Twoja wyszukiwarka

Dział - STAŁE RUBRYKI
Kategoria - SYGNAŁY
SYGNAŁY - OBLICZE KOMETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Dzięki pomysłowości i wytrwałości inżynierów z NASA uzyskaliśmy dokładne zdjęcia jądra komety. W nocy z 22 na 23 września do komety Borrelly dotarła sonda Deep Space 1. Jest to pierwsza sonda z programu New Millenium, w ramach którego NASA projektuje ...
SYGNAŁY - PIELENIE INACZEJ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Tradycyjna walka z chwastami bywa kosztowna. Ale może być dużo tańsza, jeżeli stworzymy roślinom uprawnym lepsze warunki do walki z intruzami. Chwasty mają się bowiem gorzej na polu obsianym gęściej i mniej regularnie. Na przykład pszenica jest słabszym ...
SYGNAŁY - SŁONIOWY EKSPORT
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Republika Południowej Afryki rozpoczęła w październiku br. akcję przesiedlania tysiąca słoni z Parku Narodowego Krugera do sąsiedniego Mozambiku. Uroczystości związane z przekraczaniem granicy przez pierwsze stado, złożone z 40 zwierząt, zaszczycił były ...
SYGNAŁY - KOMPUTER - DEGUSTATOR
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Ludzi oceniających smak kawy może wkrótce zastąpić program komputerowy. Jakość kawy ocenia się po wyglądzie, zapachu i smaku. Sekret doskonałej "małej czarnej" tkwi w procesie palenia ziaren. "To trudny i nieprzewidywalny proces, jedynie ...
SYGNAŁY - UWOLNIĆ RZEKI
MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001
Amerykanie wyciągają wnioski z powodzi. Robert Criss i Everett Shock z Washington University przeprowadzili analizę wielkiej powodzi, którą w 1993 roku spowodowała w rejonie St Louis rzeka Missisipi. Zauważyli oni, że poczynając od 1860 roku, systematycznie ...
SYGNAŁY - WODNA BOMBA
MIROSŁAW RUTKOWSKI Grudzień 2001
Co zrobić, gdy jezioro na szczycie góry występuje z brzegów? Dziesięć lat temu eksplozja wulkanu Pinatubo na filipińskiej wyspie Luzon kosztowała życie 800 ludzi. Po erupcji wierzchołek wulkanu zniknął, a na jego miejscu powstał krater. Tropikalne ...
SYGNAŁY - UNIWERSALNY PIENIĄDZ
MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 2001
Od przyszłego roku euro zastąpi 12 walut narodowych. Stanie się to w państwach Unii Europejskiej, które spełniły określone kryteria zawarte w traktacie z Maastricht z 1992 roku i przystąpiły do Unii Gospodarczej i Walutowej. Są to: Austria, Belgia, ...
SYGNAŁY - ...I NA GAZ
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Osobom, które nie chcą co kilka godzin nakręcać telefonu, Motorola proponuje "komórkę" zasilaną... gazem. Prototypowy aparat działający na metan wytrzymuje miesiąc bez uzupełniania "paliwa". W jego wnętrzu znajduje się maleńka fabryka ...
SYGNAŁY - ŻYŁA NA ŻYCZENIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Jeden gen może zapoczątkować tworzenie zdrowych naczyń krwionośnych. Badacze z Cold Spring Harbor Laboratory w Stanach Zjednoczonych odkryli, że włączenie "na stałe" genu HIF-1 powoduje widoczny nawet gołym okiem wzrost liczby żył. Produkt ...
SYGNAŁY - WIRTUALNA TOŻSAMOŚĆ
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Prezydent zatwierdził ustawę o podpisie elektronicznym, która wchodzi w życie latem 2002 roku. Przepisy regulujące sprawy związane z podpisem cyfrowym istnieją już w kilku krajach. Prezydent Stanów Zjednoczonych 30 czerwca podpisał dokument normujący ...
SYGNAŁY - KOSZAROWY KUJON
WIESŁAW B. PIETRZAK Grudzień 2001
Żołnierze US Army mogą już studiować przez Internet. Army University Access Online (AUAO) - tak nazywa się inicjatywa edukacyjna, w ramach której żołnierze mogą zdobyć wyższe wykształcenie. Kontrakt powierzono firmie Price Waterhouse Coopers (PWC), ...
SYGNAŁY - CENNA GODZINA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
W przypadku zawału serca liczy się przede wszystkim czas. Podczas weekendów chory może mieć problem z uzyskaniem odpowiedniej opieki medycznej. Wykazują to wyniki badań, które na początku września ogłosili przedstawiciele kanadyjskiej służby zdrowia. ...
SYGNAŁY - CZY MÓZG LUBI HAZARD?
IRENA SZYMCZAK Grudzień 2001
Nasz intelekt zdaje się na przypadek nawet przy podejmowaniu życiowych decyzji. "Pan Bóg nie gra w kości" - rzekł kiedyś z oburzeniem Einstein, komentując nieprzewidywalne zachowania mechaniki kwantowej. Jeśli jednak jesteśmy stworzeni "na ...
SYGNAŁY - KWADRATURA KOŁA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
W Polsce nadal pije się dużo herbaty, ale czy umiemy dobrze ją zaparzyć? Tym, którzy zastanawiają się, jaką herbatę kupić - okrągłych czy kwadratowych torebkach - donosimy, że kształt opakowania nie wpływa na jakość otrzymywanego napoju. Liczy się natomiast ...
SYGNAŁY - PÓŁ ŻARTEM NA SERIO
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Po co nam śmiech i czy dobieramy go do towarzystwa. Na te poważne pytania postanowiło odpowiedzieć dwoje profesorów psychologii z Vanderbilt University i Cornell University w Stanach Zjednoczonych. Przebadali oni 97 osób, pokazując im różne fragmeny ...
SYGNAŁY - GEN NA KOŃCU JĘZYKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Wada w DNA jest przyczyną zaburzeń w wypowiadaniu wyrazów i zdań. W październiku brytyjscy naukowcy zidentyfikowali pierwszy gen, który jest zaangażowany w posługiwanie się mową. Dla osób, które mają uszkodzoną kopię genu FOXP2, komunikowanie się z ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001
Lepsi w labiryncie Badania naukowe przeprowadzone przez uczonych Earla Hunta i Maryam Allahyar z University of Washington w Seattle potwierdziły przewagę mężczyzn nad kobietami w jeszcze jednej żywotnej dziedzinie. Używając komputerowej symulacji, dowiedli ...
SYGNAŁY - BITWA O LIŚCIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Czy gąsienice potrafią się dogadać? Wydawałoby się, że tłuste gąsienice, flegmatycznie pochłaniające liście, nie należą do konfliktowych stworzeń. Jednak przekonanie to jest z gruntu fałszywe. Spotkanie dwóch larw motyla z północnoamerykańskiego gatunku ...
SYGNAŁY - KOMÓRKA NA KORBKĘ...
MICHAŁ MIŚ Grudzień 2001
Nowy wynalazek zmienia sens słów "gadasz jak nakręcony". Każdemu posiadaczowi telefonu komórkowego zdarzyło się zapomnieć o naładowaniu baterii. Czym to się kończy, wiadomo. Telefon odmawia posłuszeństwa właśnie wtedy, kiedy jest najbardziej ...
SYGNAŁY - RUTYNOWY SZACH-MAT
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2001
Czy arcymistrz myśli inaczej niż początkujący szachista? Niemieccy naukowcy odkryli, że u amatorów podczas gry bardzo aktywny jest płat skroniowy mózgu, który analizuje nieznane sytuacje na szachownicy. Natomiast u mistrzów intensywnie działają płaty ...
SYGNAŁY - DNI RAKA SĄ POLICZONE
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Matematycy próbują określić przebieg choroby nowotworowej. Grupa uczonych pod kierunkiem prof. Mirosława Lachowicza z Instytutu Matematyki Stosowanej i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego zajmuje się matematyczną analizą modeli opisujących rozwój ...
SYGNAŁY - MORSKIE OKO
JERZY LIWIŃSKI Grudzień 2001
W niemieckiej firmie EADS Dornier opracowano okrętowy system rozpoznania nowego typu. Jego podstawą są dwa bezpilotowe statki latające SEAMOS, które będą wykonywać loty poza zasięg okrętowego radaru. Jednostki te kształtem przypominają śmigłowiec i są ...
SYGNAŁY - NOBLE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001
Tegoroczne uroczystości wręczania Nagród Nobla są wyjątkowe - mija bowiem dokładnie 100 lat od inauguracji tych najbardziej prestiżowych wyróżnień przyznawanych za intelektualne osiągnięcia adeptom różnych dyscyplin naukowych oraz literatury. Do Sztokholmu ...
SYGNAŁY - POLSKIE NOBLE ROZDANE
MAREK CHROMICKI Grudzień 2001
Najbardziej znaczące dokonania naukowe w Polsce już od 10 lat są nagradzane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej. Tę prestiżową nagrodę można otrzymać za wybitne osiągnięcia naukowe dokonane w ciągu ostatnich czterech lat. Nagrody są przyznawane w ...
SYGNAŁY - IGNOBLE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2001
Niezwykłe dostojeństwo ceremoniału wręczania Nagród przyczynia się do utrwalenia stereotypu uczonego jako osobnika prowadzącego pracowite życie pełne wyrzeczeń po to, by wzbogacić ludzką wiedzę. Jeśli jego misja zakończy się sukcesem - dostaje milion ...
SYGNAŁY - ROZMOWY KOMPUTEROWANE
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Czy maszyna może mieć temperament? Psycholodzy ze Stanford University starali się odpowiedzieć na to pytanie, opisując doświadczenie, w którym 72 osoby wsłuchiwały się w słowa komputerowego syntezatora mowy. Mechaniczny lektor czytał recenzje książek, ...
SYGNAŁY - GUMA DLA ALERGIKÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 2001
Czy pustynie będą konkurować z lasami tropikalnymi w produkcji lateksu? Gwajula to niepozornie wyglądający krzew o żółtych kwiatach i srebrzystych liściach, który słynie z tego, że jego korzenie wydzielają kwas cynamonowy - substancję toksyczną dla ...
SYGNAŁY - WSZĘDZIE TYLKO PSZENICA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Dramatycznie zmniejsza się liczba odmian roślin uprawnych i zwierząt hodowlanych. Najnowsze dane FAO (Organizacji ds. Żywności i Rolnictwa przy ONZ) wykazują, że każdego tygodnia bezpowrotnie znikają dwie rasy zwierząt. Aż 1350 z nich stoi na progu ...
SYGNAŁY - MLECZNA DROGA DO... RAKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Nadmiar wapnia może zwiększać ryzyko powstania nowotworu. Do takich niepokojących wniosków doszli amerykańscy badacze, analizując wyniki doświadczenia z udziałem niemal 21 tys. mężczyzn. Okazało się, że ilość zjadanego wapnia (szczególnie w produktach ...
SYGNAŁY - DZIUROWE PRZYCIĄGANIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2001
Co zrobią dwie czarne dziury, gdy znajdą się blisko siebie? Teoria względności jest od strony matematycznej niezwykle skomplikowana. Tylko w najprostszych przypadkach można rozwiązać jej równania za pomocą ołówka i kartki papieru. Chcąc na przykład ...
SYGNAŁY - WSZYSCY NASI NAGRODZENI
IRENA SZYMCZAK Grudzień 2001
Z prawdziwą dumą donosimy, że nagrodzone zostały wszystkie trzy prace z Polski, które zgłoszono do finału XIII Konkursu Młodych Naukowców Unii Europejskiej.Zbigniew Pianowski z Krakowa, za syntezę siedmiu nowych ciekłych kryształów o własnościach pożądanych ...
SYGNAŁY - HIPERCIĘŻKI WODÓR
JACEK RODZEŃ Listopad 2001
Fizycy tropili go w laboratoriach przez 40 lat. Jądro atomu wodoru składa się z jednego protonu. Do tej pory znaliśmy jeszcze dwie jego cięższe odmiany: deuter, o jądrze złożonym z protonu i neutronu, i silnie promieniotwórczy tryt, którego jądro oprócz ...
SYGNAŁY - CHIP O MOCNYCH NERWACH
JACEK RODZEŃ Listopad 2001
Naukowcy powiązali dwa różne światy - żywej materii i martwej elektroniki. Niemieckim uczonym z Max-Planck-Institut für Biochemie udała się sztuka połączenia elektroniki mikroprocesora z żywymi komórkami nerwowymi. Peter Fromherz i Günther Zeck umieścili ...
SYGNAŁY - TRUJĄCY 'PLACEK'
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001
Francuscy naukowcy donoszą - toksyczne krowie odchody niszczą alpejskie łąki. Najprawdopodobniej wszystkiemu winny jest lek podawany krowom - iwermektyna. Substancja ta ma chronić bydło przed pasożytami, gdy zwierzęta przebywają na pastwiskach. Odchody ...
SYGNAŁY - DEPRESJA W POLSCE I NA ŚWIECIE
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2001
Na depresję cierpi około 10% ludzi, przede wszystkim w starszym wieku. Brak jest pewnych danych na temat rozpowszechnienia depresji zarówno w naszym kraju, jak i na świecie. Stwierdzono jednak, że choroba ta od 1,5 do 3 razy częściej występuje wśród ...
SYGNAŁY - GAWORZENIE GESTEM
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
Niemowlęta, które mają okazję przyglądać się ludziom używającym języka migowego, zaczynają "gaworzyć" dłońmi. Nawet jeśli ich słuch jest w najlepszym porządku. Z podobnym zacięciem i radością jak maluchy powtarzające "gu, gu" czy ...
SYGNAŁY - INTELIGENTNE T-SHIRTY
WIESŁAW B. PIETRZAK Listopad 2001
Ubranie powinno nie tylko wyglądać, ale także dbać o właściciela. Teraz przyszłość przemysłu odzieżowego to niewątpliwie biotechnologia. W Wielkiej Brytanii pojawiły się w sprzedaży koszulki chroniące przed słońcem podobnie jak kremy do opalania. ...
SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻARŁOK
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Tkwiącą w centrum naszej Galaktyki czarną dziurę po raz pierwszy udało się przyłapać na konsumpcji. Centrum Galaktyki leży w odległości 25 tys. lat świetlnych od nas, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Znajduje się w nim obiekt oznaczany przez astronomów ...
SYGNAŁY - SZKOŁA AGRESJI
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Komórki raka "uczą się" nawzajem. Naukowcy z University of Iowa odkryli, że wyjątkowo agresywne komórki czerniaka - jednego z najgroźniejszych nowotworów - potrafią zwiększać złośliwość pozostałych komórek nowotworu. Udowodniono, że wpływają ...
SYGNAŁY - Z INTERNETEM W KONTAKCIE
Listopad 2001
Czy TP S.A. zyska wreszcie poważnego konkurenta? Zapewne za kilka miesięcy, jako drugi kraj na świecie, będziemy mieli Internet, telefon i telewizję w zwykłym gniazdku elektrycznym. Do Internetu wciąż trudno jest uzyskać stały dostęp o odpowiednim ...
SYGNAŁY - EURO UCZULA!
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
Dermatolodzy ostrzegają, że nowe monety euro, które pojawią się w obiegu w przyszłym roku, mogą wywoływać reakcje alergiczne u osób uczulonych na nikiel. Kontakt z tym pierwiastkiem, znajdującym się w euromonetach w znaczących ilościach, może powodować ...
SYGNAŁY - DRZEWA UMIERAJĄ STOJĄC
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001
W świetle najnowszych amerykańskich badań obumarłe drzewa pełnią kluczową rolę w przyrodzie. Martwe drzewa mogą stać w lesie przez 40 lat, a kiedy zwali je wichura, leżą na ziemi przez następne 300 lat. Na jednym hektarze naturalnej puszczy można znaleźć ...
SYGNAŁY - DRUGA HOLANDIA?
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
W gminie Darłowo powstaje największa elektrownia wiatrowa w Polsce. Między Cisowem a Kopaniem stoją już trzy z dziewięciu planowanych wiatraków. Każdy z nich ma wysokość 118 m, waży 225 ton i może produkować 2 MW energii elektrycznej. Pozostałe sześć ...
SYGNAŁY - KOPALNIA NA GAZIE
MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001
Polskie kopalnie mają szansę na drugie życie. Węgiel kamienny w Nowej Rudzie przestano wydobywać po wyeksploatowaniu złóż w 1999 roku. Likwidacja zakładu była procesem niezwykle kosztownym znaczne środki pochłaniają bowiem osłony socjalne dla zwalnianej ...
SYGNAŁY - UMYSŁ STARY, ALE JARY
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Pamięć wcale nie musi się pogarszać wraz z wiekiem - głoszą psychologowie z University of Arizona. Porównali oni osiągnięcia intelektualne grupy seniorów w wieku ponad 65 lat oraz studentów jednego z college'ów. U wszystkich badano zdolność do zapamiętywania ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 2001
Nie kijem to pałką Jak stwierdzili uczeni z Aberdeen w Szkocji, globalne ocieplenie grozi Wyspom Brytyjskim poważnym ochłodzeniem. Przeciętna temperatura w Anglii jest o około 5°C wyższa, niż można oczekiwać na tej wysokości geograficznej. Dzieje ...
SYGNAŁY - FINAŁ KONKURSU LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
Rok temu na naszych łamach ogłosiliśmy konkurs Laboratorium Wiedzy i Życia. Spośród osób nagrodzonych do finału weszło trzech laureatów indywidualnych i trzy dwuosobowe zespoły. Finaliści zaprezentowali wybrane przez siebie doświadczenia w niedzielę ...
SYGNAŁY - PTASI RAJ
DOROTA MIKOS Listopad 2001
We wrześniu tego roku oficjalnie otwarto kolejny park narodowy w Polsce. Park o powierzchni prawie 8 tys. ha obejmuje utworzony w 1977 roku Rezerwat Przyrody "Słońsk" oraz część powstałego w 1996 roku Parku Krajobrazowego "Ujście Warty". ...
SYGNAŁY - ALE TY SIĘ BOISZ MYSZY...
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Mamy kolejny dowód na to, że instynkt wciąż nad nami czuwa. Osoby, które boją się pająków, widzą je niemal na każdym kroku. I to nie oczyma wyobraźni - twierdzą szwedzcy psycholodzy z Karolinska Institute. Przeprowadzili oni trzy eksperymenty, których ...
SYGNAŁY - HIMALAJE W UŚCISKU
MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001
Sejsmolodzy ostrzegają - Indiom grozi gigantyczne trzęsienie ziemi. Przedpole Himalajów zagrożone wstrząsami zamieszkuje 40 mln ludzi. Trzęsienia, takie jak ostatnie w styczniu br., w wyniku którego zginęło 19 tys. ludzi, zdarzają się tutaj co kilka ...
SYGNAŁY - NIEMAL JAK GNIEZNO
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2001
Polskie ziemie wciąż kryją wiele niezbadanych miejsc dla poszukiwaczy... historii. W Kałdusie, miejscowości leżącej w okolicach Torunia, trwają prace prowadzone przez archeologów Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika pod kierunkiem prof. Wojciecha ...
SYGNAŁY - KIESZONKOWA CZARNA DZIURA
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
W wyścigu do pierwszych stron gazet uczestniczą naukowcy różnych specjalności. Teraz na czoło wysuną się chyba fizycy, którzy postanowili wytworzyć w laboratorium... czarną dziurę. Na razie bardzo niewielką. Będzie ona miała rozmiar 10-17 cm, a narodzi ...
SYGNAŁY - WSZECHŚWIAT PEŁEN HELU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2001
Obserwacje międzygalaktycznego helu potwierdziły teorię ewolucji struktury Wszechświata. W końcu czerwca 1994 roku NASA umieściła na orbicie satelitę FUSE (Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer badacz widma w dalekim ultrafiolecie), za pomocą którego ...
SYGNAŁY - GENETYCZNE BONSAI
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Skąd mogą się brać karłowate rośliny? Zwierzęta potrafią utrzymać stałą temperaturę ciała niezależnie od warunków zewnętrznych. Albo posiadają wydajne wewnętrzne mechanizmy regulacji ciepła, albo umiejętnie wykorzystują chłodne i gorące warunki panujące ...
SYGNAŁY - SKALPEL NA 7 TYS. KM
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Kończą się czasy, gdy chirurg operuje pochylony nad chorym... To był zupełnie rutynowy zabieg. W jednej z klinik w Strasburgu, we Francji, 68-letniej kobiecie usunięto woreczek żółciowy. Operacja trwała zaledwie 54 min, a po dwóch dniach rekonwalescentkę ...
SYGNAŁY - WSKRZESZENIE GIGANTA
JACEK NAROŻNIAK Październik 2001
Superatrakcją tegorocznego salonu lotniczego Le Bourget był największy samolot świata, ukraiński An-225 Mrija. An-225 Mrija ("Marzenie") jest zmodernizowaną wersją oryginału, który zbudowany został pod koniec lat osiemdziesiątych. Stworzono ...
SYGNAŁY - KOPIA NIEDOSKONAŁA
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Jądro komórki klonowanego organizmu po wprowadzeniu do komórki jajowej podlega takim przemianom, by mogło kierować jego dalszym rozwojem. Nie mamy pojęcia, na czym polega ten proces ale już wiemy, że nie jest doskonały. Okazało się, że aktywność kilku ...
SYGNAŁY - ŚMIERDZI I SZKODZI
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2001
Palenie zmniejsza szansę przeżycia chorych na raka piersi. Naukowcy z University of California dostarczyli kolejnego argumentu przemawiającego za szybkim zerwaniem z tym nałogiem. Niedawno w miesięczniku Chest zaprezentowano wyniki badań kobiet chorych ...
SYGNAŁY - KOMPUTER NA KROPKI
BOGDAN MIŚ Październik 2001
Amerykańska Narodowa Fundacja Nauki (NSF - National Science Foundation) rozpoczyna czteroletni program, którego celem jest opracowanie niezawodnych metod produkcji komputerów kwantowych. Naukowcy z Ohio State University, wspomagani przez kilka innych ...
SYGNAŁY - OCIEPLENIE WIĘKSZE, NIŻ SZACOWANO
DOROTA MIKOS Październik 2001
Według najnowszych badań przeprowadzonych w Lawrence Livermore National Laboratory (USA) wzrost temperatury w ciągu minionego wieku wyniósł 0,7°C, a nie 0,6°C. Ten wydawałoby się niewielki, lecz bardzo istotny błąd to efekt zmian położenia i gęstości ...
SYGNAŁY - DŹWIĘKOWY REJS
JERZY LIWIŃSKI Październik 2001
Na dużej wysokości i prawie z prędkością dźwięku będzie w przyszłości latać nowy samolot pasażerski Boeinga. Ostatnio inżynierowie Boeinga ogłosili rozpoczęcie prac nad samolotem nowej generacji sonic cruiser ("dźwiękowy liniowiec"). Podczas ...
SYGNAŁY - CO MA DIAMENT DO TRZĘSIENIA
DOROTA MIKOS Październik 2001
Nową metodę wykrywania diamentonośnych skał wynaleziono dzięki trzęsieniom ziemi. Fale sejsmiczne wywołujące wstrząsy, przechodząc przez różne rodzaje skał, załamują się, odbijają oraz zmieniają prędkość. Na podstawie analizy ich przemieszczania się ...
SYGNAŁY - UJARZMIĆ ATOM
IRENA SZYMCZAK Październik 2001
Woda w garnku, na który często spoglądamy, szybciej się gotuje, ale jeśli nie spuścimy z niej oka, może nie zawrzeć nigdy! Do tak niezwykłych wniosków prowadzi studiowanie mechaniki kwantowej. Już ponad 20 lat temu przewidziano tzw. efekt Zenona: regularna ...
SYGNAŁY - TAJEMNICE HIPPOS
JM Październik 2001
W połowie roku archeologowie odsłonili forum - główny plac miasta, oraz otaczające go budowle użyteczności publicznej. Słynne antyczne miasto na wschodnim brzegu Jeziora Galilejskiego, Hippos, znane też pod aramejską nazwą Susita, należało do tzw. ...
SYGNAŁY - ATLANTYK POD PRĄDEM
DOROTA MIKOS Październik 2001
Najnowsze badania wód oceanu dały zaskakujące wyniki. Dane dostarczone przez satelitę TOPEX/Poseidon wykazują, że tempo krążenia wód północnoatlantyckich zmienia się o 20-30% cyklu dziesięcioletnim. Dotąd sądzono, że tak duże zmiany mogą zachodzić ...
SYGNAŁY - STAŁA ZMIENNĄ JEST...
IRENA SZYMCZAK Październik 2001
Na świecie nie ma doprawdy nic pewnego. Nawet stałe fizyczne ulegają zmianom. Stała alfa jest składnikiem wzoru, określającego energię potrzebną do wzbudzenia atomu, czyli przeniesienia elektronu na orbitę bardziej oddaloną od jądra. Wracając do stanu ...
SYGNAŁY - CZŁOWIEK Z GRAN DOLINY
JACEK RODZEŃ Październik 2001
Zrekonstruowano wygląd twarzy najstarszego Europejczyka. Na wystawie w hiszpańskim San Sebastian zaprezentowano ostatnio prawdopodobny wygląd twarzy mieszkańca Europy sprzed około 800 tys. lat. Rekonstrukcji dokonano z wykorzystaniem fragmentów kości ...
SYGNAŁY - SEKRETY LICZBY PI
BOGDAN MIŚ Październik 2001
Co kryją miliardy cyfr następujących po słynnym 3,14... Dwaj matematycy - David Bailey z Lawrence Berkeley National Laboratory w Kalifornii oraz Richard Crandall z Reed College w Portland w USA - udowodnili, że w rozwinięciu dziesiętnym liczby , zwanej ...
SYGNAŁY - ZŁOTY STRZAŁ
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Jak wygląda uzależnienie od narkotyków na poziomie komórkowym? Według naukowców chodzi przede wszystkim o przewlekłe zaburzenia pracy wybranych obszarów mózgu. Impulsy wysyłane przez te części mózgu narkomana wywołują "głód" psychiczny, wzmacniając ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 2001
Słonolubny pomidor Kolejnym sukcesem prac nad genetyczną modyfikacją roślin uprawnych było stworzenie przez uczonych z University of California oraz Toronto University pomidora, który może rosnąć na zasolonym gruncie. Przed spożyciem nadal wymaga ...
SYGNAŁY - BEZ OGONA - STRASZNO!
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001
W geście rozpaczy schwytana jaszczurka odrzuca ogon, by reszta ciała mogła ujść cało. Pierścień specjalnych mięśni wokół tylnej części kręgosłupa kurczy się, zrywa więzadła i ogon zostaje na pożarcie. Taką strategię obrony przed atakiem stosują nasze ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA PERŁA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Teleskop Hubble'a pracuje już jedenasty rok, ukazując nam piękno Wszechświata. Dziś pokazujemy opublikowane pod koniec lipca br. zdjęcie przedstawiające mgławicę planetarną NGC 6537, która leży w tle gwiazdozbioru Strzelca ponad 3000 lat świetlnych ...
SYGNAŁY - SZYFRANT NA TELEFON
WIESŁAW B. PIETRZAK Październik 2001
Podsłuchiwanie rozmów w komórkowych sieciach nie jest tak proste jak w sieciach analogowych. W praktyce podsłuch zakłada się w sieci operatora. Korzystają z tego m.in. organy ścigania w wielu krajach. Ale taka kontrola może stać się niemożliwa za sprawą ...
SYGNAŁY - DRUGIE DNO KIELISZKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2001
Picie w młodym wieku jest raczej objawem alkoholizmu niż jego przyczyną. Powszechnie uważa się, że w przypadku osób, które już w dzieciństwie zaczęły pić alkohol, istnieje większe ryzyko uzależnienia. Wielu badaczy i lekarzy zajmujących się tym problemem ...
SYGNAŁY - DYSKRETNY ATAK KOMANCZÓW
JERZY LIWIŃSKI Październik 2001
Po "niewidzialnych" samolotach przyszła pora na śmigłowce. Opracowany przez firmy Boeing i Sikorsky RAH-66 Comanche jest pierwszym na świecie śmigłowcem bojowym zbudowanym według wymogów technologii stealth. Jej idea polega na maksymalnym ...
SYGNAŁY - CZARNA DZIURA, A BŁYSKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2001
Najdziwniejsze zjawiska i obiekty we Wszechświecie wydają się ściśle ze sobą powiązane. Każdy zapytany o takie obiekty we Wszechświecie bez wahania wskaże czarne dziury. Z najdziwniejszymi zjawiskami sprawa nie jest już tak oczywista, ale ci, którzy ...
SYGNAŁY - MIECZ O DWÓCH OSTRZACH
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Śmierć i powstanie nowego życia? Na pierwszy rzut oka wydaje się, że to dwa przeciwieństwa, ale z punktu widzenia biologii oba zjawiska mogą być bardzo podobne. Okazało się, że kaspazy - enzymy niszczące umierającą komórkę, są również niezbędne do jej ...
SYGNAŁY - ŚWIŃSKI DOWCIP
GRZEGORZ NALEPA Październik 2001
Świnie mają dobrze rozwinięty układ limbiczny, czyli tę część mózgu, która kontroluje uczucia i emocje. Zwierzęce modele chorób człowieka pozwalają naukowcom lepiej zrozumieć, co dzieje się w organizmie pacjenta. Nikogo już nie dziwią myszy chore na ...
SYGNAŁY - CZYM JEŹDZI LARA CROFT?
BOGDAN MIŚ Październik 2001
Land Rover zaprezentował defendera, samochód z ograniczonej do 1000 egzemplarzy serii "Tomb Raider". Samochód nie tylko nazwą nawiązuje do hollywoodzkiego przeboju i znanej gry komputerowej. Tak samo jak filmowy pierwowzór, defender "Tomb ...
SYGNAŁY - CZAS NA CUSSAC
SA Październik 2001
Odkryto jaskinię wypełnioną prehistorycznymi rytami. Znajduje się w niej ponad sto przedstawień zwierząt, m.in. mamutów, nosorożców, turów, jeleni i koni. Największe ryty osiągają nawet cztery metry wysokości. Są także przedstawienia ludzi i symboliczne ...
SYGNAŁY - ZIELONE ZDROWIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 2001
Krew mnichów buddyjskich, będących na wegetariańskiej diecie, zawiera bardzo duże ilości kwasu salicylowego. Jest to podstawowy składnik aspiryny, któremu przypisuje się zapobieganie chorobom serca i niektórym nowotworom. Być może właśnie dlatego choroby ...
SYGNAŁY - JEDNA PORA ROKU
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001
Dlaczego afrykańskie ptaki owadożerne żyją dłużej niż ich kuzyni z Europy? Takie pytanie zadał Will Peach z brytyjskiego British Trust for Ornithology po analizie ogromnej bazy danych, jaką stworzył w ciągu 16 lat dla drobnych ptaków śpiewających. Przy ...
SYGNAŁY - BÓL NIENATURALNY
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Nawet w najbardziej zagorzałym mieszczuchu ukryta jest potrzeba obcowania z naturą. Umieją to wykorzystać lekarze. Bronchoskopia jest jedną z metod diagnostycznych polegającą na wprowadzeniu do płuc przytomnego pacjenta (przez nos lub usta) cienkiej ...
SYGNAŁY - OGIEŃ WŚRÓD LODÓW
MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001
Zespół naukowców z University of Hawaii, opracowujący mapę dna Morza Arktycznego, nieoczekiwanie dokonał sensacyjnego odkrycia. W czasie prac nad danymi sonarowymi, dostarczonymi przez okręt podwodny USS Hawkbill, napłynęły informacje ze światowej sieci ...
SYGNAŁY - RANDKA Z HIV
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Wbrew powszechnemu przekonaniu strzykawki i igieł nie są głównym źródłem zakażeń HIV u narkomanów. Wyniki trwających 10 lat badań dowodzą, że głównym źródłem zakażeń narkomanów wstrzykujących sobie narkotyki są stosunki seksualne. Co więcej, według ...
SYGNAŁY - NIC SIĘ NIE MARNUJE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
Plastikową butelkę można zrobić... z obornika. Zwierzęta gospodarskie, zwłaszcza krowy, nie trawią dokładnie pokarmu. Ich odchody są bogate w węglowodany i białka. A we wzorowym gospodarstwie nic nie powinno się zmarnować. Węglowodany mogą być oddzielone ...
SYGNAŁY - ZAPÓŹNIONA W ROZWOJU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Wenus wygląda dziś tak samo, jak Ziemia 2.5 mld lat temu. Na przełomie ery archaicznej i proterozoicznej na Ziemi pojawiły się pierwsze stabilne kontynenty i pierwsze bakterie. Epoka ta odznaczała się ponadto intensywną działalnością wulkaniczną. ...
SYGNAŁY - SZÓSTY ZMYSŁ FOKI
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Zwęszyć ofiarę w dżungli czy na sawannie to żadna sztuka, ale czy można wytropić rybę pod wodą? Czy wiedzą Państwo, co to jest "ribbentrop"? Jest to jak powiadają żartem nurkowie ślad pozostawiony w wodzie przez płynącą rybę. Idąc takim śladem, ...
SYGNAŁY - W SIECI SEKSU
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001
Czy burzę zmysłów można opisać równaniem? Podjęli się tego wyzwania amerykańscy naukowcy, analizujący szczegóły życia osobistego prawie trzech tysięcy kobiet i mężczyzn. Następnie spróbowali znaleźć wzór opisujący częstotliwość i współzależność ich ...
SYGNAŁY - ZAGADKA NEUTRIN SŁONECZNYCH WYJAŚNIONA
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Cząstki-widma mają masę. Może to właśnie one stanowią większość masy Wszechświata. Poza "przyzwoitymi" cząstkami elementarnymi: protonem, neutronem i elektronem, które budują otaczający nas świat, fizycy wiedzą o istnieniu kilku innych tajemniczych ...
SYGNAŁY - NIEPRZEWIDZIANY RUCH
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Dinozaury najprawdopodobniej wyginęły 65 mln lat temu wskutek upadku wielkiej planetoidy. Ale skąd się ona wzięła na kursie Ziemi? Astrobiolog Bruce Runnegar wraz z kolegami z University of California w Los Angeles wysunął dość nietypową hipotezę, ...
SYGNAŁY - NEKROPOLIA XXI WIEKU?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
W Szwecji wynaleziono nową metodę chowania zmarłych - zamrażanie i kompostowanie. Dzięki tym praktykom ciało zamienia się w próchnicę zaledwie w kilka miesięcy. Po zamrożeniu zwłoki są zanurzane w ciekłym azocie, co pozbawia je wody. Pozostaje z nich ...
SYGNAŁY - NA KRESACH WSZECHŚWIATA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
NASA wystrzeliła sondę kosmiczną, która zbada promieniowanie sprzed 14 mld lat. Promieniowanie docierające do nas z dużych odległości jest w charakterystyczny sposób zniekształcone (w żargonie astronomów "poczerwienione"). Efekt poczerwienienia ...
SYGNAŁY - JASKINIE I TAJEMNICA CAŁUNU TURYŃSKIEGO
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Datowanie węglem 14C prowadzi do błędów rzędu kilku tysięcy lat. Naukowcy zbadali nacieki jaskiniowe (stalagmity) w tzw. blue holes [patrz: "Błękitne studnie", WiŻ nr 6/2001], jaskiniach zalanych wodą znajdujących się na Bahamach. Tempo przyrostu ...
SYGNAŁY - ZAMIEŚĆ POD DYWAN?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Wrzesień 2001
Morze Norweskie już wkrótce może stać się składowiskiem dwutlenku węgla. Uczeni z Nansen Environmental and Remote Sensing Center w Bergen zaproponowali oryginalny sposób utylizacji dwutlenku węgla. Ten kłopotliwy gaz jest produktem ubocznym przy eksploatacji ...
SYGNAŁY - JAKIE BĘDZIE AUTO PRZYSZŁOŚCI?
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001
Opony trwalsze od pojazdu, lakier bez rys i chłodzący dach. Nanotechnologia obecna jest w motoryzacji już od kilkunastu lat. We wszystkich nowych samochodach z silnikami benzynowymi obecne są katalizatory zbudowane z cieniutkich nanorurek. Już dziś ...
SYGNAŁY - W CIENIU KONKURENCJI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
Jedne bujnie rosną w pełnym słońcu, inne tylko w cieniu. Rośliny choć pozbawione oczu także "widzą" światło. Podobnie jak o wodę, składniki mineralne czy przestrzeń do życia, rośliny walczą o dostęp do światła. Właśnie ten czynnik decyduje, ...
SYGNAŁY - SUKCES POLSKICH HAKERÓW
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001
Kilku godzin potrzebowali Polacy, by złamać jeden z najpotężniejszych systemów zabezpieczeń. Zdobyli w ten sposób blisko 50 tys. dolarów. Podczas międzynarodowego spotkania "Infosecurity Europe 2001", zorganizowanego w tym roku w Londynie, ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2001
Myślenie męczy Dwaj profesorowie University of Illinois, Paul Gold i Ewan McNay, ogłosili wyniki swoich badań, które dowodzą dobrze mi znanej prawdy, że umysłowy wysiłek skrajnie męczy. Mówiąc dokładniej, intensywne myślenie powoduje wyczerpanie zasobów ...
SYGNAŁY - LEPSZE ZŁO
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Alkohol ratuje płody przed... alkoholem. Mocne trunki, zwłaszcza przed 12 tygodniem ciąży, mogą powodować u płodu uszkodzenia mózgu i układu nerwowego, spowolnienie wzrostu, charakterystyczne deformacje twarzy, a nawet poronienie. Ponieważ obecnie ...
SYGNAŁY - ŻYCIE PO ŚMIERCI
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001
Wszczepienie komórek macierzystych do układu nerwowego pacjenta daje szansę na leczenie wielu chorób. Naukowcy z Salk Institute w USA postawili pierwszy krok na drodze do realizacji tych marzeń, opracowując metodę izolacji komórek macierzystych z tkanki ...
SYGNAŁY - SZPIEG O PSEUDONIMIE TERRA
DOROTA MIKOS Wrzesień 2001
Już niedługo najwięksi producenci gazów cieplarnianych przestaną być anonimowi. Dzięki zdjęciom satelitarnym o bardzo dużej rozdzielczości możliwe będzie zidentyfikowanie poszczególnych winowajców zanieczyszczających atmosferę tlenkiem węgla (CO), azotu ...
SYGNAŁY - DRUGI PLUTON?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Za orbitą Neptuna odkryto obiekt o średnicy ponad 1000 km. Na peryferiach Układu Słonecznego krążą liczne planetoidy. Należą one do tzw. Pasa Kuipera, który jest pozostałością po okrążającym młode Słońce dysku protoplanetarnym. Największym ze znajdujących ...
SYGNAŁY - ALE BYCZA FRYZURA!
MARIA SUPRANOWICZ Wrzesień 2001
Byki mogą interesować ludzi nie tylko jako potencjalne befsztyki, czy też dlatego, że chorują na BSE. Niektórzy badacze obserwują ułożenie sierści na ich łbach i wysnuwają daleko idące wnioski. Toreador, który chciałby nacieszyć się zarobionymi podczas ...
SYGNAŁY - SOJOWA TERAPIA
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Azjaci jedzą dużo soi i rzadko chorują na raka prostaty. Podczas dorocznego zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego naukowcy z Centrum Badań nad Rakiem z University of California przedstawili interesujące wyniki prac nad nowym lekiem przeciw ...
SYGNAŁY - PODWODNA EKSMISJA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 2001
Ocieplenie klimatu nie musi zniszczyć raf koralowych! Najprawdopodobniej blednięcie korali [patrz: "Rafa pod prądem", WiŻ nr 8/2001] nie jest zapowiedzią nadciągającej katastrofy, ale ryzykowną grą tych organizmów, które próbują przystosować ...
SYGNAŁY - PODRÓŻE OGŁUPIAJĄ
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2001
Po zmianie stref czasowych czujemy się rozbici i otępiali. Na szczęście po kilku dniach intelekt wraca do normy... ale czy na pewno? Organizm ma kłopoty z przyzwyczajeniem się do zaburzeń rytmu dnia i nocy: mózg jest zdezorientowany, ponieważ po dniu ...
SYGNAŁY - IGLASTY GĄSZCZ
DOROTA MIKOS Wrzesień 2001
Za kilkadziesiąt lat w lesie zobaczymy przede wszystkim sosny. Przyczyną takich zmian będzie podwyższony poziom dwutlenku węgla w atmosferze. Gaz ten wraz z energią słoneczną bierze udział w procesie fotosyntezy, a jego zwiększone stężenie przyspiesza ...
SYGNAŁY - KOSMICZNY STEROWIEC
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2001
Po 2010 roku poleci na Tytana. Pozostanie tam przez dwa tygodnie. Zdobywając kosmos, stajemy przed problemem dokładnego i bezpośredniego zbadania planet i księżyców. Jednym z rozwiązań tego problemu może być Aerover Blimp - mały sterowiec, przeznaczony ...
SYGNAŁY - ZDROWY NAŁÓG
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Stawia na nogi i chroni przed Parkinsonem. Picie umiarkowanych ilości kawy to nie tylko sposób na poranną senność. Według naukowców z Massachusetts General Hospital kofeina zawarta w tym napoju może niwelować skutki choroby Parkinsona. Schorzenie ...
SYGNAŁY - SKĄD SIĘ WZIĘŁY TE PLANETY?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2001
Poszukiwania planet w gromadzie kulistej M22 zakończyły się sukcesem, który okazał się nieco kłopotliwy. Gromada M22 składa się z kilku milionów gwiazd ciasno stłoczonych na kulistym obszarze o średnicy 60 lat świetlnych. W pobliżu jej centrum odległości ...
SYGNAŁY - STRAŻNIK ROZSZYFROWANY?
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Wiemy już, jak uaktywnia się białko - pogromca nowotworów. W czerwcu tygodnik Science przyniósł sensacyjną wiadomość: wyjaśniono, w jaki sposób aktywowane jest białko p53, chroniące nasze komórki przed przekształceniem się w nowotwory. Dotąd było wiadomo, ...
SYGNAŁY - JAK RYBA W... TORFIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Konkurencja dla przemysłu chłodniczego? Norwescy naukowcy twierdzą, że lodówki można z powodzeniem zastąpić... torfem. Ryby przechowywane w tym materiale w temperaturze pokojowej zachowują świeżość przez blisko miesiąc! Do tej pory powszechnie znanym ...
SYGNAŁY - PRZEZROCZYSTE SŁOŃCE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Postępy heliosejsmologii umożliwiły oglądanie niewidocznej z Ziemi półkuli Słońca. Grupa plam słonecznych, którą obserwowano za pomocą satelity SOHO w marcu i kwietniu br. Heliosejsmologia zajmuje się badaniem wnętrza Słońca poprzez obserwacje drgań ...
SYGNAŁY - JAK DZIECKO ROZRÓŻNIA SŁOWA?
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Żeby zrozumieć sens zdania, trzeba najpierw wiedzieć, gdzie zaczynają się i kończą poszczególne słowa. Podstawową umiejętnością pozwalającą na zrozumienie słów jest zdolność do rozróżniania, co jest słowem, a co nie. Publikacja w czerwcowym numerze ...
SYGNAŁY - HISTORIA W LIŚCIACH MIŁORZĘBU
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001
Nowe pomiary prostują błędy w starszych danych klimatycznych. Na University of Oregon powstał nowy, ciekawy zapis klimatycznej historii Ziemi. Potwierdza on rolę dwutlenku węgla jako gazu cieplarnianego, uczestniczącego w procesie globalnego ocieplenia, ...
SYGNAŁY - KONIEC ANTYSEMITYZMU W INTERNECIE
BOGDAN MIŚ Sierpień 2001
Powstaje pierwsza w dziejach konwencja o przestępstwach internetowych. Czy to początek cenzury w Sieci? Rada Europy zaproponowała w kwietniu wprowadzenie zakazu propagandy rasistowskiej i szerzenia treści wyrażających nienawiść w Internecie. Taki ...
SYGNAŁY - ROZGRYWKA NA UCHO
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Czy w sporcie słuch jest ważniejszy od wzroku? Badania naukowców nie zawsze są śmiertelnie poważne. Podczas czerwcowego posiedzenia Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego Robert Adair, fizyk z Yale University, przedstawił wnikliwą analizę dźwięku ...
SYGNAŁY - TWARZ AUTYZMU
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2001
Udowodniono, że autystyczne dzieci silniej reagują na widok znajomej zabawki niż na twarz własnej matki. Dzieci autystyczne mają kłopoty z kontaktami społecznymi - bardziej przywiązują się do przedmiotów i miejsc niż do innych ludzi. Badacze z University ...
SYGNAŁY - NIECIERPEK-KONKWISTADOR
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Przybysz z Azji wypiera europejskie gatunki roślin. Naszym rodzimym roślinom mogą zagrażać obce gatunki, które często przy-padkowo zostają przeniesione z odległych terenów. Przybysze są groźnymi konkurentami zabierającymi składniki pokarmowe, wodę, ...
SYGNAŁY - ATMOSFERA SIĘ BRUDZI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Stwierdzono spadek stężenia naturalnej substancji oczyszczającej atmosferę. Zakończono 23-letnie, międzynarodowe badania nad zmianami stężenia w atmosferze rodnika hydroksylowego (OH -). Związek ten, o cząsteczce zbudowanej z jednego atomu tlenu i jednego ...
SYGNAŁY - GRYPA LUBI GŁÓD
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Brak selenu wyzwala mutacje wirusa. Wirus grypy, który w samych tylko Stanach Zjednoczonych "wysyła" do szpitali 100 tys. osób rocznie, może ulegać błyskawicznym przemianom, gdy w organizmie brakuje selenu. Do takich wniosków doszli amerykańscy ...
SYGNAŁY - LICZENIE LASÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Tereny leśne na świecie nadal kurczą się w szybkim tempie. Według najnowszego raportu Food and Agriculture Organization przy ONZ w ostatniej dekadzie XX wieku na świecie wycinano rocznie średnio 9 mln hektarów lasów. Straty są o 10% mniejsze, niż szacowano ...
SYGNAŁY - CZARNY WIR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Po raz pierwszy (choć tylko pośrednio) zaobserwowano obrót czarnej dziury dookoła jej własnej osi. Nietrudno jest wykryć i prześledzić wirowy ruch gwiazdy lub planety, czyli obiektów, które mają mniej lub bardziej wyraźnie zarysowaną powierzchnię. Co ...
SYGNAŁY - STAROŻYTNY SYSTEM WAG
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001
Kraje Bliskiego Wschodu już w epoce brązu miały wspólny, łatwy sposób przeliczania różnych systemów wag. Państwa położone między Indusem a wschodnimi wybrzeżami Morza Śródziemnego handlowały surowcami takimi jak: lazuryt, miedź, cyna, srebro, złoto ...
SYGNAŁY - SCHIZOWIRUS
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2001
Co jest przyczyną najbardziej tajemniczej choroby psychicznej człowieka? Naukowcy ciągle jeszcze nie są pewni, co wywołuje schizofrenię - uszkodzenia genów, zaburzenia rozwojowe czy może urazy psychiczne? A może coś, czego raczej nikt się nie spodziewał ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2001
Kriogeniczna Arka Noego Obecnie około 90 ludzi w Ameryce znajduje się w stanie głębokiego zamrożenia w nadziei, że przyszłe postępy medycyny pozwolą kiedyś na ich reanimację. Architekt Stephen Valentine ma jednak bardziej ambitne zamiary - za sumę ...
SYGNAŁY - ŚWIECĄCY KRZEM
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Nanokryształy emitujące światło o różnych barwach mogą zrewolucjonizować rynek monitorów. Dwaj profesorowie z University of Texas opracowali świecące kryształki krzemu. Może to być ogromny przełom zarówno w technice generowania obrazu, jak i w fizyce ...
SYGNAŁY - MINERAŁY NA GANIMEDESIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Na księżycu Jowisza może istnieć podpowierzchniowy ocean. Naukowcy z University of Hawaii na podstawie pomiarów wykonanych przez sondę Galileo stwierdzili, że na powierzchni Ganimedesa - jednego z księżyców Jowisza - znajdują się minerały siarczanowe, ...
SYGNAŁY - PRZEZ DZIURKĘ OD KLUCZA
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Chory organ można usunąć bez skomplikowanej operacji. Lekarze z Wydziału Chirurgii Małoinwazyjnej Washington University School of Medicine dowodzą, że zmienioną nowotworowo nerkę można z powodzeniem usunąć, nie narażając pacjenta na poważną operację. ...
SYGNAŁY - PAPIEROSY I ŁÓŻKOWE KŁOPOTY
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Palenie tytoniu ogromnie zwiększa ryzyko impotencji. Informacja, którą zaprezentował prof. John Spangler z amerykańskiego Wake Forest University, może dla wielu mężczyzn stanowić wystarczający powód, by zerwać z nałogiem. Przeprowadzone przez niego ...
SYGNAŁY - ZABÓJCZY DYMEK
JOANNA NURKOWSKA Sierpień 2001
Bierne palenie obniża poziom witaminy C w organizmie. O tym, że palenie papierosów szkodzi, wiemy wszyscy. Amerykańscy naukowcy, Richard S. Strauss i Robert Wood Johson, wykazali ostatnio, że istnieje związek pomiędzy tzw. biernym paleniem a niskim ...
SYGNAŁY - POLICYJNA SIEĆ
WIESŁAW B. PIETRZAK Sierpień 2001
Po kajdankach także komputer staje się niezbędny w pracy policjanta. Jedno z największych w Polsce przedsięwzięć informatycznych - Krajowy System Informacyjny Policji (KSIP) znajduje się już w fazie końcowej. Obsługiwać będzie docelowo 100 tys. policjantów ...
SYGNAŁY - KORALOWY MATUZALEM
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Ile lat liczą sobie rafy? Naukowcy zmierzyli wiek raf koralowych. Na podstawie próbek pobranych z odwiertów z Wielkiej Rafy Koralowej u brzegów Australii ustalono, że zaczęła ona się tworzyć 600 tys. lat temu. Od tamtego czasu przyrasta w tempie ...
SYGNAŁY - DZIESIĘĆ RAZY SZYBCIEJ NIŻ DŹWIĘK
BOGDAN MIŚ Sierpień 2001
Program Hyper-X przewiduje budowę samolotu rozwijającego prędkość 10 Ma. Podróżnicy powinni się uczyć nowych słów. Takich jak scramjet (czyt. skramdżet), które oznacza nowy typ silnika odrzutowego, zdolnego do rozpędzenia samolotu do prędkości 10 ...
SYGNAŁY - KATAKLIZM, KTÓRY PRZEŻYŁY DINOZAURY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Dlaczego u schyłku triasu wymarły organizmy najlepiej przystosowane? Peter Ward, znany amerykański ewolucjonista z University of Washington, twierdzi, że - podobnie jak 65 mln lat temu - także przed 200 mln lat masowe wymieranie gatunków było spowodowane ...
SYGNAŁY - KU PRZESTRODZE!
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 2001
Czy polskie motyle podzielą los belgijskich? Motyle są bardziej wrażliwe niż inne organizmy - najwcześniej ostrzegają o groźnych zmianach w środowisku. Motyle dzielą los ginących gatunków roślin i zwierząt na całym świecie, ale najbardziej precyzyjne ...
SYGNAŁY - DMUCHANA CELULOZA
JACEK RODZEŃ Sierpień 2001
Wygląda jak zamrożony dym, jest niewiele cięższa od powietrza i tak twarda, że do jej rozkruszenia trzeba użyć młotka. Bing Fung, który wraz z grupą swoich kolegów z University of Oklahoma stworzył nowy, niezwykły materiał, nie kryje dumy, twierdząc, ...
SYGNAŁY - POSTĘP W WALCE Z ALZHEIMEREM
JACEK NAROŻNIAK Sierpień 2001
Czy nowo odkryty enzym pomoże pokonać chorobę? Choroba Alzheimera powoli, lecz nieubłaganie prowadzi do degeneracji komórek nerwowych znajdujących się w mózgu. Osobowość i zachowanie pacjenta zmieniają się, a komunikacja z otoczeniem staje się coraz ...
SYGNAŁY - KIEDY RUSZYŁY PŁYTY?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Sierpień 2001
Dolna część geologicznej skali czasu zaczyna się wypełniać. Najstarszy okres dziejów naszej planety, zwany archaikiem, to właściwie terra incognita. Prawie nic nie wiemy o jego geologii, pomimo że trwał bagatela 2 mld lat, czyli 45% historii Ziemi. ...
SYGNAŁY - W CENTRUM CENTAURA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2001
Międzynarodowy zespół astronomów przeprowadził niezwykle trudne obserwacje olbrzymiej galaktyki. W odległości 11 mln lat świetlnych od Słońca znajduje się galaktyka, która jako obiekt pod wieloma względami nietypowy już od dawna wzbudza zainteresowanie ...
SYGNAŁY - CZESANIE CIEKŁYCH KRYSZTAŁÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2001
Z fabryk monitorów komputerowych znikną wreszcie bele aksamitu. Firma IBM opublikowała w Nature pierwszy z zapowiadanych czterech artykułów, opisujących nową technologię produkcji ekranów ciekłokrystalicznych (LCD), które stosowane są w komputerach ...
SYGNAŁY - CHROBOTWÓRCZE OPAKOWANIA LEKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Farmaceutyki przechodzą długotrwałe testy. A co z ich opakowaniami? Przed wprowadzeniem nowego leku na rynek dokładnie bada się jego efekt terapeutyczny i skutki uboczne. Czy jednak ktokolwiek bada skutki uboczne... opakowań na leki? Tymczasem niedawna ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 2001
Zdrowa, ale niepraktyczna Doktor David Jenkins, specjalista od żywienia z Uniwersytetu w Toronto, zadał sobie trud sprawdzenia, czy - zgodnie z rozpowszechnioną opinią - dieta naszych jaskiniowych przodków sprzed 4-5 mln lat była zdrowsza niż nasze ...
SYGNAŁY - IRIDIUM ZZA GROBU
WIESŁAW B. PIETRZAK Lipiec 2001
Trwa reanimacja sieci przenośnych telefonów satelitarnych. Nowy właściciel pierwszej w świecie sieci przenośnych telefonów satelitarnych Iridium ogłosił, że po trwających trzy miesiące testach system jest ponownie gotów do świadczenia komercyjnych ...
SYGNAŁY - PRIONY W NATARCIU
BARBARA PRATZER Lipiec 2001
Epidemia chorób prionowych może się okazać groźniejsza, niż przewidywano. W Europie do marca br. zanotowano około 100 przypadków tzw. wariantu choroby Creutzfeldta-Jakoba (vCJD), czyli odpowiednika choroby szalonych krów u człowieka. Dużo to czy mało ...
SYGNAŁY - NOWA NIEZABIJAJĄCA BROŃ
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Czy producenci uzbrojenia wzorują się na serialach science fiction? Na początku marca agencje prasowe podały informację o opracowaniu nowego systemu uzbrojenia, który nosi kryptonim VMADS (Vehicle-Mounted Active Denial System) i jest... niemal wiernym ...
SYGNAŁY - PHOENIX KONKURENCJĄ DLA DISCOVERY?
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Niemcy pracują nad europejskim promem kosmicznym. Prototyp ma być gotowy w 2003 roku. Nasi zachodni sąsiedzi przygotowują do lotu własny prom kosmiczny - konkurenta dla nieco już wiekowych wahadłowców amerykańskich [patrz: "Jubileusz wahadłowca", ...
SYGNAŁY - PO PIERWSZE - NIE SZKODZIĆ
JACEK NAROŻNIAK Lipiec 2001
Dlaczego organizmy niektórych ludzi łatwiej i szybciej przetwarzają podawane leki? Tak jak każdy kij ma dwa końce, tak stosowanie lekarstw ma swoje dobre i złe strony. Wprawdzie leki wspomagają organizm w walce z chorobą, jednak ich działanie może mieć ...
SYGNAŁY - DROGOWSKAZY PRZERZUTÓW
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Co decyduje o miejscu powstania nowych ognisk nowotworu? Komórki złośliwych nowotworów często opuszczają pierwotne ognisko raka i płyną z krwią albo chłonką do zdrowych tkanek. Tam osiadają i zaczynają się mnożyć, tworząc nowe guzy nowotworowe, czyli ...
SYGNAŁY - GRANULKOWE ZAGROŻENIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 2001
Morskie stworzenia na całym świecie zatruwają się plastykowymi granulkami. Polipropylen jest często dostarczany wytwórcom plastykowych produktów w postaci granulatu, który jak się okazuje jest również uciążliwym zanieczyszczeniem. Tysiące ton drobnych ...
SYGNAŁY - OSTROŻNIE Z NOWINKAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2001
Przewidywania teorii Wielkiego Wybuchu zostały potwierdzone przez dwa niezależne zespoły naukowe. Miesiąc temu przestrzegaliśmy przed zbyt pochopnym przyjmowaniem nowych teorii opisujących pierwsze chwile Wszechświata [patrz: "Sygnały", WiŻ ...
SYGNAŁY - DŁUGODYSTANSOWY OLBRZYM
JERZY LIWIŃSKI Lipiec 2001
Airbus wyprodukował samolot o największym zasięgu w dziejach lotnictwa cywilnego. 23 kwietnia br. z lotniska fabrycznego konsorcjum Airbus Industrie w Tuluzie wystartował do pierwszego lotu nowy samolot pasażerski Airbus A340-600. Tak rozpoczął się ...
SYGNAŁY - KOMÓRKI NA ZAMÓWIENIE
BARBARA PRATZER Lipiec 2001
Czy każdy człowiek ma własny, łatwo dostępny magazyn części zamiennych? Uczeni od dawna starają się znaleźć źródło zastępczych tkanek i narządów dla chorych ludzi. Wykonano wiele obiecujących doświadczeń z tzw. embrionalnymi komórkami macierzystymi. ...
SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2001
Klimat południowej i północnej półkuli zmienia się jednocześnie. Badania przeprowadzone w boliwijskiej części Andów wykazały, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu tysięcy lat ilość opadów w tym rejonie wahała się zgodnie z klimatem rejonu północnego ...
SYGNAŁY - MITOSZKIELET?
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Struktury wewnątrz komórek także mają swoje "rusztowania". Kształt komórki nie jest dziełem przypadku. Skomplikowana sieć specjalnych włókien białkowych tworzy wewnątrz komórki elastyczne rusztowanie, które nadaje jej kształt i aktywnie uczestniczy ...
SYGNAŁY - SZPINAKOBURGERA I FRYTKI, PROSZĘ!
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Czy hamburgery i hot dogi, pogardliwie zwane "junk-foodem", mogą być zdrowe? Dietetycy od lat prowadzą wojnę z hamburgerami, a mimo to tylko w Stanach Zjednoczonych zjada się ich rocznie około 6 mld. Naukowcy z University of Arkansas postanowili ...
SYGNAŁY - TAMA DLA PRYSZCZYCY?
JERZY KITA Lipiec 2001
Naukowcy potrafią już odróżnić przeciwciała powstające w wyniku zarażenia pryszczycą od wytwarzanych po szczepieniu. W 1992 roku Europę uznano za rejon wolny od pryszczycy i wprowadzono zakaz szczepień. Chociaż szczepienia uodporniają zwierzęta przeciwko ...
SYGNAŁY - NIEDŹWIEDZIA PRZYSŁUGA
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Pandy giną wskutek... objęcia ich ochroną. Wielka panda jest symbolem gatunków zagrożonych wyginięciem - na wolności obecnie żyje zaledwie 1000 tych sympatycznych stworzeń. Walka o zachowanie dzikiej populacji pand rozpoczęła się niemal trzydzieści ...
SYGNAŁY - MORSKIE FALE I GLOBALNE OCIEPLENIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Prognozowanie przyszłości klimatu staje się coraz bardziej skomplikowane. Przy tworzeniu modeli zmian klimatycznych uwzględnia się wiele różnorodnych czynników. Najnowsze badania wskazują, że pod uwagę trzeba wziąć nawet... grzywy piany na morskich ...
SYGNAŁY - ASTMATYK U KARDIOLOGA
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Astma jest czynnikiem zwiększającym ryzyko chorób serca. Podczas marcowego 41. dorocznego zjazdu American Heart Association ogłoszono wyniki zakrojonych na szeroką skalę badań zależności między astmą a chorobami układu krążenia. Już wcześniej wiadomo ...
SYGNAŁY - OSTATNIE LATA ORANGUTANÓW?
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Kolejny gatunek dużych zwierząt zagrożony wymarciem. Amerykańska organizacja Wildlife Conservation Society (WCS) ostrzega, że jeśli nie zostaną zatrzymane obecne trendy, za 10 lat na Ziemi może już nie być orangutanów. Analizy terenów północnej Sumatry ...
SYGNAŁY - POLACY NA NIEBIE
WIESŁAW B. PIETRZAK Lipiec 2001
Czy nowy samolot będzie kontynuacją tradycji polskich konstrukcji lotniczych? W kwietniu na Międzynarodowej Wystawie Lotniczej we Friedrichshafen AERO 2001 została zaprezentowana pierwsza od długiego czasu całkowicie polska konstrukcja lotni-cza ...
SYGNAŁY - GROZI NAM WYSYP WIRUSÓW
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Trzeba uważać, co otrzymujemy pocztą elektroniczną. MessageLabs, brytyjska firma produkująca programy antywirusowe, uprzedza: w tym roku wirusy zaatakują nasze komputery z siłą niemal trzykrotnie większą niż dotychczas. We znaki szczególnie dadzą ...
SYGNAŁY - FIKCJA JAK FAKT
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Jak dowiedzieć się, czy dzieci rzeczywiście mówią prawdę? Wiarygodność wspomnień jest kluczowym problemem np. przy powoływaniu dzieci na świadków podczas procesów sądowych. Opublikowane niedawno wyniki badań wydają się to potwierdzać. Dwoje psychologów, ...
SYGNAŁY - GRZYBOBRANIE W MROWISKU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 2001
Nie tylko ludzie zgłębiają tajemnice agrotechniki. Najlepszymi rolnikami wśród owadów są grzybiarki parasolowe - mrówki, które ciężko pracują na swą nazwę. Parasolowe, bo wycięte żuwaczkami kawałki liści niosą do gniazda niczym parasol nad głową. Grzybiarki ...
SYGNAŁY - HISTORIA MAGNESEM PISANA
DOROTA MIKOS Lipiec 2001
Zmiany pola magnetycznego Ziemi bez tajemnic. Najnowsze badania naukowców z University of Rochester w USA dowodzą, że pole magnetyczne Ziemi w okresie kredowym było trzy razy silniejsze, niż wskazywały dotychczasowe pomiary. Analizie poddano próbki ...
SYGNAŁY - MIŚ NA ZIMNO
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2001
Zdolności zwierząt mogą pomóc obłożnie chorym i... kosmonautom. Długotrwałe unieruchomienie pacjenta (np. po ciężkim zabiegu chirurgicznym albo skomplikowanym złamaniu) prowadzi do poważnego osłabienia mięśni i układu krążenia. Po kilku miesiącach leżenia ...
SYGNAŁY - PRA...PRAKLESZCZ
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Ród pasożytniczych krwiopijców ma naprawdę długą historię... W 1990 roku w bryle bursztynu przechowywanej w American Museum of Natural History w Nowym Jorku znaleziono kilka owadów, m.in. dobrze zachowanego kleszcza. Niedawno poproszono profesora Hansa ...
SYGNAŁY - ROK W ZAWIESZENIU DLA KRAKERA
BOGDAN MIŚ Lipiec 2001
Włamania do systemów komputerowych są karane na całym świecie, także w Polsce. Na trzy lata zawiesił Sąd Okręgowy w Krakowie karę roku więzienia dla Andrzeja G., orzeczoną wobec niego przez sąd pierwszej instancji za włamanie się do cudzego komputera ...
SYGNAŁY - DŁONIE ZAMIAST OCZU I USZU
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Czy powstanie "palmtop" dla głuchych i niewidomych? Scott Stoffel, student wydziału inżynierii elektrycznej i komputerowej amerykańskiego Temple University, stworzył urządzenie, które może pomóc kontaktować się ze światem osobom niewidomym ...
SYGNAŁY - NIESPODZIANKA W PALENQUE
SA Czerwiec 2001
Dżungla odsłoniła nieznane obszary starożytnego miasta Majów. Archeolodzy uczestniczący w Projekcie Kartograficznym Palenque (Palenque Mapping Project), którzy badali otoczenie słynnego stanowiska z klasycznego okresu kultury Majów w Meksyku, odkryli ...
SYGNAŁY - TAM I Z POWROTEM
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2001
Odkryto niezwykłe zjawisko występujące podczas odczytywania genów. Według podręczników biologii molekularnej w pojedynczym genie tylko jedna z dwóch nici DNA zawiera bezpośrednią informację o budowie białka. Drugi komplementarny łańcuch DNA jest potrzebny ...
SYGNAŁY - KECK POBIŁ HUBBLE`A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Teleskop Kecka wyposażono w nowy przyrząd, który umożliwia prowadzenie niezwykle dokładnych obserwacji. Po raz pierwszy udało się obejrzeć szczegóły budowy gazowo-pyłowego dysku otaczającego nowo powstałą gwiazdę. Dokonano tego za pomocą nowego przyrządu ...
SYGNAŁY - KWAŚNY ŚNIEG NAD ARKTYKĄ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Hydraty kwasu azotowego powiększają dziurę ozonową. Jesienią zeszłego roku zanotowano rekordową dziurę ozonową nad Antarktydą i istnieje obawa, że sytuacja powtórzy się tej wiosny nad Arktyką. Naukowcy znaleźli właśnie wiarygodne wyjaśnienie tego zjawiska. ...
SYGNAŁY - NAPRAWIANIE SERCA
BARBARA PRATZER Czerwiec 2001
Serce naprawi się samo, jeśli dostarczyć mu trochę komórek macierzystych. Po sukcesie francuskich uczonych, którzy wstrzyknęli do serca uszkodzonego wskutek zawału komórki mięśniowe z uda pacjenta, uzyskując znaczną poprawę pracy całego narządu, pojawił ...
SYGNAŁY - JAK STUDIOWAĆ, TO...
MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 2001
...tylko w Warszawie. Takie rezultaty przynosi ranking wyższych uczelni 2001, przygotowany przez Rzeczpospolitą i Perspektywy. Na pierwszym miejscu wśród 75 uczelni znalazł się Uniwersytet Warszawski, na trzecim miejscu Politechnika Warszawska, na ...
SYGNAŁY - SOJA W WALCE Z ALZHEIMEREM
JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001
Czy związki zawarte w soi mogą hamować chorobę Alzheimera? O tym, że soja jest zdrowa, wiadomo nie od dziś. Zawarte w niej związki nazywane izoflawonami lub fitoestrogenami zapobiegają chorobom serca i zmniejszają ryzyko rozwoju osteoporozy. Ponieważ ...
SYGNAŁY - ODYSEJA MARSJAŃSKA 2001
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Na początku kwietnia wystartowała kolejna amerykańska sonda przeznaczona do badań Marsa. Po niepowodzeniach misji Mars Climate Orbiter (sonda uległa zniszczeniu w atmosferze Czerwonej Planety) i Mars Polar Lander (sonda najprawdopodobniej rozbiła ...
SYGNAŁY - STRAŻACY NA SKRZYDŁACH
JERZY LIWIŃSKI Czerwiec 2001
Rosja umocniła się na pozycji lidera wśród producentów wodnosamolotów. Wschodnie mocarstwo uruchomiło seryjną produkcję nowego wielozadaniowego wodnosamolotu Be-200. Zapotrzebowanie lotnictwa światowego na nowe samoloty startujące z wody jest szacowane ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 2001
Plotkowanie pomaga Specjalistka od psychologii pracy, Kathryn Waddington z London City University, na niedawnej konferencji Brytyjskiego Towarzystwa Psychologicznego w Winchester ogłosiła wyniki swoich badań, które świadczą o zbawiennej roli plotkarstwa ...
SYGNAŁY - SZACHY PRZEZ TELEFON
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001
Niebawem można będzie zagrać w szachy przez telefon komórkowy. Pod koniec marca amerykańska firma informatyczna UIEvolution podała do wiadomości, że znalazła sposób na znaczne zwiększenie możliwości telefonów komórkowych oraz innych urządzeń przenośnych. ...
SYGNAŁY - JAD KIEŁBASIANY WYGŁADZA ZMARSZCZKI
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001
Groźna toksyna znalazła zastosowanie w kosmetyce i dermatologii. Do niedawna bakteria Clostridium botulinum była znana jedynie jako sprawca groźnych zatruć po zjedzeniu nieświeżych konserw czy wędlin. Wytwarzana przez nią toksyna, zwana potocznie ...
SYGNAŁY - KAMIENNY LAS NA DNIE ATLANTYKU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Odkryto nowy rodzaj podmorskich kominów hydrotermalnych. Podczas badania podmorskiej góry na środku Atlantyku, w rejonie Wysp Azorskich, naukowcy natrafili na niezwykły kamienny las. Tworzą go gęsto porozmieszczane, bardzo wysokie - do 55 m - kominy ...
