają światło na racjonalność ludzkich romantycznych impulsów. Czy może na brak takowej... Ludzkie pary nie dobierają się oczywiście (na ... DYSKI I UKŁADY MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999 Październik minionego roku był wyjątkowo dobrym miesiącem dla badaczy układów planetarnych i dysków protoplanetarnych. Oprócz odkrycia kolejnych planet krążących wokół bliskich gwiazd, którego szczegóły nie zainteresują już chyba nikogo (nowa planeta ... SZCZUR BY SIĘ UŚMIAŁ KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 Szczury nie władają ludzkim językiem, ale mają z ludźmi wiele wspólnego. Na przykład śmieją się, kiedy się je łaskocze. Ich śmiech, jak odkrył niedawno prof. Jaak Panksepp z Uniwersytetu stanu Ohio w Bowling Green, jest dla nas niesłyszalny, bowiem ... NAUKOWE STOLICE EUROPY JERZY KOWALSKI-GLIKMAN JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 1999 Dokąd powinien udać się młody europejski naukowiec, by znaleźć najbardziej prężne i aktywne środowisko do swoich badań? Według analizy przeprowadzonej przez duńskich naukowców, Christiana Matthiessena i Annette Schwarz, zaprezentowanej na konferencji ... ZMIERZCH EUROENTUZJAZMU? NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Styczeń 1999 Zdecydowana większość Polaków popiera wejście kraju do Unii Europejskiej, jednak w ciągu ostatnich dwóch lat poziom społecznej akceptacji dla integracji wyraźnie się obniżył. Obecnie chęć głosowania za przystąpieniem Polskido Unii w ewentualnym referendum ... KWAŚNA PERMSKA WODA ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999 Zespół amerykańskich geologów, kierowany przez Kathleen C. Benison z Central Michigan University, ustalił, że 270 mln lat temu, w okresie permskim, centralną część Ameryki Północnej zajmowało ogromne, słone i kwaśne jezioro. Fot. Internet W permie ... RAFAEL I TYCJAN PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Styczeń 1999 Tylko do 18 stycznia w Zamku Królewskim w Warszawie można obejrzeć dwa światowej sławy arcydzieła malarstwa włoskiego renesansu: La Velata Rafaela i Wenus z Urbino Tycjana, pochodzące ze znakomitych zbiorów florenckich. Rafael, La Velata, około 1515 ... W MAŁYM OBŁOKU MAGELLANA MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999 Mały Obłok Magellana jest niewielką, nieregularną galaktyką leżącą w odległości 200 tys. lat świetlnych od Słońca (a więc tylko nieco dalej niż jego imiennik, Wielki Obłok Magellana). Oba obiekty znajdują się w pobliżu południowego bieguna nieba i z ... NIEBEZPIECZNE EMERYTKI EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Styczeń 1999 Staruszki za kierownicą są groźniejsze niż ich mężowie, twierdzą specjaliści od motoryzacji z Francji i USA. Badania z wielu krajów wskazują, że najniebezpieczniejszymi kierowcami są młodzi mężczyźni mający 20- - 24 lata. Prawdopodobieństwo, że ... TOPOLE CZYSZCZĄ GLEBĘ MAGDALENA PECUL Styczeń 1999 Topole są lubianymi drzewami ozdobnymi, ze względu na szybki wzrost często sadzonymi zwłaszcza w nowych osiedlach. Ich zalety jednak, jak się okazuje, nie ograniczają się do tego. Ostatnio nagrodzona przez American Society of Civil Engineers' Environmental ... NIAŃCZENIE PRZEDŁUŻA ŻYCIE KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 U gatunków naczelnych, wśród których obydwoje partnerów dzieli równo obowiązki rodzicielskie, samce i samice żyją tak samo długo - twierdzi John Allman z Kalifornijskiego Instytutu Technologii. U innych dłuższym życiem cieszy się płeć, której przedstawiciele ... CO POWIEDZIEĆ DZIECIOM? KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999 Mary Spraker i Greg Studdard z Atlanty są szczęśliwymi rodzicami trojaczków płci żeńskiej. Mary i Greg mają także 9-letniego syna, który został przez nich zaadoptowany. Pewnego dnia jego biologiczna matka, której tożsamość była im znana, przedstawiła ... WŚCIEKLIZNA MNIEJ GROŹNA PAWEŁ WERNICKI Grudzień 1998 Co roku miliony ludzi w krajach rozwijających się szczepi się przeciw wściekliźnie. Niestety, produkcja konwencjonalnych szczepionek, zawierających unieczynnionego