SYGNAŁY - ROLNICTWO MAŁO ZIELONE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001
Rolnictwo wydatnie przyczynia się do światowego kryzysu ekologicznego. Raport na temat światowego rolnictwa, sporządzony przez International Food Policy Research Institute i World Resources Institute, podaje: rolnicy zużywają na podlewanie blisko ...
SYGNAŁY - SKALA APGAR WCIĄŻ AKTUALNA
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001
Metoda badania stanu zdrowia noworodków oparła się próbie czasu. Do oceny stanu nowo narodzonych dzieci powszechnie stosuje się tzw. skalę Apgar. Minutę lub pięć minut po urodzeniu sprawdza się napięcie mięśni, tętno, ukrwienie skóry, oddychanie i reakcję ...
SYGNAŁY - WIELKI WYBUCH DO LAMUSA?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Zderzenia płaskich wszechświatów - rewolucja w kosmologii czy przedwczesny entuzjazm mediów? W połowie kwietnia tygodnik New Scientist przedstawił nową, atrakcyjną wizję początku Wszechświata. Jej autorzy przyjmują, że to, co uważamy za Wszechświat, ...
SYGNAŁY - SADZA GRZEJE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Drobne cząstki czystego węgla zwiększają efekt cieplarniany. W bilansach klimatologów aerozole obecne w atmosferze - np. chmury, mgły i dymy - uważane są za czynnik przeciwdziałający ociepleniu. Jednak okazuje się, że jeden typ aerozoli pełni rolę zgoła ...
SYGNAŁY - ZAPACH W CENIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 2001
Czy w przyszłości zamiast połykać pigułkę postawimy na stole wazon z bukietem specjalnie dobranych wonnych kwiatów? Aromaterapia ma obecnie wielu zwolenników i dość kruche naukowe podstawy. Możemy się tylko domyślać, że pewne zapachy wpływają na kondycję ...
SYGNAŁY - NAPRAWDĘ PRZYSPIESZAMY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2001
Wybuch niezmiernie dalekiej supernowej potwierdza, że Wszechświat rozszerza się coraz szybciej. W 1995 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a sfotografował odległe galaktyki znajdujące się w tzw. Głębokim Polu Hubble'a. Dwa lata później dokonano ponownego ...
SYGNAŁY - ZAWODY DLA CYBERDETEKTYWÓW
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001
Rozstrzygnięto niezwykle elitarny konkurs dla informatyków. W marcu rozstrzygnięto tegoroczną edycję wyjątkowego konkursu, wymierzonego przeciw komputerowym przestępcom, zwanym krakerami. Honeynet Project Forensic Challenge przyciąga wszystkich, którzy ...
SYGNAŁY - PTAKI POD PRESJĄ
DOROTA MIKOS Czerwiec 2001
Niewesołe prognozy angielskich ornitologów. Zmiany klimatu Ziemi związane ze wzrostem efektu cieplarnianego mogą się okazać tragiczne w skutkach dla wielu gatunków ptaków, choć innym mogą przynieść pewne korzyści. Raport na ten temat wydało Królewskie ...
SYGNAŁY - RUCHLIWY ZAKĄTEK ANTARKTYDY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2001
Jeden z antarktycznych lodowców bardzo szybko topnieje i spływa do morza. Cieplejsze lata końca XX wieku odcisnęły wyraźne piętno na wielu górskich lodowcach. Szczególnie dotyczy to lodowców położonych w strefie tropikalnej, gdzie występują duże różnice ...
SYGNAŁY - POŻEGNANIE Z KOTEM?
JACEK NAROŻNIAK Czerwiec 2001
Eliminacja domowych alergenów może uchronić dziecko przed astmą. Astma staje się coraz bardziej powszechną dolegliwością, a jej odmiana alergiczna jest uznawana za jedną z chorób cywilizacyjnych. Tempo zachorowań na nią rośnie w zastraszającym tempie. ...
SYGNAŁY - SŁOWA I KAMIENIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001
Posługiwanie się mową i obróbka kamiennych narzędzi mogą mieć wiele wspólnego. Co sprawiło, że w pewnym momencie ewolucji człowieka nastąpiło niezwykłe przyspieszenie? Paleoantropolog Stanley Ambrose dowodzi, że stało się to dzięki wytwarzaniu złożonych ...
SYGNAŁY - PODPIS ELEKTRONICZNY SFAŁSZOWANY?
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2001
Czescy informatycy znaleźli lukę w systemie. W połowie marca dwu czeskim informatykom udało się złamać tajemnicę elektronicznego podpisu. W każdym razie taka informacja obiegła cały świat, wzbudzając wszędzie zrozumiałe emocje szczególnie w instytucjach ...
SYGNAŁY - HOLOGRAM W PROMIENIACH GAMMA
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001
Polscy naukowcy zrobili trójwymiarowe "zdjęcie" atomom tworzącym kryształ. Fizykom z Akademii Górniczo-Hutniczej i Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie udało się otrzymać niezwykle ostry, trójwymiarowy obraz kryształu o rozdzielczości lepszej ...
SYGNAŁY - CO NAPĘDZA PŁYTY?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Maj 2001
Wciąż nie wiemy, jaka jest przyczyna ruchu kontynentów. Skorupa ziemska składa się z kilkunastu wielkich płyt kontynentalnych, przesuwających się powoli względem siebie. Niestety wciąż nie ma pewności co do przyczyn tego ruchu. Wykazała to podsumowująca ...
SYGNAŁY - JAK RADZIĆ SOBIE Z ARSENEM?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001
Trucizny także mają swych smakoszy. Na Florydzie odkryto niedawno, że paproć - orliczka (Pteris vittata) niezwykle wydajnie oczyszcza glebę z arsenu. Gromadzi go w liściach w stężeniach wielokrotnie większych od koncentracji tego pierwiastka w podłożu. ...
SYGNAŁY - UDERZENIOWY PODUSZKOWIEC
JERZY LIWIŃSKI Maj 2001
Jest uzbrojony, "niewidzialny" i może się poruszać po każdym terenie. Poduszkowce stosowane obecnie w niektórych armiach służą głównie do celów transportowych. Finlandia przygotowuje projekt pierwszego na świecie poduszkowca do zadań bojowych. ...
SYGNAŁY - PROSTO DO JĄDRA
GRZEGORZ NALEPA Maj 2001
W jaki sposób enzymy niszczące białka docierają do swoich "ofiar"? Podczas apoptozy - "samobójstwa komórki" - dochodzi do uruchomienia kaspaz, czyli specjalnych enzymów, które niszczą wybrane cząsteczki białek. Cząsteczki atakowane ...
SYGNAŁY - UWAGA NA BAGNA!
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001
Ocieplenie klimatu może przynieść nie tylko topnienie lodowców. Przez długie lata mokradła chłonęły metale ciężkie, którymi przemysł zanieczyszczał atmosferę. Zachodzące zmiany klimatyczne mogą je teraz osuszyć i uwolnić z nich tysiące ton toksycznych ...
SYGNAŁY - PRECZ Z HAMBURGERAMI
BARBARA PRATZER Maj 2001
Tłusta dieta nie tylko szkodzi sercu - zaburza również pamięć. Do takiego wniosku doszli naukowcy z Baycrest Centre for Geriatric Care z Toronto, badając dorastające szczury. Przez parę miesięcy karmili je pożywieniem dostarczającym aż 40% kalorii w ...
SYGNAŁY - TARANTULA W APTECE
GRZEGORZ NALEPA Maj 2001
Większość ludzi unika pająków, tymczasem takie spotkanie może okazać się zbawienne. Migotanie przedsionków (bardzo szybkie i nieregularne skurcze) często jest wynikiem nadmiernego rozciągnięcia uszkodzonego mięśnia sercowego. Występuje m.in. u chorych ...
SYGNAŁY - TRUCHŁA Z MARSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Media podały kolejną wiadomość o odnalezieniu śladów życia na Marsie. Ile jest w niej naukowej rzetelności, a ile sensacji? Znalezienie istot żywych na innych planetach byłoby jedną z największych przygód w historii ludzkości. Prawdopodobnie dlatego ...
SYGNAŁY - GENY LECZĄ CUKRZYCĘ
GRZEGORZ NALEPA Maj 2001
Czy terapia genowa sprawi, że strzykawki z insuliną pójdą w zapomnienie? Cukrzyca typu I jest wynikiem zniszczenia komórek trzustki, które wydzielają insulinę - hormon kontrolujący spalanie cukrów w organizmie. Pacjenci chorzy na ten typ cukrzycy muszą ...
SYGNAŁY - EKOLOGIA DLA ZAMOŻNYCH
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001
Samochody przyjazne dla środowiska - nieprzyjazne dla kieszeni. Na drogach coraz częściej można spotkać samochody z napędem hybrydowym, czyli uzupełniającymi się silnikami spalinowym i elektrycznym. Kanadyjscy uczeni z University of Toronto porównali ...
SYGNAŁY - NA TROPIE PRIONÓW
BARBARA PRATZER Maj 2001
Pojawiła się realna szansa na wczesne i łatwe wykrywanie choroby "szalonych krów". Opracowanie testu wykrywającego chorobotwórcze priony, które chemicznie niczym się nie różnią od zdrowego białka prionowego, okazało się niezwykle trudne. Jednak ...
SYGNAŁY - SŁOŃCE DO GÓRY NOGAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Bieguny pola magnetycznego Słońca zamieniły się miejscami. W zeszłym roku północny biegun magnetyczny Słońca znajdował się na północnej półkuli naszej gwiazdy. W ciągu paru miesięcy słoneczne pole magnetyczne przeorientowało się i "stoi teraz do ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 2001
Wzrok na języku Oczy mają bez wątpienia bezpośrednie połączenie ze zmysłem smaku, o czym świadczy fakt, że widząc coś, co wygląda smakowicie, nabieramy natychmiast apetytu. Okazuje się, że połączenie to można odwrócić. Eliana Sampaio, profesor psychologii ...
SYGNAŁY - ALBO KAWA, ALBO... DZIECKO
BARBARA PRATZER Maj 2001
Niewinna "mała czarna" może spowodować poronienie. Szwedzcy uczeni postanowili sprawdzić to, o czym mówi się od dawna - kofeina nie jest obojętna dla płodu. W tym celu dokładnie przebadali 562 kobiety, u których wystąpiło wczesne, samoistne ...
SYGNAŁY - SPOSÓB NA TRZEŹWIENIE
MARIA SUPRANOWICZ Maj 2001
Ci, którzy wszczynają awantury po pijanemu,nie mogą tłumaczyć swego zachowania spożyciem alkoholu. Nie tylko psychologowie wiedzą, że pod wpływem alkoholu puszczają ludziom "hamulce" i nie tłumią oni różnych impulsywnych reakcji. By to sprawdzić, ...
SYGNAŁY - ROBAK W KORALACH
DW Maj 2001
Nie tylko ludzie myślą, jak zapewnić sobie dach nad głową i pełną spiżarnię... Wszystko ma swój początek nawet tak wielkie dzieła natury jak rafy koralowe muszą zaczynać od czegoś małego. Aby na wzburzanym przez prądy i fale dnie szelfu zaczęła powstawać ...
SYGNAŁY - STARE, DOBRE MAŁŻEŃSTWO
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2001
Kukurydza towarzyszy człowiekowi już od ponad 6 tys. lat. Już od kilkudziesięciu lat archeolodzy i paleobotanicy dociekają, gdzie i kiedy udomowiono kukurydzę - jedno z najważniejszych obecnie zbóż świata. Dzięki pracom genetyków udało się już ustalić, ...
SYGNAŁY - CLAUDE SHANNON NIE ŻYJE
BOGDAN MIŚ Maj 2001
Odszedł twórca teorii informacji. 24 lutego zmarł w wieku 84 lat, po długoletnich zmaganiach z chorobą Alzheimera, Claude Shannon wielki matematyk i inżynier, twórca podstaw teorii informacji. Jako jeden z pierwszych pojął doniosłość kodu binarnego ...
SYGNAŁY - KLĘSKA EKOLOGICZNA SPRZED WIEKÓW
MARIA SUPRANOWICZ Maj 2001
Angkor - centrum państwa Khmerów nie pełniło jedynie ceremonialnych funkcji, ale było rozległą metropolią. To, co przyciąga dziś turystów i archeologów do Angkoru to monumentalne zabytki religijne, zwłaszcza zespoły świątynne Angkor Thom i Angkor Wat, ...
SYGNAŁY - NARODZINY NA HELU
MFJ Maj 2001
Młoda foka zwiastuje odtworzenie populacji u wybrzeży Polski. W Stacji Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego na Helu przyszła na świat pierwsza foka szara w historii placówki. Nastąpiło to 25 lutego 2001 roku. Rodzicami są najstarsze w helskim stadzie foki ...
SYGNAŁY - PRZESŁODZONY OCEAN
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2001
Gwałtowna zmiana klimatu stała się bardziej realna niż kiedykolwiek. Prawie 20 lat temu amerykański klimatolog Wallace S. Broecker zasugerował, że pionowa cyrkulacja oceaniczna na północnym Atlantyku może "przełączać" klimat Ziemi między dwoma ...
SYGNAŁY - EMERYTURA DLA... SZYMPANSÓW
BARBARA PRATZER Maj 2001
Na spokojną starość zasługują nie tylko ludzie. Kongres Stanów Zjednoczonych zdecydował się przeznaczyć 30 mln dolarów na zorganizowanie i utrzymanie rezerwatów dla szympansów niepotrzebnych już do badań naukowych. Problem jest poważny, bowiem w ośrodkach ...
SYGNAŁY - POŻEGNANIE Z KOTLETEM
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 2001
Czy podatki zmuszą nas do przejścia na wegetarianizm? Produkty spożywcze powinny być opodatkowane odpowiednio do ekologicznych kosztów ich produkcji. W ten prosty sposób ceny najskuteczniej zniechęcą do jedzenia pokarmów, których wyprodukowanie drogo ...
SYGNAŁY - JAK OBEZWŁADNIĆ CZARNĄ DZIURĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2001
Ślad po wybuchu supernowej naprowadził astrofizyków na trop ważnego procesu. Centrum naszej Galaktyki leży w tle gwiazdozbioru Strzelca, w odległości 25 tys. lat świetlnych od Słońca. Pisaliśmy wielokrotnie [po raz ostatni w sygnale "Czarny środek ...
SYGNAŁY - M-3 W CHMURACH
WIESŁAW B. PIETRZAK Maj 2001
Czy rozrost miast wzwyż będzie odpowiedzią na brak miejsca na powierzchni Ziemi? Władze chińskie rozpatrują pozwolenie na budowę najwyższej budowli w historii ludzkości - wieżowca mieszkalnego mierzącego - uwaga! - 1228 , który będzie mógł pomieścić ...
SYGNAŁY - PUŁAPKA SIĘ ROZTAPIA
DOROTA MIKOS Maj 2001
Lód glebowy obszarów arktycznych a efekt cieplarniany. Globalne ocieplenie może się nasilić wskutek uwalniania się gazów szklarniowych uwięzionych przez tysiące lat w pokładach wiecznej zmarzliny w regionach subpolarnych i polarnych - podali przewodniczący ...
SYGNAŁY - NAJWIĘKSZA WE WSZECHŚWIECIE?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Olbrzymia gromada galaktyk i kwazarów rzuca wyzwanie kosmologom. Nazwą "kwazar" określa się centralną część galaktyki, w której zachodzą niezwykle gwałtowne procesy towarzyszące opadaniu materii na supermasywną czarną dziurę. W tle gwiazdozbioru ...
SYGNAŁY - KOŚLAWA GALAKTYKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Nasza sąsiadka, galaktyka M31 w gwiazdozbiorze Andromedy, jest... krzywa. Niewiele obiektów we Wszechświecie wydaje się kryć tak mało tajemnic jak galaktyka M31, znana także pod nazwą Mgławicy Andromedy. Dzieli ją od nas odległość zaledwie 2 mln lat ...
SYGNAŁY - GDY WIOSENNE SŁOŃCE PRZYGRZEWA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 2001
Bywa, że za brak punktualności płaci się najwyższą cenę. Jeśli gąsienice ćmy - piędzika przedzimka (Operophtera brumata) - wyklują się zbyt wcześnie, nie znajdą na dębach liści, którymi się żywią. Jeśli z kolei pojawią się zbyt późno, liście będą twarde ...
SYGNAŁY - ŻYCIE JEDNAK Z KOSMOSU?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
W przestrzeni międzygwiazdowej mogą powstawać związki zdolne do organizowania się w struktury przypominające prymitywne komórki. Nowo utworzony amerykański Instytut Astrobiologii zapisał na swym koncie pierwszy sukces. Kierowane przez dr. L. Allamandolę ...
SYGNAŁY - PRZECHYTRZYĆ HIV
BARBARA PRATZER Kwiecień 2001
Jak zapobiec rozwojowi AIDS mimo wniknięcia wirusa do organizmu? HIV, jak każdy wirus, staje się niebezpieczny dopiero wtedy, kiedy uda mu się przedostać do wnętrza komórek zaatakowanego organizmu. Tam bowiem znajduje odpowiednie warunki, by się mnożyć. ...
SYGNAŁY - KLIN KLINEM
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Mogłoby się wydawać, że wpuszczanie bakterii do otwartych ran to najgorsza metoda walki z zakażeniami. Amerykańscy mikrobiolodzy udowodnili, że ten rodzaj profilaktyki jest co najmniej tak skuteczny jak podawanie antybiotyków. Naukowcy postanowili walczyć ...
SYGNAŁY - ATOMOWY GENERAŁ
JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 2001
Pierwszy europejski atomowy lotniskowiec - francuski "Charles de Gaulle" - rozpoczyna służbę na morzu. Do niedawna Francja dysponowała dwoma starzejącymi się konwencjonalnymi lotniskowcami, używanymi ostatnio do operacji interwencyjnych ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2001
Gdy je biedak rosół z kury... ...pewnie chory on lub ona. To stare, ulubione porzekadło mojego Taty zyskało naukowe potwierdzenie. Dr Stephen Rennard z Centrum Medycznego University of Nebraska poddał analizie rosół przyrządzony według przepisu babci ...
SYGNAŁY - TERMITY PODANO!
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Jak zajrzeć do talerza australopiteka? Zmieniły się poglądy na temat diety naszych praprzodków. Dotychczas powszechnie sądzono, że australopiteki (Australopitecus robustus), które żyły w Afryce ok. 1.8 mln lat temu, były wegetarianami. Wskazywały na ...
SYGNAŁY - CHOROBY WENERYCZNE CORAZ CZĘSTSZE
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Zakażenia przenoszone drogą płciową to nie tylko problem krajów Trzeciego Świata. Lekarze w Wielkiej Brytanii biją na alarm - ubiegłym roku liczba zachorowań na "wstydliwe choroby" była tam najwyższa od 10 lat. Szczególnie dramatyczny ...
SYGNAŁY - PŁETWĄ W ZĘBY
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Czy samo oglądanie przemocy sprawia, że stajemy się agresywni? Biolodzy zajmujący się zachowaniem wybranego gatunku ryb (tilapii mozambijskich) udowodnili, że nawet bierne oglądanie walki wpływa na produkcję męskich hormonów płciowych, które mogą ...
SYGNAŁY - CZERNIAK POD ŚCIANĄ
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Poznaliśmy kolejny mechanizm chroniący nowotwory przed układem odpornościowym. Organizm człowieka potrafi zabijać własne komórki poprzez apoptozę molekularne samobójstwo. Apoptoza służy do likwidacji uszkodzonych i niebezpiecznych komórek, na przykład ...
SYGNAŁY - WJEŻDŻAMY NA NEOSTRADĘ?
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2001
Nowa usługa TP SA dla internautów. Szybki dostęp do sieci, ale drogo! Zamożniejsi mieszkańcy dużych miast zdążyli się oswoić z oferowanym przez Telekomunikację Polską SDI (tłumaczonym początkowo przez TP SA jako Szybki Dostęp do Internetu, zaś obecnie ...
SYGNAŁY - ZWIERZĘTA BEZ INSTYNKTU
DOROTA MIKOS Kwiecień 2001
Okresowy brak kontaktu z wrogiem może grozić wyginięciem gatunku. Zwierzęta, które przez długi czas przebywały w środowisku pozbawionym drapieżników, tracą instynkt obronny. Przestają reagować na odgłosy i zapachy zagrażających im gatunków. Tezę tę ...
SYGNAŁY - OSTRA JAZDA
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Coraz rzadziej prowadzenie samochodu to miła i bezpieczna przejażdżka. Rosnąca liczba technicznych gadżetów instalowanych w samochodach wpływa negatywnie na bezpieczeństwo jazdy. Do takiego paradoksalnego wniosku doszli naukowcy z Narodowego Laboratorium ...
SYGNAŁY - TRUJĄCE AMULETY
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Kwiecień 2001
"Żywe srebro" w niepowołanych rękach może być naprawdę niebezpieczne. Zespół pediatrów i toksykologów z Nowego Jorku doniósł Environmental Health Perspectives o ciężkim przypadku zatrucia rtęcią dziewięciorga dzieci i ich matki w ubogiej dzielnicy. ...
SYGNAŁY - PODNIEBNA PROHIBICJA
BARBARA PRATZER Kwiecień 2001
Dużo pić, ale ani kropli alkoholu - oto najlepszy sposób na uniknięcie kłopotów podczas podróży lotniczych. Co roku na międzynarodowym lotnisku w Tokio lekarze udzielają pomocy 100-150 pasażerom, którzy mają za sobą wielogodzinny lot. W ciągu ostatnich ...
SYGNAŁY - ŁOPATY ROZDANE
MA Kwiecień 2001
Po raz drugi wyróżniono najlepszych polskich archeologów. W setną rocznicę urodzin prof. Kazimierza Michałowskiego w warszawskiej Filharmonii, już po raz drugi, odbyła się uroczystość rozdania "Złotych Łopat", przyznawanych za najważniejsze ...
SYGNAŁY - NAUKOWE BADANIA DUCHÓW?
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2001
Niektórzy twierdzą, że to możliwe. Peter Brugger, neurolog z uniwersytetu w Zurichu, interesuje się doppelgängerami - duchami, które według wierzeń ludowych są metafizycznymi klonami żyjących ludzi. Brugger uważa, że taki duchowy bliźniak powstaje ...
SYGNAŁY - H2 I PLANETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2001
Jeden z problemów teorii powstawania planet jest bliski rozwiązania. W ciągu ostatnich pięciu lat odkryto ponad 50 planet pozasłonecznych (krążących wokół gwiazd innych niż Słońce). Są to obiekty z grupy tzw. gazowych olbrzymów. W Układzie Słonecznym ...
SYGNAŁY - KRYSZTAŁ Z OTCHŁANI CZASU
MIROSŁAW RUTKOWSKI Kwiecień 2001
Czy życie mogło się pojawiać na Ziemi więcej niż jeden raz? Zespół geochemików z Australii, USA i Wielkiej Brytanii odkrył kryształ cyrkonu sprzed 4.4 mld lat. Jest to najstarszy znany, stały fragment naszej planety. Poprzedni rekord - 4.276 mld lat ...
SYGNAŁY - POŻYTECZNE BRODAWKI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 2001
W przyszłości "ekologiczne" uprawy mogą być wydajne. Niemal każdy podręcznik biologii opisuje wzajemne powiązania roślin motylkowych i bakterii korzeniowych (inaczej brodawkowych). Groch, fasola czy koniczyna, żyjąc w symbiozie z tymi bakteriami, ...
SYGNAŁY - GRZYB Z WIZYTĄ
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Ubrania szpitalnych gości mogą być źródłem zakażeń. Amerykańscy naukowcy twierdzą, że bawełniana odzież noszona przez gości odwiedzających swoich bliskich w szpitalach może być śmiertelnie groźna. Według ekspertów z Cornell University, zajmujących ...
SYGNAŁY - EKRAN JAK PAPIER
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Jest już prototyp elektronicznego papieru. Znana firma Lucent Technologies i E-Ink zaprezentowały prototyp wyświetlacza bazującego na elastycznym plastiku. Ekrany, które być może już za kilka lat zrewolucjonizują rynek monitorów, jakością obrazu biją ...
SYGNAŁY - KONIEC MIR-A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Na początku marca wysłużona stacja orbitalna MIR ma spocząć w Pacyfiku. Po licznych półoficjalnych zapowiedziach i "kontrolowanych przeciekach" [patrz: "Astronotki", WiŻ nr 1/2001] rosyjskie agencje rządowe oświadczyły w końcu, że ...
SYGNAŁY - INTELIGENTNA ODZIEŻ
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Nie szata zdobi człowieka..., ale czy może za niego myśleć? Kilka miesięcy temu sensacją była nafaszerowana elektroniką kurtka przygotowana przez firmy Levi-Strauss i Philips. Znajdował się w niej wbudowany telefon komórkowy, odtwarzacz muzyki i kilka ...
SYGNAŁY - KINO WPĘDZA W NAŁÓG
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Czy papierosy pojawiają się na filmach przypadkiem? Badania opublikowane w najnowszym piśmie The Lancet dowodzą, że gwiazdy kina, które palą na filmie, sprawiają, że ich młodzi wielbiciele również sięgają po papierosa. Koncerny tytoniowe starają się, ...
SYGNAŁY - ŁOWCY BAKTERII
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 2001
Trwają poszukiwania nowych gatunków drobnoustrojów. W styczniu rosyjscy naukowcy zajmujący się w byłym Związku Radzieckim produkcją broni biologicznej połączyli swe siły z amerykańską firmą biotechnologiczną, by wspólnie poszukiwać rzadkich drobnoustrojów. ...
SYGNAŁY - METEORYTY CZY PRÓBY NUKLEARNE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Naukowcy sugerują, że wybuchy meteorytów mogą zakłócać pracę systemu wykrywającego próby jądrowe. W ziemskiej atmosferze eksploduje średnio jeden meteoryt tygodniowo. Większość z tych zdarzeń pozostaje nie zauważona, ponieważ do wybuchu dochodzi na ...
SYGNAŁY - NAJLEPSZA ŚREDNIA
MARIA SUPRANOWICZ Marzec 2001
W Ogólnopolskim Rankingu Szkół Średnich 2001 zwycięzcą zostało V Liceum Ogólnokształcące im. Augusta Witkowskiego w Krakowie. W rankingu liceów przygotowanym przez redakcje pism Perspektywy i Rzeczpospolita brano pod uwagę sukcesy szkół w ogólnopolskich ...
SYGNAŁY - WENECJA TONIE CORAZ SZYBCIEJ
MIROSŁAW RUTKOWSKI Marzec 2001
Słynne włoskie miasto rozpaczliwie broni się przed zalaniem. Dziwny pomysł założenia miasta na bagnistej lagunie mogła usprawiedliwiać tylko przymusowa sytuacja pierwszych wenecjan - uciekając ze stałego lądu przed barbarzyńcami w II wieku n.e., szukali ...
SYGNAŁY - MÓZG Z KRWI
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001
Czy komórki macierzyste neuronów można znaleźć poza mózgiem? Od niedawna wiemy, że w mózgu dorosłego człowieka nadal powstają nowe komórki nerwowe. Na razie trudno powiedzieć, czy komórki macierzyste produkujące neurony będzie można wykorzystać do leczenia ...
SYGNAŁY - EINSTEIN POMOŻE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Efekt soczewkowania grawitacyjnego przewidziany przez genialnego fizyka umożliwił zaobserwowanie niezwykle odległych galaktyk. Promienie świetlne biegną po krzywych, których kształty można wyliczyć z równań ogólnej teorii względności. Przestrzeń wokół ...
SYGNAŁY - MILITARNY AIRBUS
JERZY LIWIŃSKI Marzec 2001
Czy nowy samolot transportowy uniezależni europejskie armie od amerykańskiego przemysłu lotniczego? W lotnictwie wojskowym państw zachodnich użytkowanych jest około 300 samolotów transportowych. Większość z nich to 20-30-letnie amerykańskie C-130 ...
SYGNAŁY - ŻYWA LODÓWKA
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001
Karmić czy pilnować - oto jest pytanie? Para pingwinów królewskich pomaga sobie nawzajem w wysiadywaniu jajek. Kiedy matka je ogrzewa, ojciec wyrusza do oceanu, żeby się najeść. Po pewnym czasie rodzice zamieniają się rolami. W końcu wykluwają się pisklęta, ...
SYGNAŁY - PREMIERA LOARY
JERZY LIWIŃSKI Marzec 2001
Pod koniec ubiegłego roku zaprezentowano nowy polski przeciwlotniczy zestaw artyleryjski LOARA. Wcześniej informacje o nim otaczane były ścisłą tajemnicą. Prace badawcze, obejmujące opracowanie mobilnego zestawu w wersjach artyleryjskiej i rakietowej, ...
SYGNAŁY - HAMULCE W KOMÓRCE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2001
Białko p53 nie jest już samotnym strażnikiem nie kontrolowanych podziałów komórek. Uszkodzenie DNA prowadzi do zatrzymania podziałów komórki: tak organizm broni się przed mutacjami, które mogą m.in. wywołać raka. Najsłynniejszy gen hamujący nowotwory ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 2001
Podziemna robota Niektóre rośliny angażują się w podziemną wojnę chemiczną, by przeszkodzić innym normalnie rosnąć. Potwierdzili to Ragan Callaway z University of Montana i Erik Aschehoug z Nature Conservancy w San Francisco, badając popularny w Montanie ...
SYGNAŁY - SPIRALNA REKORDZISTKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Astronomowie z Europejskiego Obserwatorium Południowego odkryli rekordowo dużą galaktykę spiralną. W latach 1995-1998 krążył wokół Ziemi kosmiczny teleskop podczerwony ISO (Infrared Space Observatory). Za jego pomocą zaobserwowano nową klasę obiektów ...
SYGNAŁY - FIZYCY NA KORCIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Możliwości ludzkiego mózgu po raz kolejny zaskoczyły naukowców. Tym razem przy okazji gry w tenisa. Proces precyzyjnego posłania piłeczki w odpowiednie miejsce na korcie jest z matematycznego i fizycznego punktu widzenia niezwykle złożony. Pozornie ...
SYGNAŁY - ELEKTRONICZNE PODCHODY
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Nowe hobby dużych chłopców - kiedy dotrze do Polski? System satelitarnej lokalizacji, zwany GPS, od niedawna służy nie tylko wojsku, ale także turystom i posiadaczom samochodów [patrz: "Satelitarny przewodnik" WiŻ nr 4/2000]. Instaluje się ...
SYGNAŁY - POLIO KONTRATAKUJE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Szczepionki mają również ciemne strony. Doustna szczepionka przeciwko wirusowi polio (sprawcy choroby Heinego-Medina) jest stosowana już od niemal 40 lat. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przewidywała, że dzięki masowym szczepieniom choroba ta zniknie ...
SYGNAŁY - RANNY PTASZEK CZY ŚPIOCH
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Naukowcy odkryli gen, który reguluje naszą aktywność w różnych porach doby. Badacze amerykańskiego University of Utah stwierdzili, że mutacja w genie nazwanym hPer2 prowadzi do rzadkiej choroby dziedzicznej. U osób cierpiących na tę dolegliwość zegar ...
SYGNAŁY - GADATLIWE DELFINY
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Czy można prowadzić monolog na dwa głosy? Badacze od dawna próbują określić, czy język delfinów jest skutecznym narzędziem komunikacji. Ostatnio opublikowano interesujące wyniki badań "mowy" delfinów butlonosych. Naukowców zaintrygowała ...
SYGNAŁY - EUROPEJSKI ROK JĘZYKÓW
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 2001
Przystępując do Unii, nie można zapomnieć języka (obcego) w gębie... Rozpoczęte w lutym 2001 roku obchody Europejskiego Roku Języków są wspólną inicjatywą Rady Europy i Unii Europejskiej, patronuje im również UNESCO. Instytucje te chcą przekonać, że ...
SYGNAŁY - WSPARCIE DLA GALILEUSZA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Sondy Galileo i Cassini przez prawie pół roku wspólnie badały Jowisza. Od ponad pięciu lat wokół Jowisza krąży weteran badań kosmicznych sonda Galileo, która rozsławiła się wspaniałymi zdjęciami księżyców planetarnego olbrzyma. O jej osiągnięciach donosiliśmy ...
SYGNAŁY - COŚ DLA LENIWYCH
BARBARA PRATZER Marzec 2001
Nawet nie ruszając się z miejsca, można się pozbyć nadmiaru sadełka. Taką pociągającą wizję przedstawili włoscy uczeni z Uniwersytetu w Ankonie. Na razie bezwysiłkową strategię chudnięcia wypróbowali na szczurach, ale może za parę lat... Tkanka tłuszczowa ...
SYGNAŁY - HUBBLE - BUBLE?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2001
Znakomity polimer - teflon słabym punktem w kosmicznym teleskopie. Niedocenianie chemii może drogo kosztować. Przekonali się o tym konstruktorzy teleskopu Hubble'a, zapominając chyba o istnieniu chemii radiacyjnej. Zastosowali bowiem do budowy jego ...
SYGNAŁY - TARCZA, MIECZ I... PORNOGRAFIA
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Grupa informatyków o nazwie Peacefire udostępniła program odblokowujący dostęp do witryn porno. Stare wojskowe powiedzenie mówi, że na każdy miecz w końcu zostanie skonstruowana chroniąca przed nim tarcza. Jak się okazuje, podobne prawo obowiązuje w ...
SYGNAŁY - FILM NA TELEFON
BOGDAN MIŚ Marzec 2001
Popularna "komórka" może już prawie wszystko. Czy teraz przekształci się także w minikino? Już dziś można oglądać filmy na wyświetlaczach telefonów komórkowych niestety, ich jakość nie jest jeszcze zadowalająca. Z drugiej strony nie ma ...
SYGNAŁY - CORAZ ZIMNIEJ WE WSZECHŚWIECIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2001
Zaobserwowano przewidziany przez teorię Wielkiego Wybuchu efekt "stygnięcia" Wszechświata. W połowie lat sześćdziesiątych zostało odkryte promieniowanie reliktowe, które w myśl teorii Wielkiego Wybuchu pochodzi z niezmiernie odległej przeszłości ...
SYGNAŁY - KOMPLETNE FIASKO
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2001
Po nieudanej konferencji klimatycznej dyskusje na temat globalnego ocieplenia wróciły do punktu wyjścia. Jednak nowe dane coraz wyraźniej wskazują na winę człowieka. W dniach 13-24 listopada 2000 roku w Hadze odbyła się już szósta z kolei międzynarodowa ...
SYGNAŁY - CORAZ BLIŻEJ SZCZEPIONKI
BARBARA PRATZER Marzec 2001
Zapowiadana od półtora roku szczepionka na Alzheimera pomyślnie przebrnęła przez kolejny etap badań. W połowie roku 1999 Dale Schenk z firmy farmaceutycznej Elan poinformował o opracowaniu szczepionki, która może powstrzymać tworzenie się złogów beta-amyloidu ...
SYGNAŁY - RODZINA SIĘ POWIĘKSZA
BARBARA PRATZER Luty 2001
Mózg sam potrafi bronić się przed niedotlenieniem. Hemoglobina, której krew zawdzięcza czerwoną barwę, to transporter tlenu z płuc do wszystkich zakątków organizmu. Jej bliska krewna - mioglobina to magazyn tlenu, z którego komórki mięśni, także mięśnia ...
SYGNAŁY - LATAJĄCY EKOLOG
JERZY LIWIŃSKI Luty 2001
Polscy inżynierowie stworzyli samolot spełniający wysokie wymagania NATO. PZL M28B Bryza to specjalna, morska wersja samolotu M-28, produkowanego przez Polskie Zakłady Lotnicze w Mielcu. Jest on przeznaczony do ochrony wód przybrzeżnych oraz wykonywania ...
SYGNAŁY - OPIERZONY DINOZAUR
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Czy znaleziono w końcu prawdziwego protoplastę ptaków? Ponad rok temu głośno było o odkryciu w Chinach prehistorycznego gada przodka dzisiejszych ptaków. Pomimo dźwięcznej nazwy Archeoraptor okazał się skamieniałością pierwotnego ptaka ze zręcznie doklejonym ...
SYGNAŁY - RZADKI GOŚĆ Z KOSMOSU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Do rąk badaczy trafił świetnie zachowany meteoryt z unikalnego gatunku chondrytów węglowych. 18 stycznia 2000 roku nad północno-zachodnią Kanadą przeleciał bardzo jasny bolid. Jego lot zakończył się serią eksplozji, które zaobserwowano na Alasce oraz ...
SYGNAŁY - CO ZABIŁO OSKARA WILDE`A?
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
W setną rocznicę śmierci irlandzkiego pisarza lekarze twierdzą, że poznali prawdziwą przyczynę jego zgonu. W oficjalnych biografiach autora "Portretu Doriana Graya" znajdziemy stwierdzenie, że zmarł on 30 listopada 1900 roku z powodu zapalenia ...
SYGNAŁY - POWRÓT DO KORZENI
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Czy można cofnąć ewolucję? Biolodzy od lat spierają się, czy zmiany zachodzące podczas ewolucji gatunków są odwracalne. Niektórzy sugerują, że jest to możliwe, jeśli organizm znajdzie się w identycznych warunkach jak jego przodkowie. Potwierdza to ...
SYGNAŁY - TAJEMNICA GORĄCEJ KORONY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Zlokalizowano jedno ze źródeł energii, dzięki którym korona słoneczna utrzymuje bardzo wysoką temperaturę. Temperatura zewnętrznych warstw Słońca osiąga minimum (ok. 4500 K) w tzw. chromosferze, która znajduje się tuż ponad pozorną powierzchnią naszej ...
SYGNAŁY - PSYCHIATRA NA ODLEGŁOŚĆ
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Czy lekarz może pomóc choremu oddalonemu o setki kilometrów? Amerykańscy psychiatrzy opublikowali artykuł na temat nowej techniki leczniczej seansów terapeutycznych na odległość. Telepsychiatria czyli rozmowa z pacjentem za pomocą interaktywnej telewizji ...
SYGNAŁY - ŻABY W ODWROCIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Co jest przyczyną powszechnego wymierania płazów? Ostatnie dziesięciolecie to wyjątkowo niekorzystny okres dla żab i ich krewnych. Populacje płazów maleją na całym świecie. Istnieje kilka hipotez tłumaczących taki stan rzeczy, ostatnio podejrzenie padło ...
SYGNAŁY - PREHISTORYCZNA PUŁAPKA NA RYBY
MARIA SUPRANOWICZ Luty 2001
Na długo przed konkwistą mieszkańcy północno-wschodniej Boliwii wznieśli wielką budowlę hydrotechniczną. Clark Erickson, archeolog z University of Pennsylvania w Filadelfii (USA), uważa, że zygzakowata sieć ziemnych wałów o wysokości 0.5 m, szerokości ...
SYGNAŁY - CZAS UMIERANIA
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Wirus musi bardzo dokładnie wybrać moment, w którym zaatakowana przez niego komórka ma umrzeć. Jeśli śmierć zakażonej komórki nastąpi za wcześnie, to wirus zginie razem z nią, ponieważ nie zdąży się namnożyć. W przeciwnym wypadku nowe cząstki wirusowe ...
SYGNAŁY - SŁONECZNE TRENDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Poznaliśmy ciekawe wyniki długoletnich obserwacji Słońca. Europejska sonda Ulysses okrążyła Słońce, przelatując nad jego biegunami i mierząc prędkość oraz gęstość wiatru słonecznego (nazwą tą określa się strumień emitowanych z powierzchni Słońca cząstek ...
SYGNAŁY - CZY NOE PŁYWAŁ PO MORZU CZARNYM?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Luty 2001
Odkrywca "Titanica" poszukuje pod wodą dowodów biblijnego kataklizmu. Opublikowanie w zeszłym roku pracy W. Ryana i W. Pitmana, dwóch geologów z Columbia University, którzy umieścili biblijny potop w basenie Morza Czarnego, wywołało poruszenie ...
SYGNAŁY - W MEZOPOTAMSKIEJ BUDOWLI
DB Luty 2001
W Tell Arbid (północno-wschodnia Syria) polscy archeolodzy odsłaniają kolejne fragmenty rozległej mezopotamskiej budowli sprzed 4.5 tys. lat. Budynek z cegły mułowej mierzył co najmniej 15x15 m i pełnił nieznane dotąd funkcje. Budowla została ostatecznie ...
SYGNAŁY - SUPERPAMIĘĆ
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Ile danych można zmieścić na dysku magnetycznym? Pomimo że nośniki magnetyczne (np. taśma magnetofonowa, dyskietki) służą do zapisu informacji już od lat pięćdziesiątych, to nie osiągnęliśmy jeszcze krańców ich możliwości. Japońskim naukowcom z firmy ...
SYGNAŁY - KOKAINA NISZCZY GENY
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Narkotyki mogą wywierać zgubny wpływ na nasz materiał genetyczny. Podczas corocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Neurologicznego (Society for Neuroscience) ogłoszono wyniki badania wpływu narkotyków na ludzkie DNA. Naukowcy zidentyfikowali ponad ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 2001
Bujna czupryna biologiczną adaptacją? Jak sugerowała Susan Blackmore w swej książce "The Meme Machine", niebywałe zwiększenie objętości ludzkiego mózgu w czasie ostatniego miliona lat mogło być spowodowane selekcją seksualną. Po prostu na ...
SYGNAŁY - JACHT ZE SKRZYDŁAMI NIETOPERZA
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Kolejna rewolucja w żeglarstwie? Angielski biolog - dr Richard Dryden - opatentował właśnie wynalazek, który może zrewolucjonizować żeglarstwo. Wzorując się na skrzydle nietoperza, stworzył nowatorski maszt przypominający nieco literę "N", ...
SYGNAŁY - RENTGENOWSKI SZTYLET
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Z okolic gigantycznej czarnej dziury wytryska strumień gazu emitujący nadspodziewanie silne promieniowanie rentgenowskie. Teleskop rentgenowski Chandra (nazwany tak dla upamiętnienia urodzonego w Indiach astrofizyka amerykańskiego, Subrahmanyana Chandrasekhara) ...
SYGNAŁY - IDEALNY FILTR
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2001
Usuwa ze spalin zanieczyszczenia i przy okazji produkuje diamenty. Dwaj australijscy naukowcy wpadli na genialny pomysł, by wykorzystać mikrofale do konwersji szkodliwych gazów spalinowych w związki nieszkodliwe. Sercem ich urządzenia jest komora o ...
SYGNAŁY - SMUTEK DEALERA
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Nowa metoda walki z producentami narkotyków? Rośliny hodowane w odmiennych warunkach klimatycznych mogą pobierać mniej albo więcej atomów różnych pierwiastków chemicznych z gleby i atmosfery. To bardzo zła wiadomość dla południowoamerykańskich producentów ...
SYGNAŁY - LEKARZE JAK FORMUŁA 1
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
Gdy o życiu chorego decydują sekundy, lekarz musi być równie szybki jak rajdowiec. Przekazanie chorego z sali operacyjnej na oddział intensywnej terapii wymaga niezwykle sprawnego współdziałania wielu osób. Lekarze mają kilka sekund, aby przekazać ...
SYGNAŁY - TEST NA PARKINSONA
BARBARA PRATZER Luty 2001
Czy można będzie przewidzieć chorobę Parkinsona wiele lat przed wystąpieniem pierwszych objawów? Objawy choroby Parkinsona wywołane są głównie przez zanik komórek nerwowych wytwarzających substancję zwaną dopaminą. Jej brak w tej części mózgu, która ...
SYGNAŁY - OŻYWCZY KOPNIAK
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Amerykańscy lekarze próbują ratować ofiary hazardu. Nagłe zatrzymanie akcji serca najczęściej prowadzi do niedotlenienia mózgu i śmierci w ciągu kilku minut. Chorą osobę można jednak uratować, rozpoczynając natychmiast masaż serca i sztuczne oddychanie. ...
SYGNAŁY - TELESKOP DLA NAJLEPSZYCH
MAREK CHROMICKI Luty 2001
Wręczyliśmy nagrody Wiedzy i Życia dla obserwatorów nieba. Tradycyjnie w ostatnich dniach grudnia gościliśmy laureatów VII już edycji Konkursu Astronomicznego Wiedzy i Życia. Nagrody ufundowane przez redakcję - teleskopy firmy Uniwersał - wręczyli ...
SYGNAŁY - DZIEŃ, W KTÓRYM PRZYSZŁA ZIMA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2001
Obserwacje zamarzania jezior potwierdzają, że od 150 lat ociepla się klimat Ziemi. Jeden z podstawowych problemów w prognozowaniu klimatu to brak wiarygodnych danych o jego zmianach w przeszłości. Dawne temperatury powietrza można odczytać z tzw. wskaźników ...
SYGNAŁY - ENERGIA, BÓL I PEŁNY PĘCHERZ
GRZEGORZ NALEPA Luty 2001
Naukowcy przekonali się, że wrażenie bólu może być wywoływane przez "energetyczne" cząsteczki ATP. Wszystkie żywe komórki wykorzystują adenozyno-trifosforan (ATP) do przechowywania energii uwolnionej w różnych reakcjach biochemicznych. Taka ...
SYGNAŁY - SERCU NA RATUNEK
BARBARA PRATZER Luty 2001
Zamiast przeszczepu cudzego serca, do wyzdrowienia wystarczy wstrzyknięcie własnych komórek mięśniowych, które je zregenerują. Zawał nieuchronnie prowadzi do obumarcia tej części serca, do której zablokowane naczynie wieńcowe nie dostarczyło tlenu. ...
SYGNAŁY - GWIAZDY-GIGANTY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2001
Pierwsze gwiazdy we Wszechświecie mogły mieć masę kilkaset razy większą od Słońca. Wszystkie znane nam gwiazdy mają masy nie większe niż ok. 100 M (mas Słońca). Powyżej owej granicy są bardzo szybko "rozdmuchiwane" przez ciśnienie własnego ...
SYGNAŁY - SZCZEPIONKI Z PRIONAMI
BARBARA PRATZER Luty 2001
Nie tylko mięso, ale i... szczepionki mogą przenosić chorobę szalonych krów na ludzi. Ta zaskakująca sugestia znalazła się w opublikowanym niedawno w Londynie raporcie na temat epidemii choroby szalonych krów (BSE) i jej odpowiednika u ludzi ...
MIĘSOŻERCA W INTERNECIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2001
Przed dwoma laty powstał w Stanach Zjednoczonych program komputerowy, który umożliwia automatyczne kontrolowanie korespondencji elektronicznej. Niedawne ujawnienie tego faktu zbulwersowało opinię publiczną. W toku zajadłej dyskusji próbuje się dopasować ...
SYGNAŁY - FIZYKA NA SCENIE
ANDRZEJ GORZYM Styczeń 2001
Co zrobić, by fizyka była rozumiana przez społeczeństwo? Uczyć jej w szkołach - ale lepiej niż do tej pory. W pierwszych dniach listopada ubiegłego roku w Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek CERN w Genewie królowała fizyka. I nie byłoby w tym ...
SYGNAŁY - JUBILEUSZOWE IGNOBLE
BOGDAN MIŚ Styczeń 2001
Przyznano doroczne nagrody, które wyróżnionym nie przynoszą splendoru. 5 października w Harvard University w atmosferze wielkiego happeningu, wśród rojów papierowych samolocików puszczanych przez rozbawioną publiczność, wręczono po raz dziesiąty słynne ...
SYGNAŁY - CAŁODOBOWY ZEGAR
REDAKCJA Styczeń 2001
Pierwszy na świecie zegar słoneczny, który potrafi mierzyć czas przez 24 godziny na dobę został zrobiony z mosiądzu przez Marka Szymochę, na zamówienie Polskiej Stacji Polarnej na Spitsbergenie. Jest to prawdopodobnie jedyny zegar słoneczny postawiony ...
SYGNAŁY - ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
W sąsiedztwie źródła jednego z błysków promieniowania gamma znaleziono znaczne ilości żelaza. Jest to duży krok ku wyjaśnieniu natury tych tajemniczych zjawisk. Obserwowane od prawie trzydziestu lat błyski gamma przez długi czas były jedną z największych ...
SYGNAŁY - RODZINNY OBIAD
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Jak uchronić przedstawicieli swojego gatunku przed drapieżnikami? Może ich... pozjadać? Kanibalizm występuje dość powszechnie wśród różnych gatunków zwierząt. Spotykany jest przede wszystkim wśród ryb, płazów i owadów. Zjedzenie swojego pobratymca może ...
SYGNAŁY - OZON ZABIJA ROŚLINY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Miejski smog może niszczyć podmiejskie uprawy rolne i łąki. Upał, słońce, brak wiatru i mała wilgotność powietrza to pogoda, przy której w miejskim powietrzu tworzy się bardzo dużo ozonu. Nie ma się jednak z czego cieszyć, bo ten gaz nie uzupełni ...
SYGNAŁY - MUSKAJĄC EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Sonda NEAR przeleciała 5.3 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy upamiętnia pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) od 14 lutego ubiegłego roku krąży wokół planetoidy Eros. Prowadzone za jej ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2001
Niezamierzony eksperyment agrotechniczny Jak donosi zespół badaczy szwajcarskich, brytyjskich i ukraińskich, radioaktywność gleby wokół Czarnobyla powoduje częste zmiany genetyczne roślin uprawnych. Olga Kowalczuk z Friedrich Miescher Institut w Bazylei ...
SYGNAŁY - TAJEMNICE MARIHUANY
BARBARA PRATZER Styczeń 2001
Czy "trawka" pomoże znaleźć nowy lek na astmę? Astma to choroba o podłożu alergicznym, która dotyka coraz więcej osób. W trakcie napadu, kiedy chory ma ogromne trudności z oddychaniem, podaje się środki rozkurczające, które chronią przed uduszeniem. ...
SYGNAŁY - BENZEN DO LAMUSA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Przemysł chemiczny zaczyna wdrażać "ekologiczne" rozpuszczalniki. Współczesne technologie produkcji plastików, leków, detergentów i wielu innych wytworów przemysłu chemicznego wymagają korzystania z rozpuszczalników organicznych, takich jak ...
SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE
MF Styczeń 2001
Łososie ze sztucznej hodowli w zamkniętych zbiornikach na Wyspie św. Edwarda (Kanada) mają dodatkowy rybi gen hormonu wzrostu i rosną 5 razy szybciej niż normalne. Uczyniono je także bezpłodnymi, aby w razie ucieczki do oceanu, nieprzewidzianej zresztą ...
SYGNAŁY - SATELITARNE KINO
BOGDAN MIŚ Styczeń 2001
Czy taśma filmowa przejdzie na zasłużoną emeryturę? W połowie listopada ubiegłego roku po raz pierwszy w historii kina widzowie obejrzeli film wyświetlany bez użycia taśmy filmowej. Cyfrowa kopia filmu "Bounce" została przesłana do komputera ...
SYGNAŁY - EUROPA W KOSMOSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2001
Europejska Agencja Kosmiczna ESA wchodzi w nowe tysiąclecie z ambitnym planem badań. W dniach 11-12 października 2000 roku naukowy komitet programowy ESA przyjął plan działania agencji na lata 2008-2013. Na pierwszym miejscu wymieniono w nim badania ...
SYGNAŁY - CHOROWITA ARYSTOKRACJA
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Rasowe psy cierpią na wiele chorób. Czy sytuację poprawi badanie DNA ich dzikich krewnych? Powszechnie wiadomo, że rasowe psy cierpią na wiele dolegliwości. Chcąc utrzymać pożądane cechy, zwierzęta krzyżuje się w obrębie małej grupy. Taka praktyka ...
SYGNAŁY - GENETYCZNY ADAM
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Nadszedł czas na ustalanie ojca całej ludzkości. Genetycy od dawna przypuszczają, że wszyscy współcześni ludzie pochodzą od jednej kobiety, która żyła ponad 140 tys. lat temu. Nazwano ją "mitochondrialną Ewą", ponieważ jej wiek określono, ...
SYGNAŁY - CHAOTYCZNE OSCYLACJE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Klimat może w dużym stopniu rządzić się przypadkiem. W czasach, gdy teoria chaosu cieszyła się popularnością, chętnie ilustrowano ją tzw. efektem motyla. Chodzi w nim o to, że w sprzyjających okolicznościach poruszenie skrzydeł motyla może wywołać huragan. ...
SYGNAŁY - HAKERZY NA START!
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Nie powiodła się kolejna próba stworzenia zabezpieczeń przeciwko fonograficznym piratom. W dobie nagrywarek CD i plików MP3 [patrz: "Przebój z Sieci" WiŻ nr 10/2000] poważnym problemem staje się ochrona nagrań przed nielegalnym kopiowaniem. ...
SYGNAŁY - NASA NA MARSIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Nowy program badań Marsa cechuje duża ostrożność. Po fiasku dwóch zeszłorocznych misji na Marsa [patrz: "Sygnały" WiŻ nr 2/2000] NASA ogłosiło właśnie nowy, 15-letni plan badań Czerwonej Planety. Tym razem planuje się wysyłać na Marsa naprzemiennie ...
SYGNAŁY - ALFRED TARSKI MA SWOJĄ PLANETOIDĘ
BOGDAN MIŚ Styczeń 2001
Uczczono wielkiego polskiego matematyka. Komisja Nazewnictwa Międzynarodowej Unii Astronomicznej zatwierdziła nazwy odkrytych w ostatnich latach oraz znanych wcześniej, ale bezimiennych planetoid. Odkryta w 1997 roku planetoida nr 13 672 otrzymała ...
SYGNAŁY - JAK PO SZNURKU
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001
Odkryto kolejny mechanizm, który może pomóc w walce z rakiem. Mikrotubule to sztywne rurki białkowe, które współtworzą "szkielet" komórki. Różne pęcherzyki transportowe przyczepiają się do nich i ślizgają się jak wagoniki kolejki linowej. ...
SYGNAŁY - GINĄ RAFY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Globalne ocieplenie niszczy rafy koralowe bardziej, niż przypuszczano. W październiku 2000 roku na indonezyjskiej wyspie Bali odbyło się międzynarodowe sympozjum w sprawie raf koralowych. Jego owocem jest dramatyczny raport o stanie raf na całym świecie, ...
SYGNAŁY - WIEPRZOWINA PO DUŃSKO-CHIŃSKU
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Genetycy i hodowcy zainteresowali się DNA świni. Poznawanie genów różnych organizmów nabiera rozpędu. Znamy już zapis DNA kilkunastu mikroorganizmów, kilku roślin, myszy i szczura. W zeszłym roku ogłoszono też wstępną sekwencję genów człowieka [patrz: ...
SYGNAŁY - CZY LECZYĆ ANEMIĘ OCEANU?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Nawożenie wód oceanicznych żelazem może zwalczyć efekt cieplarniany. Fitoplankton - mikroskopijne glony wodne - są podstawą morskiego łańcucha pokarmowego. Od niedawna są także największą nadzieją naukowców na skuteczną walkę z globalnym ociepleniem. ...
SYGNAŁY - PO NITCE DO KŁĘBKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 2001
Wymyślono nowy sposób badania dawnych upadków meteorytów. Gdy na powierzchnię Ziemi spada duży meteoryt, energia zderzenia powoduje stopienie części materiału i wyrzucenie go w powietrze w postaci drobnych kropelek, szybko zastygających w szkliwo. Te ...
SYGNAŁY - SYNDROM OPERACJI PUSTYNNA BURZA
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 2001
Co jest przyczyną dolegliwości weteranów walk w Zatoce Perskiej? Kiedy ucichł szczęk oręża, okazało się, że amerykańscy weterani operacji "Pustynna Burza" podejrzanie często cierpią na tajemnicze zaburzenia psychiczne i neurologiczne, takie ...
SYGNAŁY - STANĄĆ NA WŁASNYCH (DWÓCH) NOGACH
PIOTR KOSSOBUDZKI Styczeń 2001
Kręgowce zrezygnowały z chodzenia "na czworakach" znacznie wcześniej, niż przypuszczano. W 1993 roku paleontolodzy odkryli w Niemczech szczątki pierwotnego gada, którego wiek określono na około 290 mln lat. Przez 7 lat wydobywano ze skał stosunkowo ...
SYGNAŁY - VHS DO LAMUSA
MICHAŁ MIŚ Styczeń 2001
Czas magnetowidów dobiega końca. Przeprowadzone niedawno przez Strategy Analytics badania wykazały, że w ciągu najbliższych 5 lat format DVD zastąpi stosowany obecnie VHS. Rynek odtwarzaczy DVD jest w tej chwili najszybciej rozwijającym się w historii ...
SYGNAŁY - POLSKIE NOBLE
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000
Fundacja na rzecz Nauki Polskiej przyznała doroczne nagrody. Najpoważniejszym polskim wyróżnieniem naukowym są nagrody Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej nazywane przez dziennikarzy "Polskimi Noblami". W przeciwieństwie do prawdziwych Nobli, ...
SYGNAŁY - KAWA DLA NIEMOWLĄT?
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Transgeniczna odmiana kawy nie zawiera kofeiny. Przyspieszone bicie serca, podwyższone ciśnienie krwi, drżące ręce, niepokój, bezsenność to typowe objawy przedawkowania kofeiny. Można im zapobiegać, pijąc kawę bezkofeinową, ale smak takiej kawy nie ...
SYGNAŁY - CZARNA DZIURA WAGI ŚREDNIEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Astronomowie odkryli czarną dziurę o niespotykanych dotychczas własnościach. Galaktyka M82, czyli obiekt nr 82 w XVIII-wiecznym katalogu astronomicznym sporządzonym przez Charlesa Messiera, leży w tle gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy i jest od nas ...
SYGNAŁY - DZIURA CORAZ WIĘKSZA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 2000
We wrześniu dziura ozonowa nad Antarktydą osiągnęła rekordowo duże rozmiary. Mimo że maleje stężenie substancji niszczących ozon w atmosferze , dziura ozonowa nad biegunem południowym wcale nie chce się zmniejszać. W tym roku po raz pierwszy sięgnęła ...
SYGNAŁY - DLA KAŻDEGO COŚ CIEKAWEGO
MAGDALENA FIKUS Grudzień 2000
Festiwal Nauki cieszy się niesłabnącą popularnością. IV Festiwal Nauki w Warszawie, który odbył się w dniach 15-24 września br., dostarczył zarówno uczestnikom, jak i organizatorom wiele wrażeń, przeżyć i przemyśleń. Rośnie liczba gości i stałych uczestników ...
SYGNAŁY - NASI GÓRĄ!
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000
Polscy młodzi naukowcy nie mają powodów do kompleksów. Jedną z trzech pierwszych nagród w finale XII Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej, który odbył się we wrześniu w Amsterdamie, zdobył Grzegorz Niedźwiedzki, 20-letni paleontolog z Piotrowic ...
SYGNAŁY - NAGRODY NOBLA 2000
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000
Uczeni pracujący w USA dominują wśród noblistów. W DZIEDZINIE MEDYCYNY I FIZJOLOGII: Arvid Carlsson (77 lat), Szwed, emerytowany profesor farmakologii na uniwersytecie w Goeteborgu, Paul Greengard (75 lat), Amerykanin, profesor farmakologii i psychiatrii, ...
SYGNAŁY - KARABIN PRZYSZŁOŚCI
BOGDAN MIŚ Grudzień 2000
Żołnierz musi tylko naciskać spust. W ciągu 9 lat armia amerykańska ma zamiar zbudować kosztem 95 mln dolarów karabin przyszłości, który zastąpi jednocześnie dobrze znany karabin NATO wzoru M16A2, karabinek M4 i granatnik M203. Nowa broń ma się nazywać ...
SYGNAŁY- Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 2000
Pigułka na starość Coraz więcej uczonych zdaje się traktować starość, a nawet samą śmierć, jak "jednostki chorobowe", na które wkrótce znalezione zostanie lekarstwo. Zespół badaczy z kilku uniwersytetów amerykańskich i brytyjskich donosi, ...
SYGNAŁY - SUPERKOMPUTER W KRAKOWIE
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 2000
Polscy uczeni otrzymali do dyspozycji potężne narzędzie badawcze Akademickie Centrum Komputerowe CYFRONET Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie wzbogaciło się o nowy superkomputer Origin2000 amerykańskiej firmy SGI. Jest to pod względem mocy obliczeniowej ...
SYGNAŁY - CIEPŁY KIEŁ DINOZAURA
BOGDAN MIŚ Grudzień 2000
Badania izotopowe potwierdzają stałocieplność dinozaurów. Naukowcy zajmujący się rekonstrukcją dawnego klimatu korzystają od lat z tzw. metody paleotemperatur. Polega ona na pomiarze składu izotopowego tlenu w minerałach - zazwyczaj w węglanach ze skał ...
SYGNAŁY - CZARNY ŚRODEK GALAKTYKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Ruchami gwiazd w centrum naszej Galaktyki rządzi czarna dziura o masie ponad 2 mln mas Słońca. Do takiego wniosku prowadzą wyniki czteroletnich obserwacji centrum Galaktyki, które wykonano w obserwatorium na Mauna Kea (Hawaje) za pomocą dziesięciometrowego ...
SYGNAŁY - NA DOBRE I NA ZŁE
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Dlaczego kochasz mamusię? Bo nie masz innego wyjścia... Małe dzieci zawsze kochają rodziców, nawet jeśli rodzice nie traktują ich dobrze. Tak przynajmniej zachowują się młode szczury. Amerykańscy biolodzy udowodnili to w badaniach laboratoryjnych. Jak ...
SYGNAŁY - TAKI PEJZAŻ...
DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA Grudzień 2000
Na dworze słota, szaruga i zimno, a w Muzeum Narodowym można obejrzeć pejzaże pełne ciepła i piękna. Wystawę, ponad 200 obrazów, otwierają płótna Bernarda Bellotta zwanego Canalettem, artysty sprowadzonego na dwór króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, ...
SYGNAŁY - CHIŃSKI PODBÓJ KOSMOSU
BOGDAN MIŚ Grudzień 2000
Najpierw sami na Księżyc, potem wspólnie na Marsa. W listopadzie zeszłego roku bez większego echa przeszła wiadomość, że Chiny wypróbowały z powodzeniem pojazd kosmiczny "Shenzhou" (Święty Statek), przeznaczony do lotów załogowych. Oficjalne ...
SYGNAŁY - SPOSÓB NA RAKIETY
JERZY LIWIŃSKI Grudzień 2000
Działa laserowe bronią XXI wieku? Na amerykańskim poligonie rakietowym wypróbowano z pełnym sukcesem działo laserowe, za pomocą którego zniszczono dwie rakiety wystrzelone z wyrzutni RM-70 (nowsza wersja Katiuszy). Celami były pociski rakietowe kalibru ...
SYGNAŁY - SZTUCZNE SERCE NA ZAWSZE
BARBARA PRATZER Grudzień 2000
Wszczepiono choremu sztuczne serce, które zastąpi mu własne na resztę życia. W czerwcu br. w szpitalu John Radcliff Hospital w Oksfordzie 62-letniemu pacjentowi, któremu zostało najwyżej kilka tygodni życia, wszczepiono sztuczne serce, które ma pracować ...
SYGNAŁY - CIENKI LÓD
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 2000
Pomiary satelitarne umożliwiły określenie grubości lodu na całym Morzu Arktycznym. Jesienią zeszłego roku kanadyjski satelita RADARSAT wykonał pierwszą precyzyjną mapę radarową Antarktyki . Jednocześnie naukowcy z NASA zbierali dane dotyczące grubości ...
SYGNAŁY - KOMU UFAMY?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Grudzień 2000
Naukowcy najbardziej wiarygodni, politycy i działacze związkowi najmniej. Na czele listy zawodów obdarzanych przez nas największym zaufaniem są naukowcy, pielęgniarki i nauczyciele. Dobre opinie o naukowcach są zrozumiałe: nauka cieszy się społecznym ...
SYGNAŁY - KRYPTONIM: PSEUDOMONAS
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Pałeczka ropy błękitnej ozszyfrowana. Pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) to bakteria, która często atakuje ludzi przewlekle chorych i długo leżących w szpitalu. Zakażenie tymi bakteriami jest szczególnie groźne dla dzieci chorych na mukowiscydozę: ...
SYGNAŁY - BURZLIWA MŁODOŚĆ GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 2000
Zaobserwowano kosmiczne fajerwerki wystrzeliwane przez niedawno powstałą parę gwiazd. Najbliższy obszar aktywny gwiazdotwórczo znajduje się w tle dobrze teraz widocznego gwiazdozbioru Byka. Od Słońca dzieli go 500 lat świetlnych, toteż za pomocą nowoczesnych ...
SYGNAŁY - PIERŚ JAK... TARCZYCA
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2000
Czy radioaktywny jod pomoże chorym na raka piersi? Radioaktywny izotop jodu od dawna stosuje się w terapii raka tarczycy. Tarczyca wychwytuje bowiem radioaktywny jod z krwi, otrzymując zabójczą dawkę promieniowania jonizującego. Inne tkanki są bezpieczne, ...
SYGNAŁY - NIE BĘDZIE SWOBODY DLA DVD
BOGDAN MIŚ Listopad 2000
Studia filmowe Hollywood wywojowały zakaz rozpowszechniania programu odkodowującego DVD. Rozpowszechniane na dyskach DVD filmy mają specjalne zabezpieczenia chroniące je przed kopiowaniem i nielegalnym rozpowszechnianiem. Eric Corley, wydawca sieciowego ...
SYGNAŁY - ŁATWIEJ ZAPOBIEGAĆ, NIŻ LECZYĆ
BARBARA PRATZER Listopad 2000
Czy kobiece hormony naprawdę chronią serce? Nie ulega wątpliwości, że rozwój choroby wieńcowej można powstrzymać, stosując właściwą profilaktykę. W tym kontekście wiele mówi się o zbawiennym wpływie hormonalnej terapii zastępczej u kobiet, choć jak ...
SYGNAŁY - DIABELSKIE BRAMY ŚMIERCI
GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000
Jak zapanować nad genetycznie zaprogramowanym samobójstwem komórki? Apoptoza (genetyczne samobójstwo komórki) to bardzo precyzyjnie kontrolowane zjawisko. Zaburzenia jej regulacji są przyczyną wielu chorób - na przykład w chorobie Alzheimera za dużo ...
SYGNAŁY - NOWY GIGANT DLA ASTRONOMÓW
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
W Stanach Zjednoczonych uruchomiono największy na świecie sterowalny radioteleskop. Amerykańskie Narodowe Obserwatorium Radioastronomiczne (od National Radio Astronomy Observatory znane także jako NRAO) wzbogaciło się o nowy, potężny przyrząd. 22 sierpnia ...
SYGNAŁY - JEŚĆ WIĘCEJ I SCHUDNĄĆ
GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000
Na razie dotyczy to myszy, ale kto wie - może kiedyś uda się to również ludziom? Otyłość jest nie tylko problemem kosmetycznym - stanowi czynnik ryzyka wielu chorób, m.in. miażdżycy, chorób serca i cukrzycy typu II. W krajach wysoko rozwiniętych już ...
SYGNAŁY - KIESZONKOWY TELEWIZOR
MICHAŁ MIŚ Listopad 2000
Firma SONY oferuje najmniejszy przenośny telewizor. Sony FDL-250 to najnowszy miniaturowy telewizor japońskiego giganta elektroniki użytkowej. Urządzenie wyposażone jest w ekran ciekłokrystaliczny o przekątnej 2.5 cala i system automatycznie wyszukujący ...
SYGNAŁY - ŚWIETLNY POTOP
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Warunki prowadzenia obserwacji nieba pogarszają się w szybkim tempie. W sierpniu br. w Manchesterze odbył się zjazd Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Jednym z najżywiej dyskutowanych tematów było pojaśnienie tła nieba spowodowane techniczną działalnością ...
SYGNAŁY - KOLOS W PRZESTWORZACH
JERZY LIWIŃSKI Listopad 2000
"Beluga" jest największym samolotem transportowym na świecie. Megatransportowiec A 300-600 ST, znany również ze względu na kształt przypominający rosyjskiego wieloryba - jako "Beluga", produkowany jest przez konsorcjum Airbus Industrie, ...
SYGNAŁY - SZPIEG BEZ TAJEMNIC?
BOGDAN MIŚ Listopad 2000
FBI zmuszone do ujawnienia sekretów systemu inwigilacji w Internecie. W chwili, w której czytają Państwo te słowa, amerykańskie Federalne Biuro Śledcze FBI ujawniło już zapewne pierwsze 3 tys. stron informacji o systemie szpiegowskim "Carnivore". ...
SYGNAŁY - CHORY ROBOT
BARBARA PRATZER Listopad 2000
Roboty nie tylko pomagają lekarzom w leczeniu chorych - mogą też wcielić się w rolę pacjentów. Leżący na szpitalnym łóżku osobnik oddycha, bije mu serce, porusza rękami i nogami, otwiera oczy, mówi. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby był normalnym ...
SYGNAŁY - NA RATUNEK JĘZYKOM
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2000
Od września dzieci na Kaszubach mają elementarz w swoim rodzimym języku. Językoznawcy biją na alarm: w XXI wieku może zniknąć nawet 90% z 6-7 tys. języków, jakimi dziś mówi 6 mld ludzi na świecie. Najbardziej zagrożone są języki mające małą liczbę użytkowników, ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 2000
Gadatliwa fasola Japońscy naukowcy badający obyczaje i zachowanie fasoli lima (Phaseolus lunatus) odkryli, że tak jak wiele innych gatunków roślin ma ona dobrze rozwiniętą zdolność komunikacji. Kiedy, na przykład, któraś z fasolek zaatakowana jest ...
SYGNAŁY - ANTU I TOWARZYSZE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Europejskie Obserwatorium Południowe kończy montaż największego teleskopu na świecie. VLT (Very Large Telescope), budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe na Cerro Paranal w północnym Chile, składa się z czterech bliźniaczych teleskopów ...
SYGNAŁY - NIE TAKI SZLACHETNY...
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 2000
Odkryto pierwszy stabilny związek argonu - pierwiastka zaliczanego do gazów szlachetnych. Ostatnia kolumna układu okresowego skupia pierwiastki, które nie reagują z innymi pierwiastkami - nie tworzą żadnych związków chemicznych. W warunkach normalnych ...
SYGNAŁY - ROBOT, SYN ROBOTA
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000
Fantazja staje się rzeczywistością? Amerykańscy informatycy z Brandeis University w Waltham przeprowadzili komputerową symulację ewolucji robotów. Komputer miał do dyspozycji jedynie trzy rodzaje wirtualnych elementów: proste pałeczki jako elementy ...
SYGNAŁY - RUSZA BUDOWA SALT-A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Na początku września rozpoczęto budowę dziesięciometrowego teleskopu SALT. Konsorcjum złożone z kilkunastu instytucji mieszczących się w kilku krajach przystąpiło do budowy teleskopu SALT (South African Large Telescope), którego najważniejszym zadaniem ...
SYGNAŁY - PIERWSZE SILNICZKI DNA
BOGDAN MIŚ Listopad 2000
Niewidzialne "szczypczyki" zwiastują rewolucję w technice. Naukowcy z Laboratoriów Bella, działu badawczo-rozwojowego firmy Lucent Technologies, oraz z Oxford University stworzyli pierwsze silniczki DNA. Urządzenia te, przypominające automatyczne ...
SYGNAŁY - PORTRET RAKA PIERSI
GRZEGORZ NALEPA Listopad 2000
Molekularne podpisy różnych nowotworów nie zmieniają się w miarę upływu czasu. Zbuntowana komórka nowotworowa dzieli się w niekontrolowany sposób, unika apoptozy (genetycznie zaprogramowanego samobójstwa) i nieprawidłowo reaguje na sygnały wysyłane ...
SYGNAŁY - SPORT TO ZDROWIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000
Sport to zdrowie? Amerykańscy ortopedzi ogłosili listę dyscyplin, które najczęściej prowadzą do kontuzji Oglądając olimpiadę w Sydney, zachwycaliśmy się kunsztem mistrzów sportu. Nieco gorzej wypadają próby naśladownictwa... Amerykańska Akademia Chirurgów ...
SYGNAŁY - BANK W KOMÓRCE
MICHAŁ MIŚ Listopad 2000
Można już prowadzić rachunek oszczędnościowy przez telefon komórkowy. Od początku września posiadacze telefonóe komórkowych mogą całkowicie uniezależnić się od kolejek w bankach. Po czterech miesiącach testów Wielkopolski Bank Kredytowy (WBK) wspólnie ...
SYGNAŁY - ROWER KONFERENCYJNY
MU Listopad 2000
Propozycja dla naszych parlamentarzystów? Wielokrotnie już budowano rowery, którymi mogło jechać kilka lub nawet kilkadziesiąt osób. Wszystkie jednak wyglądem przypominały tandemy. Conference Bike (w skrócie Cobi) różni się od nich zasadniczo. Jego ...
SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE
REDAKCJA Listopad 2000
W laboratorium uniwersytetu stanowego w Illinois karmi się myszy pomidorami zawierającymi szczepionkę przeciw wirusowemu zapaleniu dróg oddechowych - chorobie śmiertelnej dla niemowląt, na którą nie ma ani lekarstwa, ani szczepionki. Jadalna szczepionka ...
SYGNAŁY - NOWY GAZ CIEPLARNIANY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 2000
Odkryto nowy związek chemiczny, który może znacznie zwiększyć efekt cieplarniany. Pentafluorosulfonian trifluorometylu (SF5CF3) występuje w atmosferze w niewielkich ilościach około 0.12 ppt (części na bilion), ale jest potencjalnie najsilniejszym z ...
SYGNAŁY - KSIĄŻKI Z SIECI
MICHAŁ MIŚ Listopad 2000
Po bestseller do Internetu zamiast do księgarni. Pod koniec sierpnia po raz pierwszy opublikowano oficjalnie w polskim Internecie powieść. Użytkownicy Sieci mogą bezpłatnie ściągnąć na swój komputer nominowaną w 1999 roku do nagrody Nike książkę Olgi ...
SYGNAŁY - MIĘDZY GWIAZDĄ A PLANETĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 2000
Teleskop Hubble'a dostarczył ważnych informacji o brązowych karłach. Obiekt o masie mniejszej niż 0.08 (mas Słońca) nie może w swym wnętrzu produkować helu z wodoru (jak mówią astrofizycy "nie spala wodoru") i w związku z tym nie zasługuje ...
SYGNAŁY - ZNOWU NOWE WINDOWS...
BOGDAN MIŚ Październik 2000
"Świstak" czy "Kapuś"? Ostateczny koniec DOS-a. Pod koniec lipca firma Microsoft zupełnie zaskoczyła komentatorów, podając niespodziewanie do wiadomości, że w październiku przekazana zostanie do testów zupełnie nowa wersja systemu ...
SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE
REDAKCJA Październik 2000
W krótką podróż kosmiczną, podobną do tej, której doświadczył kosmonauta Alan Sheppard w 1961 roku, wysłano dwa gatunki bakterii - jeden niezwykle odporny na promieniowanie i drugi pochodzący z gorących i silnie kwasowych źródeł Parku Narodowego Yellowstone. ...
SYGNAŁY - SZYBCIEJ NIŻ ŚWIATŁO W PRÓŻNI?
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Fizyka trzyma się mocno - światło nie wyprzedziło samego siebie. Górny rysunek przedstawia zmiany współczynnika załamania światła w funkcji częstości (krzywa czerwona), z zaznaczeniem obszaru dyspersji anomalnej, w którym prędkość grupowa światła może ...
SYGNAŁY - ŚWIAT OCZAMI KOTA
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000
Kolejny krok ku stworzeniu elektronicznych protez mózgu? Niebywale szybkie postępy transplantologii sprawiły, że odrzucenie przeszczepu powoli przestaje być problemem. Największą trudnością jest obecnie brak dawców zastępczych narządów. Szuka się więc ...
SYGNAŁY - ZAGŁADA KOMETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W lipcu na oczach obserwatorów rozpadła się kometa. Kometa Linear S-4 została odkryta 27 września 1999 roku przez automatyczny teleskop poszukujący na niebie planetoid, które niepokojąco blisko zbliżają się do Ziemi. Nazwy komet zazwyczaj upamiętniają ...
SYGNAŁY - DNA NATCHNIENIEM DLA ARCHITEKTÓW
JACEK RODZEŃ Październik 2000
Podwójna helisa z betonu, stali i szkła stanie wkrótce w Dreźnie. Reperkusje oszałamiających sukcesów biologii molekularnej, genetyki i biotechnologii z ostatnich lat są dostrzegalne na każdym niemal kroku. Sztandarowy symbol tych osiągnięć podwójna ...
SYGNAŁY - Z MYŚLĄ O MATCE I DZIECKU
BARBARA PRATZER Październik 2000
Jeden uszkodzony gen może wywołać nadciśnienie podczas ciąży. Podczas ciąży ciśnienie tętnicze krwi zwykle lekko się obniża. Jednak u kilku procent kobiet rozwija się nadciśnienie, które zagraża zdrowiu, a nawet życiu matki i dziecka. Davidowi Gellerowi ...
SYGNAŁY - WYPRAWA W GŁĄB ATOMU
JACEK RODZEŃ Październik 2000
Niemieckim fizykom udało się sfotografować chmury elektronowe pojedynczego atomu. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu, gdybyśmy komuś powiedzieli, że już niedługo będzie można oglądać pod mikroskopem pojedyncze atomy, uznałby nas z fantastów. Tymczasem fantazja ...
SYGNAŁY - NIEBO W PODCZERWIENI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W Internecie udostępniono olbrzymią bazę danych zawierającą obrazy nieba w podczerwieni. Od trzech lat naukowcy z Uniwersytetu Stanu Massachusetts dokonują systematycznego przeglądu nieba w zakresie podczerwieni. W finansowanych przez NASA i National ...
SYGNAŁY - KONKURENCJA DLA WAP?
MICHAŁ MIŚ Październik 2000
Telefoniczny lektor czyta zasoby Internetu. Telecom Italia - włoski operator telefoniczny - opracował nowy system dostępu do sieci WWW, wykorzystujący komendy głosowe. System VoxNauta, używający technologii rozpoznawania głosu i metod jego syntezy, ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA CUKROWNIA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W obłoku międzygwiazdowym blisko centrum naszej Galaktyki znaleziono cząsteczki najprostszego cukru. Odległe od Słońca o 25 tys. lat świetlnych centrum naszej Galaktyki jest dobrze ukryte wśród ciemnych obłoków materii międzygwiazdowej. 1 cm3 takiego ...
SYGNAŁY- TRIASOWE JASZCZURY
MARCIN MACHALSKI Październik 2000
Spóźniony hałas wokół gadów z Gór Świętokrzyskich. Ostatnio przez łamy gazet przetoczyła się fala doniesień o odciskach łap triasowych kręgowców zebranych na terenie budowy zapory wodnej w Wiórach koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Ponieważ większość doniesień ...
SYGNAŁY - NEUTRINO TAONOWE ZAOBSERWOWANE
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Po długim polowaniu z nagonką złapano wreszcie cząstkę, o której fizycy wiedzieli, że musi istnieć. Kiedy w 1975 roku Martin Perl ze współpracownikami odkryli, że poza elektronem i mionem istnieje jeszcze trzeci lepton - któremu nadano nazwę "lepton ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 2000
Kobiety nie lubią komputerów... W czasie, gdy we wszystkich gospodarczo rozwiniętych krajach odczuwa się drastyczny deficyt pracowników biegłych w sztuce komputerowej, masowa dezercja kobiet z tej dyscypliny studiów wpędza ekspertów od edukacji w rozterkę. ...
SYGNAŁY - UWAGA NA PREPARATY ZIOŁOWE!
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Październik 2000
Władze amerykańskie są zaniepokojone zalewem rynku preparatami ziołowymi. Gdy 6 lat temu pisaliśmy na naszych łamach, że nie każdy "produkt naturalny" musi być zdrowy i bezpieczny, świat ogarniała wszechobecna moda na wszystko, co naturalne. ...
SYGNAŁY - ZE SŁOŃCEM W BAKU
MICHAŁ MIŚ Październik 2000
Pobity został rekord długości trasy przebytej przez pojazd napędzany energią słoneczną. Studenci z kanadyjskiego Queen's University wyruszyli w trasę w poprzek Kanady 1 lipca i po 29 dniach pokonali 7044 km. Dokonali tego skonstruowanym przez siebie ...
SYGNAŁY - PRZĘDŹ, JAK CI ZAGRAJĄ!
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000
Powszechnie uważa się, że pająki czyhają na owady, chwytając je w sieci i wysysając z nich soki. Bywa jednak odwrotnie. Niedawno o niezwykłym odkryciu doniósł tygodnik Nature. Dr William G. Eberhard z Universidad de Costa Rica badał larwy pewnego gatunku ...
SYGNAŁY - KOBIETY NIE CHCĄ MIĘŚNIAKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000
Dobra wiadomość dla przeciwników spędzania całych dni na siłowni. Badania przeprowadzone wśród studentów w USA, Austrii i Francji wykazały, że chcieliby oni być znacznie lepiej umięśnieni, niż są w rzeczywistości. Wprawdzie na uniwersytetach rzadko ...
SYGNAŁY - SOJOWY NAPĘD
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Oleje roślinne są doskonałymi zamiennikami paliw ropopochodnych. Być może już za kilkanaście lat wszyscy będziemy lać do baku roślinne paliwo. Ci, którzy mają silniki Diesla, w zasadzie mogą to robić już dziś, bo w niektórych krajach jest ono już do ...
SYGNAŁY - Z POKŁADU ISS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
W październiku na międzynarodowej stacji kosmicznej ma zamieszkać pierwsza załoga. Z dwuletnim opóźnieniem Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ISS powiększyła się o kluczowy rosyjski moduł Zwiezda. 12 lipca rakieta Proton wyniosła go na orbitę, a dwa tygodnie ...
SYGNAŁY - ŻEGNAJCIE FREONY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Dwutlenek węgla, amoniak i inne naturalne gazy zastąpią substancje używane dotąd w urządzeniach chłodniczych. W dzisiejszych czasach trudno wyobrazić sobie życie bez lodówki. Pompa cieplna, niezwykle przydatny wynalazek z początku XX wieku, umożliwiła ...
SYGNAŁY - ZORZA NA ZAWOŁANIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Silne fale radiowe mogą pobudzać jonosferę Ziemi do świecenia. Ludzki geniusz po raz kolejny dorównał Naturze - właśnie nauczyliśmy się tworzyć zorze w dowolnym miejscu na Ziemi. Do tego celu potrzebny jest jedynie duży radioteleskop, na przykład taki, ...
SYGNAŁY - PRAWY CUKIER I LEWE BIAŁKO
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Naukowcy rozwiązali zagadkę jednostronnej chiralności świata żywego. Istnieją związki chemiczne, których atomy mogą ułożyć się w cząsteczce w dwie równoprawne struktury, będące wzajemnym lustrzanym odbiciem. Tę właśnie cechę nazywamy chiralnością, a ...
SYGNAŁY - EKRANOWANIE GRAWITACJI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 2000
Podczas zaćmienia Słońca zaobserwowano zjawisko, którego istnienie przewidywano teoretycznie. W jednym z najbardziej prestiżowych czasopism fizycznych The Physical Review ukazała się praca sześciu uczonych chińskich z wynikami pomiarów natężenia pola ...
SYGNAŁY - PLATYNA I ZŁOTO Z KOSMOSU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 2000
Złoża najcenniejszych metali zawdzięczamy prawdopodobnie meteorytom. Już z prostych analiz geochemicznych wynika, że w warstwach powierzchniowych Ziemi powinno być bardzo mało żelaza - co najmniej 100 razy mniej niż jest. Skoro przed miliardami lat ...
SYGNAŁY - ROSYJSKI CZOŁG XXI STULECIA
BOGDAN MIŚ Październik 2000
Następca słynnego T-34 niebawem pojawi się na poligonach. Rosyjscy inżynierowie pracują nad zupełnie nowym czołgiem podstawowym o kryptonimie T-95. Powstaje on w Uralskiej Fabryce Wagonów w Niżnym Tagile. Wszystkie istotne parametry nowej konstrukcji ...
SYGNAŁY - MIESZKANKO NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 2000
Od kilku tygodni na jednej z wysp Arktyki znajduje się prototyp marsjańskiej bazy załogowej. Towarzystwo Marsjańskie jest prywatną organizacją, której statutowa działalność obejmuje inicjowanie, prowadzenie oraz promowanie i wspieranie wszelkich inicjatyw ...
SYGNAŁY - BARDZO DUŻE BUM
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000
W czerwcu w Polsce i kilku innych państwach Europy przeprowadzono największe na świecie sejsmiczne sondowanie skorupy ziemskiej. Eksperyment CELEBRATION 2000 (Central European Lithospheric Experiment Based on Refraction) trwał zaledwie miesiąc dzięki ...
SYGNAŁY - KTO DOŻYJE WIEKU XXII?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000
Nadchodzące stulecie najbardziej wydłuży czas życia najbogatszym. Wiek XX przedłużył średni czas życia mieszkańców krajów rozwiniętych o 30 lat. Najświeższe dane demograficzne wskazują, że w następnym stuleciu ludzie pożyją jeszcze dłużej. Instytut ...
SYGNAŁY - TWARDE JAK DIAMENT, SPRĘŻYSTE JAK METAL
MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000
Nowy materiał stworzyli polscy i rosyjscy uczeni. Wyprodukowany w Centrum Badań Wysokociśnieniowych PAN Unipres w Warszawie supertwardy kompozyt powstał w wyniku połączenia diamentu lub węglika krzemu z aluminium, miedzią lub cynkiem. Mikroskopijnej ...
SYGNAŁY - WIRUS WALCZY Z RAKIEM
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Nowa broń przeciw nowotworom? W leczeniu nowotworów osiągnięto już bardzo wiele, ciągle brakuje jednak "złotego leku" czy terapii gwarantującej wyzdrowienie. Być może sukces odniosą naukowcy z Ottawa University, którzy do walki z nowotworami ...
SYGNAŁY - GENETYCY I KOKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Biotechnologia bronią w wojnie z kolumbijskimi producentami narkotyków. Kolumbia od wielu lat poddawana jest silnej presji Stanów Zjednoczonych, domagających się radykalnych kroków w walce z wytwórcami i handlarzami narkotyków. Ostatnio do zmagających ...
SYGNAŁY - JABŁONIE W OGNIU ZARAZY
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Nadużywanie antybiotyków szkodzi nie tylko ludziom, ale również sadom. Już pierwsze eksperymenty z wykorzystaniem penicyliny wykazały, że stosowaniu antybiotyków towarzyszy powstawanie mikrobów opornych na ich działanie. Dziś mikroorganizmy niewrażliwe ...
SYGNAŁY - IDŹ ZŁOTO DO ZŁOTA
HELENA BIAŁKOWSKA Wrzesień 2000
Uruchomiono akcelerator, który przybliży fizyków do początku Wszechświata. 12 czerwca br. amerykańskim fizykom udało się po raz pierwszy doprowadzić do zderzeń dwóch przeciwbieżnych wiązek całkowicie zjonizowanych więc pozbawionych elektronów jąder ...
SYGNAŁY - MIKROFALE I KOMÓRKI
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2000
Mikrofale szkodzą robakowi. A ludziom? Czy niewielkie dawki promieniowania mikrofalowego (tego samego, które jest wykorzystywane w kuchenkach mikrofalowych i telefonii komórkowej) są całkowicie nieszkodliwe dla żywych organizmów? Do niedawna naukowcy ...
SYGNAŁY - POLSKIE IGRZYSKA OLIMPIJSKIE
ANDRZEJ GORZYM Wrzesień 2000
Projektantami zarówno stadionu olimpijskiego w Sydney, jak i medalu olimpijskiego są Polacy. Przed każdymi igrzyskami Komitet Organizacyjny Igrzysk rozpisuje konkurs na oficjalny plakat, maskotkę, medale - nagrodowy i pamiątkowy. W ostatniej edycji ...
SYGNAŁY - ENDOSKOP W PIGUŁCE
GRZEGORZ NALEPA Wrzesień 2000
Koniec dolegliwości związanych z badaniem żołądka? Badanie endoskopowe dostarcza wielu cennych informacji o tym, co dzieje się w przełyku, żołądku i jelitach. Lekarz wprowadza wtedy długi, giętki kabel do przełyku albo jelit pacjenta i przez specjalną ...
SYGNAŁY - OKO ZA ZĄB
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Uczeni są już na tropie genetycznych przyczyn powstawania nowych gatunków. Podczas tegorocznego zjazdu amerykańskiego Towarzystwa Biologii Rozwoju (Society for Developmental Biology) omawiano postępy badań nad rozwojem różnych organizmów. Mówiono m.in. ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 września o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 września o 23:00, 30 wrześniao 22:00 i 15 października o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ...
SYGNAŁY - WIĘCEJ MINUSÓW NIŻ PLUSÓW
MARIA SUPRANOWICZ Wrzesień 2000
Po roku reformowania edukacji widać więcej jej wad niż zalet. Z przeprowadzonego w czerwcu przez CBOS sondażu wynika, że zaledwie 9% ankietowanych ocenia wprowadzaną reformę pozytywnie. Wśród zalet wymieniano przede wszystkim zmiany w programach i sposobie ...
NOWY WYMIAR KINA
MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000
IMAX to połączenie dawki bardzo mocnych wrażeń i treści edukacyjnych. Kino, które stara się stworzyć całkowitą iluzję rzeczywistości. Przekrój budynku kina IMAX w Muzeum Innowacji – San Jose, Kalifornia. Sferyczny kształt ekranu powoduje, że ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 2000
Najwyższa góra świata Każdy wie, że najwyższą górą świata jest Mount Everest. A jednak... Wszystko zależy od tego, jak mierzyć jej wysokość. Jeśli od poziomu morza, rzeczywiście bije wszystkie inne pagórki. Jeśli jednak zmierzymy odległość jej wierzchołka ...
SYGNAŁY - NAPRAWIANIE MÓZGU
BARBARA PRATZER Wrzesień 2000
Czy komórki macierzyste mózgu okażą się skuteczne? Wiadomo, że neurony mogą się regenerować tak, jak komórki skóry czy wątroby. Problem w tym, że spontaniczny proces regeneracji jest mało wydajny. Ostatnie badania przeprowadzone przez uczonych z Vancouver ...
SYGNAŁY - KSIĘŻYC RZĄDZI OCEANEM
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000
Gdzie naprawdę podziewa się energia przypływów i odpływów morza? Jak się ostatnio okazało w przypadku krążącego wokół Jowisza księżyca Io, planety mogą przekazywać swoim naturalnym satelitom znaczne ilości energii w postaci pływów grawitacyjnych. Polega ...
SYGNAŁY - GALAKTYKI JAK AMEBY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Teleskop rentgenowski Chandra sfotografował akt pochłaniania małej galaktyki przez olbrzymią galaktykę z czarną dziurą w środku. W tle dobrze u nas widocznego gwiazdozbioru Perseusza, 320 mln lat świetlnych od Słońca, leży olbrzymia gromada galaktyk ...
SYGNAŁY - PENTIUM 4 NA RYNKU
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2000
Intel znowu na czele wyścigu producentów mikroprocesorów. Pod koniec czerwca, gdy agencje podały, że jesienią br. pojawi się na rynku nowy mikroprocesor Pentium 4, nie można było połączyć się z witryną internetową firmy Intel. Układ ten znany był dotychczas ...
SYGNAŁY - WYGIĘTY KAPELUSZ ZIEMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 2000
Nowy dowód na poparcie hipotezy o powstaniu Księżyca wskutek zderzenia. Tak mógł wyglądać układ Ziemia-Księżyc tuż po uformowaniu się Księżyca Coraz więcej wskazuje na to, iż Księżyc ma około 4.5 mld lat i powstała w wyniku kolizji Ziemi z ciałem ...
SYGNAŁY - AGRESJA NIE POPŁACA
BARBARA PRATZER Wrzesień 2000
Drastyczne metody leczenia raka piersi wcale nie są najlepsze. Choć postępy w leczeniu chorób nowotworowych są wyraźne, wciąż zdarzają się przypadki, z którymi trudno sobie poradzić. Do takich należą nowotwory późno wykryte, które dają przerzuty. W ...
SYGNAŁY - NIE JESTEŚMY BEZPIECZNI
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Wrzesień 2000
Polacy czują się zagrożeni. Czy dla skutecznego zwalczania przestępczości należy zaostrzyć kary? Od początku lat dziewięćdziesiątych zdecydowana większość badanych (70%) postrzega Polskę jako kraj, w którym nie żyje się bezpiecznie. A jeszcze w roku ...
SYGNAŁY - ATOL BIKINI ZAPRASZA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000
Słynny na cały świat poligon nuklearny - rajem dla płetwonurków. Atol Bikini od pół wieku budzi ponure skojarzenia z ziemią przeklętą i skażoną po wieczne czasy, jak twierdzili wrogowie USA, próbnymi wybuchami jądrowymi. Tymczasem, zgodnie z przewidywaniami ...
SYGNAŁY - DOBRZY ŚPIEWACY W CENIE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Wrzesień 2000
Samice wielu ptaków wybierają sobie partnera, który ładnie śpiewa i ma bogaty repertuar. Biologia ewolucyjna każe doszukiwać się zysków, jakie ma samica kojarząca się z samcem, który zna więcej rodzajów pieśni. Zarówno dla jaskółki dymówki, jak i trzciniaka ...
SYGNAŁY - NOWY SUPERKOMPUTER FIRMY IBM
BOGDAN MIŚ Wrzesień 2000
Znów przekroczono kolejną barierę: 12.3 bln operacji na sekundę. Firma IBM doniosła w ostatnim dniu czerwca o oddaniu do użytku najszybszego superkomputera świata. Maszyna o nazwie ASCI White (od Advanced Strategic Computing Initiative) wykonuje 12.3 ...
SYGNAŁY - BUTY PEŁNE ENERGII
MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2000
Jeśli pomysł się sprawdzi, zbankrutują producenci bateryjek. Zespół angielskich naukowców pod kierownictwem dr. Jima Gilberta z uniwersytetu w Hull skonstruował buty, które wytwarzają energię elektryczną. W podeszwach nowego obuwia zostały zainstalowane ...
SYGNAŁY - ZDROWE KOMARY?
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2000
Już niedługo malaria będzie musiała poszukać sobie nowego gospodarza. Na malarię cierpi obecnie około 400 mln ludzi i liczba ta ciągle rośnie. Wciąż nie ma jeszcze skutecznej szczepionki przeciwko pierwotniakom wywołującym tę chorobę . Coraz częściej ...
SYGNAŁY - ZMIENNE KLIMATY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 2000
O klimacie Ziemi wiemy coraz więcej, ale proste mechanizmy nie wystarczają do opisu obserwacji. Czy klimat to tylko złożony zestaw cykli o różnym okresie? Lekcję pokory przynosi kilka ostatnio opublikowanych prac naukowych. Wynika z nich, że obserwowana ...
SYGNAŁY - LEPIEJ TRZYMAĆ SIĘ Z DALA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Wrzesień 2000
Linie wysokiego napięcia zagęszczają aerozolowe zanieczyszczenia. Od dawna mówi się, że niezdrowo mieszkać pod linią wysokiego napięcia lub w jej pobliżu. Przy okazji często myli się emitowane przez te linie promieniowanie elektromagnetyczne z promieniowaniem ...
SYGNAŁY - WIRTUALNY WSZECHŚWIAT
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2000
W maju br. astronomowie australijscy udostępnili internautom wyniki wieloletnich obserwacji odległych galaktyk. Od 7 lat zespół ponad 30 naukowców z 11 instytucji pracuje nad sporządzeniem trójwymiarowej mapy Wszechświata. Celem tego przedsięwzięcia ...
SYGNAŁY - PIRACTWO KOMPUTEROWE W EUROPIE
BOGDAN MIŚ Sierpień 2000
Producenci oprogramowania stracili w ubiegłym roku w Europie 3.6 mld dolarów. Polska znalazła się na liście krajów niebezpiecznych. Z ostatniego raportu Business Software Alliance, międzynarodowej organizacji zajmującej się tym problemem, wynika, ...
SYGNAŁY - GORĄCE NARODZINY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Na Pacyfiku pojawiła się nowa wulkaniczna wyspa. Podmorskie wulkany, licznie występujące na dnie wszystkich oceanów świata, w większości wygasły. Jeśli ich stożki mieszczą się całkowicie pod wodą, nazywa się je gujotami. Gdy zaś wychodzą na powierzchnię, ...
SYGNAŁY - SENNE NEURONY
BARBARA PRATZER Sierpień 2000
Coraz bliżej do zgłębienia tajemnicy snu. Choć nie istnieją ludzie, którzy mogliby się obejść bez snu, wciąż dokładnie nie wiadomo, dlaczego zasypiamy. Przypuszcza się, że odpowiedzialne za to neurony znajdują się w przedniej części podwzgórza. Ostatnio ...
SYGNAŁY - JAK POWSTAJĄ PRZERZUTY NOWOTWORÓW?
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000
Naukowcy poznali grupę białek podejrzanych o rozprzestrzenianie się komórek rakowych. Komórki nowotworów złośliwych mnożą się w niekontrolowany sposób i atakują inne narządy, tworząc w nich ogniska przerzutowe. Rozregulowanie podziałów komórek rakowych ...
SYGNAŁY - WIRUSY ATAKUJĄ KOMÓRKI?
MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000
W Hiszpanii pojawiły się ostatnio doniesienia o wirusie, który atakuje telefony komórkowe. Sprawcą tego nieszczęścia miał być wirus Timofonica, który pojawił się ostatnio w hiszpańskich komputerach jako załącznik do plików przesyłanych pocztą e-mail. ...
SYGNAŁY - MARS Z BLISKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
NASA udostępniła ponad 20 tys. nowych zdjęć Marsa, w tym śladów wody na jego powierzchni. Sonda Mars Global Surveyor (MGS) wystartowała 7 listopada 1996 roku i dotarła do Marsa 12 września roku następnego. Jako sztuczny księżyc Czerwonej Planety okrążyła ...
SYGNAŁY - CMENTARZ NA KSIĘŻYCU?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Amerykańska firma Celestis oferuje klientom pochówek na Srebrnym Globie. Za 12.5 tys. dolarów już w przyszłym roku będzie można pochować się lub kogoś na Księżycu. Zapewnia o tym firma Celestis, prowadząca zaawansowane rozmowy z największym komercyjnym ...
SYGNAŁY - ILE WAŻY ZIEMIA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Nowe pomiary uściśliły wartość stałej grawitacyjnej i masę naszej planety. Stała grawitacyjna, oprócz stałej Plancka i prędkości światła, to jedna z najważniejszych wartości stałych w fizyce. Dzięki niej potrafimy precyzyjnie obliczać m.in. masy planet ...
SYGNAŁY - SUKCES TERAPII GENOWEJ
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000
Dzięki genoterapii dwoje francuskich dzieci powraca do zdrowia. Niedawno cały świat przekonał się, że terapia genowa metoda leczenia polegająca na wprowadzaniu genów terapeutycznych do komórek pacjenta może wiązać się z poważnymi skutkami ubocznymi. ...
SYGNAŁY - KLONOWANIE ODMŁADZA?
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2000
Czy sklonowany człowiek mógłby dożyć 200 lat? Najnowsze wyniki zdają się to potwierdzać... Trzy lata temu przyszła na świat słynna owieczka Dolly pierwszy sklonowany ssak. Przypomnijmy: klonowanie polega na tworzeniu nowego organizmu na podstawie informacji ...
SYGNAŁY - CHIŃCZYCY I ARCHEOLOGIA
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2000
Władze Chin coraz więcej uwagi poświęcają badaniom archeologicznym. Chiny, na których terenie powstała jedna z czterech najstarszych cywilizacji świata (oprócz mezopotamskiej, egipskiej i indyjskiej), nie mogą pochwalić się tak wieloma znaczącymi odkryciami ...
SYGNAŁY - BIAŁA PLANETA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Wbrew wcześniejszym przypuszczeniom Ziemia prawdopodobnie nigdy całkowicie nie zamarzła. 10 lat temu amerykański geolog Joseph Kirschvink wysunął hipotezę, że zlodowacenia, których ślady zachowały się w skałach sprzed kilkuset milionów lat, były całkowite ...
SYGNAŁY - WIELE HAŁASU O NIC?
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000
Wszystkie media świata podały, że zakończono sekwencjonowanie genomu człowieka. Całość ludzkiego DNA mieliśmy poznać w 2005 roku. Tymczasem już pod koniec czerwca br. przedstawiciele międzynarodowego Projektu Badania Ludzkiego Genomu (Human Genome ...
SYGNAŁY - ŁATWY CEL
MARCIN KOTAS Sierpień 2000
Co sprawia, że komary wolą kąsać ciężarne kobiety? Opublikowane w Lancecie wyniki badań wskazują, iż ciężarne kobiety są znacznie bardziej pociągające dla komarów niż pozostali ludzie. Stwierdzono, że są one dwukrotnie częściej kąsane przez te dokuczliwe ...
SYGNAŁY - SAMOCHÓD Z INTERNETU
MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000
Szwajcarska firma Rinspeed Design zaszokowała na targach motoryzacyjnych w Genewie nowym samochodem Tatoo.com. Szwajcarski pojazd, bo raczej to określenie pasuje do Tatoo.com, to uosobienie możliwości nowoczesnej techniki i wzornictwa przemysłowego. ...
SYGNAŁY - SAMOLOT PRZYSZŁOŚCI
JERZY LIWIŃSKI Sierpień 2000
Za 5 lat Airbus A3XX będzie największym samolotem pasażerskim. Analitycy największych producentów lotniczych szacują, że w najbliższym dwudziestoleciu światowa flota samolotów pasażerskich podwoi się i będzie liczyć około 23 tys. maszyn zawierających ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 2000
Postępy śmiechologii Zespół Badania Bliźniąt (Twins Research Unit) przy szpitalu Św. Tomasza w Londynie zajmuje się głównie badaniem takich problemów, jak osteoporoza, artretyzm czy choroba naczyń wieńcowych. Niedawno jednak, pewnie z tęsknoty za jakimś ...
SYGNAŁY - GENY Z WYKOPALISK
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000
Badania genetyczne pozwalają odtworzyć, jak niedźwiedzie brunatne zasiedlały Alaskę. Analiza kopalnego DNA jest ostatnio popularną dziedziną nauki. Dotychczas jednak naukowcy zajmowali się głównie analizą pokrewieństw między niedawno wymarłymi a współcześnie ...
SYGNAŁY - NIE TAKIE ZDROWE - JAK GŁOSZĄ MEDIA.
MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000
Dziennikarze wyolbrzymiają zalety nowych leków. Według autorów raportu opublikowanego w New England Journal of Medicine większość artykułów o nowych lekach ukazywała jedynie korzyści, ignorując jednocześnie ryzyko i skutki uboczne ich stosowania. ...
SYGNAŁY - DIETA SPOSOBEM NA RAKA?
BARBARA PRATZER Sierpień 2000
Zapobieganie nowotworom jelita grubego jest trudniejsze, niż się wydawało, ale warto zdrowo się odżywiać. O tym, że dieta uboga w tłuszcze, za to bogata w pełnoziarniste produkty zbożowe, jest bardzo zdrowa, wiedzą wszyscy. Jej wartość polega nie tylko ...
SYGNAŁY - WYMIERANIE-ODRADZANIE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Sierpień 2000
Jak szybko życie odbudowuje straty po epizodach wymierania? Właściwie nie wiadomo, dlaczego nigdy szczegółowo nie zbadano procesu odradzania się życia. Większość prac koncentrowała się na wymieraniach, zwłaszcza zaś na tych największych. Dotychczas ...
SYGNAŁY - KARNE POD LUPĄ
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000
Dotąd rzutami karnymi zajmowali się jedynie piłkarze. Teraz dołączyli do nich także naukowcy. Każdy kibic wie, że nie ma bardziej dramatycznego rozstrzygnięcia piłkarskiego meczu niż rzuty karne. Piłka ustawiona 11 m od bramki. O sukcesie decyduje ...
SYGNAŁY - MOST PRZEZ PLAMĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Sfotografowano podwójny "most świetlny" nad jedną z wielkich plam słonecznych. W obszarze plamy słonecznej temperatura jest znacznie niższa niż w otoczeniu, zaś pole magnetyczne znacznie silniejsze. Stosunkowo niska temperatura sprawia, ...
SYGNAŁY - JUBILEUSZ RADIOASTRONOMII
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 2000
Największy działający przyrząd radioastronomiczny obchodzi swoje dwudziestolecie. W 1980 roku nieopodal miejscowości Socorro w stanie Nowy Meksyk oddano do użytku ogromny zestaw radioteleskopów, znany wśród astronomów pod nazwą VLA (Very Large Array). ...
SYGNAŁY - EXPO 2000 - BOCIANY, ŻUBRY I BOLESŁAW CHROBRY
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000
Drewniane chaty, białowieskie żubry i żupy solne atrakcją polskiego pawilonu. Na Expo 2000 - ostatnią wystawę światową w tym stuleciu - ściągają do Hanoweru tysiące zwiedzających. Wielu z nich także do polskiego pawilonu. Kontrowersyjny pomysł, aby ...
SYGNAŁY - BRAZYLIA OCIEKA RTĘCIĄ
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Lipiec 2000
Wszyscy wiemy o wypalaniu Puszczy Amazońskiej, ale nie wiemy, że jest także zatruwana rtęcią. W latach osiemdziesiątych naszego stulecia w dorzecze Amazonki ściągnął tłum bezrobotnych poszukujących złota. W przeciwieństwie do północnoamerykańskich poprzedników ...
SYGNAŁY - ILE GENÓW MA CZŁOWIEK?
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Po zsekwencjonowaniu chromosomu 21. można przypuszczać, że jest ich mniej, niż sądzono. Chromosom 21. jest bardzo mały, ale zakodowana w nim informacja genetyczna jest niezwykle interesująca dla lekarzy i biologów. Obecność dodatkowej kopii chromosomu ...
SYGNAŁY - ŁOSKOT PADAJĄCEGO ŚNIEGU
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2000
Bombardowanie płatkami śniegu dokucza zwierzętom wodnym? Czy możecie wyobrazić sobie delikatne, puszyste płatki śniegu opadające powoli na jezioro? Doprawdy trudno o bardziej piękną i nastrojową scenę. Tymczasem dla zwierząt wodnych będzie to widowisko, ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA KLĘSKA
MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000
Po dwóch latach splajtowała sieć telefonii satelitarnej Iridium. Kiedy w połowie 1998 roku powstało Iridium, wydawało się, że będzie to olbrzymi sukces. Tym bardziej iż projekt satelitarnej telefonii, firmowany m.in. przez Motorolę, pochłonął ponad ...
SYGNAŁY - KTO CZEGO SZUKA W SIECI?
MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000
AOL wygrywa w rankingach popularności. Według badań firmy Nielsen/NetRatings, przeprowadzonych w pierwszej połowie kwietnia, najczęściej odwiedzaną stroną w Internecie jest amerykański portal AOL, który w ciągu tygodnia obejrzało 25.7 mln osób. Drugie ...
SYGNAŁY - PODZIELONA ANTARKTYDA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Zachodnia i wschodnia Antarktyda są odrębnymi płytami tektonicznymi. Badania geofizyczne przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców dowiodły istnienia starej strefy rozszerzania się skorupy ziemskiej, dzielącej Antarktydę na dwie części. Odkrycie ...
SYGNAŁY - CHANDRA W ROLI DALMIERZA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Orbitalny teleskop rentgenowski nową metodą wyznaczył odległość do jednej z galaktycznych czarnych dziur. Wyznaczanie odległości obserwowanych obiektów przysparza astronomom wielu kłopotów. Metodą bezpośrednią za pomocą kosmicznego odpowiednika ziemskiej ...
SYGNAŁY - GENY STAROŚCI
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Co jest główną przyczyną starzenia się komórek i organizmów? Przewlekłe uszkodzenie materiału genetycznego, spowodowane przez wieloletnie gromadzenie się mutacji w DNA komórek? Stopniowe skracanie telomerów zakończeń chromosomów, które działają jak ...
SYGNAŁY - GADAJĄCY APARAT
MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000
Nowy Olympus pozwala nagrywać krótkie filmiki o cyfrowej jakości. W USA pojawi się niedługo nowy cyfrowy aparat fotograficzny firmy Olympus, który nie tylko pozwala wykonywać wysokiej jakości zdjęcia o rozdzielczości do 2048 x1536 pikseli, ale również ...
SYGNAŁY - CZY MIĘSO Z GRILA POWODUJE RAKA?
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2000
Podczas biesiady na łonie natury lepiej unikać mięs pieczonych na grilu lub ognisku. Do takich wniosków doszli uczestnicy niedawnej konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Badań nad Rakiem (American Association for Cancer Research). Przedstawiono na ...
SYGNAŁY - MAPY Z AUTOMATU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
W USA pojawią się niedługo pierwsze automaty z mapami na zamówienie. To marzenie każdego turysty. Wystarczy podać interesujący nas obszar, zaznaczyć, co nas interesuje na mapie, i po chwili wyjąć z podajnika gotowy produkt. Tak mają działać skomputeryzowane ...
KRÓLEWSKIE PTAKI
KAZIMIERZ WALASZ Lipiec 2000
Z czym kojarzy się majestatyczny, biały łabędź? Zapewne nie z tradycyjnym wigilijnym posiłkiem... Tymczasem jeszcze sto lat temu łabędzie były w Anglii cenionym świątecznym przysmakiem. Mieszkańcy Wysp Brytyjskich słyną z przywiązania do tradycji. Jej ...
SYGNAŁY - TAJEMNICE WIRTUALNEJ MONETY
BOGDAN MIŚ Lipiec 2000
Matematyk z Cambridge wykazał, że cienka warstwa powietrza odgrywa decydującą rolę w zjawisku wirowania monety. Kiedy nadamy monecie ruch obrotowy wokół osi, puszczając ją na powierzchni stołu jak popularnego "bączka", ruch ten wskutek tarcia ...
CZERWONY LEPSZY
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 2000
Dawniej podejrzewano, że pomidory wywołują raka. Dziś przeciwnie - mówi się, iż chronią przed nowotworami i miażdżycą. Czy można w to wierzyć, skoro związane z tym badania finansują głównie producenci przecierów i sosów pomidorowych? Od dawna wiadomo ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 2000
Dzieci siedmiu matek... Wszyscy Europejczycy są potomkami siedmiu kobiet, które przybyły na nasz stary kontynent w rozmaitym czasie w ciągu ostatnich 45 tys. lat. Tak przynajmniej twierdzi prof. Bryan Sykes z Oxford University w Anglii. Sykes, zajmujący ...
SYGNAŁY - PORNOGRAFIA NA CENZUROWANYM
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 2000
Świerszczyki zbyt łatwo dostępne Pornografia wzbudziła u nas ostatnio falę gorących dyskusji. Sejm uchwalił całkowity zakaz produkcji i rozpowszechniania pornografii, jednak nie podpisał jej prezydent. Ankieterzy CBOS-u zadali Polakom pytania dotyczące ...
SYGNAŁY - ZAKRĘCONE SERCE
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Nasza pompa życia jest bardziej skomplikowana, niż się wydawało. Serduszka rysowane przez zakochanych nie mają wiele wspólnego z prawdziwym, bardzo skomplikowanym kształtem ludzkiego serca. Ta rytmicznie kurcząca się pompa mięśniowa jest zbudowana z ...
SYGNAŁY - W MOCNYM USCISKU EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Sonda NEAR krąży obecnie zaledwie 50 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy dodano dla upamiętnienia amerykańskiego pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) została 14 lutego br. pierwszym w historii ...
SYGNAŁY - I LOVE STORY...
BOGDAN MIŚ Lipiec 2000
5 maja 2000, piątekAtakuje nowy wirus poczty elektronicznej W Internecie pojawił się nowy wirus pocztowy. Rozprzestrzenia się w postaci listu elektronicznego z tematem "ILOVEYOU". W treści zawiera tekst "kindly check the attached LOVELETTER ...
SYGNAŁY - OGNIWA PALIWOWE CORAZ REALNIEJSZE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Wynaleziono katalizator pozwalający spalać węglowodory w całkowicie czysty sposób. Choć co dzień spalamy w silnikach samochodowych i kuchenkach gazowych ogromne ilości węglowodorów, nie wiemy dokładnie, jak przebiega proces spalania tych związków z ...
SYGNAŁY - ZORZA POLARNA W TROPIKACH
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
Kwietniowa zorza była widoczna od bieguna północnego niemal po zwrotnik Raka. Bieżący rok jest okresem wzmożonej aktywności Słońca, która właśnie teraz osiąga swe kolejne maksimum. Naszą gwiazdę dzienną pokrywają wyjątkowo liczne i wyjątkowo duże plamy, ...
SYGNAŁY - CZY TELEFONY KOMÓRKOWE SZKODZĄ ZDROWIU?
MICHAŁ MIŚ Lipiec 2000
Mimo braku podstaw do stwierdzenia szkodliwości telefonów komórkowych, naukowcy radzą ostrożność. Po trwających prawie rok w Wielkiej Brytanii badaniach wpływu fal emitowanych przez telefony komórkowe na ludzkie zdrowie grupa angielskich naukowców doszła ...
SYGNAŁY - NIEPEWNE LODY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Globalne ocieplenie nie grozi nam potopem. Klimatolodzy od lat straszą ludzkość perspektywą potopu, spowodowanego globalnym ociepleniem: czapy polarne obu biegunów zaczną topnieć, podnosząc poziom oceanów i zatapiając niżej położone obszary lądu. Nie ...
SYGNAŁY - NIESTAŁE WNĘTRZE ZIEMI
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Lipiec 2000
Z ostatnich badań wynika, że jądro Ziemi wygląda trochę inaczej, niż dotychczas przypuszczali geolodzy. Promień naszej planety wynosi około 6370 km. Nawet więc najgłębsze wiercenia sięgające kilkunastu kilometrów nie są w stanie nic powiedzieć o wnętrzu ...
SYGNAŁY - ZAGINIONE ŚWIĄTYNIE
BZ Lipiec 2000
Polscy archeolodzy dokonali sensacyjnego odkrycia w Sudanie. Między III a IV kataraktą na Nilu znaleziony został duży zespół kultowy położony na obydwu brzegach rzeki, miasto i cmentarzysko z czasów panowania królestwa Kusz (X wiek p.n.e.-IV wiek n.e.). ...
SYGNAŁY - POLOWANIE W KOSMOSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 2000
W drobinach pyłu międzygwiazdowego Stardust znalazł cząsteczki związków organicznych. Sonda Stardust, która opuściła Ziemię 7 lutego 1999 roku, zmierza ku komecie Wild 2. Cel podróży ma osiągnąć dopiero za 4 lata, lecz już teraz realizuje swój program ...
SYGNAŁY - ODWLEKANIE HUNTINGTONA
GRZEGORZ NALEPA Lipiec 2000
Nie ma jak aktywne, urozmaicone życie. Pląsawica Huntingtona to przewlekłe, uwarunkowane genetycznie uszkodzenie mózgu. Do objawów tej choroby należą postępujące otępienie psychiczne i różne objawy neurologiczne, na przykład mimowolne ruchy kończyn. ...
SYGNAŁY - OKRZEMKI I LASY PRZECIW OCIEPLENIU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
Sezonowe zakwity planktonu wokół Antarktydy sprawnie usuwają z powietrza dwutlenek węgla. Dwutlenek węgla jest tak samo ważny dla roślin zielonych, jak tlen dla zwierząt i ludzi służy do oddychania. Atmosferyczne stężenie tego gazu, obarczanego winą ...
SYGNAŁY - OZON WYMARZŁ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 2000
W tym roku nad Arktyką znów jest bardzo mało ozonu. W kwietniu br. zakończono szeroko zakrojone badania nad czynnikami warunkującymi stężenie stratosferycznego ozonu nad Arktyką. Każdej zimy nad biegunem północnym tworzy się rozległy, zimny i powolny ...
SYGNAŁY - WSZYSTKIM PO RÓWNO
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000
Coraz więcej Polaków jest przeciwnych rosnącemu zróżnicowaniu zarobków i rozwarstwieniu społecznemu. Polacy są niemal powszechnie (81%) przekonani o tym, że aby osiągnąć w naszym kraju dobrobyt, należy wysoko wynagradzać tych, który dobrze pracują. ...
SYGNAŁY - UBRANY W KOMPUTER
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Hełm zamiast monitora? Wearable computing to technologia, która dopiero zaczyna schodzić pod strzechy. Wykorzystywana do tej pory jedynie w przemyśle, wojskowości i medycynie ma szansę już niedługo podjąć rywalizację przenośnymi notebookami. Jej idea ...
SYGNAŁY - SAMCE LUBIĄ DUŻY ODWŁOK
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Od dawna wiadomo, że to kobiety rządzą światem. A ich figura jest zawsze w cenie. Te dwie stare prawdy potwierdzili ostatnio amerykańscy entomolodzy. U ogromnej większości zwierząt na Ziemi zaloty spadają na głowę samca. Musi zrobić wszystko, żeby przypodobać ...
SYGNAŁY - BAKTERIE Z PIEKŁA RODEM
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
Rodzina ekstremofilów powiększyła się o nowego członka. Wyobraźmy sobie podziemny zbiornik wodny podgrzany do 40°C, pełen różnych związków chemicznych (m.in. trujących pochodnych arsenu) i tak silnie zakwaszony, że pH zbliża się w nim do zera. Teoretycznie ...
SYGNAŁY - TRĄBA POWIETRZNA NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Wyjaśniono zagadkę ciemnych kresek na powierzchni Czerwonej Planety. Sonda Mars Global Surveyor (MGS), która od września 1997 roku krąży wokół Marsa, wielokrotnie znajdowała na jego powierzchni dziwne, ciemne zygzaki o długości dochodzącej do kilku ...
SYGNAŁY - KOMPUTEROWE OLBRZYMY
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Co szósty europejski superkomputer znajduje się w Polsce. Jak podaje Komitet Badań Naukowych, w naszym kraju pracują już 24 takie maszyny. Najpotężniejsza z nich, Cray SV1 - 1A, stoi w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego przy Uniwersytecie ...
SYGNAŁY - NAPRAWA DNA I P53
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
O tym, jak białko p53 chroni komórkę przed transformacją nowotworową, napisano tysiące prac naukowych. Wszyscy wiedzą, że p53 wykrywa błędy w DNA i zatrzymuje cykl komórkowy, żeby uszkodzona komórka mogła spokojnie naprawić swój genom, a w przypadku ...
SYGNAŁY - BEZPAŃSKIE PLANETY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
W mgławicy Oriona odkryto planety, które nie krążą wokół żadnej z gwiazd, lecz błądzą w przestrzeni kosmicznej. Gwiazda to obiekt, którego wnętrze jest na tyle gorące, że mogą w nim zachodzić reakcje syntezy helu z wodoru, nazywane też nieściśle "spalaniem" ...
SYGNAŁY - GDZIE STUDIOWAĆ?
MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 2000
W kwietniu ogłoszono ranking najlepszych polskich uczelni. Od dawna wiadomo, że ukończenie uczelni powszechnie uznawanej za bardzo dobrą pozwala jej absolwentom śmielej poszukiwać pracy. Jakie szkoły zostały uznane za najlepsze w ogólnopolskim Rankingu ...
SYGNAŁY - NADCHODZI MIKROREWOLUCJA
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Dyski o pojemności 500 GB wkrótce wyznaczą nowy standard w domowej elektronice. Już niedługo w domowych urządzeniach audio i wideo pojawią się tanie, miniaturowe dyski o dużej pojemności. Już teraz zastąpiły pamięci typu flash w kilku aparatach cyfrowych, ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 2000
Morowe pazury W wielu ludzkich mitach i ludowych opowieściach długie paznokcie (a także szpony i pazury) mają zdecydowanie negatywne konotacje, choć w pewnych kulturach są też traktowane jako dowód elegancji i wysokiej hierarchii społecznej. Niedawny ...
SYGNAŁY - TRAGEDIA PIONOWZLOTU
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Czy katastrofa Ospreya wpłynie na dalsze losy tych samolotów? Należący do amerykańskiej piechoty morskiej pionowzlot MV-22 Osprey uległ katastrofie podczas nocnych ćwiczeń desan-towych. Zginęło 15 żołnierzy i 4 członków załogi. Według niektórych świadków ...
SYGNAŁY - MUCHA CHORA NA PARKINSONA
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
Naukowcy chcą badać leki na takich owadach, które mogą pomóc ludziom. Choroba Parkinsona jest spowodowana uszkodzeniem pewnych komórek nerwowych mózgu. Poziom dopaminy (neuroprzekaźnika wydzielanego przez te komórki) spada, więc układ nerwowy przestaje ...
SYGNAŁY - ZATRZYMAĆ EBOLĘ
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Zaświtała wreszcie nadzieja na lek przeciwko morderczemu wirusowi. Wirus Ebola znany jest od prawie ćwierć wieku jako niezwykle groźny zabójca mieszkańców Afryki. Pomimo to do dziś uczeni nie znaleźli lekarstwa na wywoływaną przezeń gorączkę krwotoczną. ...
GLOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 czerwca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 maja o 23:00, 30 czerwca o 22:00 i 15 lipca o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
SYGNAŁY - GENOMIKA ZAMIAST ANTYBIOTYKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Obietnice badaczy genomów zaczynają się spełniać. Analiza całych genomów różnych organizmów może dostarczyć bezcennej wiedzy o molekularnych podstawach życia. Naukowcy obiecują niezliczone korzyści wynikające ze znajomości całego DNA żywych istot: dotrzemy ...
SYGNAŁY - PALACZOM POD ROZWAGĘ
BARBARA PRATZER Czerwiec 2000
Ważna informacja dla tych, którzy chcą rzucić palenie i potrzebują dodatkowej motywacji. Wiadomo, że palacze papierosów bardziej narażeni są na choroby układu krążenia, nowotwory złośliwe, zwłaszcza płuc i krtani, przewlekły nieżyt dróg oddechowych. ...
SYGNAŁY - ŻEGLUJĄC MIĘDZY GWIAZDAMI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 2000
Poruszające się z prędkością 25 km/s Słońce wzbudza falę uderzeniową. Łódka płynąca po stawie wzbudza falę o kształcie klina, tym węższego, im szybciej płynie. Podobną, lecz niewidoczną falę wzbudza w powietrzu samolot. Gdy przekroczy prędkość dźwięku, ...
SYGNAŁY - PODZIEMNY LAS
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000
W amerykańskim stanie Michigan odkryto las zagrzebanych w piachu świerków, które stoją tam od 10 tys. lat. Przypuszcza się, że drzewa zostały zasypane materiałem z roztapiającego się lodowca, który wtedy znajdował się zaledwie kilka kilometrów na północ ...
SYGNAŁY - INTELIGENTNY SKALPEL
BARBARA PRATZER Czerwiec 2000
Najlepszą metodą wyleczenia raka jest zupełne wycięcie guza. Onkolodzy nie mają wątpliwości, że radykalne wycięcie nowotworu najszybciej i najmniejszym kosztem dla zdrowia pacjenta likwiduje chorobę. Zarówno naświetlania, jak i chemioterapia obciążają ...
SYGNAŁY - PODRÓŻ W CZASIE
GRZEGORZ NALEPA Czerwiec 2000
Czy neandertalczyk był naszym przodkiem? Ostatnie odkrycie zasiało poważne wątpliwości. Jak wyglądały geny przodków człowieka? Przekonali się o tym rosyjscy naukowcy, którym udało się wyizolować materiał genetyczny ze zwłok neandertalczyka znalezionego ...
SYGNAŁY - ZIELE IGLASTE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Czerwiec 2000
Przodkowie świerka, sosny czy sekwoi stosowali strategię przetrwania raczej pokrzywy niż drzew. Rośliny iglaste są drzewami. Dobrze przecież znamy polskie świerki, syberyjskie limby, amerykańskie sekwoje czy libańskie cedry. Wszystkie te rośliny rosną ...
SYGNAŁY - CZARNA OWCA W PALIWIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2000
Niektóre substancje powszechnie dodawane do benzyny są szkodliwe. Od kiedy w latach osiemdziesiątych uznano, że należy ograniczać ilość szkodliwych związków chemicznych, wydobywających się z rur wydechowych samochodów, na całym świecie zaczęto wzbogacać ...
SYGNAŁY - CO WIEMY O MÓZGU?
BARBARA PRATZER Czerwiec 2000
Polacy lepsi od Włochów i Szwajcarów W Wielkiej Brytanii, we Włoszech, Szwajcarii i w Polsce przeprowadzono badania, które miały ujawnić, co przeciętny obywatel wie na temat chorób związanych z mózgiem. Wynika z nich, że niewiele. Dla nas pocieszające ...
SYGNAŁY - ELEKTRONICZNY STRAŻNIK
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2000
Zaobrączkowany więzień może korzystać z ograniczonej wolności. Były minister rządu JKM i gwiazda telewizji brytyjskiej, Jonathan Aitken, został niedawno wypuszczony z więzienia po odsiedzeniu siedmiu miesięcy z półtorarocznego wyroku za krzywoprzysięstwo ...
SYGNAŁY - ATAK NA MERLINA
KRZYSZTOF JERZYK Czerwiec 2000
Największa w Polsce księgarnia internetowa została kilkakrotnie zaatakowana przez hackerów. Merlin obchodził 1 kwietnia swoje pierwsze urodziny i z tej okazji przygotował prezent dla swych internetowych klientów. Być może splot dwóch dat, rocznicy powstania ...
SYGNAŁY - ENERGIA Z SADZAWKI
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2000
Czy pospolity glon może produkować paliwo rakietowe z wody i światła? Co zrobimy, gdy wyczerpią się zasoby węgla, ropy czy gazu i nie zmieni negatywne nastawienie do energetyki jądrowej? Albo gdy dalsze ich stosowanie zagrozi postępującą dewastacją ...
SYGNAŁY - WAŻNY GOŚĆ Z KOSMOSU
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 2000
Udało się odnaleźć szczątki dużego meteorytu, który spadł na Kanadę. Nocą 18 stycznia, nad terytorium Yukonu w północno-wschodniej Kanadzie pojawiła się kula ognia, ciągnąca za sobą pióropusz dymu. Huk, towarzyszący upadkowi meteorytu, słyszalny był ...
SYGNAŁY - NAGRODY IM. STEINHAUSA ROZDANE
REDAKCJA Maj 2000
Nagrody im. Steinhausa rozdane Redaktor naczelny Wiedzy i Życia (na zdjęciu po prawej) odebrał z rąk prof. Ewy Łętowskiej, przewodniczącej jury i prof. Janusza Hamana, członka rady i zarządu Polskiej Fundacji Upowszechniania Nauki nagrodę im. Hugona ...
SYGNAŁY - CHANDRA I CZARNE DZIURY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Teleskop rentgenowski Chandra wpadł na trop nietypowej czarnej dziury. W tle gwiazdozbioru Andromedy, 2 mln lat świetlnych od nas, znajduje się bliźniaczo podobna do naszej galaktyka spiralna, powszechnie nazywana Mgławicą Andromedy. Jest to jedna ...
SYGNAŁY - GRZYBY JAK KWIATY
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Maj 2000
Wilczomlecz sosnka jest bardzo pospolitą rośliną w całej Europie. Co roku na wiosnę z zagrzebanego w ziemi kłącza wyrasta gęsto ulistniona łodyga. W kwietniu lub maju na jej szczycie rozwijają się charakterystyczne żółte kwiatostany. Słodki nektar przyciąga ...
SYGNAŁY - SATELITARNY ANIOŁ STRÓŻ
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2000
Już w najbliższych latach określenie "zaginiony" może zniknąć z policyjnych kronik. Satelitarny system globalnej lokalizacji GPS [patrz: "Satelitarny przewodnik", WiŻ nr 4/2000] może pomóc nie tylko żeglarzom chcącym dokładnie ustalić ...
SYGNAŁY - RYBA TROJAŃSKA?
MISO Maj 2000
Czy jedna genetycznie zmodyfikowana ryba może doprowadzić do wyginięcia całej populacji jej niezmodyfikowanych braci i sióstr? Symulacje komputerowe przeprowadzone przez Williama Muira i Richarda Howarda z Purdue University w West Lafayette wskazują, ...
SYGNAŁY - TEMPERATURA SMAKU
GRZEGORZ NALEPA Maj 2000
Od czego zależy smak pożywienia? Kiedy coś jemy, pobudzamy nie tylko kubki smakowe, ale i receptory zapachu, temperatury, dotyku, a nawet bólu. Mózg tworzy wyobrażenie smaku na podstawie informacji docierających z tych wszystkich receptorów. Wyłączenie ...
SYGNAŁY - NASZ DRUGI KSIĘŻYC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Niedawno odkryto drugiego naturalnego satelitę Ziemi. Jest to niewielki obiekt, który porusza się po orbicie o kształcie podkowy. Procesy i zjawiska całkowicie sprzeczne z intuicją nie są wyłączną specjalnością teorii względności i mechaniki kwantowej. ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 2000
Skandynawskie wilki schodzą na psy Biolodzy ze szwedzkiego uniwersytetu w Uppsali znaleźli niedawno w pobliżu Oslo szczeniaka, który okazał się krzyżówką wilczycy i psa. Zważywszy, że w całej Skandynawii pozostało jeszcze 50-70 dziko żyjących wilków, ...
SYGNAŁY - ECHA SUPERNOWEJ 1987A
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
W Wielkim Obłoku Magellana jeden po drugim rozbłyskują fajerwerki - echa wybuchu supernowej. Zewnętrzne warstwy gwiazdy, która wybucha jako supernowa, rozbiegają się z prędkościami sięgającymi kilkudziesięciu tysięcy km/s. W zderzeniu z niemal nieruchomą ...
SYGNAŁY - LECZĄC, NIE SZKODZIĆ
AM Maj 2000
Chroniąc przewód pokarmowy przed wrzodami, można uzyskać dokładnie odwrotny efekt. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to grupa farmaceutyków znana każdemu, kto choć raz był przeziębiony, bolał go ząb czy głowa lub choruje np. na reumatyzm. Najpopularniejszym ...
SYGNAŁY - PRZECIĘTNY GENIUSZ
PIOTR KOSSOBUDZKI Maj 2000
Nawet mając przeciętny mózg, można dokonać genialnych odkryć. Naukowcy nie ustają w poszukiwaniu zależności pomiędzy budową mózgu a zdolnościami intelektualnymi człowieka. Chcąc rozwikłać tę zagadkę, uczeni zakonserwowali mózg Alberta Einsteina po śmierci ...
SYGNAŁY - BEZSENNY MÓZG
GRZEGORZ NALEPA Maj 2000
Zamiast zarywać noc przed egzaminem, lepiej się dobrze wyspać! Bezsenność jest szczególnie uciążliwa dla układu nerwowego. Większość narządów naszego organizmu może odpoczywać w stanie czuwania, ale kora mózgowa musi być gotowa do błyskawicznej reakcji ...
SYGNAŁY - WIWAT OTTON III
JACEK WRZESIŃSKI Maj 2000
1000 lat temu cesarz Otton III pokonał drogę z Ostrowa Lednickiego do Gniezna, pielgrzymując do grobu świętego Wojciecha. W czerwcu wyruszy orszak, aby przejść tę samą trasę. W czerwcu nad Jeziorem Lednickim stanie obóz, a w namiotach zamieszka około ...
SYGNAŁY - STERYLNA MARSJAŃSKA SIARKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Analizy izotopowe siarki z marsjańskich meteorytów wykazały, że nie nosi śladów działalności organizmów żywych. Gdy sonda Pathfinder zaczęła przesyłać pierwsze analizy chemiczne marsjańskich skał, wykonane przez jeżdżącego po okolicy Sojournera, naukowców ...
SYGNAŁY - ŚLADAMI SZMARAGDÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Dzięki badaniom izotopowym można określić, skąd pochodzą klejnoty. Szmaragdy od wieków są najbardziej poszukiwanymi kamieniami szlachetnymi, cenionymi nieraz wyżej od diamentów. Nic w tym dziwnego, bo klarowne, błyskające nasyconą zielenią jubilerskie ...
SYGNAŁY - TAJEMNICZE UCHO AMERYKI
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Echelon, system podsłuchowy z czasów "zimnej wojny", służy do śledzenia partnerów handlowych Stanów Zjednoczonych. W połowie lutego br. w Parlamencie Europejskim zawrzało. Tym razem jednak nie z powodu austriackiego rządu, ale elektronicznego ...
SYGNAŁY - AMERYKANIE PRZEZ SATELITĘ, ANGLICY PRAWIE ZA DARMO
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Microsoft stawia na komunikację internetową za pośrednictwem satelitów. W Wielkiej Brytanii dostęp do Internetu będzie darmowy. Amerykański gigant Microsoft postanowił jako pierwszy zaoferować dostęp do Internetu za pośrednictwem satelitów. W tym ...
SYGNAŁY - HOLOCEN ZUPEŁNIE ZWYCZAJNY?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Klimat ostatniego ciepłego okresu międzylodowcowego bardziej przypominał nasze czasy, niż dotąd przypuszczano. Ostatnie 10 tys. lat historii naszej planety, nazywane przez geologów holocenem, uważa się za okres niezwykłej stabilności klimatu. Pogląd ...
SYGNAŁY - WIRTUALNA TURYSTYKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Już niebawem, nie ruszając się z domu, można będzie poznać dowolny zakątek naszego globu. Ciekawie byłoby przejść się po wirtualnym Paryżu. Co prawda, w kawiarni można by wypić tylko wirtualną kawę, ale jakież wartości poznawcze niesie ze sobą możliwość ...
SYGNAŁY - SIEĆ SIĘGA W KOSMOS
BOGDAN MIŚ Maj 2000
W przyszłym roku zaczną działać satelity wyspecjalizowane w przekazywaniu danych internetowych. Arianespace - komercyjna gałąź Europejskiej Agencji Kosmicznej, poinformowała na początku lutego o porozumieniu z firmą iSKY z Denver w sprawie wprowadzenia ...
SYGNAŁY - ŚWIAT W KOMPUTERZE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 2000
Najdokładniejsza mapa świata jest już w drodze dzięki pomiarom radarowym wahadłowca Endeavour. Wahadłowiec Endeavour 22 lutego br. przywiózł na Ziemię około 10 TB danych (pojemność 15 tys. dysków CD-ROM), które posłużą do wykonania najdokładniejszej ...
SYGNAŁY - KOMPUTEROWA PIELĘGNIARKA
GRZEGORZ RAWICZ-MAŃKOWSKI Maj 2000
Ludzie w podeszłym wieku często wymagają pomocy i opieki. Czy robot może w tym wyręczyć rodzinę lub pielęgniarkę? Żyjemy coraz dłużej. Osiągnięcie wieku 80 lat w krajach rozwiniętych jest obecnie czymś zwyczajnym. Stajemy jednak przed problem: jak zapewnić ...
SYGNAŁY - NA GOLFA - W KASKU?
BARBARA PRATZER Maj 2000
Silne uderzenie piłką golfową w głowę może wywołać chorobę nawet po kilku latach. Do niedawna grę w golfa znaliśmy głównie z filmów, teraz kto chce go na to stać może sam spróbować, ponieważ pól golfowych wciąż w Polsce przybywa. Przed podjęciem decyzji ...
SYGNAŁY - SUPERZDROWE ZIEMNIAKI
MISO Maj 2000
Sztuczny gen powstały z połączenia genów jedwabnika oraz pszczoły może chronić ziemniak przed chorobami. Grupa naukowców z Victoria University w Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie stworzyła syntetyczny gen poprzez połączenie genu cekropiny jedwabnika z ...
SYGNAŁY - KOMÓRKA NA PALEC
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Firma Sagem zaprezentowała najbezpieczniejszy telefon komórkowy. Techniki znane do tej pory głównie z filmów o Jamesie Bondzie znajdują zastosowanie także w życiu codziennym. Jedną z nich jest system zabezpieczający telefon komórkowy przed niepowołanym ...
SYGNAŁY - BARDZIEJ WRAŻLIWI CZY UCIĄŻLIWI?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Maj 2000
Około 780 tys. Polaków, czyli mniej więcej co pięćdziesiąty z nas, leczy się w przychodniach lub szpitalach psychiatrycznych. Jaki jest nasz stosunek do chorych psychicznie? Niemal powszechnie sądzi się, że chorzy psychicznie to osoby częściej niż inne ...
SYGNAŁY - WIOSNA NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 2000
Sonda Mars Global Surveyor udokumentowała nadejście wiosny w podbiegunowych obszarach Marsa. W okolicy południowego bieguna Marsa wiosna zaczęła się na początku sierpnia 1999 roku i trwała prawie pół ziemskiego roku. Z jej nadejściem zaczęła sublimować ...
SYGNAŁY - BIZNESMENI O SIECI
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Menedżerowie z Europy Centralnej przewidują, że w ciągu najbliższych kilku lat Internet zdominuje komunikację w biznesie. Według badań dotyczących znaczenia Internetu w biznesie, które zostały przeprowadzone przez agencję Hauska & Fleishmann-Hillard ...
SYGNAŁY - CHEMIOTERAPIA GENOWA
GRZEGORZ NALEPA Maj 2000
Uczeni nie ustają w poszukiwaniu nowych sposobów leczenia raka. Terapia genowa - zwalczanie chorób związane z wprowadzaniem leczniczych genów do komórek - może posłużyć do udoskonalenia metod leczenia nowotworów. Naukowcy z Wiednia i Rostocku wykorzystali ...