wirusa, jest kosztowna. Ostatnio przeprowadzone badania na małpach budzą nadzieję na rozwiązanie ... NOWA MISJA MARSJAŃSKA MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998 Fot. NASA/Jet Propulsion Laboratory W grudniu br. rozpoczyna się kolejna wyprawa amerykańskiej agencji kosmicznej NASA na Marsa. W odstępie około 3 tygodni w kierunku Czerwonej Planety polecą dwie sondy realizujące misję o kryptonimie Mars Surveyor ... SKRĘCONE IGLAKI MARCIN ZALEWSKI Grudzień 1998 Na północnej i południowej półkuli cyklony wirują w przeciwnych kierunkach, w przeciwnych kierunkach skręcają się także włókna pni niektórych gatunków drzew rosnących na antypodach. Leśnicy najczęściej tłumaczą to niszczące surowiec drzewny zjawisko ... JAK PORUSZA SIĘ OGIEŃ MAGDALENA PECUL Grudzień 1998 Niebezpieczeństwo pożarów wynika w dużej mierze z chaotycznego sposobu przemieszczania się płomieni, spowodowanego konwekcją. Jest jeszcze inny, bardziej zdradliwy ogień, płonący bez dymu i prawie bez płomieni w środowisku o małej konwekcji - na ... ZIELONI KONTRA CZEKOLADA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 1998 Producenci czekolady dostali się na czarną listę wrogów środowiska. Olbrzymie plantacje kakaowców - drzew, z których owoców otrzymuje się kakao - rosną w miejscu lasów tropikalnych. W brazylijskim stanie Bahia, w rejonie uprawy kakaowców, wycięto ... MIKROSKOPOWA LITOGRAFIA JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Grudzień 1998 Nanorurki, czyli rurki, których powierzchnię tworzą pojedyncze warstwy atomów węgla, znajdują coraz szersze zastosowanie w różnych gałęziach nauki i techniki. Stosowane były one jako elementy mikroskopów atomowych, za pomocą których udało się uzyskać ... POTĘGA DŹWIĘKU NOWEJ KARTY SOUND BLASTER BOGDAN MIŚ Grudzień 1998 10 września 1998 roku firma Creative Ltd., znany światowy dostawca produktów multimedialnych dla komputerów PC, rozpoczęła sprzedaż karty o nazwie "Sound Blaster Live!", najmocniejszej karty dźwiękowej obecnie dostępnej na rynku. To nowe rozwiązanie ... SUKCES VLT MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998 Fot. ESO Unit 1, pierwsza z czterech autonomicznych jednostek składających się na teleskop VLT (patrz: Wielkie oczy XX wieku) została we wrześniu wyposażona w wielozadaniowy zestaw urządzeń do badania odległych, słabo świecących galaktyk. Nosi on ... CZY BĘDZIE TRZECI? MAGDALENA FIKUS Grudzień 1998 II Festiwal Nauki w Warszawie (17-26 września br.) miał znacznie większy zasięg niż poprzednie: odbyło się ponad 210 rozmaitych imprez w 71 różnych instytutach i uczelniach Warszawy. W tym roku zaproponowaliśmy nowe formy spotkań: cieszące się wielkim ... WALCE PRZEZ MYSZKI BOGDAN MIŚ Grudzień 1998 Fot. Micrrosoft Jeżeli Europa chce mieć silny sektor techniki informatycznej, to rządy, policja i sądownictwo muszą stworzyć silny front przeciwko piratom komputerowym, powiedziała Emilia Knight, wiceprezes BSA-Europe (Business Software Alliance), ... TRACE MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998 Zimową porą miło jest czasem pomyśleć o letnim słonecznym cieple. Pomyślmy więc o nim, ale w sposób nieco niekonwencjonalny. Tarcza naszej gwiazdy dziennej pokrywa się właśnie coraz większą liczbą plam, a powierzchnia staje się coraz bardziej niespokojna. ... GROŹNA MUTACJA ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998 Najnowsze badania przeprowadzone przez grupę naukowców pod kierownictwem Timothy'ego Rebbecka na University of Pennsylvania School of Medicine wykazały, że stopień złośliwości raka prostaty jest ściśle związany z genem o nazwie CYP3A4. Gen ten koduje ... ZIELENINA NA SKAŻENIA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 1998 Rośliny są naszymi sprzymierzeńcami także w walce z zanieczyszczeniami. Niektóre gatunki gromadzą w swoich tkankach metale ciężkie i radioizotopy. Robią to na tyle skutecznie, że opracowano metody oczyszczania gleby i wody z toksycznych pierwiastków ... DROŻDŻE ZAPRZĘŻONE DO KATALIZY MAGDALENA PECUL Grudzień 1998 Enzymy są najdoskonalszymi katalizatorami, zwłaszcza tych