SYGNAŁY - UNIWERSALNY CZAS INTERNETOWY
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Czy na wzór czasu GMT powstanie czas GET? Królewskie Obserwatorium w Greenwich już od blisko wieku jest źródłem oficjalnego pomiaru czasu dla naszego globu, a czas GMT (Greenwich Mean Time) wyznacza uniwersalny czas światowy, stanowiąc podstawę do określenia ...
SYGNAŁY - WENUS SPOD SANDOMIERZA
JAN FIEDORCZUK Kwiecień 2000
Figurka kobiety, znaleziona koło Sandomierza, liczy około 15 tys. lat. W Wilczycach (województwo świętokrzyskie) ekipa Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w czasie dwóch sezonów badań wykopaliskowych odkryła niezwykle cenne zabytki. Wśród około ...
SYGNAŁY - OKIENKA NA INDEKSIE?
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Chiny rozważają zakaz kupowania Windows 2000 i szykują własny system operacyjny. Według artykułu opublikowanego w "Yangcheng Evening News", rząd Chin rozważa wprowadzenie zakazu kupowania przez administrację państwową Windows 2000. Jest ...
SYGNAŁY - KUPER DINOZAURA
KAROL SABATH Kwiecień 2000
Czy niektóre drapieżne dinozaury są w istocie wtórnie nielotnymi praptakami? Wszystkie ptaki (oprócz praptaka) mają skrócony ogon, złożony ze zrośniętych kręgów, tworzących tzw. pygostyl. Artykuł pt. A pygostyle from a non-avian theropod w "Nature"[nr ...
SYGNAŁY - SĘDZIWE ROBALE
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
Ma ponad 2 m długości, ciało ukryte w rurkowatym pancerzyku. Nie ma układu pokarmowego, za to wypełniony jest symbiotycznymi bakteriami. Nazywa się Lamellibrachia i jest najdłużej żyjącym bezkręgowcem na Ziemi. Zamieszkuje dno Zatoki Meksykańskiej, ...
SYGNAŁY - DYSK TWARDY ZAMIAST KASETY
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Pierwszy na świecie odbiornik telewizyjny z cyfrową rejestracją programu. EchoStar Communications Corp. wspólnie z firmą WebTV Networks wyprodukowała pierwszy na świecie interaktywny odbiornik telewizji satelitarnej o nazwie DISHPlayer 500 z cyfrową ...
SYGNAŁY - HUBBLE ZNÓW SPRAWNY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Kosmiczny Teleskop Hubble'a powrócił do pracy po kilkumiesięcznej przerwie spowodowanej awarią żyroskopów. Tuż przed ostatnimi świętami Bożego Narodzenia załoga promu kosmicznego Discovery dokonała gruntownego remontu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. ...
SYGNAŁY - ŁADNY PTASZEK!
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
"Zaginione ogniwo" ewolucji zawdzięcza swe powstanie obrotności chińskich rolników i odrobinie kleju. W październiku ub.r., podczas konferencji prasowej, przedstawiciele National Geographic Society tryumfalnie obwieścili wielkie odkrycie. ...
SYGNAŁY - GENY PRZECIW NIEPAMIĘCI
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000
Czy terapia genowa pomoże chorym na Alzheimera? Choroba Alzheimera odbiera człowiekowi życie w wyjątkowo okrutny sposób, pozbawiwszy go uprzednio pamięci, godności i osobowości. W przebiegu tej choroby dochodzi do obumierania komórek mózgu zwanych neuronami ...
SYGNAŁY - MOLEKUŁA SAMOPOWIELAJĄCA SIĘ
JS Kwiecień 2000
Odkrycie Brytyjczyków potwierdza hipotezę, że życie mogło powstać z prostych cząsteczek organicznych zdolnych do reprodukcji. Zespół naukowców brytyjskich z University of Birmingham zsyntetyzował cząsteczkę o nie spotykanych dotąd właściwościach. Charakterystyczną ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2000
Kolejny krok ku nieśmiertelności Przed 25 laty uczeni z Uniwersytetu Mediolańskiego odkryli, że mieszkańcy wsi Limone sul Garda zawdzięczają swe wyjątkowo zdrowe serca nie tylko umiarkowanemu piciu wina chianti, lecz także pewnej obecnej w ich krwi ...
SYGNAŁY - NAJMŁODSZY GENIUSZ?
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Czteroletnia dziewczynka członkiem Mensy Czteroletnia Priya Purewal z Irving, przedmieścia Texas City, została przyjęta do międzynarodowego stowarzyszenia Mensa, skupiającego ludzi o bardzo wysokim ilorazie inteligencji. Przypomnijmy, że przeciętny ...
SYGNAŁY - BLIŻEJ POCZĄTKU WSZECHŚWIATA
ANDRZEJ GORZYM Kwiecień 2000
Fizykom udało się wytworzyć materię, jaka istniała zaledwie 10 mikrosekund po Wielkim Wybuchu. Na początku był Wielki Wybuch, który myśl teorii zwanej Modelem Standardowym - około 13-15 mld lat temu zainicjował wszystko, co do tej pory dzieje się ...
SYGNAŁY - SZANSA NA MIŁOŚĆ
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000
Wyżsi mężczyźni mają więcej potomstwa Jak twierdzi Richard Dawkins, autor Samolubnego genu (Prószyński i S-ka, 1996), żyjemy tylko po to, żeby przekazać następnym pokoleniom jak największą liczbę kopii naszego materiału genetycznego. Jeśli rozprzestrzenianie ...
SYGNAŁY - KOSZULKA ŻYCIA
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Nosząc "lifeshirt", chory może stale monitorować stan swojego układu krążenia. Od pewnego czasu znane jest coraz popularniejsze, także w Polsce stosowane w chorobach serca zdalne nadzorowanie pacjenta. Zazwyczaj problem rozwiązuje się ...
SYGNAŁY - ZNIKAJĄ OSTATNIE WĄTPLIWOŚCI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Sonda Galileo dostarczyła kolejnego dowodu na to, że jowiszowy księżyc, Europa, jest pokryty grubą warstwą wody w stanie ciekłym lub półpłynnym. W styczniu br. Galileo po raz kolejny zbliżył się do Europy, przelatując zaledwie 351 km nad nią i dokładnie ...
SYGNAŁY - BATERIA Z BAKTERII
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
Odnawialne źródła energii to nie tylko słońce czy wiatr. Prąd możemy otrzymywać także wykorzystując morskie mikroorganizmy. W artykule Kłopoty z akumulatorem ("WiŻ" nr 12/1999)prezentowaliśmy ostatnio całą gamę najnowocześniejszych ogniw elektrycznych. ...
SYGNAŁY - SAMOTNA CZARNA DZIURA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
W halo naszej Galaktyki znaleziono pierwszy przykład pojedynczej czarnej dziury o masie porównywalnej z masami gwiazd. Cztery lata temu w Cerro Tololo Interamerican Observatory (Chile) zaobserwowano kolejny przypadek mikrosoczewkowania grawitacyjnego. ...
SYGNAŁY - INTERFERON I MIAŻDŻYCA
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000
Do dziś nie wiadomo, co jest prawdziwą przyczyną powstawania miażdżycy. Zmiany charakterystyczne dla miażdżycy, takie jak zwiększenie grubości wewnętrznej warstwy tętnicy, w której pojawiają się ogniska tłuszczowe, można stwierdzić już u dwudziestoletnich ...
SYGNAŁY - PRZEWIDYWALNA EWOLUCJA
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Kwiecień 2000
Czy populacje zamieszkujące podobne środowiska rozwiną podobne cechy przystosowawcze? Takie pytania zadali sobie ewolucjoniści badający dwie różne grupy zwierząt: cierniki i muszki owocowe. Badane cierniki zamieszkują nieduże jeziora na pacyficznym ...
SYGNAŁY - WWW. W SIECI
MICHAŁ MIŚ Kwiecień 2000
Internet pod strzechy Liczba polskich użytkowników Internetu osiągnęła w zeszłym roku prawie 4 mln. 10.6% Polaków w wieku 18-65 lat korzystało z Sieci i w porównaniu z rokiem 1998 liczba Internautów podwoiła się! Jedynie 6% ma dostęp do Sieci w domu. ...
SYGNAŁY - WIRUSY BIEGUNKI
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000
Dorosły człowiek najczęściej łatwo radzi sobie z biegunką. Gorzej małe dzieci... Corocznie na całym świecie 600 tys. niemowląt i dzieci w wieku przedszkolnym umiera z powodu ciężkich biegunek wirusowych. Szczególnie groźne są biegunki wywoływane przez ...
SYGNAŁY - PARKINSON, MYSZY I TLENKI AZOTU
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000
Zażywanie narkotyków ma zazwyczaj tragiczne konsekwencje. Jak na ironię, na tym ludzkim nieszczęściu udaje się niekiedy pożywić nauce. W latach osiemdziesiątych kalifornijscy amatorzy narkotycznych doznań zaczęli eksperymentować z pochodną morfiny znaną ...
SYGNAŁY - NASILA SIĘ WOJNA SYSTEMÓW OPERACYJNYCH
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2000
Popularnym "okienkom" firmy Microsoft rośnie rywal w postaci Linuxa. Od pewnego czasu nasila się krytyka najpopularniejszego obecnie systemu operacyjnego dla komputerów osobistych, opracowanych przez słynny Microsoft "okienek", ...
SYGNAŁY - ROGÓWKA NA ZAMÓWIENIE
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 2000
Po pięciu latach badań udało się wyhodować ludzką rogówkę. Naukowcy z Instytutu Oka Uniwersytetu w Ottawie zajmowali się regeneracją oka oparzonego czynnikami chemicznymi. Do badań potrzebowali, co oczywiste, dużej liczby rogówek, o które zmuszeni byli ...
SYGNAŁY - EKSPRESOWE MYSZY Z MADERY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 2000
500 lat wystarczyło, by z jednej populacji myszy domowej powstało na tej wyspie aż sześć ras tych gryzoni. Człowiek różni się od swych najbliższych żyjących krewniaków mniejszą liczbą chromosomów mamy o jedną ich parę mniej niż szympansy (nasz szósty ...
SYGNAŁY - ŁYSOŚĆ SERCA
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2000
Pierwszy siwy włos grozi zaledwie chwilowym zdenerwowaniem, ale okazała łysina może się już wiązać z zawałem serca. Jeżeli patrząc w lustro, zauważymy, że nasza fryzura mocno się ostatnio przerzedziła, to zamiast wizyty u fryzjera powinniśmy udać się ...
SYGNAŁY - ŻYCIODAJNE GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
W gwiazdach dokonuje się synteza nie tylko jąder atomowych, lecz także skomplikowanych związków chemicznych. Szczegóły tych procesów ciągle są nieznane. Zdążyliśmy już oswoić się z myślą, że gwiazdy są gigantycznymi reaktorami termojądrowymi, w których ...
SYGNAŁY - PODZIEMNA BIOSFERA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 2000
Możliwe, że pod ziemią żyje znacznie więcej organizmów niż na powierzchni. W ciągu ostatnich kilkunastu lat biologia przeżyła istną rewolucję. Odkrycie nieznanych dotąd rodzajów drobnoustrojów, zdolnych do życia w całkowitej ciemności, przy ogromnych ...
SYGNAŁY - SŁONECZNE HUMORY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 2000
Na krótko przed kolejnym maksimum aktywności Słońce zgotowało nam prawdziwą niespodziankę. Podczas 11-letniego cyklu aktywności słonecznej na przemian rośnie i maleje częstotliwość występowania gwałtownych zjawisk w atmosferze Słońca (m.in. protuberancji ...
SYGNAŁY - NOWY POLSKI ŚMIGŁOWIEC
JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 2000
Mimo trudności finansowych zakłady lotnicze w Świdniku pracują nad nowym śmigłowcem wielozadaniowym. Jednosilnikowa maszyna, oznaczona kryptonimem SW-4, przeznaczona jest do przewozu 4 pasażerów i pilota. Przewiduje się, że będzie dostępna w czterech ...
SYGNAŁY - ODKRYCIA ROKU 1999 WEDŁUG SCIENCE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Badania nad właściwościami komórek macierzystych, zsenkwencjonowanie ludzkiego chromosomu 22. i określenie przestrzennej struktury rybosomu to niektóre z osiągnięć wyróżnionych przez to prestiżowe pismo. Według "Science" największym przełomem ...
SYGNAŁY - NA RATUNEK ŁYSYM
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Czy cebulki włosowe są immunologicznie uprzywilejowane? Układ odpornościowy wykrywa i niszczy obce komórki; w ten sposób giną m.in. komórki nowotworowe. Niestety, ubocznym efektem tego zjawiska jest odrzucanie przeszczepów tkanki pobrane od innych ludzi ...
SYGNAŁY - SKŁADANIE OBRAZÓW
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Fale radiowe odbierane przez zestawy radioteleskopów pozwalają odtworzyć bardzo dokładne obrazy odległych obiektów kosmicznych. Technika składania fal, nazywana interferometrią, jest znana w radioastronomii już od kilkudziesięciu lat. Odpowiednio planując ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 2000
Zimowy mrok rozjaśnia umysł Ostatnie badania przeprowadzone na 100 wybranych mieszkańcach norweskiego miasta Tromso/, w którym zimowe ciemności trwają pełne dwa miesiące, wykazały, że w czasie arktycznej nocy nasza pamięć i zdolność koncentracji poprawiają ...
SYGNAŁY - POMOST ŻYCIA
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Wstrzyknięcie zdrowych komórek wątroby pozwala ciężko chorym ludziom spokojnie czekać na przeszczep tego narządu. Schorzenia wątroby prowadzące do jej zniszczenia zdarzają się coraz częściej, a nie wszyscy pacjenci mają dość szczęścia, żeby doczekać ...
SYGNAŁY - BLASKI I CIENIE OBCYCH PLANET
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Umiemy już obserwować zarówno cienie rzucane na Ziemię przez planety pozasłoneczne, jak i pochodzące od tych planet światło. Stwierdzenie, że planeta krąży wokół gwiazdy, jest tylko częściowo prawdziwe. W rzeczywistości planeta i gwiazda krążą wokół ...
SYGNAŁY - FONTANNA LAWY NA IO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
Sonda Galileo sfotografowała olbrzymią fontannę lawy wulkanicznej na księżycu Jowisza. 25 listopada ub.r., niemal dokładnie w piątą rocznicę wejścia na orbitę wokół Jowisza, sonda Galileo dokonała ryzykownego zbliżenia do Io - najgorętszego i najbardziej ...
SYGNAŁY - ZAWODNY TEST
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Ostrożnie z domowymi testami na HIV! Mogą dać błędny wynik! W lutowym numerze "WiŻ" pisaliśmy o domowych testach na HIV, które wbrew powszechnie przyjętym regułom postępowania diagnostycznego dopuszczono w Polsce do wolnej sprzedaży. I oto ...
SYGNAŁY - NOWY SYSTEM OPERACYJNY
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Windows 2000 PL czy to dobry wybór i dla kogo? W kwietniu br. mają się ukazać w sprzedaży popularne "Okienka" system operacyjny firmy Microsoft dla komputerów osobistych klasy PC - spolszczonej wersji o nazwie "Windows 2000 Professional ...
SYGNAŁY - PREZYDENT ZA INTERNETEM W SZKOŁACH
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Dzięki nowej akcji więcej uczniów będzie mieć dostęp do Sieci. Prezydent Aleksander Kwaśniewski energicznie włączył się pod koniec ub.r. do akcji udostępniania Sieci uczniom, obejmując patronatem nowe przedsięwzięcie "Internet w szkołach". ...
SYGNAŁY - ZŁOTE ŁOPATY
MARIA SUPRANOWICZ Marzec 2000
Rozdano pierwsze nagrody "Złotej Łopaty", promujące osiągnięcia polskich archeologów. Kapituła złożona z przedstawicieli mediów specjalizujących się w popularyzacji nauki (m.in. również z "Wiedzy i Życia" oraz "Świata Nauki") ...
SYGNAŁY - WITAMINY Z UMIAREM
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Czyżby niektóre witaminy osłabiały zdolność organizmu do walki z rakiem? Od czasu, kiedy naukowcy zauważyli wpływ tzw. wolnych rodników tlenowych na rozwój różnych chorób, jeszcze bardziej wzrosło zainteresowanie witaminami. Niektóre z nich, na przykład ...
SYGNAŁY - CORAZ MNIEJ ARKTYKI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000
Grubość lodu pokrywającego Ocean Arktyczny zmniejsza się stopniowo, co grozi poważnymi zmianami klimatycznymi. Dzięki obserwacjom dokonywanym przez statki, samoloty i satelity od kilkudziesięciu lat wiemy, że zmniejsza się zasięg arktycznego lodu morskiego. ...
SYGNAŁY - ZABÓJCZY WEKTOR
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Terapia genowa nie jest tak bezpieczna, jak się wcześniej uczonym wydawało. Badacze z Instytutu Ludzkiej Terapii Genowej University of Pennsylvania przekonali się, że terapia genowa może być związana z poważnymi i trudnymi do przewidzenia efektami ubocznymi. ...
SYGNAŁY - FALUJĄCY PŁASZCZ ZIEMI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000
Oryginalny eksperyment pokazał, jak prawdopodobnie wygląda wnętrze naszej planety. Konwekcja, czyli obieg ciepła i materii w płaszczu Ziemi (płaszcz rozciąga się na głębokości ~20-2900 km), od lat pozostaje jednym z najpoważniejszych nie rozwiązanych ...
SYGNAŁY - NOWE OBSERWATORIUM NA ORBICIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
ESA zbudowała dużego satelitę do obserwacji promieniowania rentgenowskiego. W grudniu ub.r. rakieta Ariane 5 wyniosła na orbitę skonstruowane przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) obserwatorium rentgenowskie XMM (X-ray Multi-Mirror Telescope). Start ...
SYGNAŁY - PIERWSZY W BELGII WYROK ZA RASIZM W INTERNECIE
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Sąd belgijski skazał policjanta za propagowanie rasizmu w Internecie. To przestroga dla wszystkich głoszących swe poglądy w Sieci. Wim Elbers, policjant i działacz skrajnie prawicowego Bloku Flamandzkiego, zamieszczał na swojej stronie internetowej ...
SYGNAŁY - HYDRATOWA BOMBA ZEGAROWA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 2000
Gwałtowne ocieplenie na Ziemi 55 mln lat temu było najprawdopodobniej skutkiem szybkiego rozpadu hydratów metanowych. Węgiel jest ważnym pierwiastkiem nie tylko dlatego, że stanowi podstawowy budulec wszystkich organizmów żywych. Każdy gazowy związek ...
SYGNAŁY - KASPAZA W SIATECZCE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Uczeni badają enzym, który być może pozwoli opracować nowy sposób leczenia zarówno chorób nowotworowych, jak i choroby Alzheimera. Kaspazy - specjalne enzymy - są jednymi z najważniejszych białek kontrolujących apoptozę, czyli programowaną śmierć komórki. ...
SYGNAŁY - NOWA POSTAĆ PRIONÓW
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Ciągle nie wiadomo, jaki jest mechanizm zarażania chorobami prionowymi. Według Stanleya Prusinera, priony (PrPSc) to szkodliwe białka, które różnią się strukturą przestrzenną od prawidłowych białek komórki (PrPc). Cząsteczki PrPSc przyłączają się do ...
SYGNAŁY - MIĘTA - NATURALNY INSEKTYCYD
JS Marzec 2000
Olejek z mięty pieprzowej może być skuteczną bronią przeciw komarom roznoszącym groźne choroby zakaźne. Indyjscy uczeni donieśli, że olejek miętowy nie tylko odstrasza dorosłe owady, ale także zabija larwy. Działanie wyizolowanego z miejscowej odmiany ...
SYGNAŁY - TWARDZIELE W KOSMOSIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000
Uczeni z NASA badają bakterię, która mogłaby przeżyć w warunkach panujących w kosmosie. W kosmos latały już najprzeróżniejsze zwierzęta: myszy, psy małpy, a nawet ludzie. Udało im się przeżyć poza Ziemią jedynie dzięki grubym ścianom pojazdu kosmicznego ...
SYGNAŁY - DO PRACY - PRZEZ PROTEKCJĘ
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 2000
Coraz częściej słyszy się, że tylko dobre znajomości mogą zapewnić dobrą pracę. W ciągu ostatnich dziesięciu lat rynek pracy w Polsce bardzo się zmienił, a z nim postawy Polaków wobec kwestii poszukiwania pracy lub jej zmiany. Przeważający odsetek ankietowanych ...
SYGNAŁY - CZERWONY TLEN
JS Marzec 2000
Ten najbardziej rozpowszechniony na naszej planecie pierwiastek zadziwia uczonych. W postaci związków z innymi pierwiastkami wchodzi w skład hydrosfery (woda) i litosfery (związki krzemu). W atmosferze natomiast występuje w postaci wolnej. Dotąd znane ...
SYGNAŁY - ALKOHOL A MÓZG
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Nie tylko naukowcy wiedzą, że alkohol wpływa na działanie mózgu. Po wypiciu kilku kieliszków człowiek przestaje logicznie myśleć, traci zdolność wykonywania precyzyjnych ruchów, staje się mniej wrażliwy na ból, gorzej widzi i przestaje kontrolować swoje ...
SYGNAŁY - W AMERYCE JUŻ Z GÓRKI...
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Większość dorosłych Amerykanów korzysta z Internetu. Liczba dorosłych Amerykanów korzystających z Internetu po raz pierwszy przekroczyła liczbę tych, którzy do Sieci nie zaglądają poinformowała pod koniec grudnia ub.r. sieć telewizyjna CNN. Wymowa ...
SYGNAŁY - STYPA PO MIDASIE
SMA Marzec 2000
Dzięki analizie chemicznej pozostałości na ściankach zastawy grobowej wiemy już, co jedzono na królewskiej stypie. Króla Midasa znamy z legend obecnie jest słynny również dzięki odkryciom archeologicznym dokonanym w jego grobowcu [patrz: Złoty dotyk ...
SYGNAŁY - DEKADA TYSIĄCLECIA
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Światowa Organizacja Meteorologiczna oceniła, że lata dziewięćdziesiąte były najcieplejszą dekadą nie tylko XX wieku, ale całego kończącego się tysiąclecia. W komunikacie ogłoszonym w Genewie stwierdzono m.in., że, licząc od 1860 roku, z siedmiu najgorętszych ...
SYGNAŁY - NOWOCZESNE SKŁADOWISKO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2000
W USA zbudowano magazyn, w którym odpady promieniotwórcze będą bezpiecznie przechowywane przez co najmniej 10 tys. lat. Sporą przeszkodą w rozwoju energetyki jądrowej oraz wszelkich zastosowań nukleoniki, z medycznymi włącznie, jest problem unieszkodliwiania ...
SYGNAŁY - PAMIĘĆ LIMFOCYTÓW
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
W jaki sposób nasz organizm zapamiętuje chorobotwórcze intruzy, z którymi niegdyś się zetknął? Naukowcy od dawna wiedzą, że nasz układ odpornościowy zapamiętuje antygeny, które spotyka. Kiedy chorobotwórcze bakterie albo wirusy po raz pierwszy przedostają ...
SYGNAŁY - GIGAKOMPUTER
BOGDAN MIŚ Marzec 2000
Przełamano kolejną granicę: pierwszy seryjnie produkowany komputer osobisty taktowany zegarem 1 GHz jest już na rynku. Firma Kryotech we współpracy z AMD, znanym konkurentem głównego producenta mikroprocesorów Intela, rozpoczęła jeszcze w ub.r. sprzedaż ...
SYGNAŁY - GRUŹLICA STARA JAK ŚWIAT
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2000
Już kilkanaście tysięcy lat temu ta groźna choroba zbierała śmiertelne żniwo na różnych kontynentach. Do dziś nie wiadomo, skąd zaczęła się rozprzestrzeniać po świecie. Wbrew obiegowej opinii, gruźlica stanowi obecnie jedną z najgroźniejszych chorób ...
SYGNAŁY - OJCOWSKA CIĄŻA
BARBARA PRATZER Marzec 2000
Burzę hormonalną przeżywa nie tylko ciężarna kobieta, ale również mężczyzna oczekujący narodzin swego dziecka. Doświadczenia przeprowadzone dwa lata temu wykazały, że samce ptaków, gryzoni i niektórych naczelnych bardzo przeżywają okres oczekiwania ...
SYGNAŁY - HIV SIĘ CHOWA
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
W ludzkim organizmie są takie miejsca, w których mogą się ukryć te wirusy na czas terapii. Naukowcy wciąż nie dysponują skuteczną metodą walki z AIDS. Okazuje się, że wirus HIV nie tylko potrafi sprytnie unikać ataku komórek ludzkiego układu odpornościowego ...
SYGNAŁY - TRUCIZNA W GLEBIE
GRZEGORZ NALEPA Marzec 2000
Czy grzebanie w genach roślin uprawnych jest bezpieczne dla człowieka? W Stanach Zjednoczonych biolodzy wprowadzili do komórek kukurydzy gen kodujący pewną białkową toksynę bakteryjną. Takie rośliny są trujące dla pasożytniczych owadów, ale całkowicie ...
SYGNAŁY - WWW.W SIECI
REDAKCJA Luty 2000
Rumunia: donosy Rumuńskie służby specjalne zainteresowały się Internetem.Do obywateli zaapelowano o składanie elektronicznych donosów. Rumuńska Służba Informacyjna oczekuje od ludności doniesień o szpiegach, biznesmenach "stwarzających zagrożenie ...
SYGNAŁY - MARSJAŃSKI OCEAN
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Dokładne zdjęcia Marsa ukazują fragmenty formacji, która w odległej przeszłości mogła być brzegiem olbrzymiego zbiornika wodnego. Na podstawie analizy zdjęć wykonanych przez sondy Viking naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie wysunęli w końcu ...
SYGANŁY - ZABAWKA XXI WIEKU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Japońska menażeria powiększyła się o kolejne komputerowe zwierzę. Czy ktoś z Państwa nazwałby swojego pieska Aibo? Raczej nie. Wbrew pozorom nie jest to nowa rasa powstała z genetycznych krzyżówek. Japoński piesek jest najbardziej skomplikowanym robotem?zabawką, ...
SYGNAŁY - CHIŃCZYCY NA ORBITĘ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Prawdopodobnie już za trzy lata Chińczycy wyślą pierwszą załogę w kosmos. 19 listopada ub.r. o godz. 23:30 naszego czasu Chiny wystrzeliły w kosmos statek Shenzhou, który według wszelkiego prawdopodobieństwa w najbliższych latach wyniesie na orbitę ...
SYGNAŁY - REKORDOWA KATASTROFA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Geolodzy z RPA zidentyfikowali największy i najstarszy z kraterów wybitych w skorupie ziemskiej przez drobne obiekty kosmiczne. Około 2 mld lat temu obiekt o średnicy prawie 10 km (planetoida lub jądro komety) wtargnął z prędkością około 100 tys. ...
SYGNAŁY - MARS STRZEŻE SWYCH TAJEMNIC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
Misje sond Mars Climate Orbiter i Mars Polar Lander zakończyły się katastrofą. Obie sondy wystartowały w odstępie 3 tygodni na przełomie lat 1998 i 1999. Orbiter miał pełnić rolę stacji meteorologicznej i przekaźnika radiowego, zadaniem Landera było ...
SYGNAŁY - GŁODZENIE RAKA - INACZEJ
BARBARA PRATZER Luty 2000
Wygląda na to, że uczeni znaleźli nowy obiecujący sposób walki z rakiem. Już kilka razy pisaliśmy o poszukiwaniu substancji zdolnych zablokować rozwój nowych naczyń krwionośnych, czyli angiogenezę [patrz: Zagłodzić raka, "WiŻ" nr 6/1998, Głodzenie ...
SYGNAŁY - KLONDIKE W PROBÓWCE
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2000
Opublikowane niedawno odkrycie szwedzkich naukowców może spowodować, że "gorączka złota" przeniesie się z Alaski do laboratoriów biologicznych. Związki metali szlachetnych są trujące dla większości mikroorganizmów niektórych używa się nawet ...
SYGNAŁY - ZAKUPY U PIRATA
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Luty 2000
Czy Polacy przywiązują wagę do legalnego pochodzenia programów komputerowych, płyt i kaset? Nabywający te produkty twierdzą, że najczęściej zaopatrują się w sklepach specjalistycznych - muzycznych, z oprogramowaniem komputerowym itp. Na drugim miejscu ...
SYGNAŁY - KLIMATOLODZY APELUJĄ O POSPOLITE RUSZENIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 2000
I ty możesz przyczynić się do uratowania naszej planety! Do tej pory naukowcy z programu SETI zdołali namówić ponad milion użytkowników domowych komputerów, by wspomogli ich w poszukiwaniu pozaziemskiej inteligencji. Teraz podobną propozycję, pod kryptonimem ...
SYGNAŁY - OBLICZENIOWY GIGANT
MICHAŁ MIŚ Luty 2000
Wkrótce powstanie komputer-monstrum, 2 mln razy szybszy od naszych pecetów. Firma IBM zainwestuje 100 mln dolarów w pracę nad najszybszym komputerem świata Blue Gene. W ciągu 5 lat chce stworzyć monstrum, które byłoby 500 razy szybsze od największych ...
SYGNAŁY - NAJSTARSZE KRĘGOWCE
WOJCIECH MIKOŁUSZKO Luty 2000
Historia ewolucyjna kręgowców jest długa i skomplikowana. Na jednym jej krańcu mamy człowieka, bociana, jaszczurkę i pstrąga. A na drugim... Tego właśnie do końca nie wiadomo. O ile bowiem skamieniałości kręgowców są dość często spotykane w stanie kopalnym ...
SYGNAŁY - 4000 LAT PISMA
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Luty 2000
Alfabet znany był prawdopodobnie dużo wcześniej, niż do tej pory sądzono. Dotychczas naukowcy uważali, że pierwsze pismo, z którego wyewoluowały wszystkie nowoczesne alfabety, pochodziło z terenów dzisiejszej Syrii, Libanu i Izraela i stworzone zostało ...
SYGNAŁY - TELESKOPY ROZDANE
MAREK CHROMICKI Luty 2000
Nagrody dla młodych entuzjastów astronomii. Już po raz szósty gościliśmy w siedzibie naszego wydawnictwa laureatów Konkursu Astronomicznego "Wiedzy i Życia". Tym razem jednak jury miało nie lada kłopot z ich wyłonieniem, ponieważ otrzymaliśmy ...
SYGNAŁY - KOSMICZNY ŻAGIEL
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 2000
NASA finansuje prace nad nowym napędem statków kosmicznych. Wiatr słoneczny, czyli strumień cząstek elementarnych wyrzucanych z powierzchni Słońca z prędkością kilkuset km/s, wydmuchuje w gazie międzygwiazdowym bąbel, którego powierzchnia nosi nazwę ...
SYGNAŁY - MUTACJE A STAROŚĆ
MARTA KOTON Luty 2000
W miarę starzenia się organizmu rośnie w nim liczba zmutowanych komórek. Co jest przyczyną, a co skutkiem procesu starzenia się? W DNA wszystkich organizmów stale zachodzą mutacje, czyli zmiany w strukturze genów. Przyczynami ich powstawania może być ...
SYGNAŁY - W GÓRĘ NILU, W GŁĄB CZASU
BOGDAN ŻURAWSKI Luty 2000
Wystawa w Muzeum Archeologicznym w Warszawie prezentuje kulturę i sztukę Sudanu. Wystawa W górę Nilu, w głąb czasu ukazuje starożytny i współczesny Sudan przez pryzmat odkryć Polskiej Połączonej Ekspedycji Archeologicznej do Doliny Nilu Środkowego, ...
SYGNAŁY - CIEPŁE GIGANTY
MISO Luty 2000
Nadal nie ma jasności, czy olbrzymie mezozoiczne dinozaury były stało- czy zmiennocieplne? Ostatnio naukowcy australijscy przeprowadzili dokładne badania temperatury ciała krokodyli, największych współcześnie żyjących gadów. Otrzymane wyniki były zadziwiające, ...
SYGNAŁY - SZTUCZNE ŻYŁY POMOGĄ SERCU
BARBARA PRATZER Luty 2000
Kolagen świński i bydlęcy nadzieją dla zawałowców. By-passy to obecnie jedna z najczęściej wykonywanych operacji kardiochirurgicznych, polegająca na wszczepieniu fragmentów żył pobranych zwykle z uda pacjenta w miejsce chorobowo zwężonych odcinków naczyń ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 2000
Małe marzenia Jedni marzą o dokonaniu czegoś wielkiego, inni, tak jak Michael Marsella, asystent na wydziale chemii California University w Riverdale, chcą stworzyć coś bardzo małego. Uczony żywi ambicję skonstruowania sztucznego "mięśnia" ...
SYGNAŁY - OSTATNI DZWONEK
MARTA KOTON Luty 2000
Z prognoz demografów wynika, że za ćwierć wieku połowie mieszkańców Afryki zabraknie wody pitnej. Większość z nas nie przejmuje się ostrzeżeniami ekologów o wyczerpywaniu się zasobów naturalnych Ziemi, traktując te przewidywania jako bardzo daleką ...
SYGNAŁY - TRANZYSTOR PRZYSZŁOŚCI
MICHAŁ MIŚ Luty 2000
Czyżby pokonano kolejny etap na drodze do miniaturyzacji urządzeń elektronicznych? Od pół roku w amerykańskim University of California bezawaryjnie działa najmniejszy tranzystor na świecie nazwany roboczo FinFET. Jego zastosowanie może zrewolucjonizować ...
SYGNAŁY - HATSZEPSUT OCZEKUJE GOŚCI
MARIA SUPRANOWICZ Styczeń 2000
W kwietniu br. nastąpi otwarcie dla zwiedzających dziedzińca i trzech sanktuariów boga Amona na górnym tarasie świątyni Hatszepsut. Od prawie 40 lat pracują przy niej polscy archeolodzy, a patronują im w tym od niedawna "Wiedza i Życie" oraz ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 2000
Diamentowe planety Interdyscyplinarny zespół naukowców z Uniwersytetu Berkeley, kierowany przez Robina Bendetti, doszedł do wniosku, że w atmosferach Neptuna i Urana, składających się głównie z metanu, panują warunki sprzyjające tworzeniu się kryształów ...
SYGNAŁY - ZŁOTE NANODRUCIKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
Fizycy skonstruowali złoty drucik zbudowany z łańcucha pojedynczych atomów. Złoto, jak się okazuje, jest obiektem zainteresowania nie tylko jubilerów i wielbicielek kosztownej biżuterii. Również fizycy zafascynowani są własnościami tego metalu. Złoto ...
SYGNAŁY - WWW. W SIECI
BOGDAN MIŚ Styczeń 2000
Holandia: transmisje ze ślubów Magistrat holenderskiego miasta Enschede postanowił popularyzować śluby cywilne, oferując za 50 dolarów internetowe transmisje z uroczystości. Dzięki takiej transmisji rodzina i znajomi nowożeńców mogą obejrzeć ich zaślubiny ...
SYGNAŁY - MRÓWKI WYKORZYSTUJĄ BIOLOGICZNE ZWALCZANIE SZKODNIKÓW
MISO Styczeń 2000
Na świecie istnieje około 20 gatunków mrówek hodujących strzępki grzybów na pożywce z liści. Najbardziej znane z nich to mrówki Atta. W pewnym sensie owady te praktykują rolnictwo od około 50 mln lat. Pomimo zainteresowania, jakie budzą te pomysłowe ...
SYGNAŁY - DEEP GREEN BURZY STYSTEMATYKĘ ROŚLIN
MISO Styczeń 2000
Badania genetyczne 500 gatunków roślin zdają się świadczyć, że trzeba będzie na nowo opracować ich systematykę. Podstawy współczesnej systematyki roślin zostały stworzone przez Karola Linneusza prawie 250 lat temu. Jest to system naturalny oparty na ...
SYGNAŁY - PRZYCIĄGANIE GRAWITACJI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 2000
Czy grawitacja może być źródłem samej siebie? Uczonym udało się to potwierdzić za pomocą wahadła torsyjnego - podobnego do stosowanych w zwykłych zegarkach mechanicznych. Jedną z podstaw teorii grawitacji Einsteina, a tym samym całej współczesnej fizyki, ...
SYGNAŁY - KOSMICZNA STACJA NA KOSMICZNYM ŚMIETNIKU
REDAKCJA Styczeń 2000
Aby uniknąć zderzenia z fragmentem starej rakiety nośnej, międzynarodowa stacja kosmiczna ISS (International Space Station) została zmuszona do niezaplanowanej zmiany orbity. W przestrzeni wokółziemskiej robi się tłoczno. Oprócz użytecznych satelitów ...
SYGNAŁY - 1000 GB NA JEDNEJ PŁYTCE
MICHAŁ MIŚ Styczeń 2000
Znaleziono sposób ogromnego zwielokrotnienia pojemności płytki podobnej do CD. Trzy lata temu dysk DVD wydawał się nieprawdopodobnym osiągnięciem, a już zaczyna z nim konkurować nowa technologia. FMD (Fluorescent Multilayer Disk) to nowy sposób trójwymiarowego ...
SYGNAŁY - LUNAR PROSPECTOR ROZCZAROWAŁ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Sonda kosmiczna Lunar Prospector, która od stycznia 1998 roku do lipca 1999 roku krążyła wokół Księżyca, poszukując m.in. dowodów istnienia na nim wody, zawiodła oczekiwania naukowców. Lunar Prospector zakończył swój pracowity żywot, rozbijając się ...
SYGNAŁY - NANOBY
MISO Styczeń 2000
Czyżby przekroczona została ponownie bariera minimalnej wielkości żywego organizmu? W próbce piaskowca pobranej z odwiertu na głębokości 3 km znaleziono nitkowate organizmy o średnicy 20-150 nm, które nazwano nanobami. Wydają się one mieć ściany komórkowe, ...
SYGNAŁY - KSIĘŻYCOWA WODA NIE DO POWĄCHANIA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Styczeń 2000
Jeśli na Księżycu istnieje woda, to prawdopodobnie nie będziemy mieli z niej pożytku. Nadal nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czy na Księżycu jest woda. Na razie wiadomo, że jest tam wodór, co stwierdzono pośrednio na podstawie pomiarów neutronowych ...
SYGNAŁY - PALMTOP DLA PROFESJONALISTÓW
MICHAŁ MIŚ Styczeń 2000
Wszystko w jednym, czyli kieszonkowy kombajn komputerowy Kieszonkowe komputery do niedawna spełniały rolę jedynie luksusowych zabawek dla biznesmenów. Pozwalały sporządzić krótkie notatki, zaplanować spotkanie czy wprowadzić do pamięci listę telefonów. ...
SYGNAŁY - WIDOKI NEPTUNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 2000
Dzięki optyce adaptywnej teleskopy naziemne zaczynają dorównywać teleskopom orbitalnym. Dobry teleskop musi dawać ostre obrazy, na których widać dużo drobnych szczegółów. Temu wymogowi staje na przeszkodzie falowa natura światła, która powoduje, że ...
"POLSKIE NOBLE"
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1999
Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej od ośmiu lat przyznaje swoje nagrody, które należą do najbardziej cenionych w kraju wyróżnień za dokonania naukowe i są powszechnie nazywane "Polskimi Noblami". W 1999 roku otrzymali je: W dziedzinie nauk humanistycznych ...
KLEJNOTY
BARBARA POKORSKA Grudzień 1999
Jeśli brak Państwu pomysłu, jak ozdobić strój na bal sylwestrowy czy na szaleństwa karnawałowe 2000 roku, trzeba koniecznie odwiedzić Galerię Nusantara warszawskiego Muzeum Azji i Pacyfiku przy ul. Nowogrodzkiej. Tam, wśród prezentowanych ponad 400 obiektów ...
SŁOŃCE NA ORBICIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Po raz pierwszy udało się zaobserwować ruch Słońca po orbicie wokół centrum Galaktyki. Centrum naszej Galaktyki znajduje się w odległości około 25 tys. lat świetlnych od Słońca, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Już od dawna wiedziano, że Słońce okrąża ...
MALARIA ATAKUJE... DYRYGENTA
BARBARA PRATZER Grudzień 1999
W trwającej od bardzo dawna walce człowieka z zarodźcem malarycznym (Plasmodium) wciąż górą jest ów niewielki pasożyt. Co roku miliony ludzi umierają na malarię, której jest sprawcą, ponieważ dotychczas nie udało się skonstruować skutecznej szczepionki, ...
DESZCZ Z KOSMOSU
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
Ku wielkiemu zaskoczeniu specjalistów z NASA, w meteorycie, który kilkanaście miesięcy temu spadł w Teksasie, znaleziono kryształy soli i wodę. W pierwszym dniu wiosny 1998 roku, w położonym w zachodnim Teksasie miasteczku Monahans, spadł meteoryt. ...
PIĆ I ZDROWYM BYĆ
BARBARA PRATZER Grudzień 1999
Nie po raz pierwszy dowiadujemy się, że zmiana codziennych przyzwyczajeń w znacznym stopniu może obniżyć ryzyko zachorowania na raka. Od dawna wiadomo, że rzucenie palenia oddala niebezpieczeństwo raka płuca, rezygnacja z opalania chroni przed nowotworami ...
TAJEMNICE COLTA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1999
W październiku całą prasę światową obiegła wiadomość, ujawniona po raz pierwszy przez słynny tygodnik "Newsweek", że mająca 163 lata tradycji firma Colt zaprzestaje wytwarzania krótkiej broni palnej na potrzeby rynku, pozostawiając na taśmach ...
FESTIWALE NAUKI, CZYLI JAK ROZMAWIAĆ Z LUDZMI
ANNA ORZELSKA Grudzień 1999
Przeminęły już wrześniowe Festiwale Nauki w Warszawie, we Wrocławiu i w Białymstoku. To tempo powstawania "mutacji" festiwalowych świadczy o ich autentycznej potrzebie społecznej, a pospolite ruszenie środowisk naukowych oznacza, że szukają ...
NOWA GENERACJA ANTYBIOTYKÓW
MARTA KOTON Grudzień 1999
Bakterie chorobotwórcze niezwykle szybko zdobywają oporność na stosowane do ich zwalczania antybiotyki. Lekarze i mikrobiolodzy zmuszeni są zatem do ciągłych poszukiwań nowych związków bakteriobójczych. Ten trwający do dzisiaj wyścig pomiędzy drobnoustrojami ...
ŚMIERĆ FLORENCE GRIFFITH-JOYNER WYJAŚNIONA?
MARTA KOTON Grudzień 1999
Coraz więcej schorzeń mózgu i całego układu nerwowego zostaje uznanych za choroby zdeterminowane genetycznie. Wśród nich znalazł się także rozległy naczyniak mózgu. Właśnie to dość rzadkie schorzenie prawdopodobnie spowodowało nagłą śmierć 38-letniej ...
MŁODZI POLACY NA PODIUM
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1999
Znakomicie spisała się polska reprezentacja we wrześniu w Salonikach podczas finałów XI Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej. MICHAŁ KSIĄŻKIEWICZ (19 lat), absolwent VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, podopieczny ...
NAGRODY NOBLA `99
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1999
Laureatami Nagrody Nobla w 1999 roku zostali: W dziedzinie medycyny i fizjologii: GÜNTER BLOBEL (63 lata), Niemiec pracujący ponad 30 lat w Rockefeller University w Nowym Jorku, za odkrycie wewnątrzkomórkowego mechanizmu transportu białek, wyjaśniającego ...
POLSKA BUDUJE WIELKI TELESKOP
BOGDAN MIŚ Grudzień 1999
Polska zamierza przystąpić do międzynarodowego konsorcjum, które wybuduje w południowej Afryce potężny teleskop o ponad 10-metrowej średnicy - poinformował dyrektor Centrum Astronomicznego PAN, docent Marek Sarna. Teleskop SALT (Southern African ...
LŻEJSZE, NIE ZNACZY BEZPIECZNIEJSZE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Badania Danielle Symons z Uniwersytetu Florydzkiego, których wyniki ogłosił w ostatnim wrześniowym numerze "New Scientist", dostarczyć mogą długo oczekiwanego wyjaśnienia zagadki, dlaczego piłkarze są mniej inteligentni od pływaków? Pani ...
BEZ PANIKI
BARBARA PRATZER Grudzień 1999
W literaturze medycznej wypadnięcie płatka zastawki dwudzielnej opisuje się jako przypadłość rozpowszechnioną, której w dodatku często towarzyszą powikłania. Lekarze zaangażowani w piąty już cykl badawczy Framingham Heart Study, programu zainicjowanego ...
URAN REKORDZISTĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1999
W lipcu br. odkryto trzy dalsze księżyce Urana. Dzięki temu planeta boga niebios okazała się posiadaczką rekordowo licznej rodziny satelitów. Uran w obiektywie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a Fot. E. Karkoschka, University of Arizona/STScI/NASA Jeszcze ...
POZDROWIENIA Z NEANDERTALU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Odkrycie w listopadzie ub.r., w Lagar Velho w Portugalii, szkieletu 4-letniego chłopca, który, zdaniem niektórych antropologów, m.in. Erika Trinkhausa z Saint Louis, był ludzko--neandertalskim mieszańcem, wywołało gwałtowną kłótnię wśród uczonych. ...
CZARNE JAGODY ROZJAŚNIAJĄ UMYSŁ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
O tym, że czarne jagody są "dobre na głowę", wiedziała już moja babcia. Naukowcy jednak nie mają zaufania do starych prawd sprawdzonych na ludziach, dopóki nie przetestują ich na szczurach. Jak donoszą Paula Bickford i jej koledzy z Uniwersytetu ...
NAJTRUDNIEJSZE JEST PIERWSZE STO LAT
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Większość ludzi intuicyjnie zakłada, iż im jesteśmy starsi, tym większa możliwość, że nie przeżyjemy następnego roku. Do pewnego wieku okazuje się to prawdą. Wśród Niemców (bo w Niemczech właśnie przeprowadził swe badania dr James Vaupel z Instytutu ...
POWIEDZ MI, JAK SIĘ KŁÓCISZ...
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Para psychologów z Uniwersytetu Stanu Washington w Seattle, John Gottman i Sybil Carrere, twierdzi, iż w wyniku blisko dziesięcioletnich badań odkryła metodę pozwalającą z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć trwałość małżeństwa po zaledwie trzech ...
MAŁE JEST PIĘKNE?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Wszystko w dzisiejszych czasach zdaje się kurczyć - telefony komórkowe, które można ukryć w dłoni, kieszonkowe komputery czy choćby zmniejszający się biust Pameli Anderson. Ostatnio naukowcy donieśli o kolejnym sukcesie w dziedzinie miniaturyzacji: ...
INSTRUMENT Z GWARANCJĄ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Chińscy antropolodzy, prowadząc wykopaliska w liczących sobie 9 tys. lat grobowcach w środkowo-wschodnich Chinach, znaleźli w nich wykonane z kości żurawia flety, z których sześć było w tak dobrym stanie, że można było na nich zagrać. Okazało się, ...
NIKT NIE JEST DOSKONAŁY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Jak się dowiadujemy, genetyczna analiza komórek owieczki Dolly ujawniła, że ich mitochondria nie pochodzą od dawczyni jej chromosomów, lecz od owcy, która dostarczyła komórkę jajową. Dolly nie jest zatem doskonałym klonem, bowiem jej materiał genetyczny ...
CHIŃSKI NESSIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Jak donosi agencja Xinhua, w wielkim sztucznym jeziorze Songhua w prowincji Jilin pojawił się wodny potwor, który wzbudził panikę wśród plażowiczów. Według opisu świadków, był to szybko poruszający się stwór pokryty czarną skórą, z głową o szerokości ...
CZY POKONAMY KARALUCHY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Australijscy badacze z firmy Glaxo-Wellcome, których wielkim sukcesem było wynalezienie pierwszego skutecznego leku przeciwko grypie, postawili sobie następny ambitny cel - zamierzają wyprodukować środki owadobójcze, które zabijać będą tylko jeden ...
POWIEDZ MI, CO OGLĄDASZ...
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Według badań firmy Surfwatch Software, zajmującej się rozwojem technologii filtrowania informacji pochodzącej z Internetu, liczba Amerykanów, którzy w godzinach pracy używając służbowych komputerów, "surfują po sieci" dla zaspokojenia prywatnej ...
DLACZEGO ZIEWAMY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
Tak zwana psychologia ludowa ma na ten temat liczne teorie, lecz tak naprawdę nowoczesna nauka nie proponuje żadnej zadowalającej odpowiedzi na to pytanie. Ziewamy rzekomo, gdy jesteśmy znudzeni lub śpiący, lub gdy nasz organizm odczuwa niedobór tlenu. ...
ZAWÓD - PRZYNĘTA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
W osobliwy sposób zarabia na życie Barry Salley z miasta Savannah w Georgii. Władze hrabstwa Chatham płacą mu za to, że jest gryziony. Salley jest oficjalnym "licznikiem ukąszeń komara" i dostarczane przez niego dane mają istotne znaczenie ...
CIENKA TALIA TO ZDROWIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Ważnym kryterium kobiecej urody jest, jak wiadomo, magiczna proporcja obwodu talii i bioder (ideał to 0.7). Niedawno Sheila Patel i jej koledzy z uniwersytetu w Newcastle dowiedli, że obwód talii jest istotnym wskaźnikiem stanu zdrowia. Badając związek ...
CHANDRA JUŻ PRACUJE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1999
Obraz Cas A uzyskany przez Chandrę Fot. NASA/ChSC Miesiąc temu pisaliśmy o udanym starcie kosmicznego teleskopu rentgenowskiego Chandra (wym. Czandra). Przygotowania przyrządu do podjęcia pracy poszły równie gładko i w końcu sierpnia opublikowano ...
NA NOSA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Węch jest zmysłem stanowczo niedocenianym. Jak wykazali niedawno badacze z Instytutu Boltzmana w Wiedniu, Anja Rikowski i Karl Grammer, mężczyźni są w stanie "wywęszyć" piękną kobietę nawet po ciemku. Wiedeńscy uczeni dowiedli tego, każąc uczestnikom ...
SKARBY W ŚMIETNIKU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Firma zajmująca się spalaniem odpadków wytwarzanych przez mieszkańców powiatu York w Pensylwanii doniosła, że w ciągu ostatniego roku odnalazła w wyprodukowanych przez siebie popiołach monety (nieco zdeformowane) o łącznej wartości 43 tys. dolarów. ...
NOWA VIAGRA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Inni badacze z Arizony, prowadzący badania nad rakiem skóry, odkryli, że stosowany przez nich specyfik, melanotan II, który działa jak doustny samoopalacz, ma także uboczne działanie, o którym w dobrym towarzystwie mówi się z pewnym zażenowaniem. Okazało ...
ZEMSTA ZZA GROBU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Lekarze w Arizonie ostrzegają, że grzechotnik może nas ukąsić - nawet jeśli obetnie się mu głowę. Oczywiście, ukąsić może głowa, nawet jeśli odetnie się od niej grzechotnika. W ciągu ostatnich dwóch lat Jeffrey Suchard i Frank LoVecchio z Phoenix ...
MÓZG EINSTEINA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Odkrycie dr Sandry Witelson z Uniwersytetu McMaster w Ontario, że mózg Einsteina odznaczał się jednak pewnymi osobliwymi cechami, które musiały być wrodzone, przyjęty został z ulgą przez wielu młodych ludzi, którym rodzice i nauczyciele usiłują wmówić, ...
REKINY NAS NIE LUBIĄ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Od czasu słynnego filmu Spielberga "Szczęki" żarłacz ludojad (Carcharodon carcharias) stał się postrachem amerykańskich plażowiczów, przekonanych, że ów rekin o niczym innym nie marzy, jak tylko o tym, by ich pożreć. Okazuje się, że nic podobnego. ...
SAMOBÓJSTWO I PRIONY
BARBARA PRATZER Listopad 1999
Dawno nie pisaliśmy o chorobie szalonych krów oraz jej ludzkim odpowiedniku, chorobie Creutzfeldta-Jakoba (CJD), i właśnie jest powód, żeby przerwać milczenie. Jak wiadomo, sprawcą tych chorób są priony, które różni od innych czynników infekcyjnych to, ...
CIEPLEJSZE ZIMY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1999
Najbardziej zauważalną zmianą warunków klimatycznych w Europie jest ocieplenie miesięcy zimowych. Naukowcy sądzą, że winne temu są silniejsze niż zazwyczaj zachodnie wiatry, a im z kolei winne jest globalne ocieplenie. Ryc. A.P Któż z nas nie zauważył, ...
NOWA POLSKA HAUBICA
JERZY LIWIŃSKI Listopad 1999
W lipcu 1999 roku podpisano kontrakty pomiędzy Hutą Stalowa Wola S.A. a brytyjską firmą GEC Marconi, dotyczące transferu technologii i współpracy kooperacyjno-marketingowej przy produkcji w Polsce samobieżnych haubic AS 52 Braveheart (Chrobry). Haubica ...
NIEBIESKA OWCA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Pani Nancy Follett, hodowczyni owiec z południowej Australii, dokonała z kolei innego niezwykłego wyczynu kolorystycznego, produkując bez pomocy inżynierii genetycznej niewielkie stado niebieskich owiec o całej gamie odcieni. Pani Follett skarży się ...
JAK WYGLĄDA ATOM
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Atomowi lub cząsteczce kształt nadają ich najbardziej zewnętrzne elektrony czy, bardziej precyzyjnie, chmura elektronowa, której gęstość określa prawdopodobieństwo tego, że elektron znajduje się w danym miejscu. Kształt tej chmury może być bardzo skomplikowany, ...
O CZYM MARZY MŁODZIEŻ?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Listopad 1999
Co młodzi ludzie chcieliby w życiu osiągnąć, kim chcieliby być - takie pytanie zadali badacze CBOS-u uczniom ostatnich klas szkół ponadpodstawowych. Ponad połowa ankietowanych (57%) uznała udane życie rodzinne za jeden ze swoich najważniejszych ...
ZIELONA MYSZ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Nowym osiągnięciem inżynierii genetycznej jest wyprodukowanie przez prof. Anthony'ego Perry'ego z Honolulu na Hawajach transgenicznej myszy, która nie tylko jest zielona, ale także świeci w mroku. Uczonym nie kierowały jednak względy estetyczne. Profesor ...
OD NASZYCH CZYTELNIKÓW - PIERWSZA PORCJA
BOGDAN MIŚ Listopad 1999
GIEŁDA! FINANSE! EKONOMIA! Jako pierwszy na nasz apel zareagował pan Maciej Górski, który prezentuje nam (poniżej) piękny zestaw odnośników, związanych z giełdą i inwestowaniem giełdowym. Choć zależy nam - jak pisaliśmy - przede wszystkim na ...
BRAKUJĄCE OGNIWO
TOMASZ ŁĘSKI Listopad 1999
Niewiele jest miejsc, w które nie próbowaliby zajrzeć uczeni. Kierują oni obiektywy przyrządów zarówno na odległe galaktyki, jak i na najmniejsze struktury organizmów żywych. Zaglądają nawet w tak mało zachęcające miejsca, jak np. wnętrze jelit karalucha. ...
EPOKA CHOPINA
BOGDAN MIŚ Listopad 1999
W Zamku Królewskim w Warszawie od 20 listopada 1999 roku do końca lutego 2000 roku można oglądać wystawę zatytułowaną Romantyzm. Malarstwo w czasach Fryderyka Chopina. Tym ważnym wydarzeniem Zamek uczestniczy w obchodach Międzynarodowego Roku Chopinowskiego ...
TEN GRYZIE, KTO GRYZIE OSTATNI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Największym morskim drapieżnikiem, jaki kiedykolwiek istniał (a przynajmniej ,jakiego udało się dotąd odkryć paleontologom), był gigantyczny rekin, Carcharodon megalodon, który wyginął wkrótce przed nastaniem ostatniej epoki lodowej. Potwór ten miał ...
PREHISTORYCZNE SPORTY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Embriolodzy badający rozwój płodowy słonia doszli do wniosku, że jego trąba nie powstała - jak twierdził Kipling - w wyniku spotkania z krokodylem, który złapał jego przodka za nos, lecz jako przystosowanie do nurkowania. Za jej pomocą słonie ...
PODEJRZANY WIRUS
BARBARA PRATZER Listopad 1999
Na długą już listę poważnych chorób przewlekłych, w powstanie których zaangażowane są czynniki infekcyjne, wpisano ostatnio raka piersi. W trakcie polowania na wirusa wywołującego raka u laboratoryjnych myszy zespół z Tulane University Medical Center ...
TO ILE W KOŃCU LAT MA ŚWIAT?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Jednym z najważniejszych problemów astrofizyki jest określenie wieku Wszechświata, a ściślej czasu, który upłynął od momentu zwanego Wielkim Wybuchem - odtąd znana nam fizyka opisuje ewolucję kosmosu. O skomplikowaniu zagadnienia świadczy fakt, że ...
NA JESIEŃ PLAZMA GLUONOWO-KWARKOWA?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
Teoria oddziaływań silnych, chromodynamika kwantowa, w skrócie QCD, stworzona na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, uważana jest za jedno z najważniejszych osiągnięć fizyki drugiej połowy XX wieku. Jest to teoria opisująca m.in. oddziaływania ...
DALI W WARSZAWIE
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 1999
Do 5 grudnia w Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego w warszawskiej Królikarni można oglądać wystawę, zatytułowaną Salvador Dali. Rzeźby i grafiki. Elefante cósmico (Słoń kosmiczny) Fot. Chrom Na wystawie znajdują się 22 rzeźby, które artysta stworzył ...
NAJWIĘKSZE ODKRYCIE EINSTEINA?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1999
W 1917 roku, tuż po sformułowaniu ogólnej teorii względności opisującej m.in. historię i przyszłą ewolucję Wszechświata jako całości, Einstein wprowadził do swoich równań dodatkowy element odpowiadający energii zawartej w pustej przestrzeni i nazwany ...
NIE WIEDZIAŁEM, ŻE SIĘ GNIEWASZ...
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Mężczyźni nie mają szczególnie dobrze rozwiniętej umiejętności rozpoznawania gniewu kobiety na podstawie wyrazu jej twarzy. Odkrycie to jest wynikiem badań Lisy Goos, doktorantki z Uniwersytetu York w Toronto, która pokazywała grupie ochotników obu płci ...
MODNE MELONY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Listopad 1999
Wielkie sieci supermarketów mają własne centra badawcze i psycholodzy zatrudnieni przez jedno z nich - należące do brytyjskiej firmy Tesco - odkryli, że owoce melona kojarzą się klientom z kobiecymi piersiami. Idąc za panującą obecnie modą na ...
CHIŃCZYCY W KOSMOSIE?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Od pewnego czasu rozchodziły się pogłoski o rozwijanym przez Chiny programie załogowych lotów kosmicznych. W połowie lipca potwierdził je były rosyjski kosmonauta Witalij Siewastianow, który udzielił na ten temat wywiadu japońskiej gazecie "Sankei ...
GENY CZY ŚRODOWISKO?
MAGDALENA FIKUS Październik 1999
Co ma większy wpływ na zachowanie ludzi i zwierząt: dziedziczność czy tzw. środowisko? Liczba prac naukowych poświęconych tej sprawie rośnie, a mimo to coraz trudniej uzyskać spójne i zgodne wyniki. Podstawą eksperymentów z tego zakresu, w większości ...
KWANTOWE SYMULACJE NA KWANTOWYM KOMPUTERZE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1999
W 1982 roku nieżyjący już, jeden z najwybitniejszych fizyków XX wieku, Richard Feynman zaproponował wykorzystanie układów kwantowych do wykonywania skomplikowanych obliczeń i ukuł termin "komputer kwantowy". W jego zamierzeniu miał on być wykorzystany ...
POTWÓR Z LOCH NESS ODNALEZIONY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Agencja Reuters doniosła o kolejnym "bliskim spotkaniu" z Nessie - legendarnym potworem z Loch Ness, po raz pierwszy, jak głosi ludowa opowieść, dostrzeżonym w roku pańskim 565. Ostatnia obserwacja (znanych jest około 3000 wcześniejszych ...
SZTUCZNY LESZCZ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Japońscy konstruktorzy z firmy Mitsubishi Heavy Industries zbudowali sztucznego leszcza napędzanego baterią, który pływając po tokijskim akwarium, do złudzenia imituje prawdziwą rybę. Intencją japońskich inżynierów jest odtworzenie w przyszłości ryb ...
SZYMPANSIA KULTURA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Podobnie jak ludzie czy makaki, szympansy mają obyczaje i maniery, które różnią się zależnie od regionu, a zatem są manifestacją ich kultury, a nie natury. Do takiego wniosku doszli Andrew Whiten i Jane Goodall, którzy porównali swe obserwacje prowadzone ...
ADAM
GRZEGORZ NALEPA Październik 1999
Do niedawna wszystkie sklonowane zwierzęta (np. owca Dolly i mysz Cumulina) były samicami. Kilka miesięcy temu udało się sklonować pierwszego samca ssaka. Naukowcy pobrali komórki tkanki łącznej (fibroblasty) z koniuszka ogona samca myszy przeznaczonego ...
HOLENDERSKIE BRZOZY I ANTARKTYCZNE LODY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999
Pojawiły się dwa nowe ważne zbiory danych klimatycznych. Pierwszy z nich, uzyskany z analizy warstw torfu, opisuje ostatnie 11 300 lat. Drugi, otrzymany z pomiarów rdzenia lodowego, odsłania ponad 400 tys. lat klimatycznej historii Ziemi. Z obu wynika, ...
SZCZEPIONKA NA ALZHEIMERA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Październik 1999
Choć od dawna wiadomo, jakie zmiany w mózgu towarzyszą chorobie Alzheimera, dotychczas nie ma sposobu, by przeciwdziałać ich powstawaniu lub je usunąć. Innymi słowy - nie ma pomysłu ani na profilaktykę, ani na leczenie. Badania Dale'a Schenka i jego ...
WSPÓŁCZUJĄCY KOMPUTER
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Prace nad okazującym emocje komputerem trwają. Ludzie już dość się poświęcali, przystosowując się do komputerów i teraz kolej na te ostatnie, by nauczyły się lepiej rozumieć swych użytkowników. Wychodząc z takiego założenia pani Roz Picard z Media Lab ...
OCZY NA NIEBIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1999
Niezależnie od siebie powstały dwie witryny internetowe, w których można obejrzeć wybuchy wulkanów, huragany i rozległe pożary lasów. Na stronie Operational Significant Event Imagery ( http://www.osei.noaa.gov) meteorolodzy z amerykańskiej National ...
CZEKOLADA JEST DOBRA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Nowa książka "Czekolada & kakao: zdrowie i odżywianie" wydana dopiero co w Anglii prezentuje wyniki najnowszych badań naukowych dotyczących wpływu spożycia produktów czekoladowych na ludzkie zdrowie. Wpływ ten, w świetle owych badań, wydaje ...
STĄD DO WIECZNOŚCI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Pomimo postępów robotyki niektórzy romantyczni właściciele zwierząt domowych pragnęliby zapewnić im nieśmiertelność - a sobie trwałą obecność bliskiej i dobrze znanej zaufanej istoty z krwi i kości. Wychodząc naprzeciw ich potrzebom, przedsiębiorcza ...
ZAĆMIENIE SŁOŃCA A INTELIGENCJA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Zdawałoby się - co ma piernik do wiatraka? A jednak astronom z Uniwersytetu Stanu Waszyngton w Seattle dr Guillermo Gonzalez twierdzi, że zjawisko pełnego zaćmienia Słońca i okoliczność, że na Ziemi pojawiły się istoty inteligentne (a przynajmniej ...
CHANDRA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1999
Nie, nie chodzi o żadną przypadłość duchową, która z jakichś tam powodów mogłaby gnębić astronomów. Chandra (wym. czandra) to zdrobnienie, jakim powszechnie nazywano nieżyjącego już laureata Nagrody Nobla z 1983 roku Subrahmanyana Chandrasekhara. Ten ...
MOLEKULARNE KORZENIE RAKA
GRZEGORZ NALEPA Październik 1999
Skąd w organizmie człowieka biorą się komórki nowotworowe? Onkolodzy oddawna wiedzą, że uszkodzenia materiału genetycznego prawidłowej komórkimogą doprowadzić do uniezależnienia się tej komórki od sygnałów wzrostowychoraz wyłączenia programu kontrolowanego ...
FIZYKA I PŁEĆ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Pani Averil MacDonald, konsultant edukacyjny i wykładowca na Uniwersytecie w Reading w Anglii, wystąpiła niedawno z tezą, że po to, aby szanse kobiet i mężczyzn na udaną karierę naukową się wyrównały, konieczna jest separacja płciowa klas fizyki, począwszy ...
REKORDOWY KRATER
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Największym kraterem w Układzie Słonecznym jest, jak twierdzą uczeni, znajdujący się na południowej półkuli Marsa Hellas, który powstał w wyniku uderzenia asteroidy przed jakimiś 4 mld lat. Głębokość Hellasa wynosi prawie 10 km, średnica zaś ponad 2 ...
CHROŃMY CHWASTY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Znani ze swej przysłowiowej schludności i systematyczności Niemcy są tak skuteczni w tępieniu chwastów w swych ogrodach, że zmniejszenie różnorodności kwitnących roślin zakłóciło równowagę ekologiczną ich kraju. W ciągu ostatniej dekady liczebność pszczół, ...
NADZIEJA DLA GRUBASÓW
GRZEGORZ NALEPA Październik 1999
Fot. Corel Niedawno odkryte białko mahogany może brać udział w rozwoju otyłości. Na razie nie wiadomo, jaką rolę spełnia ono w komórce. Wyjątkowo interesujące jest jednak to, że przeciwdziała rozwojowi otyłości powodowanej przez dietę wysokotłuszczową ...
VIZACT 2000 - NIESPODZIEWANY NOWY CZŁONEK RODZINY...
BOGDAN MIŚ Październik 1999
Zupełnie niespodziewanie pod koniec maja firma Microsoft ogłosiła, że zapośrednictwem Internetu została udostępniona użytkownikom na całym świeciewersja demonstracyjna pierwszego programu do aktywizacji tekstów, Vizact 2000.Vizact 2000 włączono do grupy ...
OPOWIEŚCI Z PROBÓWKI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1999
Dwa małżeństwa cierpiące na bezpłodność - biała para, Donna i Richard Fasano z Long Island, oraz czarna para, Deborah i Robert Rogers z New Jersey - poddały się zabiegowi zapłodnienia in vitro u tego samego lekarza. Operacja się powiodła... tylko ...
CZYŻBY KOLEJNY ROK NEUTRINO?
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Wrzesień 1999
Jednym z najważniejszych odkryć ub.r. w dziedzinie fizyki było zaobserwowanie w detektorze Super-Kamiokande, położonym niedaleko Tokio, tzw. oscylacji neutrin, czyli przechodzenia jednego rodzaju tych tajemniczych cząstek w drugi [patrz: Rok neutrin, ...
KOLEJNA REKORDOWA LICZBA PIERWSZA
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999
W pierwszych dniach lipca oficjalnie potwierdzono odkrycie kolejnej rekordowo wielkiej liczby pierwszej, zgłoszone 1 czerwca przez zespół w składzie Nayan Hajratawala, George Woltman, Scott Kurowski i inni. Rekordową liczbą jest 2697259321. Ma ona ponad ...
BIOLOGIA KOMÓRKI
REDAKCJA Wrzesień 1999
Grzegorz Nalepa, autor wydanej w ub.r. przez wydawnictwo Prószyński i S-ka znakomitej multimedialnej Biologii komórki, prowadzi świetną witrynę internetową pod tą samą nazwą. Jest ona dostępna pod adresem http://www.wiedzaizycie.pl. Można w niej znaleźć ...
SYTY GŁODNEGO...
EDWIN BENDYK Wrzesień 1999
Mądrość przysłowia Syty głodnego nie zrozumie zrozumiało kierownictwo koncernu samochodowego Ford. Otóż z badań wynika, że wiele samochodów kupują ludzie w podeszłym wieku. Zwłaszcza bogatsi emeryci mają całkiem młodzieńcze fantazje i lubią np. jeździć ...
GROBOWCE Z SIPAN
JANUSZ WOŁOSZYN Wrzesień 1999
Już od 16 września br. odwiedzający Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie będą mieli niezwykłą okazję obejrzeć bogatą kolekcję wiernych kopii wspaniałych dzieł sztuki złotniczej, odsłoniętych w trakcie badań wykopaliskowych w Sipán. Stanowisko to, ...
BEZTLENOWI METANOŻERCY Z GŁĘBIN
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Wrzesień 1999
Połączenie warsztatu mikrobiologów i geochemików pozwoliło uzyskać dowody na istnienie beztlenowych archebakterii, które żywią się metanem. Analiza fragmentów genomu tych organizmów wskazuje, że odkryto właśnie zupełnie nową grupę archebakterii, która ...
NAGRODA DLA BIOLOGÓW EWOLUCYJNYCH
JANUARY WEINER Wrzesień 1999
Szwedzka Akademia Nauk przyznała nagrodę Fundacji Crafoordów za rok 1999 - prestiżowe wyróżnienie w dziedzinach nie objętych Nagrodami Nobla - za osiągnięcia w teoretycznej biologii ewolucyjnej. Laureatami zostali: John Maynard Smith z Uniwersytetu ...
ŚLAD SUPERNOWEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
Na Ziemi znaleziono pierwiastki wytworzone kilka milionów lat temu we wnętrzu masywnej gwiazdy, która zakończyła życie, wybuchając jako supernowa. Wybuchy supernowych obserwowano dotychczas niemal wyłącznie jako silne rozbłyski (najjaśniejsze z supernowych ...
NOWE WIELKIE TELESKOPY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1999
W pierwszej połowie br. ukończono kolejne wielkie inwestycje astronomiczne.Na szczycie wygasłego wulkanu Mauna Kea na wyspie Hawaii stanęły dwa teleskopyo średnicy ponad 8 m. Pierwszy z nich został zbudowany przez Japończyków,którzy nadali mu nazwę Subaru ...
WIRTUALNY REJS
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1999
Zdalnie sterowany jacht - prawdziwy, lecz z wirtualną załogą - płynie zportu Bayona w Hiszpanii do Wilhelmshaven w Niemczech. Plan rejsu opracowanow szczecińskiej Wyższej Szkole Morskiej. Źródło: Internet Trimaran "Relationship" ...
JOIE DE VIVRE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Aby ocenić ryzyko zarażenia się chorobami wenerycznymi, na jakie wystawieni są Kanadyjczycy podróżujący po świecie, dwa szpitale - St. Luc w Quebec City i Toronto General - podjęły projekt badawczy, w trakcie którego pytano niektórych, czy ...
CHŁODZIARKA W SIECI
EDWIN BENDYK Wrzesień 1999
Fot. Archiwum Niedawno koncern NCR zaprezentował kuchenkę mikrofalową, która pełni funkcję terminala internetowego. Nie wszyscy jednak muszą uznawać potrawy odgrzewane w tego typu urządzeniu, co nie znaczy, że nie chcą korzystać z zasobów globalnej ...
GŁODZENIE RAKA - CIĄG DALSZY
JANUARY WEINER Wrzesień 1999
Pisaliśmy już o nowej, obiecującej metodzie walki z rakiem polegającej na odcięciu dopływu substancji odżywczych do guza przez zablokowanie naturalnej drogi zaopatrzenia, czyli zablokowanie wzrostu naczyń krwionośnych [patrz: Zagłodzić raka, "WiŻ" ...
PIERWSZY POCAŁUNEK
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Uczeni ustalili, że przeciętny pocałunek trwa około 45 s, że zaangażowane są weń 34 mięśnie twarzy i powoduje on chemiczne zmiany w tzw. ciele migdałowatym. Nie są jednak w stanie wyjaśnić, dlaczego czynność ta sprawia ludziom przyjemność. Problem ...
PŁEĆ MÓZGU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Ruben C. Gur, neurofizjolog z Uniwersytetu Stanu Pennsylvania, ogłosił w majowym numerze "Journal of Neuroscience" swe odkrycie, które rzuca nowe światło na odwieczną i kontrowersyjną kwestię - dlaczego kobiety myślą inaczej niż mężczyźni. ...
KAWA DOBRA NA KAMIENIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Szukajcie a znajdziecie. Kawa, jak większość płynów, których spożycie dostarcza konsumentom przyjemnych doznań, uchodzi powszechnie wśród medycznie uświadomionych ludzi za jedną z trucizn przybliżających (obok soli, masła i cukru) zagładę ludzkości. ...
KRYPTOGRAFIA BIOLOGICZNA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Carter Bancroft i jego współpracownicy ze szkoły medycznej Mount Sinai w Nowym Jorku donieśli w "Nature", że opracowali metodę kodowania tajnych informacji w sekwencjach DNA, które każdy szpieg może łatwo ukryć w dowolnej komórce swego ciała ...
WYBREDNE OCELOTY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Badacze z ogrodu zoologicznego w Dallas, poszukując zapachu, który byłby pociągający lub odstręczający dla ocelotów - i mógłby zostać użyty dla trzymania tych rzadkich kotów z dala od autostrad i innych niebezpiecznych miejsc - postanowili ...
HORMONY PAMIĘCI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Do niedawna powszechne było przekonanie, że utrata pamięci z wiekiem jest naturalnym przejawem procesu starzenia. Okazuje się, że nie zawsze. Nowe badania przeprowadzone przez uczonych w Oregon Health Sciences University wykazały, że pamięć 80-letnich ...
CHARYZMATYCZNE GENY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Uczeni kanadyjscy z uniwersytetów Zachodniego Ontario i Brytyjskiej Kolumbii zakończyli niedawno pierwszy etap badań w dziedzinie genetyki wodzostwa, które potwierdziły dobrze znany wszystkim monarchom fakt, że zdolności przywódcze są wyraźnie dziedziczne. ...
KOŚĆ SŁONIOWA PRZYCZYNĄ PLAGI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Wrzesień 1999
Europejskie średniowiecze zapoczątkowane zostało wielką zarazą, która zdziesiątkowała Europę. Choć zawsze podejrzewano, że dżuma dotarła na nasz kontynent z Afryki, nie było jednoznacznych dowodów wskazujących na jej źródło. Ostatnio jednak dr Mark ...
I TY MOŻESZ ODKRYĆ POZAZIEMSKĄ CYWILIZACJĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1999
Jeżeli tylko masz komputer podłączony do Internetu, a chciałbyś zostać odkrywcą obcych cywilizacji, zajrzyj do witryny http://setiathome.ss.berkeley.edu/home_polish.asp.Znajdziesz tam opisany w języku polskim program przeznaczony do analizysygnałów ...
CZY ŻEGLARSTWO MA 900 TYS. LAT TRADYCJI?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Archeolodzy i antropolodzy sądzili do niedawna, że nasi przodkowie najwcześniejsze podróże oceaniczne podjęli przed mniej więcej 40 tys. laty, kiedy zaludniona została Australia. Niedawne badania, przeprowadzone na indonezyjskiej wyspie Flores przez ...
KSZTAŁT LEKU
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Odkryty 5 lat temu gen BRCA1 znany jest z tego, że zmutowany sprzyja rozwojowiraka piersi i jajnika. W normalnych warunkach kodowane przez ten gen białkosłuży do naprawiania uszkodzeń DNA. Zatem nieprawidłowości w budowie tegogenu, przeszkadzając białku ...
SPOJRZENIE W GŁĄB
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Wydobycie ropy naftowej i gazu z głębiny wymaga stosowania specjalnych "sztucznych oczu", informujących o tym, co się dzieje na dnie sięgających często 5 tys. m odwiertów. Panuje tam bardzo wysokie ciśnienie i temperatura, a towarzyszący złożom ...
TYTANOWA CZASZKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
CZASZKA Jednym z najważniejszych zadań chirurgii plastycznej jest pomaganie pacjentom po wypadkach czy okaleczających operacjach nowotworów. Zajmuje się tym m.in. dr Ninian Peckitt, chirurg z Doncasteru w Wielkiej Brytanii, twórca nowej metody odtwarzania ...
MÓZG LICZY "NA OKO"
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Okazuje się, że w powiedzeni "ocenić coś na oko" kryje się głęboka neurofizjologiczna prawda. Grupa badaczy pod kierunkiem Stanislava Deheane z Centrum Inserm pod Paryżem i Elizabeth Spelke z MIT odkryła, że zadania matematyczne wykonywane ...
SMUTNI MYŚLĄ GORZEJ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Nowe badania naukowe potwierdziły to, co intuicyjnie zawsze zdawało się oczywiste - nasza zdolność do racjonalnego myślenia obniża się, gdy przeżywamy smutek lub depresję. Zdaniem dr Helen Mayberg z Centrum Geriatrycznego Baycrest w Toronto, dzieje ...
ZIMNY LASER
JERZY LIWIŃSKI Sierpień 1999
Chirurdzy plastyczni, usuwający szpecące zmiany skórne - zmarszczki, blizny czy rozstępy - często używają w swojej pracy laserów dużej mocy. Ponieważ taki laser, na przykład CO2, niszczy wierzchnią warstwę skóry, jego działanie można porównać ...
ŚWIATŁO I DZWIĘK
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Fot. LPS Jean-Michel Jarre, mistrz muzyki elektronicznej, fascynował podczas swych koncertów popisami gry na laserowej harfie, zaprojektowanej specjalnie dla tego muzyka. Urządzenie dostępne do niedawna tylko dla najwybitniejszych profesjonalistów ...
MATKA EPENDYMA
MARCIN SZWED Sierpień 1999
Grupa profesora Frisena ze szwedzkiego Karolinska Institutet odkryła, żekomórki wyściółki (ependymy), czyli warstwy, która oddziela tkankę mózgowaod otaczającego ją płynu, są nerwowymi komórkami pierwotnymi. Osiągnięcieto może przyczynić się do opracowania ...
"MANAGER" JUŻ LATA
JERZY LIWIŃSKI Sierpień 1999
W kwietniu br. dokonano oficjalnego oblotu prototypu czteroosobowej awionetki I-23 "Manager". Samolot został zaprojektowany w Instytucie Lotnictwa na Okęciu, natomiast prototyp wykonano w PZL Świdnik. Jest on pierwszym polskim samolotem zbudowanym ...
DOBROCZYNNY BARSZCZ
ARKADIUSZ MILLER Sierpień 1999
Barszcz, uważany za kłopotliwe i bezużyteczne zielsko, znalazł zastosowanie w walce ze ślepotą. Najczęstszą przyczyną utraty wzroku jest zaćma - zmętnienie soczewki oka, spowodowane urazem, chorobą lub po prostu starością. Soczewkę, która utraciła ...
INTELIGENTNY JEŻ
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Przygotowanie form do masowej produkcji nierzadko sprawia kłopoty i jestbardzo kosztowne. Doskonałym sposobem przezwyciężenia tych trudności jestsystem Intelligent Tooling zaproponowany przez naukowców z University ofWarwick w Anglii. Fot. LPS Urządzenie ...
DLACZEGO MĄDRZY WIĘCEJ KŁAMIĄ?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Jak wykazały badania pani Belli DePaulo, profesora psychologii z Uniwersytetu Wirginijskiego, ludzie z wyższym wykształceniem częściej "mijają się z prawdą" w czasie towarzyskich konwersacji. Jak twierdzi uczona, statystycznie biorąc 20% ludzi ...
NIEZNOŚNE DRGANIA
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Jednym z czynników obniżających komfort jazdy samochodem są drgania, wywoływane przez silnik pojazdu. Poznanie mechanizmu tych drgań już na etapie produkcji samochodu umożliwia przeciwdziałanie im w normalnej eksploatacji. Dokładna analiza zjawiska nie ...
ŚLIMAKI W CENIE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1999
Śluz wydzielany przez ślimaki słodkowodne i inne wodne organizmy może oczyszczać rzeki i jeziora z nadmiaru toksycznego glinu. Główną przyczyną zanieczyszczenia glinem są kwaśne deszcze, które sprawiają, że rozpuszczalne składniki związków glinu uwolnione ...
NOWE PIERWIASTKI
EDWIN BENDYK Sierpień 1999
Naukowcy z Lawrence Livermore National Laboratory w Berkeley w Kalifornii poinformowali na początku czerwca br., że udało im się otrzymać nie nazwane jeszcze pierwiastki o liczbach atomowych 116 i 118. Wynik ten uzyskali, bombardując atomy izotopu ołowiu ...
GEN PODATNOŚCI NA AIDS
MARCIN SZWED Sierpień 1999
Trzy lata temu świat obiegła sensacyjna wieść: niektórzy ludzie są bardziej niż inni odporni na AIDS. Badania ludzi, którzy wielokrotnie stykali się z wirusem HIV i nie ulegli zakażeniu, doprowadziły do odkrycia, że wszyscy ci niezwykle odporni na AIDS ...
WYSTRASZONY EMBRION
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Stare, ludowe opowieści o tym, że przestraszenie kobiety w ciąży może mieć wpływ na rozwój osobowości dziecka, uzyskały wreszcie naukowe potwierdzenie. Uczeni badający australijskie jaszczurki zwane śligami (Scincus) odkryli, że nowo narodzone śligi ...
SPRAGNIONY MÓZG
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Przez dziesięciolecia badacze mózgu głowili się nad rozwiązaniem zagadki- w jaki sposób zdolni jesteśmy zaspokoić uczucie pragnienia już w ciągu kilku minut po wypiciu szklanki wody, skoro przywrócenie biochemicznej równowagi spowodowanej niedoborem ...
SZPIEGOWSKIE PTAKI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Część z 35 mln dolarów ,jakie Pentagon przeznaczył na rozwój nowych - miniaturowych i całkowicie cichych - samolotów szpiegowskich, przeznaczona jest na próbę konstrukcji ornitoptera - "sztucznego ptaka", który będzie się poruszać, ...
KOBIETY MIERZĄ WYŻEJ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Naukowe badania kanonów urody kobiecej wykazały już dość dawno, że dla mężczyzn istotną cechą anatomiczną kobiety jest stosunek obwodu talii i bioder. A co cenią kobiety w mężczyznach? Jak donoszą w czasopiśmie "Lancet" badacze z Wydziału Fizjologi ...
KTO MA NAJWIĘKSZE OCZY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Sierpień 1999
Nie, nie Królewna Śnieżka. Właściwa odpowiedź brzmi - kałamarnica olbrzymia Architeuthis dux. Zwierzęta, które żyją w wiecznym mroku na głębokości 200-700 m pod powierzchnią oceanu, mają oczy o średnicy 25 cm. Ze względu na miejsce ich zamieszkania ...
OZON: PIERWSZY SUKCES
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 1999
Pomiary stężenia związków chemicznych, które niszczą ziemską warstwę ozonową, wskazują, że część zagrożenia została najprawdopodobniej zażegnana. Kilku z nich jednakże wciąż przybywa, w tym najgroźniejszego freonu-12. Zespół chemików atmosfery pod kierownictwem ...
NIE DRAŻNIĆ KOSMITÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Jak doniósł kanadyjski "National Post" z 26 lutego 1999 roku, dwóch uczonych zatrudnionych w kanadyjskim departamencie obrony, Yvan Dutil i Stephane Dumas, wystosowało list do premiera kraju Jeana Chretiena z ostrzeżeniem, że wysyłane w przestrzeń ...
HAZARD W SIECI
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
W Australii powstało pierwsze na świecie oficjalne kasyno internetowe. W związku z tym, że kasyno istnieje jedynie "wirtualnie", jego rzeczywista fizyczna lokalizacja nie ma znaczenia, jest ono bowiem dostępne dla skomputeryzowanego hazardzisty ...
TAŃSZE BANANY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1999
Banany, po ryżu, pszenicy i mleku, są najwartościowszym pożywieniem. Zaledwie 10% z 86 mln ton światowej produkcji tych owoców trafia co roku na międzynarodowe rynki. Większość - wyprodukowana przez ubogich rolników Afryki, Azji i Ameryki Południowej ...
WIĘCEJ POWIETRZA
EDWIN BENDYK Lipiec 1999
Opłaty ponoszone za energię cieplną skłaniają do szukania oszczędności. Jedną z metod jest zapobieganie wszelkim ubytkom ciepła. Osiągamy to, instalując m.in. nowoczesne, szczelne okna o niskiej emisji ciepła. Niestety, nadmierna szczelność ogranicza ...
GDZIE SPOCZYWA KAZIMIERZ PUŁASKI?
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
Negatywny wynik pierwszego testu genetycznego nie pozwolił na potwierdzenie przypuszczeń, że szczątki ludzkie, odkryte w swoim czasie w Savannah w USA, należą do generała Kazimierza Pułaskiego. Inicjator tych badań, amerykański historyk polskiego pochodzenia ...
ŚWIĄTYNIA OGNIA
BARBARA KAIM Lipiec 1999
Zoroastryzm to jedna z najstarszych z wyznawanych do dziś religii. Przyjmuje się, że działalność jej wielkiego proroka Zoroastry miała miejsce w połowie II tysiąclecia p.n.e. Jego dziełem była reforma i kodyfikacja wierzeń rozpowszechnionych wśród koczowniczych ...
DŁUGIE PODRÓŻE SĄ NIEBEZPIECZNE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
Do takiego wniosku doszła grupa lekarzy z Hospital Pasteur zajmująca się chorymi z zatorami płuc i zakrzepicą żył głębokich kończyn dolnych. Okazało się, że bardzo wielu z nich przed trafieniem do szpitala podróżowało samolotem, samochodem, pociągiem ...
NOWY SPOSÓB DETEKCJI GWIAZD BOZONOWYCH
JANUSZ OSARCZUK Lipiec 1999
Gwiazdy bozonowe narodziły się w umysłach astrofizyków ponad 30 lat temu. Ich ciągle jeszcze hipotetyczne istnienie wynika z teorii opisujących wczesne etapy ewolucji Wszechświata. Możliwe, iż - ukrywając się pod postacią ciemnej materii - stanowią ...
ZWIERCIADŁO AKUSTYCZNE
EDWIN BENDYK Lipiec 1999
Wielu badaczy marzy o lepszym wykorzystaniu praktycznym fal akustycznych. Urządzeniem wzbudzającym wielkie nadzieje jest zwierciadło akustyczne, zwane również "zwierciadłem odwracającym czas". Nowy impuls do prac nad zwierciadłem wniósł Mathias ...
NA GRZYBKI...
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1999
Radioastronomowie z Dominion Radio Astrophysical Observatory w Kanadzie, którzy prowadzą systematyczny przegląd nieba na falach emitowanych przez wodór międzygwiazdowy, zaobserwowali chmurę materii w kształcie grzyba. Przypomnijmy, że Słońce jest jedną ...
T`AI CHI WALCZY Z NADCIŚNIENIEM
ARKADIUSZ MILLER Lipiec 1999
Od dawna wiadomo, że dzięki starożytnej sztuce medytacji i walki z Dalekiego Wschodu można na długo zatrzymać młodość oraz sprawność ciała i umysłu. Pewnym zaskoczeniem był jednak fakt, że obniża ona także ciśnienie tętnicze krwi, co zaobserwowali naukowcy ...
DESZCZÓWKI GORZKI SMAK
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1999
Deszcz oczyszcza powietrze z wielu zanieczyszczeń, toteż dawno przestał być źródłem czystej wody, szczególnie w miastach. Najnowsze wyniki badań ostrzegają ponadto, że większość opadów w Europie zawiera duże ilości pestycydów i herbicydów. Normy zanieczyszczenia ...
W TROSCE O NIEPEŁNOSPRAWNYCH
EDWIN BENDYK Lipiec 1999
Medyczne statystyki wskazują, że przeciętnie jedna na dziesięć osób jest niepełnosprawna. W większości przypadków chorzy ci mogliby normalnie funkcjonować i pracować, gdyby nie utrudnienia w poruszaniu się. Nawet jeśli otaczające chorą osobę środowisko ...
ILU BOGATYCH?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 1999
Ile trzeba zarabiać, by być uważanym za osobę bogatą? Czy ludzie majętni doszli do swoich majątków uczciwą pracą, czy dorobili się na nieuczciwych interesach? Czy bogatych będzie w Polsce przybywać? Ankieterzy CBOS-u pytali Polaków o ich stosunek do ...
LATO CORAZ DŁUŻSZE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Efekt cieplarniany musi działać, bo wiosna przychodzi w nasze strony coraz wcześniej, a jesień coraz później. Anette Menzel i Peter Fabian, biolodzy z Uniwersytetu Monachijskiego, przeanalizowali dane zebrane przez sieć międzynarodowych ogrodów fenologicznych, ...
WARSZAWSKI KROMLECH
KAROL PIASECKI Lipiec 1999
Trwają wakacje, warto więc wybrać się na warszawskie Pole Mokotowskie, aby obejrzeć niecodzienną konstrukcję - kamienny krąg złożony z wielkich głazów narzutowych, który pojawił się tutaj w przeddzień tegorocznego Święta Ziemi. Kamienne kręgi, w ...
WRÓŻENIE Z PLAM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Pier Corbyn, przedsiębiorczy i bogaty Brytyjczyk, który w 1991 roku założył własną firmę prognostyczną rywalizującą z państwowym urzędem meteorologicznym, wprawia w zakłopotanie naukowy establishment. Corbyn twierdzi, że odkrył metodę pozwalającą dokonywać ...
MACIERZYŃSTWO PODNOSI INTELIGENCJĘ (MYSZY)
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Neuropsycholodzy Craig Kinsley i Kelly Lambert, badając zmiany zachodzące w mózgu ciężarnych i karmiących myszy, odkryli, że - przynajmniej u zwierząt laboratoryjnych - macierzyństwo stanowi bodziec dla intensywnego rozwoju intelektualnego. ...
ILE JESZCZE POTWORÓW?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Jeśli Charles Paxton z Uniwersytetu Oksfordzkiego nie myli się w swych rachunkach, głębiny oceanów kryją jeszcze 47 nieznanych "morskich potworów". Paxton nie jest żadnym prorokiem czy jasnowidzem, tylko biologiem morza, który do swych prognoz ...
(PRAWIE) WIECZNY OGIEŃ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Najdłużej nieprzerwanie palącym się ogniem znanym ziemskim naukowcom jest podziemny pożar złóż węgla w Nowej Południowej Walii w Australii. Pożar ten rozpoczął się prawdopodobnie od uderzenia pioruna ponad 2 tys. lat temu, kiedy żyła węglowa znajdowała ...
NADZIEJA DLA JODŁY
DOROTA DOBROWOLSKA Lipiec 1999
Jeszcze do niedawna w górskich i wyżynnych regionach kraju rosły lasy mieszane, których ważnym składnikiem była jodła pospolita. Gatunek ten obejmuje też swym zasięgiem tereny nizinne. W ostatnich dziesięcioleciach liczebność jodły nie tylko w polskich ...
EWOLUCJA ŻYCZLIWOŚCI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Uczonym rosyjskim, jak donosi dr Ludmiła Trut z Instytutu Cytologii i Genetyki w Nowosybirsku, powiódł się interesujący eksperyment. Dyrektor miejscowej doświadczalnej fermy srebrnych lisów dr Dymitr Bielajew podjął w 1959 roku próbę selekcji lisów ...
RATUNEK DLA SPÓŹNIALSKICH?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Holendersko-japońskiemu zespołowi uczonych udało się wyizolować dwa białka, które odgrywać mogą zasadniczą rolę w synchronizacji naszego biologicznego zegara. Białka te, zwane cry1 i cry2, korygują, jak twierdzą badacze, nasze rytmy dobowe wraz ze ...
GIGANTYCZNY MIKROB
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Choć brzmi to trochę jak "kolosalny krasnoludek", odkrycie największej znanej bakterii ma znaczenie, które wykracza poza trywialne kategorie wymiaru. Thiomargarita namibiensis (co w języku Cycerona oznacza "siarkowa perła z Namibii"), ...
JAK PRZECHYTRZYĆ Y2K
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Znana jest powszechnie opowieść o rabinie z Berdyczowa, który podróżował w piątek wieczorem i gdy zaczęło się ściemniać (czyli zbliżał się szabas, a z nim zakaz podróżowania), skinął ręką i sprawił cud - na lewo była sobota, na prawo była sobota, ...
NAUKI (ŹLE) STOSOWANE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Podczas gdy większość przywództwa serbskich nacjonalistów w Bośni ma wykształcenie ironicznie zwane humanistycznym, Biliana Plavsić, która odczasu swego konfliktu z prezydentem Miloszeviciem uchodzi za polityka umiarkowanego, jest biologiem. Jako osoba ...
STRASZYĆ CZY USPOKAJAĆ?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Lipiec 1999
Przedstawiciele amerykańskiej administracji, John Koskinen i Edward Kelley, odpowiedzialni za zapobieżenie katastrofie, jaką spowodować może komputerowy "wirus milenijny", czyli Y2K, mają nie lada problem. Jeśli nie zademonstrują wystarczającego ...
NOWE TECHNOLOGIE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Nowe technologie mikroelektroniczne coraz częściej wkraczają w nasze życie. Jakie są zalety ich stosowania? Miniaturyzacja urządzeń i znaczne obniżenie kosztów. Jako przykład może posłużyć ręczne urządzenie do badania przepływu krwi, opracowane przez ...
KREW Z MÓZGU
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Nieraz już pisaliśmy o skomplikowanych eksperymentach, które mogą doprowadzić do wyhodowania w laboratorium dowolnych ludzkich tkanek, a być może i całych narządów, po to, by mogły zastąpić uszkodzone [patrz: Sygnały, Z hodowli do... mózgu, "WiŻ" ...
PRZEPIS NA PIWO
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Źródło: LPS Weź proszek piwny, wymieszaj z zimną wodą, odczekaj 14 dni - a otrzymasz piwo dobrej jakości. Ten prosty sposób warzenia piwa opracowała firma Miracle Beer Company z Wielkiej Brytanii. Jego najważniejszym elementem jest specjalnie ...
Z NOSEM PRZED TELEWIZOREM
AHA Czerwiec 1999
Naukowcy z Massachusetts Institute of Technology w Bostonie twierdzą, że dzięki opracowanemu przez nich układowi scalonemu telewizory będą mogły w przyszłości emitować - poza dźwiękiem i obrazem - również zapachy. Układ scalony, który skonstruowano ...
WINDOWS 2000 - SYSTEM BARDZO WYMAGAJĄCY
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1999
Od dłuższego czasu wiadomo, że ze strony słynnej firmy programistycznej Microsoft można się spodziewać nowego systemu operacyjnego dla komputerów, czyli takiego podstawowego pakietu programów, bez którego żaden komputer nie będzie pracował, i który stanowi ...
KOMÓRA
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1999
Chyba największym z jednokomórkowych organizmów żywych jest mająca średnicę 10 cm Syringammina fragilissima. Podobny z wyglądu do gąbki pierwotniak został odkryty przez szkockich naukowców prowadzących badania głębinowe koło wyspy Rockall (Północny Atlantyk). ...
PIERWSZY UKŁĄD PLANETARNY PODOBNY DO NASZEGO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1999
Pierwszy pozasłoneczny układ planetarny z prawdziwego zdarzenia odkryli dwaj wytrwali "łowcy planet", Paul Butler (Anglo-Australian Observatory) i Geoffrey Marcy (San Francisco State University). Jego centralnym ciałem jest znajdująca się w ...
LEPSZE PROMY KOSMICZNE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Współczesne promy kosmiczne mają ociężałe, uskrzydlone cielska. Ich kształt nie może spełniać wymogów aerodynamiki. Końce nosa i skrzydeł statku muszą być grube, aby mogła uformować się przed nimi fala uderzeniowa, która częściowo chroni przed tarciem, ...
WAŻENIE WIRUSÓW
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Mikroskopijne wagi powstałe przy użyciu węglowych nanorurek, zbudowanych z pojedynczej warstwy atomów węgla zwiniętej do promienia kilku nanometrów (1 nanometr to jedna miliardowa metra), mogą służyć do bezpośredniego pomiaru wagi wirusów. W doświadczeniu ...
NERWY W NIEBEZPIECZEŃSTWIE
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Źródło: LPS Ciało nasze przecinają delikatne włókna nerwowe. Jeśli któreś z nich zostanie uszkodzone podczas interwencji chirurgicznej, pacjent może zostać kaleką. Szczególnie niebezpieczne są operacje kręgosłupa i czaszki. Z rdzenia kręgowego wychodzi ...
SKANER DLA DYSLEKTYKÓW
AHA Czerwiec 1999
Izraelska firma komputerowa WizCom Technologies skonstruowała przyrząd, który pomaga ludziom cierpiącym na dysleksję w przezwyciężeniu problemów związanych z czytaniem. Konstruktorzy nazywają swój wynalazek głośno mówiącym elektronicznym piórem. Rzeczywiście, ...
BYSTRE SZCZURY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Drażnienie mózgu szczura impulsami elektrycznymi zwiększa możliwości przetwarzania informacji. Michael Kilgard i Michael Merzenich z University of California stymulowali prądem elektrycznym jądro podstawne - część mózgu odpowiedzialną za odbieranie ...
KWANTOWE ZMARSZCZKI CZASOPRZESTRZENI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1999
Jednym z największych wyzwań współczesnej fizyki jest konstrukcja kwantowej teorii grawitacji, która zapewne powie nam, co wydarzyło się podczas Wielkiego Wybuchu i co dzieje się we wnętrzu czarnych dziur. Do niedawna wydawało się, że teorii takiej nie ...
SIEDMIOMILOWE BUTY
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
Podpatrywanie przyrody jest niezwykle kształcące. Czego można się od niej nauczyć? Na przykład nowego sposobu poruszania się. Keahi Seymour z Coventry University w środkowej Anglii obserwował i badał skoki kangurze. W efekcie skonstruował "buty" ...
PRAWIE ŻYWY DINOZAUR
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1999
Kilka lat temu w Salerno we Włoszech znaleziono doskonale zachowanego skamieniałego dinozaura z rodzaju Scipionyx. Ten kopalny okaz mięsożernego gada mezozoicznego miał nie tylko kompletny szkielet, ale też odciski wątroby, jelita grubego, tchawicy, ...
KSIĄŻKA CZY TELEWIZOR?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 1999
Czy książka często towarzyszy nam w życiu codziennym? Takie pytanie postawili autorzy sondażu CBOS-u, prowadzący badania nad problematyką czytelnictwa w społeczeństwie polskim. Okazuje się, że znacznie więcej osób "lubi czytać" książki, niż ...
NOWE SAMOLOTY KOMUNIKACJI REGIONALNEJ W BARWACH LOT
JERZY LIWIŃSKI Czerwiec 1999
Zgodnie z zawartym kontraktem, w najbliższym okresie flota Polskich Linii Lotniczych LOT powiększy się o brazylijskie samoloty komunikacji regionalnej Embraer ERJ 145. Kontrakt o wartości ponad 100 mln USD przewiduje dostawę 6 samolotów, z opcją dalszych ...
GDZIE POWSTAŁO ŻYCIE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1999
Kratery podwodnych wulkanów i wyloty hydrotermalne od pewnego już czasu budzą zainteresowanie jako możliwe miejsce narodzin życia. W głoszących to hipotezach [patrz: Jak narodziło się życie, "WiŻ" nr 9/1997] brakuje jednak miejsca na najważniejszy ...
IM WIĘCEJ ŚMIECI, TYM LEPIEJ?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1999
Że lasy i oceany wydajnie pochłaniają dwutlenek węgla z atmosfery, wiadomo od dawna. Obecnie w USA trwa dyskusja, czy podobną rolę "magazynu CO2" można przypisać wysypiskom śmieci. Zwycięstwo zwolenników takiego poglądu ułatwiłoby Stanom Zjednoczonym ...
PALI SIĘ! ALE KOMPUTER POMOŻE...
ILONA BENDYK Czerwiec 1999
W ciągu ostatnich 50 lat w dziedzinie bezpieczeństwa pożarowego dokonał się olbrzymi postęp. Czy oprócz konstruowania nowych materiałów i wprowadzania lepszych technologii można jeszcze coś zrobić? Tak! Żyjemy przecież w erze komputerów. Profesor Ed ...
VIAGRA NA ODSIECZ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
9 lutego br. organ Amerykańskiego Stowarzyszenia Medycznego "JAMA" doniósł: 31% mężczyzn i 43% kobiet [w Ameryce] cierpi regularnie na jakąś formę seksualnej dysfunkcji, co usprawiedliwia uznanie tego problemu za istotną kwestię dotyczącą ...
NIE MA DYMU BEZ OGNIA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Powyższe porzekadło służyć może za motto jednoczące 850 członków założonego w 1982 roku Międzynarodowego Towarzystwa Kryptozoologicznego. Jego zawiązanie poprzedziły liczne przypadki odkrycia nieznanych wcześniej przez naukę gatunków zwierząt, o których ...
LENISTWO JEST NIEZDROWE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Mężczyźni, którzy twierdzą, że nie mogą pomagać żonom w drobnych pracach domowych, ponieważ źle się czują, mogą utracić usprawiedliwienie dla swego lenistwa. Jak wynika z ogłoszonych właśnie przez Amerykańskie Stowarzyszenie Medyczne wyników długoletnich ...
NIE BYŁO KAMBRYJSKIEJ EKSPLOZJI ŻYCIA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Czerwiec 1999
Badania genetyczne, przeprowadzone przez naukowców z Pennsylvania StateUniversity (opublikowane w Proceedings of the Royal Society of London), sugerują, że ewolucja wielu typów królestwa zwierząt rozpoczęła się nie z początkiem okresu kambryjskiego, ...
PTAKI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Potrafią nie tylko spać, stojąc na jednej nodze, ale także z jednym okiem czujnie patrzącym na świat. Niles Rattenberg z Indiana State University w Terre Haute, który ogłosił niedawno wyniki swych obserwacji w "Nature", twierdzi, że choć ...
JASNOWIDZ SIĘ POMYLIŁ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Mieszkaniec Modesto w Kalifornii, Bernardo Arroyo, który stanął niedawno przed sądem pod zarzutem handlu narkotykami, zamiast wynająć prawnika, udał się po radę do jasnowidza. Dowiedziawszy się, że zostanie uniewinniony, nie przyjął proponowanej przez ...
KORZYŚCI Z POLIANDRII
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Oczywiście, nie wszystkie owady żyją "przyzwoicie" w trwałych monogamicznych stadłach. Trzmiele z gatunku Bombus terrestris, na przykład, podobnie jak wiele innych pszczół czy os, kultywują obyczaj zwany poliandrią, polegający na tym, że ...
ROZWÓD PO TERMICIEMU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Janet Shellman-Reeve, biolog z Cornell University, zajmuje się badaniem obyczajów małżeńskich monogamicznego gatunku termitów zwanego Zootermopsis nevadensis. Owady te tworzą trwałe pary solidarnie wychowujące swe potomstwo, ale, jak odkryła niedawno ...
ZABAWA W KLATCE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Jak twierdzi profesor genetyki Lee Silver z Uniwersytetu Princeton, około 95% ludzi, którzy zaczęli palić papierosy, odczuwa głód nikotynowy; w wypadku alkoholu odsetek ten wynosi 15%, zaś co najmniej 50% ludzi, którzy raz spróbowali kokainy, odczuwa ...
KWESTIA GUSTU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Uznanie, co w danej kulturze uchodzi za przysmak lub za budzące obrzydzenie paskudztwo, nie wynika na ogół z racjonalnych przesłanek, a z tradycji i obyczaju. W kulturach europejskich, na przykład, owady - które w innych częściach świata traktowane ...
KUP PAN NAZWĘ...
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Odkrywca nowego gatunku ptaka z rodzaju Thamnophilus, żyjącego w dorzeczu Amazonki, Bret Whitney z Austin w Teksasie, postanowił sprzedać prawo do jego nazwania na licytacji. Prawo to należy do odkrywcy i nowe gatunki żywych stworzeń często unieśmiertelniają ...
DLACZEGO OKO WIDZI ŚWIATŁO?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Pytanie może się wydać tautologiczne, bowiem światło, jakim posługuje się nasz zmysł wzroku w celach percepcji, jest z definicji "widzialne". Problem nie jest jednak bynajmniej trywialny, bowiem widzimy tylko wąską cześć widma promieniowania ...
SYMETRYCZNYM SZCZĘŚCIE SPRZYJA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Dla Charlesa Browna, profesora biologii na Uniwersytecie w Tulsa w Oklahomie, tygodniowy atak majowego chłodu, jaki wydarzył się w 1996 roku, był okazją do obserwowania darwinowskiej teorii ewolucji w akcji. W wyniku nagłego ochłodzenia, jakie zdarza ...
O CO NAS GŁOWA BOLI?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Okazuje się, że w czasie weekendów nie tylko częściej pada deszcz, lecz jest to także okres, w którym najbardziej cierpimy na bóle głowy. Choć, jak wykazują badania, 98% ludzi co pewien czas cierpi na migrenę, przyczyny tej popularnej dolegliwości ...
NA TROPIE BIBLIJNEGO POTOPU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Opublikowana właśnie książka autorstwa dwóch wybitnych geologów z Uniwersytetu Columbia Williama Ryana i Waltera Pitmana przedstawia naukowy argument dowodzący, że opisany w Biblii potop rzeczywiście się zdarzył. Zdaniem nowojorskich uczonych, nastąpił ...
NAJBLIŻSZY KUZYN KROKODYLA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Uczeni, zajmujący się profesjonalnie badaniem stopnia pokrewieństwa pomiędzy rozmaitymi gatunkami zwierząt, doszli do wniosku, że najbliższymi krewnymi krokodyli i aligatorów nie są, jak dotychczas sądzono, ptaki, lecz żółwie. Myślimy, że wiadomość ...
POCHWAŁA UMIARU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Wysoki poziom cholesterolu we krwi uważany jest od dawna za zwiastun nagłej i niespodziewanej śmierci. Zwiększa on znacznie ryzyko zawału lub wylewu krwi do mózgu. Niektóre badania zdawały się jednak wskazywać, że choć agresywna terapia obniżająca ...
LUDZKIE PRAWA DLA MAŁP
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Jeśli parlament Nowej Zelandii zdecyduje się na uchwalenie rozważanego obecnie projektu uchwały o prawach zwierząt, kraj ten stanie się pierwszym państwem świata, które przyzna małpom "ludzkie prawa". Inicjatywa ta, zwana Great Apes Project ...
NISKIM ZAWSZE WIATR W OCZY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Z moich lat szkolnych pamiętam powiedzenie: Puste kłosy wysoko rosną, które sugerować miało istnienie negatywnej korelacji pomiędzy wysokim wzrostem a inteligencją. Niestety, życie nie jest sprawiedliwe i ułomności wzrostu nie są kompensowane dodatkowymi ...
KOSZTY WZROSTU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Nie wszystko wydaje się jednak stracone dla dzieci, których natura nie obdarzyła wysokim wzrostem. Otrzymywanie przez całe dzieciństwo zastrzyków syntetycznego hormonu wzrostu doprowadzić może w efekcie, jak się ocenia, do zwiększenia wzrostu pacjentów ...
BIOCHEMICZNY BUDZIK
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1999
Uczeni z Uniwersytetu w Lubece ogłosili w tygodniku "Nature" interesujące wyniki badań nad biochemicznym mechanizmem, który pozwala ludziom (co prawda, nie wszystkim) obudzić się o wybranej wcześniej godzinie. Przez kolejne trzy noce badacze ...
NA TROPIE PRUSAKA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1999
Prusaki zdradziły jedną ze swoich tajemnic, która może doprowadzić je do zguby. Amerykańscy naukowcy odkryli, że owady te wędrują po śladach swych pobratymców. A konkretnie wiedzie je niezidentyfikowana jeszcze substancja zawarta w ich odchodach, którą ...
LINIE PAPILARNE LISTERII
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Często podstawowe badania naukowe wydają się wyłącznie sztuką dla sztuki. Czasami jednak projekty, których cel był pozornie czysto naukowy, niespodziewanie uzyskują doniosłe znaczenie praktyczne. Przykładem takiej działalności okazały się badania Martina ...
POMIDORY ZAPOBIEGAJĄ NOWOTWOROM
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Coraz więcej danych wskazuje na to, że jedzenie pomidorów w większym stopniu zapobiega powstawaniu nowotworów niż do tej pory sądzono. Raport opublikowany w lutym, w piśmie wydawanym przez amerykański Narodowy Instytut Raka, porównał wyniki 72 różnych ...
MYSZOM POMOGŁO
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Paciorkowce, czyli streptokoki, wyglądają w powiększeniu jak sznur paciorków (stąd oczywiście nazwa), a znane są głównie jako sprawcy zapalenia gardła, szkarlatyny i gorączki reumatycznej. Jednak pewien wytwarzany przez te bakterie polisacharyd (CM 101) ...
PIJAWKI NA ŻYLAKI
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Zespół lekarzy z Bombaju zastosował pijawki u 20 pacjentów z owrzodzeniami podudzi. Owrzodzenie ustąpiło u wszystkich, a obrzęki w 18 przypadkach. Jak twierdzą badacze, sukces zapewniają upodobania pijawek - zdecydowanie bardziej smakuje im krew ...
BEZ POŚPIECHU
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Profesor Michael Harrison, specjalista terapii płodu z San Francisco, wspólnie z inżynierami z NASA stworzył aparacik niewiele większy od pigułki, który po wszczepieniu do macicy zapobiega przedwczesnemu porodowi. Coraz częściej wykonuje się chirurgiczne ...
KIELICHY, MONSTRANCJE, SZATY...
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Najcenniejsze arcydzieła sztuki sakralnej w perspektywie ośmiu stuleci - od X do XVIII wieku - obrazujące rolę Kościoła w dziejach kultury artystycznej w Polsce, można obejrzeć od 15 maja do 8 sierpnia na wystawie w Zamku Królewskim w Warszawie. Fot. ...
ZMIERZYĆ DEMOKRACJĘ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Jak obiektywnie ocenić poziom demokracji w wybranym kraju? Brytyjski renomowany tygodnik ekonomiczny "The Economist" opracował własną metodę "pomiaru". Otóż okazuje się, że im bardziej demokratyczny, w powszechnym mniemaniu, kraj, ...
GEN CZŁOWIECZEŃSTWA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Odkryto wreszcie gen odróżniający człowieka od małp. No, przynajmniej pierwszy z takich genów. Jak pamiętamy, ludzie różnią się pod względem genetycznym od małp zaledwie marginalnie. Na przykład w przypadku szympansów 98.5% ich genów jest identycznych ...
ŻYCIE SEKSUALNE DZIKICH
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Na niedawnym spotkaniu Amerykańskiego Stowarzyszenia na rzecz Postępu Nauki (AAAS) Paul Valentine, antropolog z Uniwersytetu East London, doniósł o wynikach badania obyczajów małego plemienia o nazwie Curripaco, żyjącego w dorzeczu Amazonki. Jak odkrył ...
NA HORYZONCIE - PENTIUM III
BOGDAN MIŚ Maj 1999
Zaledwie oswoiliśmy się z myślą, że najnowszy mikroprocesor do naszych komputerów nazywa się Pentium II, a już 11 stycznia firma Intel Corporation zapowiedziała, że jej mikroprocesory nowej generacji, znane dotychczas pod kryptonimem Katmai, będą oferowane ...
RAK DRGA INACZEJ
TOMASZ ŁĘSKI Maj 1999
Nowy sposób wykrywania chorobowo zmienionych tkanek opracował Han Ven z National Institute of Health w Bethesda w Stanach Zjednoczonych. Nazywa się to Hall Effect Imaging, czyli obrazowanie przy użyciu efektu Halla, a dzięki wykorzystaniu różnic w przewodności ...
INTELIGENTNA KAMERA
ILONA BENDYK Maj 1999
W Wielkiej Brytanii trwają intensywne prace nad skutecznymi sposobami inwigilacji niebezpiecznych osób. Jedna z metod polega na zainstalowaniu kamer skierowanych na ulice i ciągłym obserwowaniu przewijającego się przez nie tłumu ludzi. Trudno jednak ...
...ORAZ LUDZIOM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Tymczasem w Kalifornii, krainie ludzi zrelaksowanych, badania nad wpływem stanu psychicznego na zdrowie fizyczne są bardziej zaawansowane. Dean Ornish, dyrektor Instytutu Badawczego Medycyny Prewencyjnej w Sausalito, ogłosił w grudniu w "Journal ...
AIRBUS A3XX - SAMOLOT FLAGOWY XXI WIEKU
JERZY LIWIŃSKI Maj 1999
Analitycy największych producentów lotniczych szacują, że w najbliższym 20-leciu nastąpi dalszy dynamiczny rozwój transportu powietrznego. Przewoźnicy będą zwiększać częstotliwości lotów, nastąpią inauguracje nowych połączeń oraz nowych rodzajów usług ...
JAK SCHUDNĄĆ NIE PRZERYWAJĄC PRACY BIUROWEJ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Badacze z Mayo Clinic dokonali niedawno odkrycia, które uradować może serca ludzi zagrożonych otyłością z powodu "siedzącego stylu pracy" i braku czasu (bądź woli) na intensywne uprawianie sportów. Stwierdzili mianowicie, że rozmaite nerwowe ...
CAŁA WŁADZA W ŁAPY KOTÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Brytyjski producent kociego jedzenia w puszkach, Whiskas, przy współpracy firmy reklamowej M&C Saatchi wyprodukował, kosztem 825 tys. dolarów, pierwszą w świecie reklamę telewizyjną adresowaną... wprost do kotów. Jej emisję poprzedzać ma 10-sekundowy ...
CENA NEUTRINA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
W pięknej dolinie Baksana na Kaukazie położona jest maleńka wioska zwana Neutrino, która jest siedzibą jednego z sześciu działających na Ziemi detektorów ulotnej cząstki elementarnej, noszącej nazwę tejże wsi. Detektor jest owocem międzynarodowej współpracy ...
AZBEST DOKŁADA SWOJE
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Maj 1999
Rozpowszechnienie radonu mieszkaniowego, którego stężenie w powietrzu określane jest za pomocą norm [patrz: "Wiedza i Życie" nr 8/1997], nasuwa pytanie: o ile inne czynniki narażające zdrowie mogą zwiększać niebezpieczeństwo? Jak wiadomo, zwiększenie ...
DOM STARCÓW DLA SZYMPANSÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Pani Gloria Grow z miejscowości Carigan pod Montrealem, która wraz z mężem i grupą wolontariuszy prowadzi schronisko dla zwierząt o nazwie Fauna Foundation we wrześniu 1997 roku przyjęła grupę 15 nowych "pensjonariuszy". Są to szympansy, ...
Z WINEM NA ALZHEIMERA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999
Polubiliśmy już myśl, że szklaneczka wina chroni przed chorobami nasze serce. Teraz okazuje się, że może także zapewnić ochronę mózgowi. Sercu spieszą na ratunek zawarte w winie związki o właściwościach przeciwutleniających, zaś dla mózgu korzystna ...
WYSZORUJ ZĘBY P1025
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999
Zęby atakowane są przez bakterie od chwili, gdy pierwsze wychylą się z dziąseł kilkunastomiesięcznego bobasa, aż do utraty ostatniego trzonowca. Głównym napastnikiem jest Streptococcus mutans, który łączy się z kamieniem nazębnym, wykorzystując specjalne ...
WIEM, CZEGO NIE WIEM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Brytyjscy genetycy zanotowali niedawno poważny sukces, rozszyfrowująckompletną mapę genów małego, przezroczystego robaczka o nazwie Caenorhabditis elegans (ze zrozumiałych względów popularnie zwanego po prostu C. elegans).Jest ich w sumie około 19 ...
WIRUS ROKU 2000 ATAKUJE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Jak donosi "Bangkok Post", jedną z pierwszych potwierdzonych ofiar wirusa Y2K stały się... taksówki w Singapurze. W południe 1 stycznia 1999 roku w 300 z nich przestały działać liczniki. Kilka godzin później zakłócenia nastąpiły także w Sztokholmie ...
(NIEPRAWE) DNA NA SPRZEDAŻ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Islandia stała się pierwszym krajem na świecie, który zdecydował się sprzedać (za skromną sumę 200 mln dolarów...) informację genetyczną, dotyczącą całej swej, liczącej 270 tys. i odznaczającej się wyjątkową homogenicznością, populacji. Nabywcą jest ...
PLUTON UNIKNĄŁ DYMISJI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Pluton, najmniejsza spośród planet Układu Słonecznego, był, przyznajmy to, ofiarą dyskryminacji prawie od chwili odkrycia w 1930 roku przez zmarłego niedawno Clyde'a Tombaugha, astronoma z Lowell Observatory w Arizonie. Wielu uczonych uważało, że ten, ...
JAK WYCHOWYWAĆ?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Maj 1999
Jak powinni postępować rodzice, aby ich trud rodzicielski uwieńczony został sukcesem? Jakie metody opiekuńcze i wychowawcze stosują na co dzień polskie rodziny? Wśród osób ankietowanych przez CBOS istnieje jednomyślność co do odpowiedzialności rodziców ...
NANOKOMPUTERY W PRÓBÓWCE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1999
Naukowcy pracujący w Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles wspólnie ze swoimi kolegami z laboratoriów firmy Hewlett Packard próbują wyhodować w roztworach chemicznych... komputery, podobnie jak hoduje się kryształy. Ustawiają atomy lub cząsteczki ...
DLACZEGO MALI ŻYJĄ KRÓCEJ?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Biolodzy już dawno zauważyli, że w świecie zwierząt zaobserwować można znamienną korelację pomiędzy rozmiarami organizmu a przeciętnym okresem jego życia. Im większy, tym bardziej długowieczny. Badacze z Instytutu Santa Fe w Nowym Meksyku - fizyk ...
STRES SZKODZI SZCZUROM...
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Maj 1999
Aby dowieść, jak bliski jest związek pomiędzy stanem ducha (i umysłu) a systemem immunologicznym (czyli w konsekwencji zdrowiem fizycznym), zespół uczonych pod kierunkiem dr Esther Sternberg z amerykańskiego Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego ...
ROSJA FINALIZUJE PRACE NAD SAMOLOTEM NAJNOWSZEJ GENERACJI
JERZY LIWIŃSKI Kwiecień 1999
Na początku br. na lotnisku w Żukowskim pod Moskwą po raz pierwszy publicznie zademonstrowano prototyp rosyjskiego samolotu wielozadaniowego V generacji Mikojan MFI (wielozadaniowy myśliwiec frontowy). Prototyp jest tzw. demonstratorem technologicznym ...
COŚ DLA POLICJANTÓW I STRAŻAKÓW ALE NIE TYLKO
ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999
Jak pobrać do analizy próbkę nieznanej i potencjalnie groźnej substancji bez otwierania pojemnika, w którym się znajduje? Amerykańscy naukowcy z Narodowego Laboratorium Los Alamos (LANL) w Nowym Meksyku znają dwa sposoby rozwiązania tego problemu. Jeden ...
KTO WOLI WOLNY RYNEK?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Kwiecień 1999
Czy o tym, co i w jakiej ilości produkują przedsiębiorstwa, powinny decydować władze centralne czy dyrektorzy zakładów pracy, opierając się na własnym rozpoznaniu rynku i potrzeb? Takie właśnie pytanie badacze CBOS-u zadali Polakom w 1985 roku oraz po ...
MIĘDZY BADANIAMI A KASĄ
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1999
Islandia. 270 tys. mieszkańców, tysiąc lat prawie zupełnej izolacji od reszty świata, dokładne zapisy stanu zdrowia mieszkańców liczą sobie 100 lat. Nieocenione źródło informacji o wyodrębnionej populacji ludzkiej, której losy genetyczne można by prześledzić ...
POŻYTKI Z WAPNIA I WITAMIN
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Od dawna wiadomo, że lepiej zapobiegać niż leczyć, zwłaszcza gdy choroba jest śmiertelnie niebezpieczna, a leczenie trudne - jak w wypadku nowotworów. Dotychczasowe badania kliniczne nie rozstrzygnęły, czy aspiryna może chronić przed rakiem jelita ...
ZDĄŻYĆ PRZED RAKIEM
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Kwiecień 1999
Rak sutka (piersi) i szyjki macicy to dwa nowotwory złośliwe najczęściej występujące u kobiet w Polsce. Pierwszy z nich stanowi ponad 18%, a drugi- około 8% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe, na które zapadają kobiety. W 1995 roku około ...
LODOWY BIEGUN MARSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Ta sama sonda, o której wspominamy w sygnale Zakurzone planetoidy, zebrała w ub.r. dane umożliwiające rekonstrukcję wyglądu północnego bieguna Marsa w trzech wymiarach. Fot: G. Shirah/MOLA/MGS/NASA Okolice bieguna pokrywa lodowa skorupa o średnicy ...
ZAKURZONE PLANETOIDY; SKĄD SIĘ BIERZE PYŁ?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
Sonda Mars Global Surveyor (MGS) krąży wokół Marsa od września 1997 roku, zbierając materiały potrzebne do sporządzenia dokładnej mapy Czerwonej Planety. Oddaje się przy tym różnym "zajęciom ubocznym", które już niejednokrotnie zaowocowały ...
BIOCHEMICY ZDEMASKUJĄ ŁGARSTWA ZWYRODNIALCÓW
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Nowa metoda biochemiczna opracowywana w Pittsburghu (USA) być może przyczyni się do zdemaskowania rodziców znęcających się nad dziećmi. Często przychodzą oni z dzieckiem do szpitala długo po pobiciu, twierdząc, że "właśnie upadło". Oględziny ...
ODKRYTO NOWĄ POSTAĆ AZOTU
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Azot jest pierwiastkiem niezwykle skromnym. Dotychczas znaliśmy tylko dwie formy, w których atomy azotu są połączone tzw. wiązaniami kowalencyjnymi. Pierwsza forma to wyizolowany z powietrza w 1772 roku azot cząsteczkowy N2. Kolejną formą jest zsyntetyzowany ...
MOLEKULARNY PUCHAR
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Chemicy z Uniwersytetu Erlangen w Niemczech skonstruowali molekularną replikę pucharu wręczanego zwycięzcom piłkarskich mistrzostw świata. Chemiczna kopia mierzy 3 nm, jest więc 100 mln razy mniejsza od oryginału. "Nanopuchar" powstał przez ...
SIEĆ STALE ROŚNIE
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1999
Około 147 mln ludzi korzysta z Internetu w domu lub pracy co najmniej raz w tygodniu, co oznacza więcej niż dwukrotny wzrost tej liczby w ciągu trzech lat (w 1996 roku wynosiła ona 61 mln) - podaje ostatnie sprawozdanie Almanachu Przemysłu Komputerowego, ...
NIESPODZIEWANY SPOSÓB NA KORKI
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Co zrobić, aby zapobiec korkom na autostradach? Prosta sprawa - zwiększyć (!) liczbę samochodów. Do tego paradoksalnego wniosku doszli naukowcy pracujący nad zagadnieniami ruchu drogowego w Xerox Palo Alto Research Center w Stanach Zjednoczonych ...
POŻYTKI Z GIER KOMPUTEROWYCH
ILONA BENDYK Kwiecień 1999
W 1996 roku powstał w Wielkiej Brytanii Institute of Cognitive Neuroscience, mający ułatwić współpracę i wymianę doświadczeń naukowcom zajmującym się badaniami nad mózgiem. Jednym z członków Instytutu jest University College of London (UCL), w którym ...
STARE, POCZCIWE SZKŁO MATERIAŁEM XXI WIEKU
ILONA BENDYK Kwiecień 1999
Bez znanego od ponad 5 tys. lat szkła trudno sobie wyobrazić współczesny świat. Jednak materiał ten ciągle kryje w sobie wiele tajemnic. Jedną z nich jest przezroczystość substancji, która przecież nie ma budowy krystalicznej. To jeden z większych paradoksów ...
RYBKI UDAJĄ LUDZI
ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999
Badaczom z Harvard Medical School udało się tak zmienić materiał genetyczny rybki akwariowej, danio pręgowanego (Danio rerio), że wyhodowano osobniki chore na coś, co odpowiada ludzkiej anemii i porfirii (choroba, która być może dała początek legendom ...
WIRTUALNA RZECZYWISTOŚĆ BEZ HEŁMU
EDWIN BENDYK Kwiecień 1999
Już niebawem będziemy mogli oglądać trójwymiarowe obrazy na zwykłym ekranie, bez konieczności nakładania niewygodnych kasków i okularów. Opracowany przez działającą w Londynie firmę Reality Vision ekran podłącza się do komputera jak zwykły monitor. Efekt ...
GENETYKA NA ODSIECZ GAJOWYM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
W Kolumbii Brytyjskiej - prowincji kanadyjskiej, znanej z pięknych krajobrazów i niezmierzonych lasów - kradzież drzew stała się poważnym problemem ekonomicznym. Pojedynczy egzemplarz zachodniego czerwonego cedru o wartości rynkowej sięgającej ...
ALKOHOL CHRONI ZDROWIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Kolejna dobra wiadomość dla umiarkowanych konsumentów napojów wyskokowych: jak donosi w "Journal of the American Medical Association" dr Mitchell Elkind z Uniwersytetu Columbia, kieliszek (lub dwa) alkoholu dziennie aż o 50% może obniżyć ...
PERPETUUM MOBILE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Miesięcznik "Omni" ogłosił wyniki konkursu na niekonwencjonalne teorie naukowe. Pierwszą nagrodę otrzymała następująca propozycja: Kot zrzucony na ziemię ląduje ZAWSZE na czterech łapach; kiedy upada nam na podłogę kromka chleba, ląduje ona ...
PIESKIE ZDROWIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
W świecie, w którym odpowiedzią na każdy ludzki problem jest stosowna pastylka, postęp farmakologii nie mógł nie objąć zwierząt domowych, zwanych ostatnio bardziej stosownie "zwierzętami towarzyszącymi". Amerykańska Food and Drug Administration, ...
NAGRODA ZA GRZECH
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Pozytywny wpływ na długość naszego życia ma także łakomstwo, zwłaszcza szczególna jego forma, odznaczająca się niepohamowanym zamiłowaniem do spożywania czekolady. Tak przynajmniej twierdzi epidemiolog z Uniwersytetu Harvarda dr I-Min Lee, który przeprowadził ...
WIARA PRZEDŁUŻA ŻYCIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Wzrasta liczba badań medycznych dowodzących, że ludzie obdarzeni silną wiarą religijną są, statystycznie biorąc, zdrowsi i żyją dłużej od ateistów. Częściej przeżywają pomyślnie operację serca i mają większe szansę wyleczenia się z depresji (jeśli ...
NIEWINNOŚĆ UZDRAWIA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Doktor Dieter Frey, psycholog prowadzący badania ofiar nieszczęśliwych wypadków w Klinice Uniwersyteckiej w Kilonii, odkrył, że najlepsze rokowania szybkiego powrotu do zdrowia mają pacjenci przekonani, że wypadek nastąpił nie z ich winy. Zbadał on ...
AMNEZJA EUFORYCZNA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Jeśli wierzyć ogłoszonym niedawno w liście do czasopisma "Lancet" wynikom badań dwu lekarzy, Chi Dang i Lawrence'a Gardnera, z Uniwersytetu Johna Hopkinsa w Baltimore, prezydent Clinton być może nie kłamał, kiedy oświadczył pod przysięgą, ...
DLACZEGO ZAWSZE PADA W NIEDZIELE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Opublikowane niedawno w tygodniku "Nature" badania sugerują, że zgodnie z tym, co od dawna podejrzewaliśmy, deszcz częściej pada w czasie weekendu niż w dni robocze. Aby dojść do tej dość oczywistej konkluzji, klimatolodzy z Uniwersytetu ...
PRAWO PO STRONIE DZIĘCIOŁÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Para upartych dzięciołów spowodowała chwilowe wstrzymanie budowy nowej biblioteki w mieście Riverton w stanie Utah. Ptaki wydziobały sobie dziuplę w ścianie konstruowanej budowli i nijak nie dają się z niej wypłoszyć, prośbą ni groźbą. Budowlańcy trzymają ...
POLITYKA A KROWIE GAZY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Badania gazów wydalanych przez krowy (zawierają metan, jedną z substancji wpływających na ocieplenie ziemskiego klimatu) stały się przedmiotem politycznej kontrowersji w czasie niedawnych wyborów do Senatu w stanie Wisconsin. Kongresman Mark Neumann, ...
DNA W KOSMOSIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Każdy Ziemianin posiadający 50 dolarów, z którymi nie wie, co zrobić, może wysłać za tę skromną opłatę w przestrzeń kosmiczną swą genetyczną wizytówkę. Usługę tę oferuje 4.5 mln potencjalnych klientów kalifornijska firma Encounter 2001. Rakieta załadowana ...
KAMERA NA PODCZERWIEŃ WCHODZI DO GRY
ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999
Amerykański kanał telewizyjny Fox Sports postanowił ułatwić życie miłośnikom futbolu. Dzięki nowej technice realizatorskiej, opatentowanej już w USA, telewidzowie będą mogli śledzić przemieszczanie się piłki po boisku nawet wtedy, gdy zostanie zasłonięta ...
HAREMY KORNIKA DRUKARZA
MAREK W. KOZŁOWSKI Kwiecień 1999
Kornik drukarz cieszy się złą sławą szkodnika lasów świerkowych. Larwy i dorosłe chrząszcze żerują pod korą drzew, a wygryzione przez nie kanały przerywają transport substancji odżywczych, co nieuchronnie kończy się śmiercią świerków. Szkody powodowane ...
SWAS: PIERWSZE OBSERWACJE I PIERWSZE NIESPODZIANKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1999
W końcu ub.r. rozpoczął pracę nowy teleskop orbitalny o nazwie SWAS (Submillimeter Wave Astronomy Satellite). Jego zadaniem jest obserwacja gęstych obłoków międzygwiazdowych, w których rodzą się gwiazdy [patrz: SWAS, "WiŻ" nr 3/1999]. Pierwsze ...
JUŻ SIĘ NIE DA NABRAĆ NAUCZYCIELA!
ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999
Jak uczy doświadczenie, wcześniej czy później każda nowa broń zostaje wyparta przez inną, wymyśloną przez przeciwnika. Jednym z powszechnie stosowanych sposobów ułatwienia sobie życia przez uczniów jest przepisywanie gotowych wypracowań ze skryptów. ...
MOWA CIAŁA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1999
Jak dowodzi w swym artykule w "Nature" dr Jana Iverson z Uniwersytetu Stanu Indiana w Bloomington, zwyczaj używania rąk (i całego ciała) w trakcie rozmowy nie jest nawykiem kulturowym, lecz prawdopodobnie skłonnością zakodowaną genetycznie. ...
KUP PAN KSIĘŻYC!
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Każdy może mieć na własność kawałek naszego naturalnego satelity. Wystarczy dać ogłoszenie w prasie i przygotować odpowiednią ilość gotówki. Uczyniwszy tak, agenci FBI udaremnili próbę sprzedaży okazu skały księżycowej za 5 mln dolarów. Ku ich zaskoczeniu ...
LECZNICZE WIELBŁĄDY
MAGDALENA KAWALEC Marzec 1999
Wielbłądy mają wiele unikatowych cech, umożliwiających im przeżycie w ekstremalnych pustynnych warunkach; są też sprawy, z którymi zupełnie sobie nie radzą (np. nie potrafią przechodzić przez ucho igielne...). Wygląda jednak na to, że mogą być interesujące ...
SŁABY REFLEKS OCEANÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Oceany nie nadążają z magazynowaniem zwiększonej ilości dwutlenku węgla, wydzielanego do atmosfery w wyniku działalności człowieka - tak twierdzi pięciu amerykańskich naukowców, autorów artykułu, jaki ukazał się niedawno w "Nature". Odkrycie ...
DLACZEGO LIMONY PACHNĄ LIMONAMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Zielone limony (owoce limety, Citrus aurantiifolia) nie są w Polsce owocami popularnymi. Pośrednio znamy je jednak doskonale, choć pewnie nie zdajemy sobie z tego sprawy - aromat limonów jest składnikiem coca-coli, 7-up i sprite'a, wielu innych napojów ...
WYKRYWACZ BAKTERII
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Jak wykryć bakterie szybko, prosto i tanio? "Bioprocesor" skonstruowany przez brytyjskich naukowców (University of Wales) pozwala wykrywać, klasyfikowaći oceniać ilościowo bakterie dzięki poddaniu ich działaniu prądu elektrycznego (wytwarza ...
PRZEKLĘTE KOMÓRKI
EDWIN BENDYK Marzec 1999
Stwierdzenie o coraz natrętniejszym wkraczaniu telefonów komórkowych do codziennego życia jest banałem. Dźwięki dzwonków telefonicznych dobiegają dziś z każdej strony. Słychać je w restauracjach, autobusach, podczas seansów kinowych i w toaletach. Na ...
JUBILEUSZOWY PULSAR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Pierwszy pulsar został odkryty w listopadzie 1967 roku w Mullard Radio Astronomy Observatory w Cambridge (Anglia). Przypomnijmy, że mianem tym określa się w astronomii szybko wirującą gwiazdę neutronową obdarzoną silnym polem magnetycznym, która jest ...
BROŃ DLA POLSKIEGO OFICERA
BOGDAN MIŚ Marzec 1999
Od pewnego czasu Wojsko Polskie jest wyposażane w nowy pistolet (fot. polewej), noszący nazwę WIST-94, skonstruowany przez WITU (Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia). WIST-94 - w odróżnieniu od swych poprzedników, dostosowanych do radzieckiego ...
NOWY RODZAJ MAGNESÓW MOLEKULARNYCH
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Niektóre sole nieorganiczne, przede wszystkim halogenki (chlorki, bromki itp.), tworzą struktury przestrzenne żywo przypominające postacie węgla: nawarstwione pseudografitowe arkusze, klatkowe twory podobne do fullerenów, a także nanorurki. Do tej grupy ...
NEAR NIE ZBLIŻYŁ SIĘ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Sonda NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) miała 10 stycznia wejść na orbitę wokół planetoidy Eros [patrz: Sygnały, NEAR, "WiŻ" nr 1/1999]. W grudniu ub.r. doganiała Erosa z prędkością około 3100 km/godz. 20 grudnia rozpoczęła pierwszą fazę ...
BAZALTOWY POTOP...
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Może się okazać, że katastrofalne zmiany klimatu, uznawane za najbardziej prawdopodobną przyczynę występowania w historii Ziemi okresów masowego wymierania, miały zawsze to samo źródło -- wulkanizm. Wyniki uzyskane przez zespół brytyjskich i amerykańskich ...
ZBURZONA TEORIA BURZ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Analiza pomiarów z satelity FORTE, przedstawiona na konferencji American Geophysical Union w grudniu ub.r., wykazała, że ogromna liczba wyładowań atmosferycznych zachodzi w głębi chmur, gdzie nie są widoczne ani z powierzchni Ziemi, ani z kosmosu. Naukowcy ...
SWAS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Start satelity SWAS, pierwotnie zaplanowany na 3 grudnia, odkładano dwukrotnie. Za trzecim razem całą sprawę wziął w swe ręce sam św. Mikołaj i w nocy z 5 na 6 grudnia 1998 roku Submillimeter Wave Astronomy Satellite (bo tak brzmi pełna nazwa SWAS-a) ...
ŻYWY DOWÓD EWOLUCJI
MAGDALENA FIKUS Marzec 1999
Nowe osiągnięcie genomiki: w pełni poznany DNA Rickettsia prowazekii (Charles Kurland z zespołem, Uniwersytet w Uppsali) budzi zainteresowanie z dwóch powodów. Chodzi o pasożytnicze bakterie, które mogą żyć i mnożyć się tylko wewnątrz komórki gospodarza, ...
CZY JEDNAK METEORYT
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Frank Kyte, geochemik z University of California w Los Angeles, twierdzi, że udało mu się znaleźć fragment pozaziemskiego obiektu, który obarcza winą za spowodowanie zagłady dinozaurów około 65 mln lat temu. Źródło: NASA W 1980 roku Luis Alvarez, ...
WEGETARIAŃSKIE PSY ŻYJĄ DŁUŻEJ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Organizacja poświęcona ochronie praw zwierząt, PETA (People for the Ethical Treatment of Animals), ogłosiła w lecie wstępne wyniki sponsorowanych przez siebie badań, dowodzących, że nie tylko ludzie są zdrowsi i żyją dłużej, jeśli nie jedzą mięsa. ...
EUGENICZNA CHOINKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
W ubiegłym sezonie świątecznym Amerykanie zakupili około 35 mln świątecznych drzewek, zarówno jodeł, jak i najrozmaitszych odmian sosen i świerków. Już za parę lat jednak będą oni mogli nabyć genetycznie udoskonalone jodełki o poprawionych parametrach ...
SŁOŃCE INACZEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Detektor Superkamiokande jest powszechnie znany jako urządzenie, które dostarczyło dowodów na to, że neutrina mają niezerową masę spoczynkową [patrz: Sygnały, Neutrina mają masę!, "WiŻ" nr 8/1998]. Mało kto wie jednak, że za jego pomocą można ...
PSY I LUDZIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Jak dowodzi w swej nowej książce Ewoluujący mózg biolog John Allman,psy są rzeczywiście najlepszymi przyjaciółmi człowieka - a jeśli nie najlepszymi, to przynajmniej najstarszymi. Powołując się na niedawne badania mitochondrialnego DNA psów, przeprowadzone ...
REZONANS NA SALI OPERACYJNEJ
REDAKCJA Marzec 1999
Operacje mózgu wymagają doskonałych umiejętności technicznych, znajomości anatomii i szczególnych predyspozycji. Jednak nawet najlepszy fachowiec niewiele zdziała bez odpowiedniej diagnostyki. To od badania głowy rozpoczęła się kariera tomografii komputerowej, ...