reakcji chemicznych, w których powstają produkty zbliżone do związków naturalnych. Często wystarczy zastosować pojedynczy enzym: nie ma wtedy problemu z przemianami substancji w kierunku innym ... SELEN DLA WSZYSTKICH PANÓW ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998 Selen i kilkanaście innych pierwiastków tworzą grupę tzw. mikroelementów, które pełnią w organizmie człowieka różne ważne funkcje. Kazuko Yoshizawa z Harvard School of Public Health ostatnio zaobserwował razem ze swoimi współpracownikami bardzo ciekawą ... NOBEL 98 REDAKCJA Grudzień 1998 Coroczne emocje związane z Nagrodami Nobla już minęły. Znamy decyzje gremiów stanowiących o nagrodach. Szerzej o laureatach i leżących u podstaw noblowskich decyzji osiągnięciach będziemy pisać w kolejnych numerach "Wiedzy i Życia". l Literatura: ... NAGRODY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI POLSKIEJ ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1998 Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej już po raz siódmy przyznała swoje doroczne nagrody wybitnym naukowcom, reprezentującym dziedziny: nauk humanistycznych i społecznych, nauk przyrodniczych i medycznych, nauk ścisłych oraz nauk technicznych. Otrzymują je ... BŁYSKAWICE BOJĄ SIĘ WODY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998 Fot. NASA/Marshall Space Flight Center Zdjęcia satelitarne tropikalnych burz, uzyskane z amerykańsko-japońskiego urządzenia LIS (Lightning Imaging Sensor), potwierdziły jednoznacznie, że 98% wyładowań atmosferycznych zachodzi nad obszarami lądowymi ... NICZYM NIETOPERZE JACEK RODZEŃ Listopad 1998 Dwóch absolwentów Wyższej Szkoły Technicznej w Klagenfurcie (Austria), Paul Pak i Peter Weilenmann, skonstruowało przyrząd, który może zastąpić tradycyjną białą laskę, wykorzystywaną przez niewidomych do orientacji w terenie. Aparat działa na takiej ... PIERWSZY WIRUS W JĘZYKU JAVA BOGDAN MIŚ Listopad 1998 Pod koniec sierpnia pojawił się pierwszy wirus komputerowy, napisany w języku Java. Nazywa się Strange Brew. Jest to o tyle ciekawe, że napisanie wirusa w Javie jest uważane za o wiele trudniejsze niż w innych językach, takich jak C lub asembler. Działanie ... ...I MOGĘ POMÓC W ZROZUMIENIU ZAGADEK FIZYKI JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998 Od wielu lat jednym z najważniejszych problemów fizyki teoretycznej jest sprawa konstrukcji kwantowej teorii grawitacji, będącej połączeniem ogólnej teorii względności Einsteina i mechaniki kwantowej. Jest to teoria, której pełne zrozumienie umożliwi ... WYTRYSKI PROMIENI GAMMA ZWIASTUJĄ ŚMIERĆ Z KOSMOSU JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998 Sześćdziesiąt milionów lat temu zderzenie planetoidy z Ziemią spowodowało wymarcie dinozaurów. Zjawiska takie są jednak na tyle rzadkie, że nie mogą być odpowiedzialne za powtarzające się wielokrotnie w historii życia na Ziemi krótkotrwałe okresy gwałtownego ... GORĄCY KSIĘŻYC MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998 Fot. NASA - Jet Propulsion Laboratory Niezmordowany Galileo wciąż krąży wokół Jowisza i pomimo swej telekomunikacyjnej ułomności [Galileo, Europa i woda, "WiŻ" nr 5/1998] przesyła bardzo ciekawe zdjęcia jego księżyców. Latem br. zakończono ... ELEKTRONICZNY JĘZYK MAGDALENA PECUL Listopad 1998 Fot. Krzysztof Kaliński Znane są czujniki naśladujące zmysł węchu, tzn. analizujące skomplikowane mieszaniny gazowe [Elektroniczne nosy, "WiŻ" nr 7/1998]. Ostatnio pojawiła się pierwsza próba zrobienia podobnie działającego analizatora roztworów ... MARS STRACIŁ TWARZ MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998 Fot. NASA/JPL/CALTECH, opr. Shigemi Numazawa W 1976 roku sonda Viking sfotografowała region o nazwie Cydonia, który leży na 40° marsjańskiej szerokości północnej, między rozległą równiną Acidalia Planitia i pokrytą kraterami wyżyną Arabia Terra. Na ... PIERWSZE ZŁOŻE NA MARSIE ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998 Fot. JPL/NASA Zespół geologów z Arizona State University, opracowujący wyniki przesyłane przez sondę Mars Global Surveyor, doniósł o odkryciu dużego złoża hematytu na powierzchni Marsa (na zdjęciu). To kolejny silny argument na korzyść hipotezy, że ... CZYŻBY JEDNAK KATALIZA? ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998 Cała współczesna cywilizacja zależy od dostępności ropy naftowej i gazu ziemnego. Tymczasem wciąż nie wiemy, jak dokładnie powstają złoża tych substancji. Frank Mango, geolog z Rice University w Houston (USA), twierdzi, że kluczową rolę w procesie powstawania ... CZY ZMARŁY MOŻE BYĆ DAWCĄ ŻYCIA PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998 Wraz z rozwojem technik sztucznego zapładniania pojawiają się nowe problemy prawne i etyczne. Badania przeprowadzone przez dwójkę amerykańskich bioetyków - Arthura Caplana z Filadelfii i Susan Kerr z Houston - ujawniły, że 14 z 273 klinik leczenia ... KAPSUŁKI Z GENAMI GRZEGORZ BARTOSZ Listopad 1998 Jak skierować pożądane geny tylko do ściśle określonych komórek organizmu, zapewniając równocześnie dostatecznie wysoką efektywność tego procesu - oto wciąż nierozwiązane problemy terapii genowej. W przyszłości zapewne zostaną rozwiązane, ale na ... WĄGLIK-TERRORYSTA PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998 W odróżnieniu od innych bakterii, które "dbają" o to, żeby mogły wykorzystywać zaatakowany organizm możliwie długo, strategia wąglika zakłada jego śmierć. Gdy ciało ulega rozkładowi, pod wpływem tlenu tworzą się odporne na zniszczenie przetrwalniki, ... DŻUMA BALSAMEM NA BOLĄCE STAWY PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998 Dżuma jest wręcz symbolem śmiertelnej choroby zakaźnej i zapracowała na taką opinię. Czarna Śmierć, jak ją nazywano, przenoszona za pośrednictwem szczurzych pcheł, zabiła w średniowieczu miliony ludzi w Azji i Europie. Jednak wyniki prac naukowców z ... BIZNES GÓRĄ MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998 W połowie września miał znaleźć się na orbicie podczerwony teleskop WIRE [Sygnały, "WiŻ" nr 9/1998]. Do startu był całkowicie gotów już miesiąc wcześniej. Za wyniesienie WIRE na orbitę odpowiadała renomowana prywatna firma o nazwie Orbital ... POLSKA W ŚWIECIE NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Listopad 1998 Przyjęcie Polski do NATO zmieni sytuację naszego kraju na arenie międzynarodowej. Dobiega końca proces ratyfikacji naszego przyjęcia przez poszczególne kraje członkowskie. Jak w tej sytuacji polskie społeczeństwo postrzega pozycję swego kraju w świecie? CBOS ... CYBORG? BOGDAN MIŚ Listopad 1998 Profesor Kevin Warwick, szef wydziału cybernetyki angielskiego uniwersytetu w Reading, jest pierwszym człowiekiem, któremu wszczepiono w sierpniu br. implant, zawierający mikroprocesor. Szklana kapsułka długości 23 mm i szerokości 3 mm mieści w sobie ... COŚ NA KSZTAŁT ŚWIDRA PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998 Naczynia krwionośne są zwykle uważane za biologiczny odpowiednik rur wodociągowych, czyli cylindryczne, elastyczne rurki, którymi płynie czerwona ciecz. Badania prowadzone w londyńskim Imperial College dowodzą, że jest to model zbyt uproszczony. Zespół ... MNIEJ TRZE, GDY SIĘ TRZĘSIE MAGDALENA PECUL Listopad 1998 Od lat naukowcy pracują nad zmniejszaniem tarcia, ulepszając skład chemiczny smarów. Teraz pojawił się nowy pomysł - sprawić, aby smar pomiędzy dwiema powierzchniami był bardziej płynny poprzez wprawienie ich w drgania. Cóż bowiem się dzieje, gdy ... MAMUCIA GROMADA GALAKTYK OTWIERA WSZECHŚWIAT MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998 Obserwując odległe rejony Wszechświata, natrafiono niedawno na olbrzymią gromadę galaktyk. Znajduje się ona na granicy gwiazdozbiorów Lwa i Sekstansu, w odległości około 8 mld lat świetlnych od Słońca. Mimo swej wyjątkowości nie doczekała się własnej ... MORDERCZE GLONY ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998 Fot. Internet Pierwszy raz zauważono je w 1984 roku w strefie brzegowej księstwa Monako. Zajmowały wówczas powierzchnię mniej więcej 1 m2, więc nie wzbudziły żadnych podejrzeń. Jednak gdy 6 lat później wodorosty z gatunku Caulerpa taxifolia znaleziono ...