ROK NIEDYSKRECJI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Prezydent Clinton nie był jedyną znaną osobistością, o której życiu prywatnym dowiedzieliśmy się w 1998 roku rzeczy, o jakich nasi rodzice nigdy z nami nie rozmawiali. O jego poprzedniku sprzed dwustu lat, Tomaszu Jeffersonie, plotkowano już w 1802 ...
ŚMIERĆ I PODATKI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Dwie rzeczy, które w życiu są pewne - głosi amerykańskie porzekadło - to śmierć i podatki. Niedawne wyniki badań archeologicznych potwierdzają tę prawdę, nadając jej zarazem szacowną patynę. Jak ogłosił w grudniu na konferencji prasowej szef ...
KOTY I PSY WOLĄ BOGATYCH
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Domowe zwierzaki najwyraźniej źle znoszą pustki w kieszeni właścicieli. Choć wydaje się oczywiste, że ludzie niezamożni są mniej chętni do płacenia za weterynarza i bardziej wyszukane menu dla swoich podopiecznych, to jednak nie wszystko. W podsumowaniu ...
MIĘDZY DOMEM A PRACĄ
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 1999
Co stanowi treść naszego życia codziennego, czemu poświęcamy najwięcej czasu i energii? Jakiego rodzaju działaniom poświęcają się ludzie, których znamy, których spotykamy na co dzień? Pytania te ankieterzy CBOS-u zadali Polakom u schyłku PRL oraz po ...
CZEKAJĄC NA POTOP
BOGDAN ŻURAWSKI Marzec 1999
Jeśli rząd sudański zrealizuje plany budowy dwóch tam na Nilu, w Kadżbar i w Hamadab, zalane zostaną ogromne połacie Doliny Nilu między III a IV kataraktą. Na razie prace wstrzymują brak pieniędzy i drażliwe kwestie związane z umową o podziale wód Nilu ...
KIEDY OCEANY ZACZĘŁY ODDYCHAĆ?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Marzec 1999
Zaczynają się wyjaśniać przyczyny kambryjskiej eksplozji życia na Ziemi.Zdaniem D.E. Canfielda z Odense University w Danii, swobodny rozwój życiana naszej planecie nie był możliwy przed okresem kambryjskim, ponieważ w oceanach praktycznie nie było wolnego ...
PRZEGAPIONA SUPERNOWA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 1999
Astronomowie z Max-Planck-Institut für Extraterrestrische Physik (MPE) w Garching koło Monachium odkryli ślady wybuchu supernowej, która rozbłysła około 700 lat temu w gwiazdozbiorze Żagli. W kronikach historycznych nie ma o niej wzmianki prawdopodobnie ...
HISTORIA ZAPISANA W TORFIE
MAGDALENA PECUL Marzec 1999
Ołów, jeden z najwcześniej poznanych metali użytkowych (i pierwszy wytapiany z rud), odegrał w dziejach ludzkości istotną rolę. Starożytna i nowożytna historia odbija się wyraźnie w poziomie skażenia atmosfery ołowiem na przestrzeni wieków. Ostatnio ...
REKORD ZŁEGO STYLU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Marzec 1999
Jak co roku, czasopismo "Philosophy and Literature" ogłosiło wyniki swego konkursu na najgorzej napisany fragment prozy. Tym razem lauretką jest wybitna uczona, profesor retoryki i literatury porównawczej z Berkeley, pani Judith Butler, którą ...
PODUSZKA POWIETRZNA DLA MOTOCYKLISTY
PAWEŁ WERNICKI Luty 1999
Motocykl wciąż jest uważany za dość ryzykowny środek komunikacji (choć niektórych to właśnie pociąga). Bezpieczeństwo motocyklisty zależy raczej od jego umiejętności i refleksu niż konstrukcyjnych zabezpieczeń, których trudno wymagać od otwartego pojazdu. Skórzane ...
PIERŚCIEŃ EINSTEINA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Zgodnie z przewidywaniami teorii względności tory promieni świetlnych biegnących w polu grawitacyjnym są zakrzywione. Gdy źródło światła, źródło pola grawitacyjnegoi obserwator znajdują się niemal na jednej linii, występuje efekt soczewkowania grawitacyjnego: ...
SERENGETI NA SYBERII
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Naukowcy chcą odtworzyć ekosystem z ostatniej epoki lodowcowej. Siłą sprawczą mają być specjalnie do tego celu sprowadzone zwierzęta: konie, bizony, renifery, woły piżmowe. Poligonem doświadczalnym będzie rezerwat na Nizinie Kołymskiej we wschodniej ...
HIV PRZED SĄDEM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Ryc. Joanna Murawska Po raz pierwszy w historii sądownictwa Stanów Zjednoczonych dowodem w sprawie o morderstwo stała się analiza materiału genetycznego wirusa HIV. Ostatnio sąd stanowy w Luizjanie orzekł, że gastroenterolog Richard J. Schmidt jest ...
WIEŚCI Z PAJĘCZYNY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Jak donosi w Sieci Leon Brocard ( http://www.ntk.net/longerthanthis/) najdłuższym internetowym adresem, jaki udało mu się zidentyfikować, jest www.do.you.think.really.that.we.created.that.host.only.for.fun.horus.ch, choć redakcja "New Scientist" ...
"MOKRE" KSIĘŻYCE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Fot. JPL/NASA/CalTech W pierwszych miesiącach ub.r. odkryto ogromne ilości wody na jowiszowym księżycu - Europie. Bardzo interesujące ślady tego życiodajnego płynu znaleziono też na naturalnym satelicie Ziemi [patrz: Galileo, Europa i woda, "WiŻ"nr ...
TELESKOP MISTRZEM TECHNIKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Massimo Tarenghi (z lewej) podczas ceremonii wręczania nagrody Fot. European Southern Observatory Budowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) teleskop VLT, który po ukończeniu w 2001 roku stanie się największym teleskopem świata [patrz: ...
SCHUDNĄĆ, ALE JAK?
JERZY DĄBROWSKI Luty 1999
Fot. PhotoDisc Leptyna, odkryta kilka lat temu, jest białkiem produkowanym przez komórki tłuszczowe. Działając na część mózgu - podwzgórze -reguluje apetyt i w ten sposób masę ciała. Mutacje genu tego hormonu są najprawdopodobniej przyczyną ...
ODKRYCIA W SAKKARZE
KAROL MYŚLIWIEC Luty 1999
Poszukiwania archeologiczne w Egipcie trwają już 200 lat, wciąż jednak naukowcy odkrywają tam nowe zabytki z epoki faraonów, dzięki czemu coraz lepiej można poznać historię władców tego potężnego państwa i życie codzienne jego mieszkańców. Fot. Zbigniew ...
INWAZJA Z KOSMOSU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Wielkim powodzeniem wśród amerykańskich czytelników cieszy się wydana niedawno książka Ann Druffel Jak bronić się przed uprowadzeniem przez kosmitów (New York: Three Rivers Press, 1998). Jedną ze skutecznych metod jest, jej zdaniem, noszenie przy sobie ...
DLACZEGO W OCEANACH NIE MA OWADÓW?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Źródło: Internet Owady są jedną z najbardziej liczebnych grup zwierząt na Ziemi (co najmniej 5 mln gatunków). Zasiedlają niemal każdy typ środowiska, także najgorętsze i najmroźniejsze miejsca naszej planety; są i takie, które żyją w słonych jeziorach. ...
KTÓRA NAJPIĘKNIEJSZA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Naukowy spór na temat uniwersalnych, ewolucyjnie wykształconych i genetycznie zakodowanych kanonów kobiecej urody trwa. Popularny wśród socjobiologów argument, że mężczyźni zdradzają, niezależnie od swej kulturowej afiliacji, wrodzony pociąg do kobiet ...
NIEMCY CZY ROSJANIE - ANALIZA PYŁKU UJAWNIA SPRAWCÓW MASOWEGO MORDU
MAGDALENA PECUL Luty 1999
W lutym 1994 roku w centrum Magdeburga robotnicy budowlani odkryli masowy grób ze szkieletami trzydziestu dwóch mężczyzn. Po początkowych gorączkowych spekulacjach niemieckich gazet pojawiły się dwie poważne hipotezy dotyczące tożsamości ofiar i zabójców. ...
NIEODWZAJEMNIONA MIŁOŚĆ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
We wrześniu na podwórku domu państwa Edwarda i Anny Stuardi w Mobile, Alabama pojawił się dwumetrowej wysokości struś emu. Państwo Stuardi, w swym miłosierdziu, nakarmili gościa konserwami z psim jedzeniem, nie podejrzewając, że wkrótce ich życie małżeńskie ...
SILIKONOWY SZARMACH
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Komputer wykazał już swą wyższość nad ludzkim gatunkiem w grach wymagających intensywnej pracy mózgu, takich jak szachy. Jeśli japońscy uczeni z Sony Computer Science Laboratory zrealizują pomyślnie swe naukowe ambicje, następnym sportem, w którym człowiek ...
KOMPUTERYZACJA BUSZMENÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1999
Buszmeni wyposażeni w miniaturowe, mieszczące się w dłoni komputery będą tropić zwierzęta na pustyni Kalahari. By uchronić rzadkie gatunki przed wyginięciem, biolodzy muszą znać ich liczebność i miejsca, w których najchętniej przebywają.Stosowana przez ...
CHŁOPCZYK CZY DZIEWCZYNKA?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Jak doniosły środki masowego przekazu, grupie uczonych pracujących pod wodzą dr. Edwarda Fuggera z Fairfax w stanie Wirginia udało się opracować metodę sortowania plemników, która może stać się spełnieniem odwiecznych marzeń wielu rodziców. Procedura, ...
KAWKA ALBINOS
ALOJZY CISZKIEWICZ Luty 1999
Ta dziwnie ubarwiona kawka została sfotografowana przy ruchliwej ulicy w centrum Sandomierza. Zwykle widujemy kawki z czarnymi piórami o niebieskawym połysku, tylko głowa tych ptaków z tyłu i boku jest siwa. Przyczyną powstawania anomalii w ubarwieniu ...
STARDUST
MICHAŁ RÓŻYCZKA Luty 1999
Na 6 lutego przewidziano start sondy Stardust, która ma dotrzeć do komety Wild 2 i - po raz pierwszy w historii - powrócić na Ziemię z próbkami materii kometarnej oraz pyłu międzyplanetarnego. Stardust jest czwartą misją z serii Discovery, na ...
WŁASNY DEFIBRYLATOR
ARKADIUSZ MILLER Luty 1999
Choroby serca i układu krążenia od dawna są główną przyczyną śmierci w wielu krajach rozwiniętych. Jednym z najgroźniejszych schorzeń jest nawracające migotanie przedsionków. Leczy się je farmakologicznie, a jeśli to nie pomaga, stosuje zabieg polegający ...
KOCHAJ MATKĘ SWOJĄ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Jak wynika ze świeżych obserwacji Keitha Kendricka, etologa zatrudnionego przez Babraham Institute w brytyjskim Cambridge, freudowski kompleks Edypa może być także rozpowszechniony wśród zwierząt. Pan Kendrick pozamieniał dzieci urodzone w koziej i owczej ...
SERYJNE KRATERY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999
Upadek komety Shoemaker-Levy 9 na powierzchnię Jowisza w 1994 roku był uważnie śledzony przez naukowców z całego świata. Na kolejnych ujęciach wydarzenia widać było, jak kometa rozpada się na części w polu grawitacyjnym planety, po czym spada w postaci ...
VIAGRA OBRONI... NOSOROŻCE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Wielka popularność nowego leku przeciw męskiej impotencji, Viagry, stwarza nadzieje, iż jego rozpowszechnienie w Azji doprowadzi do spadku popytu na mielony róg nosorożca, uważany przez chińską medycynę ludową za cudowny lek podnoszący męskość....
CZY DOBRY SAMIEC LEPIEJ SKRZECZY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Biolodzy ewolucyjni od dawna twierdzili, że w przyrodzie obowiązywać musi zasada "prawdy w reklamie" - te cechy samca, które przyciągają samice, powinny być skorelowane z jego "genetyczną wartością". By sprawdzić, czy samce ...
NIE TRZEBA BYĆ WARIATEM, BY WIERZYĆ W KOSMITÓW
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Jak dowodzą statystyki, liczba Amerykanów przekonanych, że planetę naszą odwiedzili w przeszłości, bądź aktualnie odwiedzają, przybysze z innych cywilizacji (27%), jest wyższa niż liczba głosów oddanych w wyborach prezydenckichna Ronalda Reagana, George'a ...
ZEMSTA NATURY?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
7 czerwca 1998 roku agencje prasowe doniosły: Szwajcarzy głosujący w niedzielnym referendum zdecydowaną większością głosów odrzucili propozycję przewidującą całkowity zakaz produkcji i patentowania genetycznie zmodyfikowanych zwierząt, roślin i innych ...
OCZYWIŚCIE, KIEDY JEST TRZEŹWA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Pijane muchy, no cóż - "padają jak muchy". Badania zespołu dr Ulrike Heberlein z Gallo Center na Uniwersytecie stanu Kalifornia w San Francisco (centrum to finansowane jest przez rodzinę Gallo, posiadającą najsłynniejsze w Ameryce winnice), ...
DLACZEGO TAK TRUDNO TRAFIĆ MUCHĘ?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Odpowiedź na to nękające nas od dawna pytanie poznaliśmy wreszcie dzięki dociekliwości Michaela Dickinsona i jego współpracowników z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley. Używając miniaturowej komory wirtualnej rzeczywistości, odkryli oni, że muchy ...
NIEWINNA KŁÓTNIA RODZINNA ZAKOŃCZONA DOKTORATEM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Profesor John Kobza z Virginia Polyterrchnic Institute, wybierając się na zakupy, miał zwyczaj parkowania samochodu na pierwszym wolnym miejscu, jakie mógł znaleźć, podczas gdy jego małżonka była zdania, że bardziej popłaca upór i wybredność, bowiem ...
JURAJSKIE ODCHODY
PAWEŁ WERNICKI Styczeń 1999
Na filmie wszystko wygląda romantycznie - znakomity uczony bada DNA dinozaurów dzięki analizie zawartości układu pokarmowego prehistorycznych komarów, zatopionych w bursztynie. Jednak w realnym świecie uczeni uznają za bardziej obiecujące inne znalezisko: ...
NEAR
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Sonda NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) opuściła Ziemię 17 lutego 1996 roku na pokładzie rakiety Delta II. Półtora roku później (27.06.1997) przeleciała w odległości zaledwie 1200 km od planetoidy 253 Mathilde i dokładnie ją obfotografowała [patrz: ...
KALESONY BEZ PLUTONU
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Czytelnicy zauważyli zapewne, że ostatnio panuje wielka moda na produkty "naturalne". Działając zgodnie z duchem czasu, australijskie czasopismo turystyczne "Wild" zamieściło niedawno, jak donosi "New Scientist", reklamę ...
POLSKIE INNOWACJE
EDWIN BENDYK EDWIN BENDYK Styczeń 1999
Jednym z warunków rozwoju gospodarki na współczesnym rynku jest jej innowacyjność, zdolność do modernizacji i wdrażania nowych technologii i produktów. Można to najdobitniej wykazać na przykładzie wielkich koncernów. Z ich laboratoriów każdego dnia trafiają ...
UKŁAD SŁONECZNY W SZWECJI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Czy można zwiedzić Układ Słoneczny, nie ruszając się z Ziemi? Tak, już niedługo będzie można wybrać się na taką wycieczkę... do Szwecji. Powstaje tam największy na świecie model Układu Słonecznego - w skali 1:20 milionów. Środkiem modelu jest znajdujący ...
ZŁOTO W WARSZAWIE
RYSZARD BOBROW Styczeń 1999
Wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie ukazuje świat złotych przedmiotów, powstałych w ciągu blisko trzydziestu sześciu stuleci. To pierwsza okazja do poznania złotych kolekcji Muzeum, z których bywały prezentowane tylko nieliczne zabytki. Biżuteria, ...
WYGLĄD MOŻE BYĆ ZWODNICZY
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Michael Kalick, psycholog z Uniwersytetu stanu Massachusetts w Bostonie, dokonał obserwacji, których wyniki rzucają światło na racjonalność ludzkich romantycznych impulsów. Czy może na brak takowej... Ludzkie pary nie dobierają się oczywiście (na ...
DYSKI I UKŁADY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Październik minionego roku był wyjątkowo dobrym miesiącem dla badaczy układów planetarnych i dysków protoplanetarnych. Oprócz odkrycia kolejnych planet krążących wokół bliskich gwiazd, którego szczegóły nie zainteresują już chyba nikogo (nowa planeta ...
SZCZUR BY SIĘ UŚMIAŁ
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Szczury nie władają ludzkim językiem, ale mają z ludźmi wiele wspólnego. Na przykład śmieją się, kiedy się je łaskocze. Ich śmiech, jak odkrył niedawno prof. Jaak Panksepp z Uniwersytetu stanu Ohio w Bowling Green, jest dla nas niesłyszalny, bowiem ...
NAUKOWE STOLICE EUROPY
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Styczeń 1999
Dokąd powinien udać się młody europejski naukowiec, by znaleźć najbardziej prężne i aktywne środowisko do swoich badań? Według analizy przeprowadzonej przez duńskich naukowców, Christiana Matthiessena i Annette Schwarz, zaprezentowanej na konferencji ...
ZMIERZCH EUROENTUZJAZMU?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Styczeń 1999
Zdecydowana większość Polaków popiera wejście kraju do Unii Europejskiej, jednak w ciągu ostatnich dwóch lat poziom społecznej akceptacji dla integracji wyraźnie się obniżył. Obecnie chęć głosowania za przystąpieniem Polskido Unii w ewentualnym referendum ...
KWAŚNA PERMSKA WODA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1999
Zespół amerykańskich geologów, kierowany przez Kathleen C. Benison z Central Michigan University, ustalił, że 270 mln lat temu, w okresie permskim, centralną część Ameryki Północnej zajmowało ogromne, słone i kwaśne jezioro. Fot. Internet W permie ...
RAFAEL I TYCJAN
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Styczeń 1999
Tylko do 18 stycznia w Zamku Królewskim w Warszawie można obejrzeć dwa światowej sławy arcydzieła malarstwa włoskiego renesansu: La Velata Rafaela i Wenus z Urbino Tycjana, pochodzące ze znakomitych zbiorów florenckich. Rafael, La Velata, około 1515 ...
W MAŁYM OBŁOKU MAGELLANA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Styczeń 1999
Mały Obłok Magellana jest niewielką, nieregularną galaktyką leżącą w odległości 200 tys. lat świetlnych od Słońca (a więc tylko nieco dalej niż jego imiennik, Wielki Obłok Magellana). Oba obiekty znajdują się w pobliżu południowego bieguna nieba i z ...
NIEBEZPIECZNE EMERYTKI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Styczeń 1999
Staruszki za kierownicą są groźniejsze niż ich mężowie, twierdzą specjaliści od motoryzacji z Francji i USA. Badania z wielu krajów wskazują, że najniebezpieczniejszymi kierowcami są młodzi mężczyźni mający 20- - 24 lata. Prawdopodobieństwo, że ...
TOPOLE CZYSZCZĄ GLEBĘ
MAGDALENA PECUL Styczeń 1999
Topole są lubianymi drzewami ozdobnymi, ze względu na szybki wzrost często sadzonymi zwłaszcza w nowych osiedlach. Ich zalety jednak, jak się okazuje, nie ograniczają się do tego. Ostatnio nagrodzona przez American Society of Civil Engineers' Environmental ...
NIAŃCZENIE PRZEDŁUŻA ŻYCIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
U gatunków naczelnych, wśród których obydwoje partnerów dzieli równo obowiązki rodzicielskie, samce i samice żyją tak samo długo - twierdzi John Allman z Kalifornijskiego Instytutu Technologii. U innych dłuższym życiem cieszy się płeć, której przedstawiciele ...
CO POWIEDZIEĆ DZIECIOM?
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1999
Mary Spraker i Greg Studdard z Atlanty są szczęśliwymi rodzicami trojaczków płci żeńskiej. Mary i Greg mają także 9-letniego syna, który został przez nich zaadoptowany. Pewnego dnia jego biologiczna matka, której tożsamość była im znana, przedstawiła ...
WŚCIEKLIZNA MNIEJ GROŹNA
PAWEŁ WERNICKI Grudzień 1998
Co roku miliony ludzi w krajach rozwijających się szczepi się przeciw wściekliźnie. Niestety, produkcja konwencjonalnych szczepionek, zawierających unieczynnionego wirusa, jest kosztowna. Ostatnio przeprowadzone badania na małpach budzą nadzieję na rozwiązanie ...
NOWA MISJA MARSJAŃSKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Fot. NASA/Jet Propulsion Laboratory W grudniu br. rozpoczyna się kolejna wyprawa amerykańskiej agencji kosmicznej NASA na Marsa. W odstępie około 3 tygodni w kierunku Czerwonej Planety polecą dwie sondy realizujące misję o kryptonimie Mars Surveyor ...
SKRĘCONE IGLAKI
MARCIN ZALEWSKI Grudzień 1998
Na północnej i południowej półkuli cyklony wirują w przeciwnych kierunkach, w przeciwnych kierunkach skręcają się także włókna pni niektórych gatunków drzew rosnących na antypodach. Leśnicy najczęściej tłumaczą to niszczące surowiec drzewny zjawisko ...
JAK PORUSZA SIĘ OGIEŃ
MAGDALENA PECUL Grudzień 1998
Niebezpieczeństwo pożarów wynika w dużej mierze z chaotycznego sposobu przemieszczania się płomieni, spowodowanego konwekcją. Jest jeszcze inny, bardziej zdradliwy ogień, płonący bez dymu i prawie bez płomieni w środowisku o małej konwekcji - na ...
ZIELONI KONTRA CZEKOLADA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 1998
Producenci czekolady dostali się na czarną listę wrogów środowiska. Olbrzymie plantacje kakaowców - drzew, z których owoców otrzymuje się kakao - rosną w miejscu lasów tropikalnych. W brazylijskim stanie Bahia, w rejonie uprawy kakaowców, wycięto ...
MIKROSKOPOWA LITOGRAFIA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Grudzień 1998
Nanorurki, czyli rurki, których powierzchnię tworzą pojedyncze warstwy atomów węgla, znajdują coraz szersze zastosowanie w różnych gałęziach nauki i techniki. Stosowane były one jako elementy mikroskopów atomowych, za pomocą których udało się uzyskać ...
POTĘGA DŹWIĘKU NOWEJ KARTY SOUND BLASTER
BOGDAN MIŚ Grudzień 1998
10 września 1998 roku firma Creative Ltd., znany światowy dostawca produktów multimedialnych dla komputerów PC, rozpoczęła sprzedaż karty o nazwie "Sound Blaster Live!", najmocniejszej karty dźwiękowej obecnie dostępnej na rynku. To nowe rozwiązanie ...
SUKCES VLT
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Fot. ESO Unit 1, pierwsza z czterech autonomicznych jednostek składających się na teleskop VLT (patrz: Wielkie oczy XX wieku) została we wrześniu wyposażona w wielozadaniowy zestaw urządzeń do badania odległych, słabo świecących galaktyk. Nosi on ...
CZY BĘDZIE TRZECI?
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1998
II Festiwal Nauki w Warszawie (17-26 września br.) miał znacznie większy zasięg niż poprzednie: odbyło się ponad 210 rozmaitych imprez w 71 różnych instytutach i uczelniach Warszawy. W tym roku zaproponowaliśmy nowe formy spotkań: cieszące się wielkim ...
WALCE PRZEZ MYSZKI
BOGDAN MIŚ Grudzień 1998
Fot. Micrrosoft Jeżeli Europa chce mieć silny sektor techniki informatycznej, to rządy, policja i sądownictwo muszą stworzyć silny front przeciwko piratom komputerowym, powiedziała Emilia Knight, wiceprezes BSA-Europe (Business Software Alliance), ...
TRACE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Grudzień 1998
Zimową porą miło jest czasem pomyśleć o letnim słonecznym cieple. Pomyślmy więc o nim, ale w sposób nieco niekonwencjonalny. Tarcza naszej gwiazdy dziennej pokrywa się właśnie coraz większą liczbą plam, a powierzchnia staje się coraz bardziej niespokojna. ...
GROŹNA MUTACJA
ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998
Najnowsze badania przeprowadzone przez grupę naukowców pod kierownictwem Timothy'ego Rebbecka na University of Pennsylvania School of Medicine wykazały, że stopień złośliwości raka prostaty jest ściśle związany z genem o nazwie CYP3A4. Gen ten koduje ...
ZIELENINA NA SKAŻENIA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Grudzień 1998
Rośliny są naszymi sprzymierzeńcami także w walce z zanieczyszczeniami. Niektóre gatunki gromadzą w swoich tkankach metale ciężkie i radioizotopy. Robią to na tyle skutecznie, że opracowano metody oczyszczania gleby i wody z toksycznych pierwiastków ...
DROŻDŻE ZAPRZĘŻONE DO KATALIZY
MAGDALENA PECUL Grudzień 1998
Enzymy są najdoskonalszymi katalizatorami, zwłaszcza tych reakcji chemicznych, w których powstają produkty zbliżone do związków naturalnych. Często wystarczy zastosować pojedynczy enzym: nie ma wtedy problemu z przemianami substancji w kierunku innym ...
SELEN DLA WSZYSTKICH PANÓW
ARKADIUSZ MILLER Grudzień 1998
Selen i kilkanaście innych pierwiastków tworzą grupę tzw. mikroelementów, które pełnią w organizmie człowieka różne ważne funkcje. Kazuko Yoshizawa z Harvard School of Public Health ostatnio zaobserwował razem ze swoimi współpracownikami bardzo ciekawą ...
NOBEL 98
REDAKCJA Grudzień 1998
Coroczne emocje związane z Nagrodami Nobla już minęły. Znamy decyzje gremiów stanowiących o nagrodach. Szerzej o laureatach i leżących u podstaw noblowskich decyzji osiągnięciach będziemy pisać w kolejnych numerach "Wiedzy i Życia". l Literatura: ...
NAGRODY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI POLSKIEJ
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1998
Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej już po raz siódmy przyznała swoje doroczne nagrody wybitnym naukowcom, reprezentującym dziedziny: nauk humanistycznych i społecznych, nauk przyrodniczych i medycznych, nauk ścisłych oraz nauk technicznych. Otrzymują je ...
BŁYSKAWICE BOJĄ SIĘ WODY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. NASA/Marshall Space Flight Center Zdjęcia satelitarne tropikalnych burz, uzyskane z amerykańsko-japońskiego urządzenia LIS (Lightning Imaging Sensor), potwierdziły jednoznacznie, że 98% wyładowań atmosferycznych zachodzi nad obszarami lądowymi ...
NICZYM NIETOPERZE
JACEK RODZEŃ Listopad 1998
Dwóch absolwentów Wyższej Szkoły Technicznej w Klagenfurcie (Austria), Paul Pak i Peter Weilenmann, skonstruowało przyrząd, który może zastąpić tradycyjną białą laskę, wykorzystywaną przez niewidomych do orientacji w terenie. Aparat działa na takiej ...
PIERWSZY WIRUS W JĘZYKU JAVA
BOGDAN MIŚ Listopad 1998
Pod koniec sierpnia pojawił się pierwszy wirus komputerowy, napisany w języku Java. Nazywa się Strange Brew. Jest to o tyle ciekawe, że napisanie wirusa w Javie jest uważane za o wiele trudniejsze niż w innych językach, takich jak C lub asembler. Działanie ...
...I MOGĘ POMÓC W ZROZUMIENIU ZAGADEK FIZYKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998
Od wielu lat jednym z najważniejszych problemów fizyki teoretycznej jest sprawa konstrukcji kwantowej teorii grawitacji, będącej połączeniem ogólnej teorii względności Einsteina i mechaniki kwantowej. Jest to teoria, której pełne zrozumienie umożliwi ...
WYTRYSKI PROMIENI GAMMA ZWIASTUJĄ ŚMIERĆ Z KOSMOSU
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Listopad 1998
Sześćdziesiąt milionów lat temu zderzenie planetoidy z Ziemią spowodowało wymarcie dinozaurów. Zjawiska takie są jednak na tyle rzadkie, że nie mogą być odpowiedzialne za powtarzające się wielokrotnie w historii życia na Ziemi krótkotrwałe okresy gwałtownego ...
GORĄCY KSIĘŻYC
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Fot. NASA - Jet Propulsion Laboratory Niezmordowany Galileo wciąż krąży wokół Jowisza i pomimo swej telekomunikacyjnej ułomności [Galileo, Europa i woda, "WiŻ" nr 5/1998] przesyła bardzo ciekawe zdjęcia jego księżyców. Latem br. zakończono ...
ELEKTRONICZNY JĘZYK
MAGDALENA PECUL Listopad 1998
Fot. Krzysztof Kaliński Znane są czujniki naśladujące zmysł węchu, tzn. analizujące skomplikowane mieszaniny gazowe [Elektroniczne nosy, "WiŻ" nr 7/1998]. Ostatnio pojawiła się pierwsza próba zrobienia podobnie działającego analizatora roztworów ...
MARS STRACIŁ TWARZ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Fot. NASA/JPL/CALTECH, opr. Shigemi Numazawa W 1976 roku sonda Viking sfotografowała region o nazwie Cydonia, który leży na 40° marsjańskiej szerokości północnej, między rozległą równiną Acidalia Planitia i pokrytą kraterami wyżyną Arabia Terra. Na ...
PIERWSZE ZŁOŻE NA MARSIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. JPL/NASA Zespół geologów z Arizona State University, opracowujący wyniki przesyłane przez sondę Mars Global Surveyor, doniósł o odkryciu dużego złoża hematytu na powierzchni Marsa (na zdjęciu). To kolejny silny argument na korzyść hipotezy, że ...
CZYŻBY JEDNAK KATALIZA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Cała współczesna cywilizacja zależy od dostępności ropy naftowej i gazu ziemnego. Tymczasem wciąż nie wiemy, jak dokładnie powstają złoża tych substancji. Frank Mango, geolog z Rice University w Houston (USA), twierdzi, że kluczową rolę w procesie powstawania ...
CZY ZMARŁY MOŻE BYĆ DAWCĄ ŻYCIA
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Wraz z rozwojem technik sztucznego zapładniania pojawiają się nowe problemy prawne i etyczne. Badania przeprowadzone przez dwójkę amerykańskich bioetyków - Arthura Caplana z Filadelfii i Susan Kerr z Houston - ujawniły, że 14 z 273 klinik leczenia ...
KAPSUŁKI Z GENAMI
GRZEGORZ BARTOSZ Listopad 1998
Jak skierować pożądane geny tylko do ściśle określonych komórek organizmu, zapewniając równocześnie dostatecznie wysoką efektywność tego procesu - oto wciąż nierozwiązane problemy terapii genowej. W przyszłości zapewne zostaną rozwiązane, ale na ...
WĄGLIK-TERRORYSTA
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
W odróżnieniu od innych bakterii, które "dbają" o to, żeby mogły wykorzystywać zaatakowany organizm możliwie długo, strategia wąglika zakłada jego śmierć. Gdy ciało ulega rozkładowi, pod wpływem tlenu tworzą się odporne na zniszczenie przetrwalniki, ...
DŻUMA BALSAMEM NA BOLĄCE STAWY
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Dżuma jest wręcz symbolem śmiertelnej choroby zakaźnej i zapracowała na taką opinię. Czarna Śmierć, jak ją nazywano, przenoszona za pośrednictwem szczurzych pcheł, zabiła w średniowieczu miliony ludzi w Azji i Europie. Jednak wyniki prac naukowców z ...
BIZNES GÓRĄ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
W połowie września miał znaleźć się na orbicie podczerwony teleskop WIRE [Sygnały, "WiŻ" nr 9/1998]. Do startu był całkowicie gotów już miesiąc wcześniej. Za wyniesienie WIRE na orbitę odpowiadała renomowana prywatna firma o nazwie Orbital ...
POLSKA W ŚWIECIE
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Listopad 1998
Przyjęcie Polski do NATO zmieni sytuację naszego kraju na arenie międzynarodowej. Dobiega końca proces ratyfikacji naszego przyjęcia przez poszczególne kraje członkowskie. Jak w tej sytuacji polskie społeczeństwo postrzega pozycję swego kraju w świecie? CBOS ...
CYBORG?
BOGDAN MIŚ Listopad 1998
Profesor Kevin Warwick, szef wydziału cybernetyki angielskiego uniwersytetu w Reading, jest pierwszym człowiekiem, któremu wszczepiono w sierpniu br. implant, zawierający mikroprocesor. Szklana kapsułka długości 23 mm i szerokości 3 mm mieści w sobie ...
COŚ NA KSZTAŁT ŚWIDRA
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Naczynia krwionośne są zwykle uważane za biologiczny odpowiednik rur wodociągowych, czyli cylindryczne, elastyczne rurki, którymi płynie czerwona ciecz. Badania prowadzone w londyńskim Imperial College dowodzą, że jest to model zbyt uproszczony. Zespół ...
MNIEJ TRZE, GDY SIĘ TRZĘSIE
MAGDALENA PECUL Listopad 1998
Od lat naukowcy pracują nad zmniejszaniem tarcia, ulepszając skład chemiczny smarów. Teraz pojawił się nowy pomysł - sprawić, aby smar pomiędzy dwiema powierzchniami był bardziej płynny poprzez wprawienie ich w drgania. Cóż bowiem się dzieje, gdy ...
MAMUCIA GROMADA GALAKTYK OTWIERA WSZECHŚWIAT
MICHAŁ RÓŻYCZKA Listopad 1998
Obserwując odległe rejony Wszechświata, natrafiono niedawno na olbrzymią gromadę galaktyk. Znajduje się ona na granicy gwiazdozbiorów Lwa i Sekstansu, w odległości około 8 mld lat świetlnych od Słońca. Mimo swej wyjątkowości nie doczekała się własnej ...
MORDERCZE GLONY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Listopad 1998
Fot. Internet Pierwszy raz zauważono je w 1984 roku w strefie brzegowej księstwa Monako. Zajmowały wówczas powierzchnię mniej więcej 1 m2, więc nie wzbudziły żadnych podejrzeń. Jednak gdy 6 lat później wodorosty z gatunku Caulerpa taxifolia znaleziono ...
BAKTERIE Z KAMIENIA
TOMASZ ŁĘSKI Październik 1998
Fot. Internet Niedawno odkryte miniaturowe bakterie mogą być przyczyną powstawania kamieni nerkowych, twierdzą fińscy naukowcy. Badacze ci odkryli, że niezwykle małe drobnoustroje, zwane nanobakteriami, budują wokół swych komórek ściany złożone ze ...
GEOLOGICZNY NOBEL DLA POLAKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998
Adam M. Dziewoński, sejsmolog, profesor Harvard University, otrzymał tegoroczną prestiżową nagrodę Crawforda za "fundamentalny wkład w naszą wiedzę o strukturach i procesach zachodzących we wnętrzu Ziemi". Nagroda ta przyznawana jest przez ...
CHAOS POMAGA EPILEPTYKOM
JACEK RODZEŃ Październik 1998
Być może już niedługo chorzy na epilepsję zostaną zaopatrzeni w specjalny aparat elektroniczny, który, na podstawie przebiegu prądów mózgowych, będzie ostrzegał przed nadchodzącym atakiem oraz dozował odpowiedni lek. Taką nadzieję mają niemieccy uczeni ...
CHIRURGIA DŹWIĘKOWA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Wszyscy wiedzą, dlaczego nie wolno zostawiać w lesie pustych butelek. Skupione na nich światło słoneczne jest wystarczająco intensywne, by podpalić zeschnięty liść lub gałąź. Na ostatnim kongresie Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego, który odbył ...
ZAOBRĄCZKOWANA GALAKTYKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Fot. Space Telescope Science Institute W odległości około 40 mln lat świetlnych, w tle gwiazdozbioru Warkocza Bereniki, znajduje się galaktyka o numerze katalogowym NGC 4314. Jest to obiekt o znacznych rozmiarach i masie porównywalnej z masą naszej ...
MINIATUROWA OCZYSZCZALNIA ODPADÓW RADIOAKTYWNYCH
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Jednym z najpoważniejszych problemów związanych z utylizacją odpadów radioaktywnych jest odizolowanie najbardziej promieniotwórczych izotopów, szczególnie cezu 137 i strontu 90. Na konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Krystalograficznego, która odbyła ...
CZY BIBLIJNY AARON NAPRAWDĘ ISTNIAŁ
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Fot. Internet Zgodnie z zasadami judaizmu, funkcje kapłańskie mogą pełnić jedynie męscy potomkowie biblijnego Aarona, krewnego Mojżesza. Pozostali członkowie plemienia lewitów również są dopuszczani do posług religijnych, lecz kehatyci mają zadanie ...
FIZYKA PIŁKI NOŻNEJ
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Za sprawą mundialu fizycy zainteresowali się piłką nożną również w czasie pracy. Czerwcowy numer pisma "Physics World" przynosi szczegółową analizę rzutu wolnego wykonywanego przez Brazylijczyka Roberta Carlosa w ubiegłorocznym meczu z Francją. ...
Z HODOWLI DO... MÓZGU
BARBARA PRATZER Październik 1998
Nieraz już uczeni próbowali naprawić uszkodzenia mózgu spowodowane ciężkimi chorobami neurodegeneracyjnymi, np. chorobą Parkinsona, zastępując zniszczone fragmenty tkanki nerwowej przeszczepami pobranymi z poronionych płodów. Wyniki, zwłaszcza odległe, ...
SEJSMOLODZY NA OCEANACH
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998
Rys. Andrzej Pieńkowski W maju br. sejsmolodzy pracujący w programie wierceń dna oceanicznego (Ocean Drilling Program) zainstalowali na Oceanie Indyjskim pierwszą podmorską stację sejsmiczną. Wiele takich stacji ma powstać w najbliższych latach na ...
Z ŻYCIA SOND PLANETARNYCH: DEEP SPACE 1
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
W"programie na nowe tysiąclecie" (New Millenium Program) NASA stawia na miniaturyzację próbników, zwiększanie ich samodzielności i obniżanie kosztów badań Układu Słonecznego. 15 października wystartuje pierwsza ze spełniających te wymogi ...
MUSZLE, ALE NIE ZNAD MORZA
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Muszle niektórych morskich mięczaków to jedne z najbardziej fascynujących konstrukcji, jakie wytworzyła przyroda. Chemicznie składają się z rombowego węglanu wapnia (tak zwanego aragonitu) przekładanego warstwami elastycznego biopolimeru. Wzajemne ...
JAK URATOWAĆ MÓZG
PAWEŁ WERNICKI Październik 1998
David Holzman z Uniwersytetu w Saint Louis znalazł sposób na ochronę komórek nerwowych przed nieodwracalnym zniszczeniem wywołanym niedotlenieniem mózgu. Unicestwienie często następuje w wyniku zaprogramowanego samobójstwa komórki (apoptozy) - odcięcie ...
POMIARY GRAWITACJI ZA POMOCĄ ATOMÓW
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Październik 1998
Dokładne pomiary zmian pola grawitacyjnego znajdują zastosowanie nie tylko w fizyce doświadczalnej, ale również w geodezji, badaniu budowy wnętrza Ziemi, poszukiwaniach ropy naftowej i innych kopalin. Ostatnio zespół naukowców z Uniwersytetu Yale opracował ...
PIGUŁKI I GENY
ARKADIUSZ MILLER Październik 1998
Współczesne leczenie farmakologiczne opiera się na założeniach statystycznych. Dlaczego? Otóż stosuje się uśrednione dawki leków działające na uśrednione objawy chorobowe u przeciętnego chorego. Problem w tym, że w rzeczywistości nikt i nic nie jest ...
JAKI TEN ŚWIAT MAŁY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
A w "małym świecie" informacje przenoszą się szybko. Zdarzyło się Wam kiedyś rozmawiać z kompletnie obcą osobą i odkryć, że macie wspólnego znajomego? Tak? Nic w tym dziwnego - ostatnie symulacje przenoszenia informacji w sieciach dowodzą, ...
VISUAL C++ 6.0 JUŻ DOSTĘPNY
BOGDAN MIŚ Październik 1998
Firma słynnego Billa Gatesa, Microsoft, przedstawiła 29 czerwca wersję 6.0 systemu programowania Visual C++, znanego narzędzia do programowania w języku C++. Nowy system dostarcza programistom zestaw funkcji, które usprawnią proces tworzenia. I tak, ...
MAŁY KUZYNEK C60
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Fot. Internet Najmniejszy dotychczas otrzymany w liczących się ilościach fulleren składa się z 36 atomów węgla. Sukces w jego syntezie, osiągnięty po długich staraniach, ma znaczenie przede wszystkim dla poznania mechanizmu tworzenia się wyższych ...
MARIA CURIE NA MARSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Długofalowy amerykański program badań Marsa, którego ukoronowaniem miało być sprowadzenie na Ziemię próbki gruntu z Czerwonej Planety, stanął wobec konieczności cięć budżetowych pod znakiem zapytania. Skierowane do Senatu USA protesty Mars Society i ...
ZANIECZYSZCZANIE A PŁODNOŚĆ
BARBARA PRATZER BARBARA PRATZER Październik 1998
Substancje chemiczne naśladujące estrogeny mogą zmienić normalną drogę rozwojową komórek mózgu, odpowiedzialnych za rozmnażanie i zachowania seksualne - stwierdzili uczeni z Imperial College School of Medicine w Londynie, przeprowadzając doświadczenia ...
DRAKONIDY 1998
ARKADIUSZ OLECH Październik 1998
Co roku w dniach 6-10 października możemy obserwować meteory z roju Drakonidów. Zwykle nie są one spektakularnym widowiskiem, w maksimum bowiem, występującym około 8 października, obserwujemy tylko około trzech meteorów na godzinę. Wyjątkiem są ...
ATRAMENT ELEKTRONICZNY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Dużo czasopism wychodzi obecnie w wersji elektronicznej - nawet "WiŻ" ma rocznik na płycie CD-ROM. Każdy jednak wie, że czytanie dłuższych tekstów na monitorze nadweręża nie tylko cierpliwość, ale i wzrok. Nawet najlepsze, płaskie ekrany, ...
POŻAR GALAKTYKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Październik 1998
Na wiosennym niebie, nisko nad południowym horyzontem, widać niepozorny czworokąt złożony z niezbyt jasnych gwiazd. Jest to gwiazdozbiór Kruka. W jego tle, w odległości 63 mln lat świetlnych od naszej Galaktyki, leży para galaktyk noszących oznaczenia ...
DINOZAURY NA MROZIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Październik 1998
Najczęściej przytaczana teoria tłumacząca wyginięcie dinozaurów zakłada znaczne ochłodzenie klimatu wskutek upadku na Ziemię dużego meteorytu. Tymczasem odkrycia australijskich i południowoafrykańskich paleontologów wskazują, że nie wszystkie dinozaury ...
ZROBIĆ DIAMENTY
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Rys. Magdalena Pecul Ulepszanie i upraszczanie metod otrzymywania sztucznych diamentów jest stałym tematem wielu badań. Ostatnio zespół uczonych chińskich opracował metodę syntezy, która - choć daleka od doskonałości - zachodzi w najniższej ...
WILK CHRONIONY W CAŁEJ POLSCE
ROBERT MYSŁAJEK Wrzesień 1998
Fot. Grzegorz Dróżdż W kwietniu br. minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa objął ochroną gatunkową wilka (Canis lupus). Tym samym zwieńczył wieloletnie starania o odpowiedni status tego drapieżnika. Zapis ten uczynił zadość również ...
KONTROWERSYJNY TAMOXIFEN
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Na początku kwietnia zaprezentowano w USA wyniki trwającego 6 lat badania prowadzonego przez National Cancer Institute i National Surgical Adjuvant Breast and Bowel Project nad wpływem leku o nazwie tamoxifen na rozwój raka piersi. Według amerykańskich ...
JAK TO JEST Z ASPIRYNĄ
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Fot. Internet Od dawna wiadomo, że aspiryna jest dobrym lekiem przeciwzapalnym i przeciwbólowym, a także skutecznym narzędziem w profilaktyce zawału serca i udaru mózgu. Z drugiej strony wiadomo, iż podrażnia błonę śluzową żołądka, ułatwiając powstawanie ...
UŁOMNY STRAŻNIK
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Od pewnego czasu wiadomo, że HPV (Human papillomavirus) ma swój udział w rozwoju nowotworów układu moczowo-płciowego, jednak nieznajomość mechanizmu onkogennego działania wirusa nie pozwalała na stworzenie skutecznych metod zapobiegania i leczenia wywołanych ...
BERŁO, MIECZ, SAKIEWKA
JACEK ANDRZEJOWSKI Wrzesień 1998
W Biskupinie, najsłynniejszym w Europie skansenie archeologicznym, już po raz czwarty odbędzie się we wrześniu wielki Festyn Archeologiczny. Warto przypomnieć, że w ub.r. bramę rezerwatu przekroczyło z górą 70 tys. gości - chyba po raz pierwszy w ...
AUTOMATYCZNE LEKARSTWA
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Badacze z Massachusetts Institute of Technology (MIT) opatentowali całkowicie nową postać leku. Wszczepiany pod skórę krzemowy układ scalony oprócz elementów elektronicznych zawiera tysiące maleńkich zagłębień, wypełnionych leczniczą substancją i przykrytych ...
PRĄTEK BEZ TAJEMNIC
MAGDALENA KAWALEC Wrzesień 1998
Fot. "Nature" Gdy w 1882 roku Robert Koch zobaczył ją pod mikroskopem po raz pierwszy, wpadł w zachwyt: jasnoniebieska i zgrabna laseczka odcinała się wyraźnie na tle brązowych i bezkształtnych komórek pęcherzyków płucnych. Płuca, z których ...
CZERWONA ŚMIERĆ
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Czasami inspirację do pracy naukowej można znaleźć w damskiej torebce. Prowadzone przez amerykańskie ministerstwo rolnictwa badania nad szminkami zaowocowały intrygującym i potencjalnie praktycznym odkryciem. Okazało się, że zawarty w szmince czerwony ...
JESZCZE JEDEN ZABÓJCA PŁAZÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1998
Żaby i ropuchy giną zarażone nieznanym nauce gatunkiem grzyba. Patogen infekuje skórę dolnej części ciała i nóg tych zwierząt, pokrywając ją grubą warstwą. Dla płazów, które oddychają przez skórę, taka infekcja jest śmiertelna, gdyż po prostu się duszą. ...
SZYBKO I TANIO W GŁĄB WSZECHŚWIATA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
Piętnastego września na orbicie zostanie umieszczony podczerwony teleskop WIRE (Wide-Field Infrared Explorer). Ten niewielki instrument, którego główne zwierciadło ma średnicę zaledwie 30 cm, z kilku względów zasługuje na szczególną uwagę. Po pierwsze ...
ZIELONEJ REWOLUCJI C.D.
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1998
Fot. Archiwum Wkwietniu br. na rolniczej konferencji w Nowym Delhi doniesiono o wyhodowaniu nowej odmiany pszenicy, dającej niespotykane do tej pory plony - 18 ton na hektar. Średni plon zwykłych upraw pszenicy na świecie to dziś 2.7 tony z hektara, ...
CO DWIE NERKI TO NIE JEDNA
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Zamiast szukać idealnego pod względem genetycznym dawcy nerki, grupa włoskich lekarzy pod kierunkiem Giuseppe Remuzziego proponuje przeszczepiać... dwie nerki nawet od dawców dość odległych, jeśli chodzi o antygeny zgodności tkankowej. Zdaniem pomysłodawców, ...
CZĄSTECZKI SIĘ KRĘCĄ A ATOMY PRZESUWAJĄ...
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1998
I wszystko to można zobaczyć, a także utrwalić na zdjęciach dzięki jednemu z najbardziej fascynujących wynalazków ostatniego dwudziestolecia - tunelowemu mikroskopowi skaningowemu STM. Pozwala on nie tylko oglądać powierzchnię próbki z atomową rozdzielczością, ...
W PALUCHACH PRZEZIĘBIENIA
ARKADIUSZ MILLER Wrzesień 1998
Choć przeziębienia gnębią ludzi od pradziejów, do tej pory nie ma na nie skutecznego leku. Wiele przypadków tej po- wszechnej przypadłości - niektórzy mikrobiolodzy uważają nawet, że ponad 50% - wywołują rhinowirusy. Ostatnio, dzięki pracom prowadzonym ...
ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Wrzesień 1998
Błyski gamma obserwujemy od prawie trzydziestu lat. W ciągu tych lat przedstawiono dziesiątki hipotez dotyczących ich pochodzenia, stoczono setki dysput na ich temat i zapisano tony papieru poświęconymi im opracowaniami [patrz: Wszechświat jak nowy, ...
KAWA NA DOBRANOC
PAWEŁ WERNICKI Wrzesień 1998
Fot. Kalbar Kawę bezkofeinową otrzymuje się, poddając ziarna zwykłej kawy działaniu gorącej wody lub skroplonego dwutlenku węgla w stanie nadkrytycznym. Tak ostre środki usuwają jednak częściowo składniki decydujące o aromacie. Optymalnym rozwiązaniem ...
MILCZENIE GRONKOWCÓW
TOMASZ ŁĘSKI Wrzesień 1998
Naukowcy z University of California w Davis opracowali nową metodę walki z zakażeniami wywoływanymi przez gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus). Różni się ona od dotychczas stosowanych tym, że nie zabija się samych bakterii, a jedynie blokuje ...
O ZAWALE DOWIEMY SIĘ WCZEŚNIEJ
BARBARA PRATZER Wrzesień 1998
Zawał serca można będzie wykryć wcześniej niż za pomocą standardowych metod, oznaczając we krwi poziom FABP, czyli białka wiążącego kwasy tłuszczowe. Ten nowy biochemiczny marker, który pozwala zyskać nawet trzy godziny, zidentyfikowali naukowcy z University ...
BENIAMINEK WŚRÓD OLBRZYMÓW
JERZY METELSKI Wrzesień 1998
Fot. Boeing Boeing pobił własny rekord: od projektu do startu najnowszego pasażerskiego "transatlantyku" typu 757-300 upłynęły dwa lata i 3 miesiące. Pierwszych 12 maszyn zamówiły w 1996 roku niemieckie linie czarterowe Condor Flugdienst. ...
LEPSZE PERSPEKTYWY
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Operacje serca są i będą wykonywane coraz częściej. Ich powodzenie zależy nie tylko od właściwego przeprowadzenia zabiegu przez kardiochirurga, ale także od występowania powikłań poope-racyjnych. Wiele z nich jest powodowanych przez reakcje odpornościowe ...
OPÓŹNIENIE W BUDOWIE ISS
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Fot. NASA 30 maja na posiedzeniu przedstawicieli wszystkich państw zaangażowanych w budowę międzynarodowej stacji orbitalnej ISS uzgodniono nowy harmonogram prac konstrukcyjnych. Pierwszy moduł trafi na orbitę z pięciomiesięcznym opóźnieniem w stosunku ...
ŻÓŁWIE ŁZY OMYWAJĄ ZŁOTE PLAŻE OCEANII
PAWEŁ GAŁKA Sierpień 1998
Oceania, uznawana za raj na Ziemi, od dawna oczarowuje turystów błękitem lagun i złotem piasków plaż, a także życzliwością tubylców żyjących na styku nowoczesności i cywilizacji pierwotnej. Aż trudno uwierzyć, że i w tej oazie spokoju rozgrywa się wytoczona ...
MAGNES W KOLANIE
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Jak naprawić uszkodzony staw? Podstawowe znaczenie ma prawidłowa chrząstka wyściełająca powierzchnię stawów. Jest gładka, śliska i sprężysta, dzięki czemu ruchy są płynne i nie wymagają wysiłku, a ponadto amortyzuje wstrząsy. Zapalenia i urazy mechaniczne ...
ZNAKI, SYMBOLE, WIZJE
DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA Sierpień 1998
Fot. Wiesław Wudzki Wystawa malarstwa i rzeźby Jörga Immendorffa, prezentowana w Muzeum Narodowym w Warszawie, pokazuje twórczość wybitnego niemieckiego artysty, o którym już teraz wiemy, że wszedł do grona niezapomnianych w sztuce XX wieku. Można ...
MARSJAŃSKIE JEZIORO
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Fot. Malin Space Science Systems/NASA Krążąca wokół Marsa sonda Mars Global Surveyor [Sygnały, lipiec 1998] wykonała w ostatnich dniach grudnia ub.r. bardzo ciekawe zdjęcie, które opublikowano dopiero w końcu maja. Daleko mu wprawdzie do walorów artystycznych ...
NEUTRINA MAJĄ MASĘ!
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Sierpień 1998
Neutrina należą do najbardziej nieuchwytnych cząstek elementarnych. Choć ich istnienie przewidziane zostało już na początku lat trzydziestych, jego doświadczalne potwierdzenie nastąpiło dopiero po upływie ponad ćwierć wieku. Przyczyną takiego stanu ...
CZYŻBY NOWE NADPRZEWODNIKI TEMPERATUROWE
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Rekord w dziedzinie nadprzewodnictwa wysokotemperaturowego (164 K pod ciśnieniem), ustanowiony pięć lat temu, należy do substancji z grupy nadprzewodników ceramicznych - tlenku rtęciowo-barowo-wapniowo-miedziowego. Mowa tutaj oczywiście o dobrze ...
ZAMIAST OBRĄCZEK-RADARY
MARCIN ZALEWSKI Sierpień 1998
Badania migracji ptaków należą do najbardziej praco- i czasochłonnych w ornitologii. Trzeba bowiem złowić ptaki, a następnie je zaobrączkować. Potem można już tylko czekać i mieć nadzieję, że ktoś złowi oznakowane osobniki na trasie ich wędrówki i ...
AZBET OBŁASKAWIONY
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Jedną ze specjalności naszych rodaków pracujących w USA jest usuwanie starych termicznych i przeciwpożarowych izolacji azbestowych - praca nieźle płatna, choć ciężka i niebezpieczna dla zdrowia. Odkąd odkryto rakotwórczość azbestu, jest on albo usuwany ...
PÓŁ ŻARTEM - PÓŁ SERIO
ANDRZEJ GORZYM Sierpień 1998
W pierwszą czerwcową sobotę, już drugi rok z rzędu, bawiliśmy się razem z naszymi czytelnikami na Pikniku naukowym Polskiego Radia BIS, na Rynku Nowego Miasta w Warszawie. Przypomnijmy, że pomysłodawcą i dobrym duchem tej imprezy jest prof. dr Łukasz ...
A MOŻE DOLINA WĘGLOWA
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Od czasu wynalezienia tranzystora elektronika zmieniła się ogromnie, jednak ciągle oparta jest głównie na jednym pierwiastku - krzemie. Wydaje się jednak, że zbliżają się czasy, gdy węgiel - najważniejszy pierwiastek biochemii - zajmie główne ...
BARY, PAPIEROSY I PIENIĄDZE
ARKADIUSZ MILLER Sierpień 1998
Nikogo już dziś nie trzeba przekonywać o szkodliwości palenia tytoniu. Częstsze infekcje górnych dróg oddechowych, astma, zawały serca, nowotwory krtani i płuc - wszyscy o tym wiemy. Moda na niepalenie rozprzestrzenia się na całym świecie. Pojawia ...
CORAZ TŁOCZNIEJ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1998
Do niedawna przybywało Ziemi co roku 100 mln nowych mieszkańców, od kilku lat tylko 90 mln. Ale demografom daleko jeszcze do optymizmu. To tak jakby jedną z nadmorskich metropolii zalała fala wysokości 2.7 m zamiast 3 m - stwierdził W. Fornos, kierujący ...
UKŁADY PLANETARNE W PODCZERWIENI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
Niemal każdej gwieździe można przypisać jednoznaczną temperaturę powierzchniową. Znając ją, można przewidzieć, ile energii opuszcza powierzchnię gwiazdy w postaci światła o danej długości fali. Młode gwiazdy w bliskim otoczeniu Słońca, które są wystarczająco ...
NIECHCIANA PLANETA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Sierpień 1998
W końcu br. maja na specjalnie zwołanej konferencji prasowej powiadomiono o odkryciu, które według przedstawicieli NASA może być najważniejszym z dokonanych dotychczas przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Podczas systematycznego przeglądu młodych gwiazd ...
CO ZA DUŻE TO NIESKUTECZNE
PAWEŁ WERNICKI Sierpień 1998
Choć nowoczesna i błyskotliwa w zamyśle, terapia genowa nowotworów może okazać się nieskuteczna z trywialnego powodu - wykorzystywania zbyt dużych cząsteczek. Wszelkie substancje zawarte we krwi - zarówno odżywcze, jak też np. wstrzyknięte leki ...
STARE MUCHY
BARBARA PRATZER Sierpień 1998
Jak zakłócić precyzyjny przebieg procesu starzenia się organizmu, wymyślili uczeni z University of Toronto i natychmiast wykorzystali to do wydłużenia życia aż o 40%. Na razie chodzi o muszki owocowe, ale my, ludzie, też nie jesteśmy bez szans. Trzeba ...
MOKRADŁA DOBRE NA SALMONELLĘ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1998
Porośnięte kosaćcami, pałką, rzęsą wodną, moczarką kanadyjską specjalnie tworzone mokradła mogą stać się alternatywą dla nowoczesnych metod dezynfekcji wody. Bakterie Escherichia coli i Salmonella typhimurium giną w konfrontacji z wodną roślinnością ...
CHEMICZNE KNEDLE
MAGDALENA PECUL Sierpień 1998
Nazwą czeskiej narodowej potrawy ochrzczono nowy rodzaj polimerowych cząsteczek, składają cych się z polimerowej, rozpuszczalnej w wodzie otoczki- "ciasta" i nierozpuszczalnego "nadzienia". Po raz pierwszy zsyntetyzowano knedle ...
KOMPUTERY - SZYBKIE I NIEZAWODNE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Lipiec 1998
Już niedługo może pojawić się nowa generacja komputerów, zwanych komputerami kwantowymi, znacznie szybszych i efektywniejszych od dziś stosowanych. Te nowe maszyny wykorzystywać będą egzotyczne własności mikroskopowych układów materialnych podlegających ...
OSWAJANIE CHAOSU
MAGDALENA PECUL Lipiec 1998
Większość użytkowników laserów (a jest ich coraz więcej) zdenerwowałaby się, widząc, że natężenie światła emitowanego przez to kosztowne urządzenie zmienia się w czasie w sposób kompletnie nieprzewidywalny. Znaleźli się jednak ludzie - zespoły naukowców ...
UWIĘZIONE GENY
TOMASZ ŁĘSKI Lipiec 1998
Amerykańskim naukowcom udało się wymyślić metodę otrzymywania o wiele bezpieczniejszych zmodyfikowanych genetycznie (transgenicznych) roślin. Opracowana przez nich technika pozwoli na wprowadzanie genów do roślin uprawnych w sposób, który uniemożliwi ...
PRZECHOWALNIA ŻYCIA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 1998
Dzięki ostatnim doniesieniom naukowców badających próbki głębokiego lodu z Antarktydy wzrosły szanse na istnienie życia poza Ziemią. Richard Hoover z NASA Marshall Space Flight Center oraz S.S. Abyzow z Rosyjskiej Akademii Nauk odkryli bogate ślady mikroskopijnego ...
W ZDROWYM CIELE
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Pisaliśmy już o tym, że iloraz inteligencji zależy nie tylko od predyspozycji genetycznych i wpływów środowiskowych, ale także od warunków panujących w macicy [patrz: Bezpieczny dom, "WiŻ" nr 1/98]. Teraz Victor Denenberg i jego współpracownicy ...
NAJMŁODSZA MGŁAWICA PLANETARNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
Fot. Orbital Sciences Corp./NASA Kosmiczny Teleskop Hubble'a sfotografował najmłodszą ze znanych mgławic planetarnych [ogólne informacje o tej klasie obiektów można znaleźć w bieżącym numerze "Wiedzy i Życia", w dziale Niebo za oknem]. Nosi ...
ROBOCHIRURG
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Pomysł sam w sobie nie jest może oryginalny i pojawił się zapewne już w czasach Karela Capka, ale nareszcie doczekał się realizacji. W styczniu br. chirurdzy z Pensylwanii przeprowadzili próby sterowanego głosem robota do wykonywania endoskopowych operacji ...
MIĘŚNIE ZE SZPIKU
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Dystrofie mięśniowe to grupa chorób, które polegają na zwyrodnieniu mięśni. Z czasem mogą one doprowadzić nawet do całkowitego unieruchomienia cierpiących na nie osób. Leczenie jak dotąd jest nieskuteczne. A gdyby tak wytworzyć nowe mięśnie? Giuliana ...
TRZECIA DROGA
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Gdy do operacji serca potrzebne są naczynia, zastępujące niedrożną tętnicę (bypass), wtedy zwykle chirurg przeszczepia pobrane z kończyn fragmenty żył. Stosuje się także - gdy żyły są zbyt uszkodzone - sztuczne materiały (na przykład gore-tex). ...
WIRUSOWA PUŁAPKA
MAGDALENA KAWALEC Lipiec 1998
Wirusy, nie tylko w przekonaniu naukowców, ale i w powszechnym mniemaniu uważane są za groźne czynniki chorobotwórcze, zdolne zakazić praktycznie wszystkie znane organizmy żywe. Nazywane są "pasożytami informacyjnymi", gdyż tak jak celem tasiemca ...
Z ŻYCIA SOND PLANETARNYCH
MICHAŁ RÓŻYCZKA Lipiec 1998
Od 11 września ub.r. wokół Marsa krąży amerykańska sonda Mars Global Surveyor [Sygnały, grudzień 1997]. Plan jej misji zakładał stopniowe zacieśnianie orbity poprzez wykorzystanie siły oporu aerodynamicznego, z jaką górne warstwy atmosfery Marsa działają ...
WIELKIE TRUCIE
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Na dorocznej konferencji toksykologów w Seattle w marcu br. zaprezentowano nowe, intrygujące dane dotyczące starej trucizny - rtęci. Gorączka złota na Filipinach, w Afryce i Brazylii sieje spustoszenie w środowisku naturalnym. Prymitywna metoda ...
ORKA TYLKO NOCĄ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1998
Naukowcy z Uniwersytetu w Bonn twierdzą, że rolnicy mogą zmniejszyć liczbę chwastów na polach i ilość stosowanych herbicydów, orząc w nocy. Fot. Krzysztof Kaliński Nasiona roślin uprawnych zwykle kiełkują w całkowitych ciemnościach. Natomiast u większości ...
CO BY TU JESZCZE PRZESZCZEPIĆ
PAWEŁ WERNICKI Lipiec 1998
Uczeni wciąż poszukują tkanek, mogących zastąpić zniszczoną istotę czarną, część śródmózgowia, odpowiedzialną za wydzielanie dopaminy. Wszczepienie do mózgu wytwarzających dopaminę komórek może bowiem znacznie ograniczyć objawy choroby Parkinsona. Przeszczepianie ...
O KUSZENIU
ROMAN CHYMKOWSKI Lipiec 1998
W świetle wyników badań systematycznie prowadzonych przez CBOS stosunek Polaków do reklam jest raczej negatywny, przy czym postawa ta jest dziś wyraźniejsza niż przed sześcioma laty, choć od listopada 1994 roku wykazuje tendencję do stabilizacji. 49% ...
SAMOLOT DLA METEOROLOGA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Lipiec 1998
Dzięki mocy obliczeniowej najnowszych superkomputerów i wysoko wyspecjalizowanym programom przetwarzającym ogrom danych z obserwacji meteorologicznych dokładna prognoza pogody leży już prawie w zasięgu ludzkich możliwości. Prawie, ponieważ bolączką ...
NOWOŚĆ Z RAF KORALOWYCH
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1998
W ciągu ostatnich 20 lat duże połacie raf koralowych bladły, bielały i w końcu zamierały. Winę za ten proces przypisuje się skutkom działalności człowieka, choć do końca nie wiadomo, co tak naprawdę jest bezpośrednią przyczyną zagłady korali. Potencjalnych ...
ROŚLINA DRAPIEŻNA, LECZ MAŁO ŻARŁOCZNA
MAGDALENA PECUL Lipiec 1998
Miłośnika fantastyki, któremu określenie "drapieżna roślina" natychmiast przywodzi na myśl jakiś twór z Planety Śmierci Harry'ego Harrisona, czeka gorzkie rozczarowanie. Znakomita większość z około 450 żyjących na świecie gatunków roślin ...
DEMOGRAFICZNA IMPLOZJA?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 1998
W ciągu kilku ostatnich lat wielu demografów zaczęło przedstawiać zupełnie inną wizję przyszłości, niż ta, która zapowiadała bombę demograficzna i przeludnienie. W najnowszym, obejmującym dwa lata, raporcie ONZ World Population Prospects pośród wielu ...
LEKI SKUTECZNE ALE NIEBEZPIECZNE
ARKADIUSZ MILLER Czerwiec 1998
Blokery kanału wapniowego to grupa leków powszechnie stosowana na całym świecie m.in. w chorobie niedokrwiennej serca i nadciśnieniu tętniczym. Zażywa je dziś ogromna rzesza ludzi. Przeprowadzone wcześniej badania wykazały, że te bardzo skuteczne środki ...
ZA NEPTUNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
W 1950 roku holenderski astronom Jan Oort przedstawił hipotezę, w myśl której Układ Słoneczny jest otoczony sferycznym rojem komet. Ów rój, nazywany obecnie obłokiem Oorta, miał znajdować się w odległości 50 000 j.a. od Słońca (j.a., czyli jednostka ...
NOWY RODZAJ PAMIĘCI KOMPUTEROWYCH
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1998
Zespół amerykańskich fizyków opracował laserowy system holograficzny, który może zapisywać dane tysiąc razy szybciej niż wcześniejsze urządzenia holograficzne, przy zaledwie 1% błędów odczytu w ten sposób zapisanej informacji. Jakkolwiek technologia ...
CHOROBA MAMOKOLNO-DEPRESYJNA A GENY
ARKADIUSZ MILLER Czerwiec 1998
Choroba maniakalno-depresyjna charakteryzuje się występowaniem zaburzeń psychicznych w postaci następujących po sobie okresów silnej depresji i euforii. Cykle takie mogą trwać nawet do kilku miesięcy, a pomiędzy nimi występują okresy zupełnego powrotu ...
NANORURKI SĄ RÓŻNE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1998
Przepis na nanorurkę węglową jest pozornie prosty: trzeba wziąć arkusz grafitu z węglowymi sześciokątami ułożonymi jak w plastrze miodu i zwinąć go w rulon. Warto jednak zauważyć, że to zrolowanie da się przeprowadzić na wiele sposobów. Po pierwsze, ...
MLEKO = ZDROWIE
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1998
Nie chodzi o oklepane hasło propagandy prozdrowotnej, ale o nowy fakt: firma PPL Therapeutics ogłosiła, że otrzymała od transgenicznej owcy mleko zawierające spore ilości ludzkiego czynnika IX. Czynnik IX to białko, którego niedobór wywołuje hemofilię ...
TRUDNA SZTUKA RACHUNKÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1998
Ile można wydać na obronę? Za mało - napastnik zwycięży, zbytnia rozrzutność jednak grozi zmarnowaniem cennych dóbr. Znalezienie złotego środka to problem nie tylko polityków, ale także roślin. Bronią się one przed swoimi wrogami na wiele różnych ...
WYSOKIE BARANY, NISKIE SKORPIONY
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1998
Nie przyjęli cię do szkolnej drużyny koszykówki z powodu niskiego wzrostu? A nie urodziłeś się przypadkiem jesienią? Austriaccy naukowcy, badając dane 507 tys. poborowych z roczników 1966-1975, zauważyli szczególną zależność: wykres wzrostu austriackich ...
ZACZADZONA DROGA MLECZNA
MICHAŁ RÓŻYCZKA Czerwiec 1998
W 1951 roku odkryto w przestrzeni międzygwiazdowej znaczne ilości wodoru atomowego. Obserwacje przeprowadzono za pomocą radioteleskopów pracujących na częstotliwościach z pogranicza UKF i zakresu mikrofalowego, a więc w paśmie wykorzystywanym dziś przez ...
KAŻDA CZĄSTECZKA ROBI CO CHCE
MAGDALENA PECUL Czerwiec 1998
Wśród biologów krąży powiedzenie, że w dokładnie określonych warunkach ciśnienia, wilgotności i temperatury organizm zachowa się dokładnie tak, jak ma na to ochotę. Jest to żartobliwe stwierdzenie zupełnie poważnego faktu, że o zachowaniu przyrody trudno ...
ZAMIAST KŁUCIA
BARBARA PRATZER Czerwiec 1998
Jest szansa, że niebawem zniknie nieuchronność tego, co dziś wprawia dzieci w stan lekkiej histerii, a rodziców zmusza do stosowania przemyślnych strategii "znieczulających", czyli... kłucia igłą. Amerykańscy naukowcy zapowiadają opracowanie ...
ILE LAT MA WSZECHŚWIAT
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Czerwiec 1998
Cztery lata temu astrofizyka i kosmologia stanęły wobec jednego z największych kryzysów w swojej współczesnej historii. Najpierw grupa kosmologów kierowana przez Wendy Freedman z Carnegie Observatory w Pasadenie opublikowała wyniki badań dotyczących ...
GEN MIGOTANIA KOMÓR
PAWEŁ WERNICKI Czerwiec 1998
Co roku ponad 300 tys. Amerykanów umiera nagle z powodu migotania komór. Pojawia się ono wtedy, gdy włókna mięśnia sercowego kurczą się w sposób nie zsynchronizowany, tak że serce przestaje pompować krew; tętno zanika, chory traci przytomność. Jeśli ...
Z WITAMINĄ C DO MÓZGU
ARKADIUSZ MILLER Maj 1998
Bariera krew-mózg, którą tworzy gęsta sieć naczyń włosowatych, chroni mózg przed niepożądanymi gośćmi. Czasami jednak stanowi przeszkodę także dla związków jak najbardziej pożytecznych. Tak dzieje się na przykład z witaminą C, która wydaje się mieć ...
NOWY REKORD PI
KRZYSZTOF CIESIELSKI Maj 1998
W ubiegłych wiekach z obliczaniem coraz dokładniejszych przybliżeń liczby PI zmagało się wielu matematyków i rachmistrzów - a nie było to zadanie łatwe. PI jest często nazywana ludolfiną, od imienia Holendra Ludolpha van Ceulena, który w 1596 roku ...
BEZPAŃSKIE GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA Maj 1998
Typowe odległości między gwiazdami w galaktyce są setki milionów razy większe od rozmiarów przeciętnych gwiazd. Dzięki temu zderzenia gwiazd są niesłychanie mało prawdopodobne: można powiedzieć, że z punktu widzenia gwiazdy przestrzeń międzygwiazdowa ...
POSREBRZONY DNA
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Coraz więcej wysiłku inżynierowie poświęcają badaniom nad elektroniką w nanoskali. Zanim jednak powstaną układy elektroniczne ledwie widoczne gołym okiem, trzeba będzie rozwiązać podstawowy problem: jakich użyć przewodników? Kandydatów do tego celu ...
JAK UNIESZKODLIWIĆ HIV
BARBARA PRATZER Maj 1998
Niezwykłe doświadczenie, które stwarza szansę na powstrzymanie spustoszeń układu odpornościowego przez wirus HIV, przeprowadził Richard Morgan z National Institutes of Health. Jego pomysł polega na wprowadzeniu do komórek CD4 - a są one głównym celem ...
JAK BORELIOZA ZALEŻY OD BRUDNICY NIEPARKI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1998
Fot. Marek W. Kozłowski Urodzaj żołędzi może zwiększyć zagrożenie boreliozą. A oto jak grupa amerykańskich ekologów doszła do tego pozornie paradoksalnego wniosku. Otóż postanowili oni opracować sposób na brudnicę nieparkę - ćmę, która ogałaca ...
WĘSZĄCA BRAMKA I PACHNĄCE MINY
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Od lat na lotniskach pasażerowie przechodzą przez bramki wykrywające metale. Niedawno na niektórych terminalach w Stanach Zjednoczonych pojawiły się także inne urządzenia - bramki wykrywające materiały wybuchowe. Wyglądem nie różnią się one od tych ...
DLACZEGO ESTROGENY SZKODZĄ
BARBARA PRATZER Maj 1998
Wiadomo, że wyższy poziom estrogenów idzie w parze ze zwiększonym ryzykiem raka piersi. Przyczyny tej korelacji nie są jednak w pełni wyjaśnione. Równie dobrze szkodliwa może być nadmierna stymulacja receptorów estrogenowych znajdujących się na powierzchni ...
DELFIN, KROWA I HIPOPOTAM
MAGDALENA PECUL Maj 1998
Od kilku już lat uważa się, że walenie, czyli delfiny i wieloryby, mają wspólnego przodka z parzystokopytnymi, który zarazem nie jest przodkiem innych ssaków. Już to budzi zdziwienie, ponieważ oznacza, że wielbłąd jest bliżej spokrewniony z wielorybem ...
SERCE OD ŚWINI
BARBARA PRATZER Maj 1998
Australijscy naukowcy odkryli nowy wirus, który swobodnie przemieszcza się między gatunkami - nietoperze przekazały go świniom, one zaś ludziom. Sygnałem do rozpoczęcia poszukiwań było to, że na trzech farmach w Nowej Południowej Walii maciory rodziły ...
SZTUCZNE CHMURY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Maj 1998
Fot. Internet Każdy z nas wielokrotnie widział na niebie smugi kondensacyjne - białe wąskie pasy, jakie zostawia za sobą lecący wysoko samolot odrzutowy. Często pozostają one na niebie bardzo długo, tworząc coś w rodzaju sztucznej chmury. Okazuje ...
UWOLNIĆ KWARKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1998
Wiele miliardów lat temu, kiedy Wszechświat liczył niespełna jedną setną sekundy, a jego temperatura była około 10 mln razy wyższa niż dziś wewnątrz Słońca, wypełniony był materią w postaci tzw. plazmy gluonowo-kwarkowej. Wydaje się, że współcześni fizycy ...
KWANTOWA TELEPORTACJA, CZYLI NAJKRÓTSZA DROGA OD A DO B
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Maj 1998
Termin teleportacja często pojawia się w powieściach fantastycznonaukowych i w pracach szarlatanów zajmujących się paranauką. Oznacza natychmiastowe przeniesienie obiektu z jednego miejsca do drugiego; efekt, zdawałoby się, sprzeczny ze wszystkimi kanonami ...
CZARNA DZIURA Z DYSKIEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1998
Obserwacje centrum galaktyki aktywnej NGC 6251, wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a przez Philippe'a Crane'a i Joela Verneta z ESO (Europejskie Obserwatorium Południowe), ujawniły niezwykły kształt gazowo-pyłowego dysku wirującego wokół ...
CO CZEKA ŚWIAT
BOGDAN MIŚ Maj 1998
Amerykańskie Towarzystwo Przyszłości Świata, zajmujące się -- jak sama nazwa wskazuje - futurologią, opublikowało przewidywania na temat warunków życia w nadchodzących dziesięcioleciach. Autorzy formułują szereg wielce optymistycznych prognoz. ...
ZAZDROŚĆ W PTASICH PIÓRKACH
PAWEŁ KOZŁOWSKI Maj 1998
Fot. Grzegorz i Tomasz Kłosowscy Zazdrość to problem nie tylko ludzki. Samce trzciniaków (Acrocephalus arundinaceus) - dość pospolitych ptaków z rodziny pokrzewkowatych, zamieszkujących trzcinowiska -- mogą mieć po kilka partnerek gniazdujących ...
CZARNA DZIURA MOCNO ŚPI
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1998
Jest już niemal pewne, że w centrach wielu galaktyk znajdują się supermasywne czarne dziury. Przymiotnik "supermasywne" należy rozumieć jak najbardziej dosłownie: szacowane różnymi metodami masy tych tajemniczych obiektów plasują się w przedziale ...
PLANETY SIĘ BRONIĄ
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Dwa lata temu Szwajcarzy Michel Mayor i Didier Queloz z Observatoire de Genève odkryli pierwszy pozasłoneczny układ planetarny z gwiazdą centralną podobną do Słońca. Była nią 51 Pegasi (oznaczona numerem 51 w gwiazdozbiorze Pegaza). Następne miesiące ...
SIARKA NAD PRZEWODNIKIEM
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Pierwiastki poddane wysokiemu ciśnieniu dziwnie się zachowują. Dotyczy to zwłaszcza ich właściwości elektrycznych. Izolatory lub półprzewodniki zmieniają się w metale, niektóre - nawet w nadprzewodniki. Tak właśnie dzieje się z selenem i tellurem, ...
NOWA NADZIEJA W WALCE Z RAKIEM
PR PR Kwiecień 1998
Zespół badaczy z Wydziału Medycyny University of Connecticut w Farmington opracował szczepionkę powstrzymującą rozwój nowotworów u myszy. Szczepionkę uzyskano z tzw. białek szoku termicznego (HSP), wyizolowanych z komórek rakowych. Białka te uwalniają ...
SPOSÓB NA GRAFFITI
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Graffiti to zmora administracji miejskiej i konserwatorów zabytków - zwłaszcza na powierzchniach kamiennych. Nie sposób zmyć z nich napisów, ponieważ farba przenika w głąb porowatej struktury piaskowca, wapienia czy marmuru. Usunąć je można tylko ...
POWRÓT SUPERNOWEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA Kwiecień 1998
W końcu lutego 1987 roku wybuchła supernowa, która przeszła do historii pod nazwą Supernowej 1987A (SN1987A). Zdarzyło się to w pobliskiej galaktyce, znanej jako Wielki Obłok Magellana i położonej około 160 tys. lat świetlnych od Słońca. W maksimum blasku ...
KRWINKI W PRZEBRANIU
BARBARA PRATZER Kwiecień 1998
Próby przetaczania krwi mają bardzo długą historię, ale wykorzystanie tej procedury w praktyce medycznej przypadło dopiero na lata dwudzieste bieżącego stulecia, po tym jak odkryto grupy krwi. Choć transfuzje ratują dziś życie wielu chorym, to wciąż ...
RADON I RAK
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1998
Polska prasa często pisze, że "radon jest drugą po tytoniu przyczyną nowotworów płuc". Stwierdzenie to daleko odbiega od prawdy. Badania prof. Witolda Zatońskiego z Centrum Onkologii w Warszawie wskazują, że w Polsce wśród mężczyzn chorych ...
NO I CO CZYLI DOBROCZYNNE GAZY
JÓZEF DULAK Kwiecień 1998
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) to krótko żyjące cząsteczki pełniące ważne funkcje biologiczne. Gazy te wytwarzane są przez dwie grupy enzymów: trzy syntazy tlenku azotu oraz dwie oksygenazy hemowe. Rola NO jest znacznie lepiej poznana aniżeli ...
MUZYKA, REKLAMA, HANDEL
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1998
Potwierdza się stara teza specjalistów od reklamy: odpowiednio dobrana muzyka, towarzysząca klientom podczas zakupów, rzeczywiście ma wpływ na dokonywany przez nich wybór towarów. "Nature" omawia badania na ten temat, przeprowadzone przez naukowców ...
IMPLANTY ZĘBÓW STARE JAK ŚWIAT
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Kwiecień 1998
Już starożytni Rzymianie... zwykło się zaczynać porządne wypracowanie z historii czegokolwiek. Nikt nie próbowałby wykorzystać takiej preambuły, opisując historie implantów zębowych, które nawet jeszcze dziś są kontrowersyjne. Tymczasem dowiadujemy się, ...
JESZCZE JEDEN NOWY LÓD
MAGDALENA PECUL Kwiecień 1998
Czytelnicy Kurta Vonneguta pamiętają zapewne lód IX z Kociej kołyski. Oczywiście, jego szczególne właściwości (ciało stałe w temperaturze pokojowej) to fikcja literacka, ale woda w stanie stałym istnieje naprawdę w wielu zupełnie niefikcyjnych odmianach. ...
SPALARNIA ŚMIECI W CENTRUM
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Kwiecień 1998
Fot. Archiwum Współczesne aglomeracje coraz częściej pozbywają się śmieci komunalnych, spalając je i odzyskując ciepło. Tak od lat dzieje się w Wiedniu. Poprzednia obudowa spalarni śmieci nie była estetyczna, toteż ostatnio zmieniono jej wystrój zgodnie ...
Z CEBULĄ NA BAKTERIE
JOANNA KOMOROWSKA Kwiecień 1998
Im cieplejszy klimat, tym bardziej pikantne potrawy narodowej kuchni. Za sprawą badaczy z Cornell University w Stanach Zjednoczonych stwierdzenie to awansowało właśnie ze zwykłej anegdoty do naukowo udowodnionego faktu. Wygląda też na to, że "ogniste" ...
PRZEŁOM W NAPROMIENIOWANIU ŻYWNOŚCI
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Kwiecień 1998
Amerykańska Food and Drug Organization (Federalna Administracja Żywności i Leków) zezwoliła w grudniu ub.r. na stosowanie promieniowania jonizującego do niszczenia mikroorganizmów chorobotwórczych w baraninie i wołowinie. Decyzję tę podjęto po dokonanej ...
TAJEMNICE DYSTOMI
ARKADIUSZ MILLER Kwiecień 1998
Dystonia mięśniowa zniekształcająca to choroba, w której pewne mięśnie ulegają silnym, nie podlegającym woli i długo utrzymującym się skurczom. Choroba może dotyczyć właściwie każdej grupy mięśni, a nawet objąć całe ciało. Często są to mięśnie barku ...
HIV BRONI SIĘ SAM
BARBARA PRATZER Kwiecień 1998
Mimo intensywnych badań prowadzonych w liczących się ośrodkach naukowych na świecie, nie udało się jeszcze rozwikłać wielu tajemnic związanych z wirusem HIV. Dla przykładu, wciąż nie jest jasne, czy komórki zainfekowane HIV mogą zostać zabite przez cytotoksyczne ...
PŁASKI KINESKOP
JERZY METELSKI Kwiecień 1998
Powierzchnia tradycyjnego kineskopu stanowi wycinek walca lub kuli, co jest przyczyną zniekształceń obrazu, zwłaszcza na obrzeżach, przy oglądaniu telewizji z boku, pod kątem. Ponadto wycinek kuli odbija światło z różnych źródeł (lampa, okno), co też ...
SZÓSTY ZMYSŁ
JOANNA KOMOROWSKA Kwiecień 1998
Już od lat wiadomo, że pewne organizmy, a wśród nich wiele ptaków oraz niektóre owady, potrafią odczuwać zmiany pola magnetycznego i wykorzystują tę umiejętność podczas nawigacji. Jak dotąd, nikt jednak nie był w stanie wykazać, jak ten proces zachodzi. ...
AMERYKANIE KOPIUJĄ STONEHENGE
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1998
Fot. Internet Kopia, tyle że mniejsza, słynnego kamiennego kręgu ze Stonehenge w Anglii powstaje w Stanach Zjednoczonych, w Amherst University w stanie Massachusetts. Budowę pierwszego kamiennego kręgu rozpoczęła jesienią ub.r. profesor astronomii ...
ŁATANIE KWASEM, WYPALANIE SOLĄ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 1998
Ryc. DLR Ozon (O3) to gaz ochraniający powierzchnię Ziemi przed promieniowaniem kosmicznym. Od dawna wiadomo, że działalność człowieka, a ściślej mówiąc pewne substancje chemiczne, które produkuje, przyczyniają się do jego ubytków w atmosferze. Za ...
GAD SPRZED 50 MLN LAT
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Kwiecień 1998
Jurrasic Park Stevena Spielberga, oprócz niewątpliwego sukcesu kasowego i zainteresowania dinozaurami, pozostawił po sobie także światowy wzrost popularności bursztynu. Ten dobrze znany wszystkim Polakom kamień ozdobny często zawiera w sobie drobne owady, ...
CZERWONE KRASNALE NA NIEBIE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Kwiecień 1998
Od pewnego czasu uwagę naukowców zajmujących się fizyką górnych warstw atmosfery przyciągają niezwykłe jasne wyładowania atmosferyczne pojawiające się kilkadziesiąt kilometrów nad chmurami burzowymi. Zostały one nazwane "red sprites", czyli ...
UWAGA, WYBITNI
BOGDAN MIŚ Marzec 1998
W ub.r. z okazji Święta Niepodległości po raz pierwszy zostały przyznane stypendia z Funduszu Pomocy Młodym Talentom Jolanty i Aleksandra Kwaśniewskich. Wyróżniono 11 osób. Stypendia - pomoc pieniężna, rzeczowa, organizacyjna i merytoryczna - ...
TROPICIEL PRIONÓW
MAREK DUCZKOWSKI Marzec 1998
Jedno z najpoważniejszych czasopism naukowych "Nature" zasygnalizowało zbliżający się przełom w diagnostyce chorób prionowych (m.in. choroby "szalonych" krów i Creutzfeldta-Jakoba), który będzie możliwy dzięki specjalistom z Prionics ...
GIGANTYCZNA GWIAZDA
MAREK BIELEWICZ Marzec 1998
Po raz kolejny okazało się, że Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) jest narzędziem niezwykłym i niezastąpionym. W październiku ub.r. amerykańscy astronomowie odkryli dzięki niemu prawdopodobnie najjaśniejszą znaną do tej pory gwiazdę. Ten gigant - ...
A JEDNAK EINSTEIN
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Marzec 1998
Fot. Internet Albert Einstein zaprezentował swą ogólną teorii względności 25 listopada 1915 roku w formie wykładu na zebraniu Pruskiej Akademii Nauk. Wyniki te zostały opublikowane już po paru dniach. W marcu roku następnego ukazała się drukiem praca ...
MARS PODOBNY DO ZIEMI
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Zakończona misja Pathfindera nie przyniosła sensacji. W dużej mierze potwierdziła to, czego spodziewali się naukowcy na podstawie wcześniejszych danych z sond Mariner i Viking: Mars kilka miliardów lat temu nie był tą pustynną, niegościnną planetą, co ...
ALE ŻYCIA NA NIM RACZEJ NIE MA
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Czytelnicy "Wiedzy i Życia" pamiętają zapewne sensację ogłoszoną w 1996 roku przez zespół Davida McKaya z NASA: w marsjańskim meteorycie ALH84001 są prastare ślady życia mikrobiologicznego! [patrz Życie na Marsie, "WiŻ" nr 11/ 1996]. ...
GDZIE RODZI SIĘ WSTRĘT
BARBARA PRATZER Marzec 1998
Zrozumienie istoty ludzkich emocji jest bardzo trudnym zadaniem. Najnowsze badania brytyjskich i duńskich naukowców o krok przybliżają nas do tego celu. Eksperymenty przeprowadzono na siedmiu ochotnikach o starannie dobranych cechach. Wszyscy byli praworęczni, ...
SPARTAŃSKIE WYCHOWANIE
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Fot. Internet Małe pingwiny Adeli mają ciężkie życie. Wykluwają się na Antarktydzie, najbardziej niegościnnym kontynencie świata, w gnieździe, na które składa się kilka ułożonych na śniegu kamieni. Później podrośnięte już pisklęta spędzają długie ...
POŻYTECZNE SZCZEBIOTANIE
MONIKA BETLEY Marzec 1998
W wielu kręgach kulturowych dorośli, mówiąc do niemowlęcia, używają mało urozmaiconego, afektowanego języka. Być może, nie służy to jedynie ukojeniu dziecka. Prawdopodobnie ta odmienność mowy wiąże się z faktem, że dziecko od najwcześniejszych chwil ...
EFEKT GREJPFRUTA WYJAŚNIONY
MAGDALENA PECUL Marzec 1998
Fot. Internet Niektóre lekarstwa zażywane doustnie są bardzo słabo przyswajalne. Należą do nich leki przepisywane na wysokie ciśnienie krwi, choroby serca i uczulenia, a także AIDS. Istnieje jednak substancja, która znacznie zwiększa ich przyswajalność, ...
ROK TYGRYSA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 1998
Fot. Internet Ogon tygrysa na choroby skóry, kły na gorączkę, pazury na uspokojenie, gałki oczne na epilepsję, wąsy na ból zębów, mózg na lenistwo, a najwyżej cenione w tradycyjnej medycynie chińskiej kości tygrysa kurują reumatyzm, paraliż i ogólne ...
KSIĘŻYCOWY POSZUKIWACZ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1998
Fot. B. Rabin/NASA Siódmego stycznia br. ku Księżycowi pomknął kolejny statek kosmiczny: Lunar Prospector, czyli Księżycowy poszukiwacz. Sonda nie będzie jednak tropiła metali szlachetnych na Srebrnym Globie - amerykańska agencja kosmiczna NASA ...
PTASZKI, PSZCZÓŁKI I DROŻDŻE
MARZENNA NOWAKOWSKA Marzec 1998
Dlaczego pojawiło się rozmnażanie płciowe? Liczne eksperymenty wskazują, że ta forma rozrodu przynosi organizmowi rozmaite korzyści, w zależności od tego, jak trudne i nie sprzyjające staje się dlań środowisko. Rozród płciowy jest dość kosztowny. Oprócz ...
NOWA KOLONIA PODKOWCÓW
ROBERT MYSŁAJEK Marzec 1998
Fot. R.W. Mysłajek Spośród 21 gatunków nietoperzy występujących w Polsce jedynie dwie należą do rodziny podkowcowatych (Rhinolophidae), pozostałe to przedstawiciele mroczkowatych (Vespertilionidae). Podkowce można spotkać wyłącznie w południowej części ...
ENERGIA NA ŚCIANIE
JERZY METELSKI Marzec 1998
Fot. Archiwum W Warszawie uruchomiono nowoczesny system zarządzania siecią energetyczną o nazwie EnerGis, który koordynuje wszelkie poczynania związane z zachowaniem ciągłości dostaw energii i jej właściwych parametrów jakościowych. W stołecznym Zakładzie ...
UWAGA KOKLUSZ
BARBARA PRATZER Luty 1998
Co najmniej od dwóch lat w wielu krajach europejskich, a także spoza naszego kontynentu małe dzieci coraz częściej chorują na koklusz. Mimo że wszędzie tam od lat prowadzi się szczepienia ochronne, zdarzają się nawet przypadki śmiertelne. Dla przykładu, ...
KOMPUTER, SPRZEDAWCA, KLIENT
BOGDAN MIŚ Luty 1998
Safeway - jedna z największych w Wielkiej Brytanii sieci domów towarowych - opracowała skuteczną kampanię badania "przywiązania" klienta. Jej podstawowym zadaniem jest dokładne prześledzenie rodzaju oraz ilości sprzedawanych produktów ...
SURFANDBUY; ZAPOWIEDŹ XXI WIEKU
BOGDAN MIŚ Luty 1998
O tym, jak będą wyglądać zakupy w niedalekiej przyszłości, mogli się przekonać niektórzy mieszkańcy Francji. W ramach eksperymentu, którego głównym organizatorem i pomysłodawcą jest firma IBM, zorganizowano wirtualną pocztę wysyłkową. Od 15 października ...
ZIEMIA OD ŚRODKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 1998
Fot. Internet Mając do dyspozycji wyniki badań sejsmicznych, które są podstawą obecnej wiedzy o budowie naszej planety, Jules Verne zapewne nie napisałby swej Podróży do wnętrza Ziemi. Kenneth Creager, geofizyk z University of Washington, opublikował ...
LECZNICZE ANTYSENSY
JÓZEF DULAK Luty 1998
Oligonukleotydy antysensowe to krótkie odcinki jednoniciowego DNA, które potrafią zahamować ekspresję niepożądanego, bo odpowiedzialnego za chorobę genu. Ta metoda lecznicza, aczkolwiek prosta i elegancka w swej idei, nie znalazła jeszcze szerszego zastosowania ...
HUBA DLA DZIĘCIOŁA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1998
Fot. P. Fabijański Aby lasy były zdrowe, drzewa muszą trochę pochorować. Amerykańscy fitopatolodzy, czyli specjaliści od chorób roślin, celowo zakażają drzewa pasożytniczymi grzybami. W ten sposób chcą odtworzyć bogactwo ekosystemu leśnego, gdyż chore ...
ZAWIEDZIONE NADZIEJE
BARBARA PRATZER Luty 1998
Od czasu, kiedy została odkryta telomeraza, enzym zapewniający komórkom nowotworowym nieśmiertelność, naukowcy mieli nadzieję wykorzystać ją do walki z rakiem. Ostatnie badania niestety bardzo osłabiły ich optymizm. We wszystkich komórkach ludzkiego ...
ASTRONOMIA EPOKI KAMIENNEJ
PAWEŁ GAŁKA Luty 1998
Archeoastronomia to nowa gałąź nauki, która być może każe nam inaczej spojrzeć na historię cywilizacji. Archeoastronomia zajmuje się badaniem wpływu zjawisk i procesów przyrodniczych pochodzenia kosmicznego na kształtowanie się i rozwój ludzkości w jej ...
GORĄCZKA ZŁOTA ZAGRAŻA WIELBŁĄDOM
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Luty 1998
Fot. JACANA/BE&W Dziki przodek dromadera, jednogarbnego wielbłąda, wymarł najprawdopodobniej jakieś 2 tys. lat temu w tajemniczych okolicznościach. Na szczęście, na długo przedtem zdążono go udomowić. W północnej Afryce i we wschodniej Azji służy ...
ZNISZCZYĆ HEPATITIS B
BARBARA PRATZER Luty 1998
Aż 350 mln osób na świecie cierpi z powodu zakażenia wirusem hepatitis B, który ciężko uszkadza wątrobę. Jest to przede wszystkim problem krajów Dalekiego Wschodu - tylko w Chinach zainfekowanych jest 100 mln osób. Jak dotąd nie ma naprawdę skutecznej ...
A JEDNAK NIE DAJE SIĘ USUNĄĆ
BARBARA PRATZER BARBARA PRATZER Luty 1998
Mijają już prawie dwa lata od czasu, kiedy zastosowano kombinację kilku leków do walki z wirusem HIV [pisaliśmy o tym w artykule Koktajl na HIV, "WiŻ" nr10/ 1996]. Ten nowy sposób leczenia stwarzał uzasadnioną nadzieję na całkowite pozbycia ...
MÓZG A SEKS CZY SEKS A MÓZG
JOANNA KOMOROWSKA Luty 1998
Już od kilku lat wiadomo, że informacja o płci oraz preferencjach płciowych jest wyryta nawet w tak, wydawałoby się, "aseksualnym" organie jak mózg. Zaskakujące odkrycie, że przednia część podwzgórza kobiet oraz homoseksualistów jest mniejsza ...
LĘKI DAWCY
MONIKA NOWAKOWSKA Luty 1998
Około 75% wszystkich dzieci, którym rokrocznie przeszczepia się szpik kostny, otrzymuje szpik siostry lub brata. Do tej pory badania nad psychicznymi skutkami zabiegu skupiały się na pacjentach, ale rodzice martwią się również stanem psychicznym swoich ...
CZY NIEPŁODNOŚĆ MOŻE BYĆ DZIEDZICZNA
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Brzmi to jak żart, ale owszem, może - przynajmniej w przypadku mężczyzn. Sprawił to rozwój technik sztucznego zapłodnienia, które pozwalają na posiadanie dzieci przez mężczyzn z niską produkcją plemników, a ustalenie tego wiąże się z ciekawym odkryciem ...
NIE TYLKO PRZECIWKO WAMPIROM
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Fot. Internet Czosnek od wieków uważany był za roślinę czyniącą cuda. Miał odstraszać wampiry, a także chronić przed zranieniami. Dzisiaj przypisuje mu się inne właściwości: działanie przeciwbakteryjne, uodparniające, zapobieganie chorobom serca, ...
P53 NIE JEST JEDYNY
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Naukowcy z Harvard Medical School, współpracujący z zespołem francuskich naukowców, odkryli, że słynny gen p53 - strażnik genomu, krytyczny czynnik w rozwoju raka, zmutowany u 60% ludzi cierpiących na nowotwory, ma sobowtóra. Nowy gen, nazwany p73, ...
NOWE KSIĘŻYCE URANA
MAGDALENA PECUL Luty 1998
Fot. NASA Jeszcze do 1986 roku uważano, że Uran ma pięć księżyców. Misja Voyagera potroiła tę liczbę. Ostatnio zaś zespół astronomów pod kierunkiem Kanadyjczyka Bretta Gladmana odkrył dwa kolejne. Nowo odkryte księżyce Urana wyraźnie różnią się od ...
POWRÓT LODOWCÓW
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Luty 1998
Fot. Internet Choć media straszą perspektywą katastrofy ekologicznej wynikającej z globalnego ocieplenia, są i tacy, którzy twierdzą coś dokładnie przeciwnego - że w niedługim czasie grozi nam powrót lodowców. Za łagodny klimat większej części ...
CUKRZYCA CHOROBĄ WIRUSOWĄ
JÓZEF DULAK Luty 1998
Cukrzyca insulinozależna, zwana także cukrzycą I typu, stanowi około 10-15% wszystkich przypadków tej choroby. Zawsze wymaga leczenia insuliną, hormonem niezbędnym do utrzymywania stałego poziomu glukozy we krwi. Najczęściej pojawia się już w dzieciństwie ...
PAN ĆMA SZUKA ŻONY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1998
Co może być ważniejsze od tężyzny fizycznej i długiego życia? Dla ćmy z gatunku Plodia interpunctella jest to niewątpliwie powiększenie szans na rozprzestrzenienie własnego materiału genetycznego. Według Matthew Gage'a z University of Liverpool w Wielkiej ...
FULLERENY CHRONIĄ NEURONY
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Z badań amerykańskich i tajwańskich lekarzy i chemików wynika, że po raz pierwszy pojawiła się perspektywa zastosowania fullerenów w medycynie. Zmodyfikowane fullereny potencjalnie mogą zmniejszyć, przez osłonę komórek nerwowych, efekty wylewów, urazów ...
SZTUCZNE PALCE CYNKOWE
GRZEGORZ NALEPA Styczeń 1998
Odcinek palca cynkowego o konformacji alfa-helisy (kolor czerwony) służy do łączenia się z zasadami DNA. Naprzeciwko tego odcinka znajduje się krótki fragment o budowie beta-harmonijki (kolor niebieski). Atom cynku (ciemnozielona kulka) łączy się z ...
ZABÓJCZA TRUCIZNA
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Styczeń 1998
Nasze poczucie winy nie zna granic. Parę tygodni temu przed kilkoma stacjami londyńskiego metra Roger Bate, znany wydawca i dyrektor "European Science and Environment Forum", przeprowadził wśród podróżnych niewielką ankietę: Przemysł rutynowo ...
HODOWLA LUDZKIEJ TKANKI
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Naukowcy z John Hopkins University wyhodowali ludzkie nie zróżnicowane komórki embrionalne. Mogą się one potencjalnie rozmnożyć, przekształcając w dowolne komórki ciała, w tym na przykład w krew, mięsień sercowy czy neurony. Kierownik projektu, John ...
UCZMY SIĘ OD DROŻDŻY
BARBARA PRATZER Styczeń 1998
Niedawno uczeni poznali pełny genom drożdży. Pozwala to nie tylko rozszyfrować różne mechanizmy biochemiczne funkcjonujące u tych organizmów, ale też ułatwia badanie innych - wiedząc jak to jest u drożdży, łatwiej prześledzić odpowiednie mechanizmy ...
KOMPUTER POMAGA W NAUCE
BOGDAN MIŚ Styczeń 1998
Fot. Marcin Kotas W końcu czerwca ub.r. firma Edmark, wchodząca w skład koncernu IBM i z górą ćwierć wieku zajmująca się projektowaniem wyrafinowanego oprogramowania edukacyjnego, wprowadziła na rynek nowy program o nazwie Astro Algebra, przeznaczony ...
JEZIORO NA ANKTARTYDZIE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Styczeń 1998
Fot. JPL/NASA Naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w NASA przymierzają się do zbadania gigantycznego jeziora, które odkryto w 1996 roku pod lodem Antarktydy. Jezioro Vostok, bo tak się ono nazywa, ma długość kilkuset kilometrów, "głębokość" ...
...I OSZCZĘDZAJMY JE
DOROTA WROŃSKA Styczeń 1998
Fot. Archiwum Opał i surowiec dla przemysłu papierniczego można uzyskać dzięki uprawie szybko rosnących drzew, krzewów i traw. W strefie tropikalnej rośnie kilka ciekawych gatunków z rodziny motylkowatych. Dzięki symbiozie z bakteriami żyjącymi w ich ...
PONADDŹWIĘKOWY SAMOCHÓD
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Samochód prowadzony przez Andy'ego Greena Fot. Internet 14 października 1947 roku pilot amerykański Charles ("Chuck") Yeager przekroczył barierę dźwięku w powietrzu. Upłynęło 50 lat i Brytyjczyk Andy Green powtórzył ten wyczyn, ale na lądzie, ...
WIRUS OPRYSZCZKI NIEBEZPIECZNY W PÓŹNEJ CIĄŻY
MAREK DUCZKOWSKI Styczeń 1998
Wirus opryszczki, wywołujący powszechnie znaną opryszczkę wargową i narządów płciowych, może być szczególnie groźny dla noworodka, powodując ciężkie uszkodzenia mózgu, a nawet śmierć. Dr Zane A. Brown, profesor położnictwa i ginekologii z University ...
CZY PTAKI TO UPIERZONE DINOZAURY?
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
Dziewiętnastowieczna litografia przedstawiająca berliński okaz archeopteryksa Fot. Internet Ewolucja ptaków to jeden z najbardziej kontrowersyjnych tematów w zoologii. Czy współczesne ptaki wywodzą się od latających dinozaurów? A może oddzieliły ...
REWOLUCJA DŹWIĘKOWA:PŁYTA HYBRYDOWA
BOGDAN MIŚ Styczeń 1998
Firmy Philips i Sony rozpoczęły wspólną pracę nad nowym nośnikiem zapisu dźwięku, wykorzystującym technologię płyty optycznej o wysokiej gęstości. Nowe rozwiązanie ma opierać się na cyfrowym systemie kodowania o wysokiej rozdzielczości DSD (Direct Stream ...
GŁODÓWKA DOBRA NA SERCE
PAWEŁ ROKITA Styczeń 1998
Być może, kluczem do długiego życia okaże się... niedojadanie. Stwierdzono to już wcześniej w przypadku szczurów i muszek owocowych, a badania przeprowadzone właśnie na rezusach świadczą, że zredukowanie ilości przyjmowanych kalorii do 30% poniżej poziomu ...
GROŹNIEJSZA NIŻ SĄDZONO
BOGDAN MIŚ Styczeń 1998
Najnowsze doniesienia naukowe stawiają pod znakiem zapytania możliwość zalegalizowania marihuany jako stosunkowo łagodnego i mało szkodliwego narkotyku. Przez dziesiątki lat uważano (i był to pogląd głoszony chętnie zarówno przez naukowców, jak i młodzież), ...
SADŹMY LASY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1998
Podobno nic w przyrodzie nie ginie. Tymczasem naukowcy zajmujący się badaniem zawartości gazów cieplarnianych w atmosferze już od kilku lat borykają się z dość żenującym problemem: corocznie zapodziewa się im gdzieś około 1.5 mld ton CO2. Innymi słowy ...
WODA PAMIĘTA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Styczeń 1998
Dwa tyleż największe, co zupełnie błędne, pomysły pseudonaukowe ostatnich dziesięcioleci powoli odchodzą w zapomnienie: spolimeryzowana woda, po której obiecywano sobie zestalenie cieśnin morskich w normalnej temperaturze i zimna synteza termojądrowa, ...
NA ORBICIE WOKÓŁ MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Grudzień 1997
Kolejna sonda NASA szczęśliwie dotarła do Czerwonej Planety: 12 września, po dziesięciomiesięcznym locie z Ziemi, Mars Global Surveyor rozpoczął manewr wchodzenia na orbitę okołomarsjańską. Już kilka dni później sonda przekazała zdjęcia powierzchni planety ...
BARWNE OBRAZY OCEANÓW
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Zamieszczone zdjęcie wygląda jak mapa świata, ale nią nie jest. Jest to jeden z pierwszych obrazów akwenów, otrzymany przez satelitarny czujnik SeaWiFS (Sea-viewing Wide Field-of-View Sensor), umieszczony na wystrzelonym na początku sierpnia br. satelicie ...
BARWNE OBRAZY OCEANÓW
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Zamieszczone zdjęcie wygląda jak mapa świata, ale nią nie jest. Jest to jeden z pierwszych obrazów akwenów, otrzymany przez satelitarny czujnik SeaWiFS (Sea-viewing Wide Field-of-View Sensor), umieszczony na wystrzelonym na początku sierpnia br. satelicie ...
KOŃ TROJAŃSKI A... HIV
BARBARA PRATZER Grudzień 1997
Pomysł, który świetnie sprawdził się pod Troją, ma właśnie zamiar wykorzystać John Rose z Yale University do walki z HIV. Rolę konia przydzielił wirusowi pryszczycy (VSV), który atakuje bydło i niekiedy przenosi się na ludzi, na przykład za pośrednictwem ...
BRAĆ CZY NIE BRAĆ
JOANNA NURKOWSKA Grudzień 1997
Jak wydatnie przedłużyć życie w dobrym zdrowiu? Jednym ze sposobów jest hormonalna terapia zastępcza proponowana kobietom w wieku menopauzalnym i postmenopauzalnym, polegająca, najogólniej mówiąc, na podawaniu estrogenów, a ostatnio także progesteronu, ...
MAKI NA WYSOKICH OBROTACH
MARCIN KOTAS Grudzień 1997
Najnowsze komputery Apple'a serii PowerMac 9600 biją wszelkie rekordy prędkości dla sprzętu klasy komputerów osobistych. Właśnie weszły do produkcji komputery z procesorami PowerPC 604e taktowanymi zegarami 300 i 350 MHz. Ten ostatni jest w testach ponad ...
TROPIKALNA ALASKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Grudzień 1997
Około 80 mln lat temu, u schyłku ery mezozoicznej znanej nam przede wszystkim jako okres występowania dinozaurów, Alaska nie była skutą lodem krainą, ponieważ znajdowała się prawie na równiku. Tak przynajmniej uważa amerykański paleontolog Peter Ward. ...
RYZYKOWNA OZNAKA ZDROWIA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Długie ciosy spotykane u samców słoni azjatyckich świadczą o ich dobrym zdrowiu. Niestety, one właśnie są łakomym kąskiem dla kłusowników, którzy tym samym eliminują osobniki o najwartościowszych genach. Przeprowadzone przez hinduskich naukowców badania ...
WIĄZANIE WODOROWE NIE TAK WAŻNE
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Od czasów odkrycia trójwymiarowej budowy białek i kwasów nukleinowych uważano, że to wiązanie wodorowe trzyma razem nici DNA i umożliwia przyjmowanie przez białka skomplikowanych przestrzennych struktur. Dwa niedawne wydarzenia wydają się poważnie podważać ...
ECHO "GWIEZDNYCH WOJEN"
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Grudzień 1997
Za czasów prezydentury Ronalda Reagana głośno było o tzw. gwiezdnych wojnach - programie wojskowym, którego celem było nastraszenie Rosjan, że Amerykanie potrafią unieszkodliwiać tuż po starcie rakiety z głowicami nuklearnymi wystrzelonymi w kierunku ...
STUDENCIE, NIE ŚPIJ!
PR Grudzień 1997
Okazuje się, że dynamiczny sposób prowadzenia wykładu ma większy wpływ na studentów, niż dotąd sądzono. Do takich wniosków doszła ekipa badaczy z Cornell University. Przeprowadzone przez nich badania nasuwają poważne wątpliwości, co do sensowności stosowania ...
PRACA W TERMOSIE
KUBA Grudzień 1997
Międzynarodowy koncern telekomunikacyjny Nokia przeniósł 1000 pracowników swej centrali do nowego budynku w Espoo koło Helsinek. Ma on charakter rekreacyjnego atrium nakrytego gigantycznym szklanym dachem. Prawdziwą nowością jest jednak podwójna fasada ...
CO ŻYJE W METANIE?
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Głęboko pod powierzchnią oceanów występują ogromne złoża gazu ziemnego, metanu, w postaci klatratów wodnych. Głęboko - z wyjątkiem Zatoki Meksykańskiej, gdzie odsłonięte klatraty wodne od pewnego czasu budzą wielkie zainteresowanie naukowców. Tam też ...
ŚLEPI ROGACZE A EWOLUCJA
JACEK KNIAŹ Grudzień 1997
Naukowcy już od lat zastanawiają się nad prawdopodobnymi przyczynami wymarcia jelenia olbrzymiego - plejstoceńskiego przeżuwacza o gigantycznym porożu osiągającym rozpiętość ponad 3 m. Jedna z hipotez skupia się na obniżonej przeżywalności właścicieli ...
Z ANTYBIOTYKAMI NA MIAŻDŻYCĘ?
JÓZEF DULAK Grudzień 1997
Dieta bogata w tłuszcze, prowadząca do nadmiernego wzrostu poziomu cholesterolu we krwi, palenie tytoniu, brak ruchu, a także otyłość to powszechnie znane czynniki przyczyniające się do rozwoju miażdżycy. Dodatkowo, wszechobecny stres sprawia, że choroby ...
DENTYSTA RATUJE ŻYCIE?
MAREK DUCZKOWSKI Grudzień 1997
Według wyników badań opublikowanych w lipcowym wydaniu "Journal of American Dental Association", na podstawie zdjęcia rentgenowskiego uzębienia można wykryć pacjentów zagrożonych udarem mózgu. Świadczy o tym obserwacja zarówno kobiet, jak i ...
NAGRODY ROKU 1997
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1997
NAGRODY NOBLA W świecie nauki początek jesieni to emocje towarzyszące Nagrodom Nobla. W okresie poprzedzającym oficjalne ogłoszenie werdyktów coraz częściej na łamach prasy pojawiają się spekulacje, kto zdobędzie to prestiżowe wyróżnienie. W dziedzinach ...
KOCE Z PLASTIKOWYCH BUTELEK
PR Grudzień 1997
W laboratoriach NASA powstał - jako efekt uboczny programu badań nad nowymi osłonami termicznymi statków kosmicznych - bardzo lekki plastikowy materiał izolacyjny o strukturze wielowarstwowego mikroskopijnego plastra miodu. Może on być wytwarzany ...
NOWA DROGA DO INTERNETU
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Kanadyjska kompania telefoniczna Nortel (Northern Telecom) i brytyjskie konsorcjum United Utilities zaprezentowały 8 października nową metodę dostępu do Internetu, która jest nie tylko szybsza, ale i tańsza od dotychczasowej. Polega ona na wykorzystaniu ...
INTELEKT WYŁONIONY
JACEK KNIAŹ Grudzień 1997
Kiedy w połowie XIX wieku angielski przyrodnik Sir Francis Galton zastanawiał się nad podłożem różnic w ludzkich zdolnościach intelektualnych, do głowy mu pewnie nie przyszło, że zapoczątkowany przez niego spór toczyć się będzie nieprzerwanie przez ponad ...
KTO NA OCHOTNIKA?
JERZY DĄBROWSKI Grudzień 1997
Wszelkie eksperymenty z zastosowaniem terapii genowej wykonywane były dotychczas u ludzi chorych, często, jak w przypadku nowotworów, znajdujących się w fazie terminalnej choroby. Badania na terapią genową wkraczają jednak obecnie w nową fazę. Ostatnio ...
DŹWIĘK NA CYFROWEJ ŚCIEŻCE
KUBA Grudzień 1997
Wielościeżkowy rejestrator dźwięku MDM-X4 Mini Disk firma Sony zaprojektowała z myślą o muzykach. Dzięki połączeniu prostoty konstrukcji z dobrze znanym interfejsem użytkownika MDM-X4, urządzenie jest bardzo przydatne kompozytorowi piosenek. Gwarantuje ...
ZAMROŻONE ZOO
MAGDALENA PECUL Grudzień 1997
Coraz więcej gatunków zwierząt zagrożonych jest wyginięciem. Dla wielu z nich jedyną szansą przetrwania są ogrody zoologiczne. Niektóre zwierzęta jednak nie rozmnażają się w niewoli i wtedy na pomoc przychodzą techniki sztucznego zapłodnienia, wykorzystujące ...
MEGAPŁYTA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1997
Firma Sony poinformowała o opracowaniu technologii produkcji nowego typu płyty kompaktowej do optycznego zapisywania informacji. Nowa płyta różni się od dotychczasowych przede wszystkim pojemnością: na jednej stronie mieści się aż 12 GB, a możliwe jest ...
DRINK NASZ POWSZEDNI
BARBARA PRATZER Grudzień 1997
Oto kolejna wiadomość dla pań, które lubią drinki. Pisaliśmy już o tym, że pod wpływem alkoholu u kobiet, które stosują hormonalną terapię zastępczą, wyraźnie wzrasta poziom estrogenów we krwi (Sygnały, "WiŻ" nr 3/1997). Teraz David Torgerson ...
ZAPACH KOBIETY
JOANNA NURKOWSKA Grudzień 1997
O zasadach wyboru partnera seksualnego napisano już tomy, a mimo to ciągle do końca nie wiemy, co decyduje o naszych decyzjach matrymonialnych. Naukowcy z wiedeńskiego Instytutu Miejskiej Etologii, zajmujący się tym problemem, przeprowadzili ciekawy ...
PO FESTIWALU - PRZED FESTIWALEM
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1997
W dniach 26-28 września br. odbył się w Warszawie pierwszy Festiwal Nauki, którego program opublikowaliśmy we wrześniowym numerze. W czterech panelach dyskusyjnych: Stereotypy i tolerancja, Czym jest nauka?, Sąd nad biotechnologią i Człowiek wobec informacji, ...
TELESKOPY KOSMICZNE: NOWA GENERACJA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Wystrzelony w kwietniu 1990 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) wchodzi już w wiek średni - jego konstruktorzy przyjęli bowiem, że powinien funkcjonować 15 lat. Wprawdzie dwie udane misje naprawcze do HST (w grudniu 1993 i lutym 1997), a także dwie ...
USZCZKNĄĆ KAWAŁEK PLANETOIDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Listopad 1997
Koniec naszego stulecia to z całą pewnością początek złotego wieku badań planetoid. Nie tak dawno dzięki sondzie Galileo mieliśmy okazję po raz pierwszy zobaczyć zdjęcia powierzchni dwóch planetoid:Gaspry i Idy. Obecnie ku innej planetoidzie - Erosowi ...
NASA I OSTEOPOROZA
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
W laboratorium NASA skonstruowano mały, przenośny przyrząd, który może pomóc w walce z osteoporozą. Schorzenie to, polegające na osłabieniu i rozluźnieniu tkanki kostnej, trapi znaczną część ludzi powyżej sześćdziesiątki, zwłaszcza kobiet ("WiŻ" ...
STRES MOŻE ZABIĆ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
Ciężki stres może skrócić życie nosiciela HIV. Z najnowszych amerykańskich badań wynika, że nawet pojedyncze stresujące przeżycie, jeśli jest naprawdę ciężkie, dwukrotnie zwiększa niebezpieczeństwo wystąpienia objawów AIDS, czyli zespołu nabytego upośledzenia ...
KOMPUTER I FOTOGRAFIE
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Trzeba się będzie nauczyć nowego skrótu; radzimy go zapamiętać: DPD. Oznacza on urządzenie o nazwie Photo Developer, opracowane przez firmę Aztech Systems; jest to aparat wielkości typowego komputerowego napędu CD-ROM, przeznaczony zresztą właśnie do ...
PANOWIE, ODDAWAJCIE KREW!
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
Miażdżyca i choroby serca to typowo męskie schorzenia. Mężczyźni umierają na atak serca dwa razy częściej niż kobiety. Podejrzewa się, że kobiety chroni przed stwardnieniem tętnic utrata żelaza podczas krwawienia miesięcznego. Pierwiastek ten ma stymulować ...
POLLY PO DOLLY
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
Naukowcy z PPL Therapeutics klonowali już zwyczajne owce, w tym, w lutym br., słynną Dolly. Tworzyli też zwierzęta transgeniczne - noszące geny innego gatunku. Teraz po raz pierwszy połączyli te techniki, dając życie Polly i jej czterem siostrom, jagniętom ...
RĄCZKA RĄCZKĘ MYJE ...
AGNIESZKA PRZYBYSZ Listopad 1997
Aż co piąty dorosły Polak przyznaje, że w ciągu ostatnich czterech lat zdarzyło mu się dać prezent lub pieniądze komuś po to, aby przyspieszyć załatwienie jakiejś sprawy czy interesu. Badani, którzy przyznali się do wręczania łapówek, najczęściej załatwiali ...
ODGRZEWANY POMYSŁ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
W National Institutes of Health powrócono właśnie do badań nad szczepionką przeciw AIDS zawierającą żywe, choć osłabione wirusy HIV. Prace przerwano dwa lata temu, kiedy eksperymenty przeprowadzone na małpach wykazały, że nawet osłabione wirusy mogą ...
DWUKANAŁOWA KOMÓRKA
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Fot. Archiwum Na światowym pokazie na żywo dwukanałowego systemu łączności komórkowej GSM (wykorzystującego jednocześnie dwie częstotliwości: 900 MHz i 1800 MHz), na tegorocznej konferencji Global DCS 1997 w Rzymie, firma Motorola zaprezentowała ...
NOWOŚCI Z PRZESZŁOŚCI
KAROL SABATH Listopad 1997
Uczestnicy kwietniowego zjazdu American Society of Physical Antropology w St. Louis mieli okazję zapoznać się z nowymi danymi genetycznymi, dotyczącymi zróżnicowania regionu YAP męskiego chromosomu płci (Y), zaprezentowanymi przez Michaela Hammera z ...
JEDZ RYBY - POŻYJESZ DŁUŻEJ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
Fot. Archiwum Nie od dziś naukowcy i lekarze przekonują nas, że sposób odżywiania ma ogromny wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie. I znów przybył poważny argument, który zachęca do wzbogacenia jadłospisu o smaczne przecież i lekkostrawne ryby. Aż ...
GIEŁDY W SIECI
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Od końca sierpnia br. w Internecie można korzystać ze specjalnej witryny WWW dla inwestorów giełdowych oraz innych osób, zainteresowanych historią kursów giełdowych i przeprowadzaniem tzw. analiz ryzyka/zwrotu. Dostępne dane obejmują Globalne Indeksy ...
MARS I KOMPUTERY
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Fot. Internet W sukcesie marsjańskiej misji Pathfindera mają swój udział komputery. Głównym dostawcą technologii komputerowych do tego projektu jest słynna firma Silicon Graphics (z którą związany jest znany naszym Czytelnikom ze swoich artykułów ...
ELEKTRONICZNE ZOO
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Stacje graficzne O2 firmy Silicon Graphics - komputery, o których w czerwcu br. pisał na naszych łamach ich współtwórca, prof. Marek Hołyński - posłużyły ostatnio w USA do "ożywienia" robotów, zbudowanych dla "Elektronicznego zoo", ...
MNIEJ TAJEMNICY, ALE ...
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Stany Zjednoczone uważają niektóre osiągnięcia nauki - nawet z dziedzin tak z pozoru odległych od życia, jak abstrakcyjna matematyka - za towar o znaczeniu strategicznym. Dotyczy to w szczególności algorytmów szyfrowania danych i wiedzy o nich; do niedawna ...
CZY GROZI NAM PRZELUDNIENIE?
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
Statystycy od wielu lat straszą eksplozją demograficzną i faktycznie, tempo zaludnienia Ziemi rośnie. 150 lat temu żyło na świecie niewiele ponad miliard ludzi, 50 lat temu już 2.5 mld, a obecnie około 5.8 mld. Ostatni raport Wolfganga Lutza i jego współpracowników ...
MAŁPA POTRAFI
MARZENNA NOWAKOWSKA Listopad 1997
Fot. Tim Knight, Amsterdam, Internet Wygląda na to, że coraz mniej różni nas od zwierząt. Wiemy już, że inni przedstawiciele naczelnych używają narzędzi, stosują rośliny jako środki lecznicze i prawdopodobnie posługują się jakąś formą języka. Obecnie ...
KOMÓRKĄ PRZEZ SATELITĘ: IRIDIUM NA ORBICIE
BOGDAN MIŚ Październik 1997
Fot. Archiwum Rozbudowuje się wielki system telekomunikacji satelitarnej IRIDIUM. W ciągu tego roku i pierwszych miesięcy następnego rakiety wyniosą na niskie orbity okołoziemskie 66 wchodzących w jego skład satelitów; uruchomienie obejmujących cały ...
OSZCZĘDNA KAMERA
JERZY METELSKI Październik 1997
Fot. Archiwum Jeśli kamera wideo pozwala na ciągłe filmowanie do 8 godzin z wykorzystaniem jednej baterii, to musi się za tym kryć energooszczędna technika. Firma Sony zmniejszyła pobór energii we wszystkich piętnastu modelach kamer, w tym sześciu ...
NOWY SYSTEM OPERACYJNY DLA KOMPUTERÓW MACINTOSH
BOGDAN MIŚ Październik 1997
Zwolennicy komputerów Macintosh mieli pod koniec lipca swoje święto. Na rynku pojawiła się zupełnie nowa wersja systemu operacyjnego (innymi słowy mówiąc, podstawowego programu, pod kontrolą którego pracują wszystkie inne) dla tych maszyn, o nazwie Mac ...
CYFROWY ZNAK WODNY
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Czyżby koniec muzycznego piractwa, lekceważenia praw autorskich, rozgłośni nie płacących tantiem? W ciągu najbliższych kilku miesięcy przemysł muzyczny poddawać będzie surowym, niezależnym testom wiele technologii znakowania nagrań muzycznych, aby wreszcie ...
ZMATEMATYZOWANY SPACER
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Grupa niemieckich i amerykańskich badaczy opracowała matematyczny model ruchu pieszego na miejskich terenach zielonych. Ich celem było stworzenie modelu optymalnego układu ścieżek, przydatnego w planowaniu urbanistycznym. Już wcześniejsze obserwacje ...
PTASI WĘCH
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Brytyjscy badacze odkryli, że zapach wydzielany przez trujące owady może być środkiem zniechęcającym ptaki do pożywienia się nimi. A niegroźne insekty mogą wykorzystywać przezorność napastników, wytwarzając podobne ostrzegawcze zapachy. Już od jakiegoś ...
JOGURT W PAPIERZE?
JERZY METELSKI Październik 1997
Fot. Archiwum Jeśli przyjmie się pomysł fińskiej firmy Enso Paperboards, miliony kubeczków na jogurt będą zamykane ekologicznymi wieczkami wykonanymi z wykorzystaniem papieru. Wygląda na to, że zaczyna się odwrót od aluminiowych zamknięć, a może ...
ODMŁADZAJĄCA KURACJA PETUNII
MAGDALENA FIKUS Październik 1997
Fot. Paweł Słomczyński Rynek zbytu na ozdobne kwiaty doniczkowe, balkonowe i cięte jest ogromny, ale trwałość wielu z nich pozostawia sporo do życzenia. Jak wie każdy, kto posadził sobie petunie czy surfinie na balkonie, kwitną one długo i obficie, ...
WYSTAWA METEORYTÓW
TERESA HANCZKE Październik 1997
5 października 1997 roku minie 170 lat od upadku meteorytu Białystok. Jest to najstarszy meteoryt na ziemiach Polski, którego spadek zaobserwowali oraz zrelacjonowali naoczni świadkowie i którego fragmenty zachowały się do dzisiaj. Odłamek meteorytu ...
ALKOHOL WSPOMAGA PAMIĘĆ?
MAGDALENA PECUL Październik 1997
Każdy rozsądny człowiek wie, iż alkohol, zwłaszcza wypity w większych ilościach, fatalnie wpływa na zdolność kojarzenia i zapamiętywania. Japońscy naukowcy pod kierunkiem Yoshiyuki Saito odkryli jednak, że jest jeden napój alkoholowy, który może mieć ...
NIE MA WYMÓWEK
JOANNA NURKOWSKA Październik 1997
Nikogo już chyba dziś nie trzeba przekonywać o zbawiennym wpływie ćwiczeń fizycznych na nasze zdrowie. Coraz częściej zaleca się je nie tylko osobom w pełni sprawnym (dla zachowania kondycji i figury), ale i cierpiącym na rozmaite schorzenia. Nie każdy ...
PRZEGLĄDARKA YAHOO I "PRZEWODNIK" NETSCAPEA
BOGDAN MIŚ Październik 1997
Rosnąca w siłę firma Yahoo Inc., twórca jednego z najsłynniejszych programów komputerowych do przeszukiwania zasobów Internetu, oraz nie mniej słynna Netscape Communications Corporation - twórca z kolei dominującego na rynku programu do przeglądania ...
WAKACJE I STRES?
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 1997
Za nami kolejny sezon urlopowy. Mieliśmy odpocząć od codziennych kłopotów, zrywania się o świcie, uciążliwych dojazdów do pracy, znużenia. Oczekiwaliśmy słońca i egzotycznych rozrywek. Tymczasem, oczywiście, dopadła nas grypa, rozłożyło przeziębienie, ...
SŁODKO, A BEZ GRZECHU
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1997
Wiele roślin tropikalnych wytwarza pewne słodkie w smaku białka. Należą do nich taumatyna (3000), jedyne białko znajdujące się już w sprzedaży jako środek słodzący, kurkulina (550), manibilina (100), pentadyna (500) i monellina (3000). Liczby w nawiasach ...
SATELITY POMAGAJĄ PROGNOZOWAĆ TRZĘSIENIA ZIEMI
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1997
Fot. NASA Trzęsienia ziemi są niezwykle trudne do prognozowania: występują zazwyczaj nagle, bez ostrzeżenia albo też poprzedzające je sygnały są nikłe. Najnowsze osiągnięcia nauki i techniki mogą jednakże zaprzeczyć temu stwierdzeniu. W szczególności ...
KOMANDOR COUSTEAU NIE ŻYJE
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1997
Fot. Internet Jeden z najbardziej znanych w świecie Francuzów, słynny badacz głębin oceanów, pisarz, filmowiec, komandor Jacques-Yves Cousteau, zmarł 25 czerwca 1997 roku. Wielki Francuz urodził się 11 czerwca 1910 roku w małym miasteczku Saint-André-de-Cubzac, ...
JAK NARODZIŁO SIĘ ŻYCIE?
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Nasza planeta powstała około 4.6 mld lat temu. Najstarsze, prymitywne jednokomórkowce pojawiły się na niej niespełna miliard lat później, gdy na wystudzonej już Ziemi powstała atmosfera i oceany. Na dobrą sprawę nie wiadomo, skąd się tam wzięły. Jak ...
NISZCZYLIŚMY, NISZCZYMY I NISZCZYĆ BĘDZIEMY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1997
Fot. Archiwum Rio-5 - tak działacze World Wildlife Fund określili spotkanie przedstawicieli 173 państw, które odbyło się w czerwcu br. w Nowym Jorku. Pięć lat, które upłynęły od Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro, niewiele zmieniło w zaawansowaniu działań ...
OTYŁOŚĆ NIEWĄTPLIWIE GENETYCZNA
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Po odkryciu u myszy słynnego genu Ob, którego defekty powodują ich otyłość, naukowcy przez długi czas usiłowali znaleźć związek między ludzkim genem Ob a nadwagą ("Sygnały", "WiŻ" nr 1/1997). Udało się to dopiero w tym roku, gdy u ...
SKLONUJEMY DINOZAURA?
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1997
Ryc. Karol Sabath Rewelacyjne dokonania embriologów (sklonowanie owcy) i biologów molekularnych (współczesne metody inżynierii genetycznej itp.) pozwalają coraz śmielej snuć marzenia rodem z powieści science fiction, takie choćby jak ożywienie dinozaurów. ...
Z KOMPUTEREM PRZEZ ŻYCIE
AGNIESZKA PRZYBYSZ Wrzesień 1997
Z "komputerową edukacją" w naszym społeczeństwie nie jest najlepiej. Zaledwie co siódmy Polak wykorzystuje do swej pracy lub nauki komputer. Dotyczy to przede wszystkim kadry kierowniczej, pracowników umysłowych. Coraz częściej uczniowie i ...
RATUNEK DLA POPARZONYCH
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Oparzenia są nie tylko bolesne, ale i bardzo niebezpieczne. Niewiele osób z oparzeniami ponad 40% powierzchni ciała ma szansę przeżycia, głównie z powodu infekcji. Dzięki sztucznej skórze zwanej Integra, stosowanej w amerykańskich szpitalach już od około ...
NAJSTARSZY PRZYJACIEL
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1997
Fot. Internet Zdaniem genetyków, przyjaźń człowieka z psem ma znacznie dłuższą historię niż można by sądzić na podstawie badań archeologicznych. Najstarszy dowód na nasze partnerstwo - psiopodobny szkielet znaleziony w miejscu pochówkowym - pochodzi ...
EWOLUCJA A LA ANOLIS
JACEK KNIAŹ Wrzesień 1997
Fot. Internet/J&G Nie trzeba mieć nóg jak Cindy Crawford, żeby zbierać pochwały na ich temat - wystarczy do tego być skromną jaszczurką z gatunku Anolis sagrei. Jonathan Losos i współpracownicy z Washington State University w St. Louis właśnie ...
O POŻYTKU Z NANORUREK
MAGDALENA PECUL Wrzesień 1997
Fullereny odkryto w 1985 roku (patrz: "Wiedza i Życie" nr 3/97) i od tego czasu chemicy robią z nimi najprzeróżniejsze rzeczy. Próbują je podstawiać różnymi grupami, łączyć w polimery, osadzać na elektrodach, wkładać do nich jony lub cząsteczki... ...
PRZYBYŁO ŻÓŁWI
PIOTR A. SZCZEPANIAK Wrzesień 1997
Fot. Internet/Diputació de Girona 12 czerwca br. na terenie nadleśnictwa Sobibór w województwie chełmskim wypuszczono do środowiska naturalnego 20 młodych żółwi błotnych (Emys orbicularis). Zwierzęta przyszły na świat dzięki herpetologom z wrocławskiej ...
ARGENTYŃSKIE DINOZAURY
KAROL SABATH Sierpień 1997
Argentyna może się poszczycić znaleziskami najstarszych dinozaurów (Eoraptor, Herrerasaurus), największych zwierząt lądowych wszech czasów (zauropod Argentinosaurus), a ostatnio także największych lądowych mięsożerców (teropod Giganotosaurus carolinii). ...
PIERZASTY DINOZAUR?
KAROL SABATH Sierpień 1997
Tak mogły wyglądać wczesnojurajskie upierzone teropody Ryc. Gerard Gierliński Pierwszy odcisk ptasiego pióra opisano w roku 1861. Pochodził z Bawarii. Nadana mu przez Hermanna von Meyera nazwa Archeo-pteryx (stare pióro) stała się wkrótce głośna ...
TO NIE MOJA ŻONA ...
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Sierpień 1997
W University of California w San Diego Vilayanur Ramachandran i William Hirstein prowadzą badania i obserwacje pacjenta, który w wyniku wypadku oraz uszkodzenia prawej półkuli mózgu cierpi na tzw. zespół Capgrasa. Naukowcy dokonali u niego pomiaru przewodnictwa ...
KTO PIERWSZY TEN LEPSZY?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Fot. Grzegorz i Tomasz Kłosowscy Z pomocą człowieka bobry powoli wracają tam, gdzie dawno temu zostały przezeń wytępione. Żyją już na coraz większych obszarach Europy i w coraz większej liczbie krajów. W Holandii zoolodzy prowadzący akcję osiedlania ...
NA SPACERY Z BODYGUARDEM
AGNIESZKA PRZYBYSZ Sierpień 1997
Kiedy się patrzy na zdjęcie zamieszczone powyżej, może się odechcieć nie tylko relaksujących i romantycznych spacerów we dwoje, ale w ogóle wychodzenia z domu. No bo kto by się nie bał przejść obok tych młodzieńców uzbrojonych w kije? A takich sytuacji ...
Z EKOLOGIĄ DO SZKÓŁ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Stan naszego środowiska w dużej mierze zależy od nas samych. Problem w tym, by ten oczywisty fakt dotarł do całego społeczeństwa i miał wpływ na codzienne życie. By bierność zmieniał w działanie, choćby takie jak kupowanie proszku do prania bez fosforanów ...
OD MORZA DO TATR - BRUDNO
AGNIESZKA PRZYBYSZ Sierpień 1997
Ekologowie biją na alarm, podają coraz bardziej zatrważające dane o zanieczyszczeniu polskich rzek, jezior, pól i lasów. Nie pozostaje to bez echa w społeczeństwie - 77% ankietowanych na ten temat zdaje sobie sprawę z niebezpieczeństw wynikających z ...
FILTRY SŁONECZNE
MAGDALENA PECUL Sierpień 1997
Tlenek cynku i dwutlenek tytanu przez długie lata uważane były za całkowicie nieprzepuszczalne dla światła ultrafioletowego. Faktycznie daleko im do tego. Skuteczność ochronnego działania zawiesin tlenków zależy od wielkości ich ziaren. Najbardziej ...
POPIOŁY NA ZGLISZCZACH
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1997
Fot. Agnieszka i Włodek Bilińscy Ogień w lesie to jedna z najbardziej niszczących i zarazem najbardziej twórczych sił przyrody. Pożar usuwa zgromadzoną przez lata grubą warstwę ściółki. Pogorzelisko szybko pokrywa świeża zieleń, gdyż nasiona, mając ...
JEDŹ DO BISKUPINA!
ALEKSANDER BURSCHE Sierpień 1997
Walki gladiatorów; Biskupin 1996 rok Fot. Archiwum Państwowego Muzeum Archeologicznego Weź zabytek do ręki, zrób jego wierną kopię, poczuj tradycję i historię. Taka idea przyświeca organizowanym już po raz trzeci biskupińskim warsztatom archeologicznym. Tym ...
WIERCENIA W DNIE OCEANU ODSŁANIAJĄ TAJEMNICĘ Z ŻYCIA ZIEMI
SŁAWOMIR SWERPEL Sierpień 1997
Od kilkudziesięciu lat wiedza o historii naszej planety pogłębia się głównie dzięki badaniom skał wydobywanych z morskiego dna. Badania osadów lądowych nie dają tak szerokich możliwości, ze względu na luki stratygraficzne spowodowane procesami erozyjnymi, ...
TELEWIZJA W TRZECH WYMIARACH
BOGDAN MIŚ Sierpień 1997
Japońska telewizja NTV (Nippon Television Network) i firma Sanyo poinformowały w marcu br. o wynalezieniu nowego systemu przekazu "trójwymiarowego" obrazu telewizyjnego. Testowe transmisje trójwymiarowych programów rozpoczną się jeszcze w tym ...
WINO GENETYKÓW
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1997
Fot. H. Kuglarz Smak i aromat wina zależą m.in. od rodzaju kwasów organicznych, powstałych w wyniku fermentacji alkoholowej. Na skład kwasów z kolei niebagatelny wpływ ma gatunek winorośli i klimat, w jakim rosła. Smak kwaśny warunkują głównie kwasy ...
WĄŻ MORSKI Z NOGAMI
KAROL SABATH Sierpień 1997
Tradycyjnie wyprowadza się węże z beznogich, ryjących w ziemi jaszczurek, pokroju naszego padalca. Paleontolodzy Michael Caldwell z Kanady i Michael Lee z Australii wysunęli jednak hipotezę, że węże wywodzą się z morskich gadów łuskoskórych, spokrewnionych ...
NAUKA NA WESOŁO
ANDRZEJ GORZYM Sierpień 1997
Różne bywają formy popularyzacji nauki - czasopisma, książki, filmy, programy telewizyjne i audycje radiowe, niekiedy gry. Ale zabawa z nauką? Taki właśnie pomysł przyszedł do głowy profesorowi Łukaszowi Turskiemu z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. Zaraził ...
CHINY I AIDS
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Sierpień 1997
Doradcy rządowi w Pekinie ostrzegają, że Chiny mogą niebawem stanąć w obliczu wielkiej epidemii AIDS. Jeśli władze nie chcą dopuścić do rozprzestrzenienia się wirusa wśród 1.1 mld mieszkańców tego kraju, powinny jak najszybciej podjąć działania zapobiegawcze. Liczba ...
NOWOTWORY - NIEUSTAJĄCA ZAGADKA
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1997
Nie ulega dziś wątpliwości, że nowotwory stanowią wielką, różnorodną grupę chorób. Mają one jednak pewne cechy wspólne: u ich podłoża leży nagromadzenie wielu kolejnych zmian genetycznych rozpoczynających się od zmiany w pojedynczej komórce, a komórka ...
NIEBEZPIECZNE PRĄDY
SŁAWOMIR SWERPEL Lipiec 1997
Prądy rozrywające występują u wielu brzegów morskich. Na plażach kalifornijskich to one właśnie są w 90 % przypadków powodem wzywania pomocy przez kąpiących się. Mogą być niebezpieczne również u nas. Zjawisko to polega na powstawaniu silnego prądu ...
AZBEST GROŹNIEJSZY DLA PALACZY
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Lipiec 1997
Od dłuższego czasu wiadomo, że na choroby płuc, szczególnie na raka płuc, zapadają przede wszystkim ci nie stosujący masek pracownicy kopalń i przemysłu azbestowego, którzy palą papierosy. Niepalącym zdarza się to znacznie rzadziej. Lecz choć obserwacje ...
A JEDNAK NAJSZYBSZY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1997
Fot. Internet Jak się niedawno okazało, gepard został okrzyknięty najszybszym zwierzęciem lądowym na podstawie błędnego pomiaru. Po raz pierwszy oceniano jego sprinterskie możliwości w roku 1965. Miał biec z prędkością 114 km/h. Wkrótce jednak wyszło ...
BIEGUN PÓŁNOCNY ZMIERZA NA POŁUDNIE
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 1997
Biegun północny przesuwa się w kierunku Japonii. Giorgio Spada z Uniwersytetu w Bolonii wykazał, iż dzieje się tak, ponieważ największe trzęsienia ziemi, które występują na Pacyfiku, przyciągają ten biegun ku swym epicentrom. Trzęsienia ziemi przesuwają ...
PENTIUM II: SUKCES CZY KŁOPOTY
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
W maju br. firma Intel Corporation wprowadziła na rynek kolejny procesor z rodziny Pentium: PentiumŽ II, który jeszcze bardziej zwiększył moc obliczeniową komputerów osobistych i stacji roboczych. Nowy procesor, który występujew trzech modelach - o szybkościach ...
TELEWIZJA W TRZECH WYMIARACH
BOGDAN MIŚ Lipiec 1997
Japońska telewizja NTV (Nippon Television Network) i firma Sanyo poinformowały w marcu br. o wynalezieniu nowego systemu przekazu "trójwymiarowego" obrazu telewizyjnego. Testowe transmisje trójwymiarowych programów rozpoczną się jeszcze w tym ...
ENERGIA SŁONECZNA - NARESZCIE TAŃSZA?
EWIET Lipiec 1997
Fot. Internet/NASA Być może baterie słoneczne niedługo znacznie stanieją - wróży to prawdziwy przełom w tej dość wolno rozwijającej się dziedzinie. Większość znajdujących się obecnie w handlu baterii słonecznych jest wykonana z krystalicznego krzemu, ...
ZDROWY CHUCH
JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997
Fot. W. Pawłowski Już od dawna czosnek cieszy się zasłużoną sławą leku z Bożej apteki. Jednak choć naukowo potwierdzono, że m.in. obniża poziom cholesterolu we krwi, ciągle nie wiadomo, co właściwie dzieje się w organizmie po spożyciu czosnku. Być ...
NAJLEPSZY Z MOŻLIWYCH
JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997
Zdaje się, że wszelkie wizje człowieka przyszłości jako istoty o nieproporcjonalnie wielkiej głowie nigdy się nie spełnią. Zdaniem angielskich naukowców osiągnęliśmy co najmniej 80% naszych możliwości intelektualnych i dalsze ich radykalne usprawnienie ...
PTAKI BEZ "PTASZKÓW"
JOANNA NURKOWSKA Lipiec 1997
Przed milionami lat prącie było atrybutem wszystkich ptasich samców, dziś występuje ono jedynie u męskich przedstawicieli 3% gatunków tych zwierząt. Tak powszechna utrata męskości musi mieć jakieś ewolucyjne uzasadnienie, dawać przewagę w grze o pozostawienie ...
ILE MLEKA W MLEKU?
KLARA SZATKIEWICZ Lipiec 1997
Fot. Archiwum Zachowanie należytej czystości mleka i jego składu niepokoi wiele mleczarni. Dolewanie wody do mleka przeznaczonego do skupu ma negatywny wpływ na jakość produktów mlecznych oraz podraża koszty ich produkcji. Problemowi temu zaradziła ...
ARS AMANDI PO POLSKU
AGNIESZKA PRZYBYSZ Lipiec 1997
Octavio Paz, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1990 roku, w Podwójnym płomieniu napisał: Jednym z celów erotyzmu jest okiełznanie i włączenie seksu w społeczeństwo. Bez seksu nie ma społeczeństwa, bo nie ma prokreacji. Jednak zdaniem blisko połowy ...
MINIMALISTA Z GŁĘBIN
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1997
Załoga batyskafu Alvin badająca atlantyckie głębiny na południowy wschód od Azorów odkryła w wodach hydrotermalnych nieznany nauce organizm. Wydawałoby się, że życie w tak ekstremalnym środowisku: 3650 m pod powierzchnią oceanu oraz w temperaturze 90-113o ...
POLACY O TRANSPLANTACJI
AGNIESZKA PRZYBYSZ Lipiec 1997
W marcu br. minął rok od wejścia w życie ustawy o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek oraz narządów, regulującej problem transplantacji w Polsce. Ustawa wywoływała wiele kontrowersji, na bieżąco komentowały ją media. Wypowiadali się przedstawiciele ...
ILE KOSZTUJE KAWAŁEK MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Naukowcy wciąż się spierają, czy struktury, wykryte w marsjańskim meteorycie ALH 84001, świadczą o tym, że miliardy lat temu na Czerwonej Planecie pojawiło się życie (patrz: "Sygnały", "WiŻ" nr 10/1996 oraz Życie na Marsie? w "WiŻ" ...
UWAGA! WIRUS
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. A. i W. Bilińscy Do tej pory salicylan metylu- olejek eteryczny otrzymywany z rosnącej na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej gauterii - stosowany na różnego rodzaju dolegliwości, znany był głównie pod nazwą handlową wintergreen oil. Najnowsze ...
BIOCHEMICZNY NOS
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Jak to się dzieje, że potrafimy odróżnić zapach zgnilizny od aromatu róży herbacianej? Neurofizjolodzy przypuszczali dotąd, że jedną z przyczyn wysokiej "zdolności rozdzielczej" powonienia, nawet u tak kiepskiego węchowca, jakim jest człowiek, ...
GDYBYM BYŁ BOGATY ...
AGNIESZKA PRZYBYSZ Czerwiec 1997
Nie od dziś wiadomo, że lepiej być pięknym i bogatym niż brzydkim i biednym. W ciągu ostatnich dwóch lat, zdaniem badanych przez CBOS, odsetek tych pierwszych znacznie wzrósł. Ponadto połowa ankietowanych uważa, że liczba ludzi naprawdę zamożnych będzie ...
ZJADLIWY OBIADEK
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Ichneumony (zwane inaczej mangustami) - niewielkie ssaki należące do rodziny łaszowatych - są w stanie połakomić się nawet na tak niebezpieczny kąsek jak okularnik. Ci osławieni pogromcy węży polegają przy tym nie tylko na swej bystrości oraz szybkości ...
TO BYŁA KOMETA!
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Fot. Janusz Wiland Jeszcze długo będzie się mówiło o wizycie komety Hale-Bopp, i to zarówno w kręgach zawodowych astronomów, jak i zwykłych miłośników nieba gwiaździstego. Jedno jest pewne: od roku 1986, kiedy sondy kosmiczne z bliska przyjrzały ...
"PRAWDZIWE" OBLICZE ZBRODNIARZA
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Najnowsze eksperymenty badające wiarygodność zeznań świadków zbrodni przynoszą kolejny zestaw dowodów omylności ludzkiej pamięci. Nawet drobne i, wydawałoby się, niewinne komentarze poczynione w obecności naocznego świadka mogą mieć decydujący wpływ ...
Z FRONTU WALKI Z SALMONELLĄ
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Czerwiec 1997
Fot. Z. P. Zagórski Każdy, kto przechodził zatrucie pokarmowe salmonellą, wie, jakie to przykre. Wiadomo, że głównym zagrożeniem jest drób i nabiał, zwłaszcza gdy sprowadza się z zagranicy zakażoną paszę i bez sterylizacji termicznej skarmia się ...
GDY ZNIKAJĄ CIENIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1997
Fot. NASA Kilka godzin przed pełnią jasność tarczy Księżyca wzrasta. Wiedziano o tym od dawna, by nie rzec - od zawsze, ale nie potrafiono podać powszechnie akceptowanego wyjaśnienia tego zjawiska. Przez długi czas popularnością cieszyła się hipoteza, ...
SZÓSTY GRÓB
JANUSZ WOŁOSZYN AGNIESZKA PRZYBYSZ Czerwiec 1997
Peruwiańscy archeologowie odkryli w pobliżu miejsca pochówku tzw. Pana z Sipán szósty grób. Sipán to kompleks grobowy w dolinie Lambayeque na północnym wybrzeżu Peru. Na stanowisku tym, które w 1987 roku znalezione zostało przez rabusiów cmentarnych ...
CO NOWEGO W BIOTECHNOLOGII?
MAGDALENA FIKUS Czerwiec 1997
Firma PPL Therapeutics, ta sama, która współpracowała z Roslin Institute w klonowaniu owcy Dolly, doniosła o urodzeniu i dojrzałości transgenicznej krowy, tym razem nazwanej Rosie, w której mleku znajduje się 2.4 g/l ludzkiej a-laktoglobuliny (litr ludzkiego ...
PRZESZCZEP... RAKA
BARBARA PRATZER Czerwiec 1997
Pierwszy przypadek przeszczepienia komórek nowotworowych ciężko choremu człowiekowi przy okazji transplantacji serca opisali na łamach "Journal of the American Medical Associaton" naukowcy z Pennsylvania School of Medicine w Filadelfii. Operacja ...
ZALETY TŁOKU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. Internet W upalny dzień sama myśl o tym, że istnieją zwierzęta, które - nie tłocząc się - nie mogłyby przetrwać jako gatunek, jest trudna do zniesienia. A jednak. Największy z pingwinów - pingwin cesarski - dokonuje heroicznych wysiłków, by ...
ABORCJA A RAK PIERSI
BARBARA PRATZER Czerwiec 1997
Duńscy naukowcy postanowili sprawdzić, czy rzeczywiście sztuczne poronienie zwiększa ryzyko rozwoju raka piersi, którą to hipotezę wysunięto już jakiś czas temu. Na jej potwierdzenie przytaczano wyniki analizy ponad 20 wcześniejszych badań, opublikowanej ...
KRAB KWIATOŻERCA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Czerwiec 1997
Fot. Archiwum Codziennie rano kraby Metasesarma rubripes z rodziny Grapsidae mozolnie wspinają się w górę pni drzew tropikalnego, brazylijskiego lasu. Gnane głodem docierają na wysokość nawet 4 m. Trudy tej wspinaczki nagradzają kwiaty epifitów z ...
CORAZ WIĘCEJ NATURALNYCH TOKSYN
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Maj 1997
Ciągłe doskonalenie metod analitycznych oraz metod zagęszczania ilości śladowych różnych substancji sprawia, że odkrywa się coraz więcej związków chemicznych uważanych za toksyczne, a wytwarzanych w środowisku w sposób zupełnie naturalny. Czasem pojawiają ...
NOWE TECHNIKI KROJÓW PISMA KOMPUTEROWEGO
BOGDAN MIŚ Maj 1997
Firma Microsoft Corp. poinformowała o znacznych postępach w technice krojów pisma, poprawiających wygląd i czytelność dokumentów publikowanych w sieci World Wide Web. Microsoft zapewnia nowy poziom jakości publikacji WWW, oferując projektantom i czytelnikom ...
POSŁANIE DO "ZIELONYCH LUDZIKÓW"
BOGDAN MIŚ Maj 1997
Ponad 100 000 mieszkańców naszej planety skorzystało z możliwości przesłania pozdrowień hipotetycznym "zielonym ludzikom" z Kosmosu przy okazji planowanego wystrzelenia rakiety w kierunku jednego z satelitów Saturna - poinformowała w połowie ...
UWAGA, REKLAMA!
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Już od wielu lat, nie tylko w Polsce, najlepszym przyjacielem wielu dzieci jest telewizor. Spędzają przed nim godziny, oglądając nie tylko filmy i rozmaite programy, ale także liczne reklamy. Międzynarodowe badania przeprowadzone ostatnio na zlecenie ...
TOM SOROHAN ...
BARBARA PRATZER Kwiecień 1997
* Tom Sorohan ze współpracownikami z University of Birmingham zainteresował się paleniem papierosów przez te osoby, których dzieci zmarły na raka. Po przebadaniu matek i ojców 1549 zmarłych dzieci i porównaniu ich z grupą kontrolną odpowiednio dobraną ...
NEOLITYCZNY SZTYLET
BOŻENA ZAPAŚNIK Kwiecień 1997
Za prawdziwą sensację archeologiczną można uznać ubiegłoroczne znalezisko z Kichar Nowych (gm. Dwikozy, woj. tarnobrzeskie). W odkrytym tam grobie kultury pucharów lejkowatych natrafiono na ostrze miedzianego sztyletu. Zapewne pochodzi ono z połowy ...
BIUST NIE LUBI PAPIEROSÓW
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Oto kolejny argument przeciwko paleniu papierosów. Tym razem amerykańscy naukowcy wykazali, że istnieje niewątpliwy związek między paleniem a jednym z największych zabójców kobiet - rakiem piersi. Do niedawna za rozwój tego nowotworu obwiniano przede ...
PIESKI ŻYWOT
AGNIESZKA PRZYBYSZ Kwiecień 1997
Lubimy zwierzęta. Szczególnie te małe i puszyste. Kotki, pieski, chomiki, króliki... Oburzają nas przeczytane w prasie czy usłyszane w radiu informacje o złym traktowaniu zwierząt domowych i hodowlanych. A niestety, takich doniesień ostatnio było wiele. Generalnie ...
POWSTRZYMAĆ RAKA SKÓRY
BARBARA PRATZER Kwiecień 1997
Najczęściej na raka skóry chorują Australijczycy, ale problem jest poważny także w wielu innych krajach. Nic więc dziwnego, że wciąż poszukuje się innych niż tylko promieniowanie ultrafioletowe czynników, sprzyjających powstawaniu tej postaci choroby ...
INTERNET NA STARYCH KOMPUTERACH
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1997
Fot. Internet Dobra wiadomość dla milionów użytkowników "niemodnego" pozornie systemu DOS, którzy nie mogli dotychczas w pełni korzystać z dobrodziejstw światowej sieci Internet: program Arachne 1.0, stworzony przez naszych sąsiadów (czeska ...
WIKINGOWIE NA GRENLANDII
AGNIESZKA PRZYBYSZ Kwiecień 1997
U zachodnich wybrzeży Grenlandii, w skutym lodem fiordzie, archeologowie odkryli pozostałości kolonii wikingów powstałej blisko tysiąc lat temu. Miejsce to, nazwane Vesterbygden, czyli "Zachodnia osada", znajduje się na krawędzi pokrywy lodowej ...
PIWO RAZ!
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1997
Trudno byłoby przekonać browarnika, że współczesna biotechnologia może jeszcze coś istotnego wnieść, aby polepszyć produkt jego pracy - piwo. Bądź co bądź metody te opracowywano ponad 5 tys. lat. A jednak dwóch badaczy zatrudnionych w duńskiej firmie ...
GDZIE CI MĘŻCZYŹNI?
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Coraz więcej mężczyzn i to już w średnim wieku popada w rozrodczą niemoc, mówiąc wprost - nie może dać swym partnerkom dziecka. Doniesienia o tych narastających męskich kłopotach gromadzono już od półwiecza. Dotyczyły one pogarszającej się w kolejnych ...
KŁOPOTY Z KOSZERNOŚCIĄ
PIOTR DASZKIEWICZ Kwiecień 1997
Koszerna żywność, czyli żywność przygotowana zgodnie z zasadami tradycji żydowskiej, staje się coraz bardziej popularna na całym świecie. Przyczyną jej powodzenia jest chęć uniknięcia zatruć pokarmowych oraz rosnące zainteresowanie judaizmem. Obecnie ...
WŁĄCZ KOMPUTER I TABLICĘ
JACEK KNIAŹ Kwiecień 1997
Fot. Microfield/Polhit Ta tablica, z pozoru taka sama jak zwykła tablica typu whiteboard, na której pisze się flamastrem po podłączeniu do Macintosha lub komputera pracującego pod Microsoft Windows, wyświetla na monitorze wszystkie pisane na niej ...
OCZY INTERNETU
JACEK KNIAŹ Kwiecień 1997
Fot. AXIS/Softex-Data Nie jest potrzebny komputer ani też specjalne oprogramowanie czy okablowanie. Tak producent oraz polski dystrybutor zachwalają urządzenie o nazwie NetEye 200. W niewielkiej, zgrabnej obudowie mieści się barwna kamera cyfrowa ...
POMIDOR PRZECIW WŚCIEKLIŹNIE, BANAN PRZECIW MALARII
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 1997
Szczepimy się przeciw różnym chorobom już ponad 100 lat, a idealnych szczepionek wciąż nie ma. Brakuje przede wszystkim szczepionek tanich i nie wymagających utrzymywania reżimu temperaturowego - czekają na nie wszystkie kraje rozwijające się, niemal ...
W EFEKCIE NISZCZĄCEGO WPŁYWU CZŁOWIEKA NA WARSTWĘ OZONOWĄ ...
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 1997
*W efekcie niszczącego wpływu człowieka na warstwę ozonową atmosfery corocznie na raka skóry zapada 1.1 tys. na milion mieszkańców Europy Zachodniej i odpowiednio 2 tys. Amerykanów. Nawet jeśli emisja freonów zostanie drastycznie zmniejszona, zawartość ...
COŚ DLA TRĄBALSKIEGO
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Wdychanie czystego tlenu znakomicie poprawia pamięć. Tak przynajmniej utrzymują naukowcy z University of Northumbria w Newcastle. Nie jest to nowością przynajmniej dla pilotów samolotów, którzy ponoć już od dawna zabawiają się w zapamiętywanie listy ...
O CZEKOLADZIE RAZ JESZCZE
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Fot. Internet-MIT Czekolada ma ostatnio wyraźnie dobrą passę w nauce. Dopiero co w lutowych "Sygnałach" pisaliśmy, że poprawia nam nastrój, a tu brytyjscy psycholodzy ujawniają kolejną jej niezwykłą właściwość. Okazuje się, że samo wąchanie ...
KENIJSKI MALARZ DZIKICH ZWIERZĄT ...
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 1997
* Kenijski malarz dzikich zwierząt wybrał oryginalny sposób na uświadomienie swym krajanom wartości rodzimej przyrody. Wytwarza papier ze słoniowego łajna. Wzorując się na sposobach produkcji papirusu w starożytnym Egipcie, opracował szybką i nieskomplikowaną ...
PODEJRZANE W AMAZONII
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Kwiecień 1997
Wśród ptaków i ssaków samce i samice często łączą się w pary, by wspólnie sprawować opiekę nad swym potomstwem. Do grona troskliwych rodziców można także zaliczyć małe, jaskrawo ubarwione żabki drzewołazy zamieszkujące wilgotne lasy równikowe oraz mgielne ...
ALKOHOL I ESTROGENY
BARBARA PRATZER Marzec 1997
Pod wpływem alkoholu wzrasta poziom estrogenów we krwi u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą - do takiego wniosku doszli lekarze z Brigham Women's Hospital w Bostonie. Poddali oni szczególnej kontroli estradiol, jeden z najważniejszych hormonów ...
ANTYKONCEPCJA DLA SŁONI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 1997
Rezerwaty i parki narodowe RPA trzeszczą w szwach. Dużym problemem są szybko rozmnażające się słonie, obdarzone stosownym do swych rozmiarów apetytem. Dorosły samiec potrzebuje dziennie około 300 kg pokarmu, samica zaś 170 kg. W porze deszczowej gustują ...
OWOCNYCH SNÓW
JOANNA NURKOWSKA Marzec 1997
Choć badania snu niejednemu uczonemu spędziły sen z powiek daleko jeszcze do rozwikłania tajemnic tego zjawiska. Sen podzielono na dwie zasadnicze, przeplatające się fazy - REM oraz non-REM, których nazwa związana jest z jednym z jego charakterystycznych ...
JESZCZE RAZ O SZALONYCH KROWACH
BARBARA PRATZER Marzec 1997
W marcu ub. r. po raz pierwszy publicznie ujawniono, że tzw. nowy wariant choroby Creutzfeldta-Jakoba (vCJD) atakującej osoby znacznie młodsze niż poprzednio opisywane jej formy, może być spowodowany przez ten sam czynnik zakaźny, który wywołuje chorobę ...
CARL SAGAN NIE ŻYJE
BOGDAN MIŚ Marzec 1997
Prasa codzienna niewiele pisała o śmierci jednego z najwybitniejszych pisarzy i popularyzatorów nauki, wybitnego astronoma amerykańskiego, profesora Carla Sagana. Zmarł on 20 grudnia ub. r. na zapalenie płuc w wieku 62 lat w Ośrodku Badawczym Raka imienia ...
OPIEKUŃCZOŚĆ POPŁACA
JOANNA NURKOWSKA Marzec 1997
Opiekuńczość matki odciska trwałe piętno na fizjologii jej potomstwa. Przynajmniej u szczurów. Do takich wniosków doszli kanadyjscy naukowcy, którzy badali 9 szczurzych rodzin. Kiedy na świat przyszły młode, okazało się, że matka matce nierówna. Te najbardziej ...
CZYŻBY PRZEŁOM W AUTOMATYCZNYM TŁUMACZENIU
BOGDAN MIŚ Marzec 1997
W ostatnim dniu ubiegłego roku mało dotąd znana firma amerykańska WebForce, Inc. (WFI) poinformowała o dokonaniu przełomu w automatycznym tłumaczeniu tekstu i opracowaniu programów dla komputerów osobistych, które taki przekład mają realizować. Według ...
MAGAZYN KANCEROGENÓW
BARBARA PRATZER Marzec 1997
Łatwość, z jaką tkanka gruczołu piersiowego absorbuje substancje rakotwórcze, może wyjaśnić wiele spośród pół miliona nowych przypadków raka piersi notowanych co roku na świecie - twierdzą brytyjscy naukowcy. David Phillips z londyńskiego Institute of ...
DCC CZY JEDNAK MD?
JACEK KNIAŹ Marzec 1997
Co jakiś czas na rynkach amatorskiego sprzętu fotograficznego, komputerowego czy muzycznego pojawiają się nowości. Niektóre chcą rynkami zawładnąć i tym samym stać się obowiązującymi standardami. Na przykład, 20 lat temu taką wojnę o standard kasety ...
DLACZEGO NIE DOSZEDŁ DO MORZA ROSSA?
RYSZARD BADOWSKI Marzec 1997
Już po zdobyciu bieguna południowego, 17 stycznia br. Marek Kamiński przerwał swój transantarktyczny marsz. Amundsen, który jako pierwszy człowiek w historii zdobył biegun południowy, wyruszył w drogę 21 października. Scott, który wystartował dziesięć ...
MIASTA INKÓW
BOŻENA ZAPAŚNIK Marzec 1997
Trzy nowe miasta Inków odkryli członkowie Archeologicznego Projektu Badawczego "Condesuyos" w pierwszym sezonie badań (1996/97). Jedno z nich leżało na zboczach wzgórza Coracora, otaczającego pampę Tompullo w wysokogórskim rejonie dystryktu ...
ODPORNOŚĆ KONTROLOWANA
MAGDALENA FIKUS Marzec 1997
Od ponad pół wieku znane są białka wytwarzane w komórkach kręgowców w odpowiedzi na inwazję wirusa, które nazwano interferonami. Interferony wydzielane poza zakażoną komórkę, "uprzedzają" otoczenie o obecności wirusa w tkance. Zaalarmowane ...
REHABILITACJA NERWÓW
JOANNA KOMOROWSKA Marzec 1997
Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci. Badacze z Salk Institute w Kalifornii wykazali, że przysłowie to sprawdza się również na poziomie tkankowym. "Młodociane" komórki nerwowe z mózgu szczura, w normalnych warunkach dojrzewające ...
CZY OCEANY ZAWIODĄ?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Marzec 1997
Na szczęście natura łagodzi skutki naszych poczynań. Każdego roku w oceanach "topi się" znaczna ilość dwutlenku węgla. Ten oczyszczający atmosferę proces może jednak osłabnąć. W dotychczasowych modelach klimatycznych naukowcy zakładali, że ...
BRAĆ CZY NIE BRAĆ
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Beta karoten, związek o własnościach antyutleniających, występuje w wielu owocach i warzywach. Jego dobroczynne dla nas działanie polega na neutralizacji powstających w organizmie wolnych rodników. Właśnie dlatego kilka lat temu zyskał sławę cudownego ...
RADIO NA KORBKĘ
JACEK KNIAŹ Luty 1997
Fot. Chris Mikami/LPS Pracownicy licznych organizacji humanitarnych, widzący lepiej niż inni rozmiary światowej nędzy i zaniedbań, mają wiele marzeń. Jednym z nich, choć może nie najważniejszym jest pragnienie, aby w biednych krajach Afryki i Azji ...
ELIKSIR DŁUGOWIECZNOŚCI
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Amerykańska firma Deprenyl Animal Health of Lawrence ma pomysł jak przedłużyć ludzkie życie i nawet zamierza go opatentować. Dobrodziejstwa ich metody doświadczyły jak dotąd jedynie szczury. Trudno też powiedzieć, jak właściwie ona działa, wiadomo jedynie, ...
TAJEMNICA ŚMIERCI POETY
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Fot. Internet Czy wiedzą państwo na co zmarł Edgar Allan Poe? Jego biografowie powiedzą pewnie z lekkim zażenowaniem, że "zapił się na śmierć". Nic z tych rzeczy. Być może poeta nadużywał napoi wyskokowych, nie one jednak były bezpośrednią ...
SZUKAJĄC KRATERU NA MARSIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1997
Fot. NASA W sierpniu ub.r. meteoryt ALH84001 zyskał niezwykłą sławę: nie dość, że okazał się kawałkiem marsjańskiej skały, to jeszcze doszukano się w nim śladów mikroskamieniałości organizmów, które miliardy lat temu mogły żyć na Czerwonej Planecie ...
STRAŻNIK I ANARCHISTA
BARBARA PRATZER Luty 1997
Garth Anderson z Roswell Park Cancer Institute w Bufallo twierdzi, że rola genu p53, zwanego strażnikiem genomu, w rozwoju nowotworów nie jest tak duża, jak się obecnie sądzi, a podstawą tej opinii jest dokładne przebadanie 58 chorych na raka jelita ...
PO CO NAM RECEPTOR HASZYSZOWY?
BARBARA PRATZER JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Nie od dziś wiadomo, że aktywny składnik marihuany oznaczony symbolem THC łączy się ze specyficznym receptorem w komórkach mózgu, w wyniku czego powstaje stan narkotycznego uniesienia. Fizjologiczna rola tych receptorów nie była dotąd wyjaśniona. Ponieważ ...
KONIEC NIEPEWNOŚCI
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Choroba Alzheimera to jedna z najtragiczniejszych i coraz częściej rozpoznawanych dolegliwości podeszłego wieku. Prowadzi do śmierci chorego, uprzednio pozbawiajac go wszystkiego co ludzkie - pamięci, osobowości, godności. Nikt nie wymyślił jeszcze ...
GERMAŃSKA "KSIĘŻNA" CZY ŻONA KUPCA
BOŻENA ZAPAŚNIK Luty 1997
W ciągu kilkunastu lat badań prowadzonych przez prof. Jerzego Okulicza z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, na cmentarzysku w Weklicach (woj. elbląskie), pochodzącym z pierwszych wieków naszej ery, odkryto około 400 grobów. Były w nich ...
INTELIGENTNA KARTA NA LOTNISKACH
BOGDAN MIŚ Luty 1997
IBM oraz American Express Co. przedstawiły pod koniec ubiegłego roku plany wprowadzenia pilotażowego systemu szybszej obsługi biznesmenów na lotniskach, wykorzystującego pierwsze na świecie uniwersalne inteligentne karty (smart cards). Początkowo będą ...
MINUTA MINUCIE NIE RÓWNA
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Okazuje się, że subiektywna długość zegarowej minuty zależy od... wieku osoby ją przeżywającej. Inaczej mówiąc, starzy i młodzi ludzie rzeczywiście różnie odbierają czas; na starość ucieka on nam znacznie szybciej. Ostatnio to dość powszechne przekonanie ...
OSADA PIERWSZYCH PASTERZY
BOŻENA ZAPAŚNIK Luty 1997
Badania archeologiczne na stanowisku Ayakagytma w Uzbekistanie Fot. Karol Szymczak Niezwykle rzadko archeologom udaje się odkryć na terenie Azji Środkowej (na ogromnym obszarze od Morza Kaspijskiego po góry Ałtaj) tak bogate i dobrze zachowane ślady ...
IBM NIE PODDAJE SIĘ
BOGDAN MIŚ Luty 1997
Mimo zdecydowanego sukcesu systemu Windows '95 i zapowiadanych przez Microsoft nowych wersji Windows NT dla pojedynczego użytkownika - IBM nie zamierza się poddawać w walce o rynek systemów operacyjnych dla komputerów osobistych. Pod koniec ubiegłego ...
KOMETA, CHEMIA, ŻYCIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1997
Fot. Jarosław Sobczak Kometę Hyakutake - najjaśniejszą w 1996 roku "gwiazdę z ogonem" - podziwialiśmy na wiele sposobów: gołym okiem, używając lornetki lub za pomocą lunety (fotoreportaż z tych łowów zamieściliśmy w lipcowym numerze "WiŻ"). ...
PAMIĘĆ WSPOMAGANA
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Może już wkrótce ziści się odwieczne marzenie studentów o bezbolesnym przyswajaniu materiału wymaganego do egzaminu. Neurofarmakolodzy z University of California w Irvine obwieścili bowiem, że dysponują pigułką wyraźnie poprawiającą pamięć. Twierdzą ...
GRUBY, WIĘC SMUTNY
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1997
W naszej kulturze należy być szczupłym, otyłość jest zdecydowanie niemodna. Nic więc dziwnego, że nieszczęsne grubasy popadają często w depresję. Zdaniem amerykańskich genetyków związek między otyłością a depresją może być jednak bardziej bezpośredni ...
WOKÓŁ RYTÓW Z CÔA
MAGDA BORKOWSKA SZYMON AUGUSTYNIAK Styczeń 1997
W północno-wschodniej Portugalii, w regionie Północna Meseta, w dolinie rzeki Cô;a znajduje się jeden z najbardziej niezwykłych kompleksów rytów naskalnych. Pokrywają one odsłonięte pionowe powierzchnie bloków skalnych. Tymczasem rząd portugalski planuje ...
TRANSGENICZNE ROŚLINY NA CENZUROWANYM
MAGDALENA FIKUS Styczeń 1997
Tego, co myślą tzw. zwyczajni ludzie na temat zagrożeń, które niesie ze sobą inżynieria genetyczna, nie należy oceniać w kategoriach racjonalnych. Trudno jest bowiem wytłumaczyć laikom, na czym polega inżynieria genetyczna, zwłaszcza że każde nadmierne ...
TRANSPORT MIEJSKI XXI WIEKU
JACEK KNIAŹ Styczeń 1997
W 1913 roku Henry Ford uruchomił wielkoseryjną produkcję samochodów (słynny Ford T) i... zaczęło się. Samochód dał ludziom swobodę poruszania oraz transportu, ale również przysporzył kłopotów. Szczególnie w miastach (których rozległość od dawna uniemożliwia ...
WYSTARCZY POSMAROWAĆ
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1997
Cierpiący na impotencję mężczyźni, by zwalczyć swą słabość muszą uciekać się do bardzo kłopotliwych praktyk. Wspomnijmy tylko wszywane w prącie implanty napełniane płynem, protezy i zastrzyki aplikowane we wspomniany narząd tuż przed stosunkiem. Powinna ...
CIĄŻA I ALKOHOL
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1997
Nadmierne picie, czy nazywając rzecz po imieniu - alkoholizm ciężarnej kobiety - odciska tragiczne piętno na dziecku rosnącym w jej łonie. Nałóg matki zagraża mu licznymi zaburzeniami zarówno fizycznymi (np. deformacjami twarzy) jak i ośrodkowego układu ...
IO RZUCA CIEŃ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Pod koniec lipca ub. r. Kosmiczny Teleskop Hubble'a wykonał niezwykłe zdjęcie, ukazujące księżyc Jowisza - Io, rzucający cień na tarczę planety. Io znajdował się wówczas blisko 420 tys. km nad powierzchnią chmur spowijających planetę (Księżyc krąży ...
MORFINOWE DYLEMATY
JOANNA KOMOROWSKA Styczeń 1997
Morfina, w XVIII wieku okrzyczana cudownym lekiem z Bożej apteki, traktowana jest przez współczesną medycynę z mieszanymi uczuciami. Choć jej silne działanie przeciwbólowe przynosi ulgę wielu beznadziejnie chorym, to właściwości uzależniające utrudniają ...
PRZERZEDZONE TŁUMY
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1997
Z Międzynarodowego Instytutu Analiz Systemów Stosowanych w Laxenbergu w Austrii nadchodzą uspokajające wieści - obecna liczba ludności - 5.8 mld już się raczej nie podwoi. Zamiast spodziewanej eksplozji demograficznej, niosącej głód, wojny, choroby i ...
BURZE NIE Z TEJ ZIEMI
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Mars jest znany z potężnych burz pyłowych, które mogą trwać nawet miesiącami i obejmować niemal całą planetę, co w roku 1977 zaobserwowały sondy Viking. Podczas takiego kataklizmu mikronowe cząsteczki pyłu unoszą się wysoko w marsjańską atmosferę. ...
PLANETA FILMOWA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1997
Zespół astronomów kierowany przez Lawrence'a Sromovsky'ego ze State University w Wisconsin wykorzystał zdjęcia wykonane przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a do sporządzenia filmu, ukazującego pełen 16-godzinny obrót Neptuna wokół osi. Dzięki temu naukowcy ...
SEKS, ZAPACHY...
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1997
Feromony to substancje swoiste dla danego gatunku zwierzęcia. Wydzielane do otoczenia oddziałują na innego przedstawiciela tego samego gatunku, prowokując jego określone zachowanie. Feromony stosowane są powszechnie w świecie zwierząt zwłaszcza w praktykach ...
PO DRINKU JOGGING
BARBARA PRATZER Styczeń 1997
Regularne bieganie może uchronić przed rakiem, po części dlatego, że eliminuje ujemne skutki picia alkoholu - twierdzi Murray Ardies z Northeastern Illinois University w Chicago. Skąd taki wniosek? Otóż Ardies skłonił 12 szczurów do biegania po bieżni ...
AFRYKAŃSKIE DINOZAURY
KAROL SABATH Grudzień 1996
Na przełomie stuleci ogromnym rozgłosem cieszyły się wyprawy do Afryki po olbrzymie szkielety jurajskich dinozaurów. Największego, wysokiego na 12 metrów brachiozaura - przywieziono do Berlina z ówczesnej Niemieckiej Afryki Wschodniej. Późniejsze, równie ...
BRCA 1 WCIĄŻ TAJEMNICZY
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1996
Dwa lata temu znaleziono pierwszy gen związany z dziedzicznymi predyspozycjami do raka piersi i nazwano go BRCA1. Wydawało się wówczas, że uczeni szybko poznają jego funkcję, a może i zaproponują jakiś sposób leczenia tego poważnego schorzenia. Nie jest ...
PAMIĘTNE DATY-GRUDZIEŃ
BOGDAN MIŚ Grudzień 1996
* 1. 12. 1913 r. Otwarcie pierwszej w dziejach stacji benzynowej (Pittsburgh, USA). * 2. 12. 1942 r. W University of Chicago pod kierunkiem Enrico Fermiego ruszył pierwszy reaktor jądrowy. Samopodtrzymująca się reakcja rozszczepienia zachodziła w ...
INTERNETOWY TELEFON INTELA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1996
Firma Intel zaprezentowała w lipcu br. nowy zestaw oprogramowania tzw. telefonu internetowego dla komputerów osobistych klasy PC z systemem Windows '95. Program ten będzie zgodny z każdym programem komunikacyjnym, który działa w tym systemie, pochodzącym ...
ZŁAPAĆ NADCIŚNIENIE
BARBARA PRATZER Grudzień 1996
Nadciśnienie jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób serca i układu krążenia. Jak podają statystyki cierpi na nie 30-40%. ludzi na świecie, choć różnice regionalne są tu dość znaczne. Tylko u co dziesiątej osoby z nadciśnieniem tętniczym udaje ...
JUBILEUSZ MIKROPROCESORA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1996
Wszystko zaczęło się wiosną 1968 roku, kiedy to Gordon Moore i Robert Noyce założyli w Santa Clara, w kalifornijskiej Dolinie Krzemowej, firmę elektroniczną. Jej początek dało opracowanie przez Noyce'a procesu fotochemicznego, który pozwolił na scalenie ...
POLSKIE NOBLE
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1996
Już po raz piąty Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej przyznała swoje nagrody polskim uczonym, których dorobek jest istotnym wkładem w życie duchowe i postęp cywilizacyjny naszego kraju. W środowisku naukowym nazywa się je potocznie "polskimi Noblami". ...
BEZ GORYCZY NIE MA SŁODYCZY
BARBARA PRATZER Grudzień 1996
Choć gustducinę, białko obecne na powierzchni komórek smakowych, wyizolowano już kilka lat temu, to jej rola w przenoszeniu wrażeń smakowych była dotąd nie wyjaśniona. Ale oto Gwendolyn Wong, Kimberley Gannan i Robert Margolskee z Moun Sinai School of ...
CHOLERNE BAKTERIE
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1996
Naukowców od lat nurtuje zagadka: co sprawia, że zazwyczaj nieszkodliwi mieszkańcy wód, bakterie Vibrio cholerae, nagle nabierają cech chorobotwórczych, powodując jedną z przysłowiowych plag trapiących ludzkość. Od 1870 roku naliczono już 7 światowych ...
NAGRODY DLA MŁODYCH POLAKÓW
ANDRZEJ GORZYM Grudzień 1996
W ostatniej dekadzie września odbył się w Helsinkach finał VIII Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej. I choć nie należymy jeszcze do Unii, nasza reprezentacja już po raz drugi uczestniczyła w tym konkursie, dodajmy - z wielkim powodzeniem. ...
AKCJA PODCZAS AKCJI
JOANNA NURKOWSKA Grudzień 1996
Na świecie przeprowadza się rocznie ponad 600 tys. pomostów wieńcowo-aortalnych, czyli by-passów. Te precyzyjne operacje wykonuje się na "wyłączonym" z pracy sercu, gdyż jego skurcze są zbyt gwałtowne. Funkcje poddawanego zabiegowi narządu ...
MĘSKIE CIAŁO W INTERNECIE
MAGDALENA FIKUS Grudzień 1996
Głowa Użytkownicy Internetu dobrze znają "widzialnego mężczyznę", atlas anatomiczny męskiego ciała, dostępny w sieci od ponad 2 lat. Nie wszyscy jednak wiedzą, że uzyskane ze skrawków tkanek szczegółowe obrazy pochodzą z analizy ciała skazanego ...
POLSKIE OPROGRAMOWANIE STRZEŻE NIEBA
BOGDAN MIŚ Grudzień 1996
Polska firma ATM została jednym z laureatów tegorocznej nagrody DEFENDERA, przyznawanej podczas Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach. System wspomagania eksploatacji samolotu, zaprojektowany i produkowany w Warszawie, otrzymał nagrodę ...
CUDZE JAK WŁASNE
BARBARA PRATZER Grudzień 1996
Jeśli potwierdzą się w praktyce idee Davida Sachsa z Massachusetts General Hospital w Bostonie, przestanie być wreszcie problemem odrzucanie przeszczepów przez organizm biorcy. Istotą jego pomysłu jest takie "przeprogramowanie" układu odpornościowego ...
MECHANICZNY SAPER
JACEK KNIAŹ Grudzień 1996
Najtańsza mina przeciwpiechotna kosztuje dziś 3 dolary. Na tak tani "towar" stać więc wszystkich "zarządzających" walkami o niepodległość, wojnami domowymi czy też etnicznymi i rasowymi czystkami. W dodatku miny kładzione po to, aby ...
NAGRODY NOBLA 96
REDAKCJA Grudzień 1996
Początek jesieni w nauce to Nagrody Nobla. Cały świat z ogromnym zainteresowaniem czeka na ogłoszenie komu przyznano to prestiżowe wyróżnienie. Laureatami Nagrody Nobla w 1996 roku zostali: * W dziedzinie literatury: WISŁAWA SZYMBORSKA - za poezję, ...
KOMPUTER MARZEŃ
BOGDAN MIŚ Grudzień 1996
Czyż ten tak nietypowy komputer na zdjęciu nie jest piękny? Głęboko niebieska, wysmakowana plastycznie obudowa, zrywająca wreszcie z obowiązującą biurową szarością i kanciastymi kształtami, kryje w sobie w dodatku coś niebywale potężnego, jeśli chodzi ...
DLACZEGO STRES ODCHUDZA
BARBARA PRATZER Grudzień 1996
Wielu z nas przekonało się na własnej skórze, że stres wywołany trudną sytuacją życiową zmniejsza apetyt. Wydawało się, że mechanizm ten jest dobrze poznany, jednak badacze ze Scripps Research Institute w La Jolla właśnie zburzyli precyzyjną konstrukcję ...
ŚLADY PO WALCE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 1996
Przeważa opinia, że duet roślina - owad współgra od 125 mln lat, odkąd na Ziemi pojawiły się rośliny kwiatowe. Najprawdopodobniej poszukujące pokarmu owady przyspieszyły powstanie kwiatów oferujących im w nagrodę za przeniesienie pyłku słodki nektar. ...
ZAGROŻONE MACIERZYŃSTWO
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Radość z pokonania białaczki u małej dziewczynki przyćmiewa fakt, że zastosowana chemioterapia najczęściej niszczy jajniki, co skazuje ją na bezpłodność. Brytyjscy naukowcy z Roslin Institute w Edynburgu i tamtejszego uniwersytetu, a także University ...
TYLKO SPOKÓJ
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Jeśli chcemy zachować pamięć, zdolność uczenia się i zapamiętywania, nie wolno nam poddawać się długotrwałym stresom. O tym, że utrzymujący się stres nie jest obojętny dla naszego zdrowia, wiadomo już od dawna. Teraz jednak zaczynamy poznawać, co właściwie ...
PAMIĘTNE DATY-LISTOPAD
BOGDAN MIŚ Listopad 1996
* 1. 11. 1880 r. Urodził się Alfred Lothar Wegener (zm. 1930), niemiecki geofizyk, twórca teorii dryfu kontynentów. * 2. 11. 1920 r.W Pittsburghu w USA uruchomiono pierwszą publiczną, komercyjną rozgłośnię radiową. Równocześnie pojawiły się pierwsze ...
CO SIĘ STAŁO NA MURUROA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Listopad 1996
Rząd Francji poczuł się dotknięty niekończącymi się oskarżeniami o rzekome zniszczenie atoli polinezyjskich próbnymi wybuchami jądrowymi. Do akcji antyfrancuskich włączyły się obiektywne z pozoru media, czego próbkę zamieściliśmy w "WiŻ" (patrz: ...
TELEFONY NA KARTY ELEKTRONICZNE
JACEK KNIAŹ Listopad 1996
Wielu z nas pamięta jeszcze automaty telefoniczne na monety. Zrezygnowano z nich, i to na całym świecie, z przyczyn zasadniczych: były "nieczułe" na zmiany taryf telekomunikacyjnych, za to bardzo chętnie okradane. Następnie pojawiły się, ...
JAPONSKI PRZYKŁAD
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Listopad 1996
Niedaleko miasteczka Maki (prefektura Niigata w Japonii) stanąć miała kolejna w tym kraju, ponad pięćdziesiąta już elektrownia jądrowa. Poderwani przez agitatorów mieszkańcy (31 tys.) zorganizowali referendum przeciwko tej rządowej decyzji ze skutkiem, ...
GADANIE DO KOMPUTERA
BOGDAN MIŚ Listopad 1996
W sierpniu br. IBM rozpoczął sprzedaż programu VoiceType 3.0 do Windows '95, umożliwiającego użytkownikom komunikację z komputerem za pomocą głosu. Użytkownicy komputerów mogą teraz otwierać aplikacje, dyktować notatki, korzystać z poczty elektronicznej, ...
WIRUS EBOLA W STAROŻYTNEJ GRECJI
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Czy zarazy współczesnej cywilizacji nękały również starożytnych Greków? Epidemiolodzy z Naval Medical Center w San Diego sądzą, że tajemniczą epidemię, szalejącą w Atenach w latach 430-425 p.n.e. spowodował dobrze znany nam wirus Ebola, który w zeszłym ...
BARDZO MAŁA KOMÓRKA
TOMASZ KULISIEWICZ Listopad 1996
Ogromny japoński operator telekomunikacyjny NTT (Nippon Telegraph and Telephone Corporation) eksperymentuje z zupełnie nowym systemem osobistej telefonii mobilnej nazwanym PHS (Personal Handy-phone System). Jest to właściwie zminiaturyzowany system cyfrowej ...
ANALGETYKI A BÓL GŁOWY
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Któż z nas nie doświadczył bólu głowy? Skala doznań jest ogromna - ból może tylko nieznacznie ćmić, ale i "rozłupywać" czaszkę, całkowicie wyłączając nas z jakiegokolwiek działania. Zdarza się sporadycznie i na krótko, może również towarzyszyć ...
W TROPIKACH BEZ ZMIAN
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 1996
Tempo wylesiania w tropikach nie zmniejsza się, pomimo że świadomość jego skutków stała się powszechna - głosi najnowszy raport międzynarodowych ekspertów do spraw rolnictwa (CGIAR). U podłoża tego problemu leży ubóstwo lokalnej ludności, nadmierny ...
PRZEDWCZESNA RADOŚĆ
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Już od kilku lat w wielu wiodących europejskich i amerykańskich klinikach stosuje się rewolucyjną technikę zapładniania. Polega ona na wprowadzeniu pojedynczego plemnika bezpośrednio do komórki jajowej. Dzięki temu nawet niedojrzały plemnik, na przykład ...
JAK WYTRZYMAĆ Z WŁASNYM DZIECKIEM
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Pierwszym, a równocześnie podstawowym pokarmem młodych ssaków jest mleko, wytwarzane wyłącznie przez organizm ich matek. Naukowcy poznali już dość dobrze mechanizm tej mlecznej produkcji. Uczestniczy w niej wiele czynników, m.in. prolaktyna. Hormon ten ...
PH A INTELIGENCJA
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Brytyjscy naukowcy sądzą, że odkryli biochemiczny wyznacznik tak złożonej i podstawowej cechy naszej psychiki jak inteligencja, stwierdzili bowiem zależność między pH kory mózgowej a IQ. Im środowisko bardziej zasadowe tym większy iloraz inteligencji. Takie ...
STAROŚĆ W JAPONII
MAGDALENA FIKUS Październik 1996
Niezbyt optymistycznie rysuje się przyszłość ludzi starych w Japonii, w kraju, który przewodzi na światowej liście długowieczności obywateli. Przychodząca dziś na świat Japonka może liczyć na 83 lata życia, a Japończyk na 76.6 lat. Do niedawna jednej ...
SZKODZI NAWET SAMO ŻUCIE
JOANNA NURKOWSKA Październik 1996
Smutna wiadomość dla miłośników chrupek, frytek i innych tłustych pyszności - nawet sam ich smak może nam zaszkodzić. Na to w każdym razie wskazują badania naukowców z Uniwersytetu Purdue w Indiach. Otóż poprosili oni ochotników o połknięcie kapsułek ...
CORAZ WIĘCEJ GENÓW ...
MAGDALENA FIKUS Październik 1996
Sekwenatorzy - ludzie, których pasją jest poznawanie sekwencji nukleotydów w DNA, mają istotne powody do zadowolenia. W prywatnej firmie biotechnologicznej Human Genome Sciences (HGS) zakończono oznaczanie całkowitej sekwencji DNA coraz groźniejszej ...
ŚLADY ŻYCIA NA MARSIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Październik 1996
Kiedy w 1976 roku na powierzchni Marsa osiadły lądowniki sond Viking, jednym z ich zadań było zbadanie, czy na tej planecie istnieją ślady aktywności żywych organizmów. Spektrometr masowy nie zarejestrował jednak obecności żadnych związków organicznych. ...
PAMIĘTNE DATY
BOGDAN MIŚ Październik 1996
* 2. 10. 1925 r. John Logie Baird (1888-1946), szkocki wynalazca, dokonał pierwszej udanej próby przekazania na odległość telewizyjnego obrazu człowieka w ruchu (był nim goniec - W. Taynton). Honorarium za ten historyczny występ przed kamerą wyniosło ...
NIE DOTRZYMANE OBIETNICE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 1996
Działania zmierzające do ograniczenia emisji dwutlenku węgla są nadal nieskuteczne. Według raportu World Energy Council większość wysokouprzemysłowionych państw nie dotrzyma zobowiązań, które przyjęły na "Szczycie Ziemi" w Rio de Janeiro w ...
WĘDRUJĄCE PESTYCYDY
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 1996
Pestycydy stosowane w tropikach lub strefie umiarkowanej znajduje się w Arktyce i Antarktyce. W jaki sposób substancje te dostają się do pokarmu karmiącej piersią eskimoskiej kobiety? Prześledzenie ich drogi wymaga precyzyjnych informacji o stosowaniu ...
UPROSZCZONA KOMÓRKA
TK Październik 1996
Wielu potencjalnych użytkowników telefonów komórkowych wciąż odstraszają ceny. Stąd biorą się pomysły nowych systemów mobilnej łączności osobistej tańszych od "tradycyjnych". Izraelski państwowy operator telekomunikacyjny Bezeq wprowadził ...
ZIELONA RZEKA ZASTĄPI NETWARE 4.1
BOGDAN MIŚ Październik 1996
Firma Novell poinformowała, że ponad 2800 współpracujących z nią producentów sprzętu i oprogramowania otrzymało do badań wersję beta (czyli testową) nowego systemu sieciowego o nazwie roboczej Zielona Rzeka (Green River), będącego następcą sieciowego ...
SKOK W PRZYSZŁOŚĆ
KLARA SZATKIEWICZ Październik 1996
Firma Elscint, będąca liderem w produkcji aparatury medycznej do badań scyntygraficznych, wyprodukowała urządzenie wykorzystujące ostatnie osiągnięcia medycyny nuklearnej. Jest to Vari Cam, który umożliwia wykonywanie każdego ze stosowanych dziś badań ...
KORALE MNIEJ KORALOWE
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Październik 1996
Zjawisko odbarwiania się korali staje się coraz rozleglejsze. Znakomitą większość swych tęczowych kolorów zawdzięczają one żyjącym w ich tkankach glonom z grupy Zooxanthellae. Przeważa opinia, że w cieplejszej niż zwykle wodzie symbioza obu organizmów ...
WILK W OWCZEJ SKÓRZE
BARBARA PRATZER Październik 1996
Rak jelita grubego u myszy został zmuszony do samounicestwienia - taka wiadomość nadeszła z Cancer Reasarch Campaign, która wespół z Glaxo Wellcome opracowała terapię genową skierowaną przeciw tej formie nowotworu i ma nadzieję zastosować ją eksperymentalnie ...
BIAŁKOWE PANACEUM
BARBARA PRATZER Październik 1996
Miliony ludzi na świecie żyje tylko dzięki dializom, zniszczonej nerki nie można bowiem w żaden sposób zregenerować. Ale oto zaświtała dla nich iskierka nadziei - szczurom z poważnym uszkodzeniem tego narządu udało się przywrócić zdrowie, a to za sprawą ...
OGLĄDAĆ I DOBRZE SŁYSZEĆ
JACEK KNIAŹ Październik 1996
Ludzie niedosłyszący cierpią zazwyczaj na zaburzenia zdolności analizowania dźwięków docierających z otoczenia i selekcjonowania z nich tych użytecznych. Indywidualne aparaty słuchowe niewiele mogą im w tym pomóc, bo też nie mają takich właściwości. ...
KOMÓRKI, STRES I ELEKTRONY
MAGDALENA FIKUS Październik 1996
O tym, że w komórkach poddanych jakiemukolwiek zewnętrznemu stresowi pojawia się specjalna klasa białek, wiadomo już od kilkunastu lat. Białka te nazwano białkami szoku termicznego, ponieważ pierwszym wykrytym czynnikiem środowiskowym wywołującym tego ...
SPALARNIA ŚMIECI W ŚRODKU MIASTA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Październik 1996
Miasto Roskilde, odległe o 30 km od Kopenhagi, słynie z charakterystycznej sylwetki katedry, w której spoczywają królowie Danii. W krajobrazie tego miasta pojawił się jednak w ostatnich latach komin, pomalowany, jak to się teraz praktykuje na Zachodzie, ...
KAWIOR NA CENZUROWANYM
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1996
Dwaj naukowcy z nowojorskiego Museum of Natural History kupili w ekskluzywnym sklepie dla smakoszy na Manhattanie 23 słoiczki kawioru, a dwa inne sprowadzili z Rosji. Zamiast jednak zasiąść przy szampanie do uczty, poddali swe zakupy analizie za pomocą ...
PAMIĘTNE DATY
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1996
* 1. 09. 1977 r. Sprzedano w USA pierwszy prymitywny komputer domowy TRS-80 Model I (niektóre źródła podają datę 9 września). * 1. 09. 1985 r. Naukowcy francuscy i amerykańscy odnajdują wrak Titanica, który zatonął w 1912 roku po zderzeniu z górą lodową. * ...
GALAKTYKI, SOCZEWKI, GRAWITACJA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1996
Już Albert Einstein przewidział, że potężna koncentracja masy może działać jak soczewka, wzmacniając i zmieniając bieg światła wysyłanego przez leżące za nią obiekty. Zjawisko to astronomowie obserwują od pewnego czasu, badając obrazy odległych galaktyk. ...
DZIAŁKOWICZE W ŁASKACH
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1996
Pogląd, że miasta są dla przemysłu a wsie dla rolnictwa, można odłożyć do lamusa. W skali świata mieszczuchy bardzo często zajmują się uprawą ziemi! Z ogłoszonych niedawno danych Programu Rozwoju ONZ wynika, że co trzeci mieszkaniec miasta uzupełnia ...
ZNERWICOWANIE PRZED NARODZINAMI
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Naukowcy już dawno dowiedli, że przychodzimy na świat z bagażem cech ograniczających różne możliwe scenariusze naszego życia. Decydują o tym nie tylko otrzymane geny, ale także przeżycia z okresu płodowego; zarówno u ludzi, jak i zwierząt te wczesne ...
WOLNIEJ JEŚĆ I DŁUŻEJ ŻYĆ
MAGDALENA FIKUS Wrzesień 1996
Kilkumilimetrowy robak, nicień Ceanorabditis elegans, który żyje tylko 9 dni, jest wybrańcem genetyków - jednym z kilku organizmów, którego genom postanowiono poznać w całości. Grupa biologów kanadyjskich odkryła ostatnio cztery geny C. elegans, których ...
SZCZĘŚCIE I DNA
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Szczęście nosimy w sobie, a właściwie w swoich genach. Do takiego wniosku prowadzą badania naukowców z University of Minnesota. Twierdzą oni, że nasz podstawowy poziom dobrostanu określają geny, a wydarzenia życiowe jedynie na krótko zmieniają osobiste, ...
SZANSA NA LEPSZĄ WODĘ
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1996
Wody powierzchniowe, a czasami także głębinowe strefy umiarkowanej zawierają duże ilości związków organicznych - naturalnej pożywki mikroorganizmów. Jeśli taka woda ma być używana do picia, powinna zostać poddana chlorowaniu lub ozonowaniu. W wyniku ...
SZCZEPIONKA PRZECIW BRUCELOZIE?
BARBARA PRATZER Wrzesień 1996
Pałeczką Brucelli można się zakazić, pijąc niepasteryzowane mleko, jedząc surowe mięso, sery itp., ale przede wszystkim przez kontakt z chorym zwierzęciem. Wysoka temperatura, skrajne osłabienie, zlewne poty, uporczywe bóle głowy, mięśni i stawów, często ...
ZŁOTY ZĄB
KK KRZYSZTOF SZYMBORSKI HG Wrzesień 1996
Podczas wykopalisk prowadzonych w Raciborzu w Kaplicy św. Dominika w Kościele Dominikanek wydobyto fragmentarycznie zachowany szkielet około piętnastoletniej dziewczyny, żyjącej na przełomie XIV i XV wieku. W tej części kaplicy znajdowały się groby kobiet, ...
POMIMO NOCY I CHŁODU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Wrzesień 1996
Wydawałoby się, że utrzymująca się prawie pół roku całkowita ciemność musi hamować wzrost roślin. A jednak w wodach otaczających Orkady Południowe, wyspy leżące w sąsiedztwie południowego koła podbiegunowego, znaleziono gatunek glonu rosnący nieprzerwanie ...
NOWY KOMPUTER IBM
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1996
Wprowadzony ostatnio na rynek komputer IBM PC 300 jest przeznaczony w zasadzie dla biznesu. Maszyna zawiera bogaty zestaw innowacyjnych narzędzi do obsługi sieci, a jej "serce" stanowi najnowszy procesor Pentium firmy Intel, taktowany niezwykłą ...
SROMOTNIK LUBI CYWILIZACJĘ
WIKTOR PAWŁOWSKI Wrzesień 1996
Zwykło się uważać, że człowiek zmienia środowisko niekorzystnie dla przyrody. Tymczasem zdarza się, iż w warunkach wydawałoby się skrajnie nieprzychylnych pojawiają się żywe organizmy. Przykładem jest sromotnik fiołkowy Phallus hadriani Vent.: Pers. ...
GROMADA KULISTA ANDROMEDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Wrzesień 1996
Jeśli obiekt na zamieszczonym obok zdjęciu przypomina Ci, drogi Czytelniku, gromadę kulistą gwiazd, jesteś na dobrym tropie. Ale w tym przypadku nie mamy do czynienia z kolejną gromadą kulistą związaną z Drogą Mleczną. Oto dzięki Kosmicznemu Teleskopowi ...
PODEJRZEĆ GENY W AKCJI
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Pozytonowa tomografia emisyjna (PET), ujawniając rozprzestrzenianie się w mózgu radioaktywnych znaczników, na przykład glukozy, umożliwia pośredni wgląd w jego pracę. Naukowcy z University of California poinformowali, że przystosowali technikę PET do ...
SUPERCERBER
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
American Power Conversion (APC), główny światowy producent zasilaczy bezprzerwowych (tzw. UPS-ów) do komputerów i innych złożonych urządzeń elektronicznych, wymagających nieustannego i bezawaryjnego zasilania, wprowadził na rynek nowy produkt. Aparat ...
BENZYNA, BATONIK I KOMPUTER
TOMASZ KULISIEWICZ Sierpień 1996
Wlewając do baku paliwo, czy też kupując batonik na stacji benzynowej, nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak ważnym elementem jej pracy jest odpowiedni system komputerowy. W będącej dziś wielkim koncernem teleinformatycznym firmie Olivetti, problemem ...
WOJOWNIK SPRZED 3000 LAT
KAROL PIASECKI Sierpień 1996
Naukowcy z moskiewskiego Instytutu Struktur Biologicznych, zabezpieczający m.in. mumię Lenina, zajęli się ostatnio nowym "pacjentem", liczącym 3000 lat. Ciało mężczyzny pokryte tatuażem odnaleziono niedawno na głębokości ponad 2 m, w grobowcu, ...
GADAJĄCE MRÓWKI?
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1996
Mrówki porozumiewają się za pomocą substancji chemicznych zwanych feromonami lub przez dotyk, ale czy jakiekolwiek znaczenie w tej wymianie informacji ma odgłos "ćwierkania", który wydają, poruszając w górę i w dół końcową częścią odwłoka - ...
PIERWSZY MECZ W INTERNECIE
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
Internet staje się pomału ważnym medium także w upowszechnianiu informacji sportowych, i to tych najbardziej aktualnych, relacjonowanych na żywo, tj. w czasie rzeczywistym. Stoisko firmy IBM na PC Expo, norweskim pokazie technologii komputerowej zorganizowanym ...
LĄDY, MORZA I POWIETRZE POD LUPĄ KLIMATOLOGÓW
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Sierpień 1996
Wkrótce po tym, jak efekt szklarniowy zaistniał na naukowej scenie, okazało się, że nie wszystek "cywilizacyjny" dwutlenek węgla gromadzi się w atmosferze. Część tego gazu gdzieś znika. Jak duże są to ilości i gdzie się podziewają? Pytania ...
HELIKAZA I STAROŚĆ
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1996
Starość nieodparcie kojarzy się z zaawansowanym wiekiem i obniżeniem sprawności wielu czynności życiowych. Żyją jednak na świecie ludzie, obciążeni wrodzonym zespołem Wernera, którzy starzeją się szybciej niż reszta populacji: w wieku dwudziestu lat ...
INTERNET RATUJE ŻYCIE
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
Odnotujmy pierwszy w historii Internetu fakt uratowania życia człowiekowi. Niejaki Ken Walker, Amerykanin uczestniczący za pośrednictwem Internetu w konferencji zorganizowanej przez CompuServe, doznał w trakcie seansu zdalnej łączności ciężkiego ataku ...
GUPIKI DAJĄ ODPOWIEDŹ
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1996
Ustalenie wzajemnych relacji pomiędzy czynnikami genetycznymi a społeczno-kulturowymi w formowaniu się określonych zachowań jest jednym z ważnych wyzwań zarówno dla współczesnej biologii jak i socjologii. Ilustracją tego problemu mogą być zasady rządzące ...
WSZYSTKIEMU WINNE BAKTERIE?
JOANNA NURKOWSKA Sierpień 1996
Jednym z problemów trawiących współczesny sport jest doping, czyli sztuczne zwiększanie możliwości organizmu za pomocą rozmaitych środków chemicznych. Choć wszyscy wiedzą o zgubnych skutkach takiego procederu pokusa jest zbyt silna, aby zaufać rozsądkowi. ...
KTO WYPIJE?
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 1996
Parę miesięcy temu Sąd Wojewódzki w Warszawie zarejestrował ogólnopolskie stowarzyszenie KOMITET 21. Organizacja ta stawia sobie za cel doprowadzenie do takiej sytuacji prawnej, by alkohol w naszym kraju mogły nabywać osoby, które mają co najmniej 21 ...
DZIECIŃSTWO OTYŁYCH
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1996
Grupa naukowców z Harvard School of Public Health w Cambridge w Stanach Zjednoczonych postanowiła sprawdzić, czy istnieje zależność między otyłością nastolatków a czasem, który poświęcali w dzieciństwie na oglądanie telewizji. Badaniem prowadzonym w ...
PAMIĘTNE DATY-SIERPIEŃ
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
* 1. 08. 1744 r. Urodził się Jean Baptiste Lamarck (zm. 1829), francuski biolog i ewolucjonista. Twórca pierwszej, opartej na naukowych podstawach, teorii ewolucji (lamarkizm). Wprowadził do nauki termin "biologia". * 3. 08. 1831 r. Urodził ...
DESZCZ I... KOLANA
MAGDALENA FIKUS Sierpień 1996
Korelacji między pogodą a bólami stawów związanymi ze stanami zapalnymi doszukiwano się już tysiące lat temu. Wzmianki na ten temat znajdujemy u Hipokratesa. Także dziś przekonanie o ich istnieniu dzielą zgodnie pacjenci i lekarze, którzy czasem zalecają ...
PRIONY UJAWNIAJĄ SWOJE TAJEMNICE
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Lipiec 1996
Zagadka prionów powodujących chorobę szalonych krów (pisaliśmy o niej szerzej w czerwcowym numerze "WiŻ") - wydaje się coraz bliższa rozwiązania. Najnowsze badania wykazują, że wbrew wcześniejszym doniesieniom priony są dla funkcjonowania organizmu ...
NIE ZAPOMINAJMY O OLBRZYMACH
JAROSŁAW WŁODARCZYK Lipiec 1996
Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) uzyskał niezwykle ciekawe zdjęcia dwóch planet olbrzymów: Saturna i Urana. Oba ciała niebieskie wciąż przyciągają uwagę astronomów z powodu swych pierścieni. Kiedy 6 sierpnia ub.r. wykonywano pierwsze zdjęcie Saturna ...
JESZCZE O LEPTYNIE
MAGDALENA FIKUS Lipiec 1996
Odkąd parę miesięcy temu naukowcy z Rockefeller University znaleźli gen ob, którego mutacje powodują (delikatnie mówiąc) nadwagę myszy, informacje o nim oraz o kodowanym przezeń białku - leptynie - uwalnianym do krwiobiegu nie znikają ze szpalt pism ...
KTO SIĘ BOI TELEFONII SATELITARNEJ?
BARBARA PRATZER Lipiec 1996
Nie wszystkich cieszy burzliwy rozwój telekomunikacji. Wśród malkontentów znajdziemy nie tylko nawiedzonych przeciwników idei "globalnej wioski", lecz i radioastronomów. Naukowcy z niepokojem myślą zwłaszcza o planowanym na koniec roku wystrzeleniu ...
PASAŻEROWIE NA GAPĘ
MARIUSZ LEWANDOWSKI Lipiec 1996
Niejednemu z nas zdarzyło się, z różnych przyczyn, jechać pociągiem, autobusem czy choćby tramwajem bez ważnego biletu. Taką metodę podróżowania stosuje wiele małych organizmów. Do szybkiego przemieszczania się na dalsze odległości wystarczy im znaleźć ...
PAMIĘTNE DATY-LIPIEC
BOGDAN MIŚ Lipiec 1996
* 1. 07. 1646 r. Urodził się Gottfried Wilhelm Leibniz (zm. 1716), niemiecki filozof, logik i matematyk, twórca koncepcji filozoficznej, według której świat jest zbiorem monad, elementarnych substancji niematerialnych. Odkrył (niezależnie od Isaaca Newtona) ...
WIRUSY KOMPUTEROWE JAK ŻYWE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1996
Statystyczny użytkownik komputera ściągnął w ubiegłym roku z Internetu do swej maszyny więcej plików z programami niż dwa lata wcześniej. Nic dziwnego, sieć staje się coraz popularniejsza i zasobniejsza. Jednakże ułatwia to także rozpowszechnianie w ...
NIEZWYKŁY ZABYTEK Z LA MOJARRA
STANISŁAW IWANISZEWSKI Lipiec 1996
W patio Muzeum Antropologii w Xalapie w Meksyku odsłonięto stelę z La Mojarra (stan Veracruz). Tym samym ów zabytek, który przez 9 lat leżał w muzealnych magazynach, po raz pierwszy został udostępniony zwiedzającym. W czasie przygotowań do umieszczenia ...
AMERYKAŃSKIE WYBORY PREZYDENCKIE W INTERNECIE
BOGDAN MIŚ Lipiec 1996
Wyniki i postępy kampanii prezydenckiej w USA są na bieżąco do wglądu w światowej sieci komputerowej Internet. Firma DEC (Digital Equipment Corporation) udostępniła swoją wyrafinowaną technikę komputerową do stworzenia stale uaktualnianej i ogólnie dostępnej ...
ZAWIŁOŚCI PSZCZELEGO JĘZYKA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1996
Pszczeli ul może pomieścić nawet 100 tys. mieszkańców. Mimo tłoku panuje w nim wzorowy porządek. Każdy owad zna swoją rolę i wykonuje swoje obowiązki we właściwym czasie. Sprawność funkcjonowania pszczelej rodziny porównywana jest do działania organizmu; ...
TITANIA
RK Lipiec 1996
Najpotężniejszy na świecie laser ultrafioletowy - "Titania" - został uruchomiony w brytyjskim Rutherford Appleton Laboratory na początku kwietnia br. Jest to tzw. laser ekcymerowy, w którym ośrodek czynny stanowią wzbudzone cząsteczki fluorku ...
LISTA SZKÓD CORAZ DŁUŻSZA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Lipiec 1996
Czy szkody wyrządzane przez kwaśne deszcze są łatwe do naprawienia? Czy wystarczy, że kominy elektrowni przestaną wyrzucać dwutlenek siarki, a drzewa znów bujnie się zazielenią, wody zaś powrócą do swej naturalnej kwasowości? Tam, gdzie już udało się ...
WYWIAD NADPRZYRODZONY
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Lipiec 1996
Centralna Agencja Wywiadowcza Stanów Zjednoczonych (CIA) ujawniła pod koniec ubiegłego roku swoje zaangażowanie w zbieranie informacji od różnego rodzaju jasnowidzów i wróżbitów. W ciągu ostatnich 10 lat wydała na ten cel 20 mln dolarów. Dla porównania ...
WARSZAWSKI TELESKOP W CHILE
BARBARA PRATZER Lipiec 1996
W końcu lutego br. zakończona została budowa polskiego teleskopu o średnicy 1.3 m w amerykańskim obserwatorium astronomicznym Las Campanas w Chile. Obserwatorium to, należące do prywatnej fundacji Carnegie Institution of Washington, położone jest około ...
PAMIĘTNE DATY-CZERWIEC
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1996
* 1. 06. 1796 r. Urodził się N. L. Sadi Carnot (zm. 1832) fizyk francuski, współtwórca teorii maszyn cieplnych. Pierwszy zauważył, że pracę użyteczną można uzyskać tylko przy przejściu ciepła od ciała cieplejszego do chłodniejszego (cykl Carnota). * ...
CZYM SKORUPKA ZA MŁODU...
JOANNA NURKOWSKA Czerwiec 1996
Jeśli chcemy wykorzystać w pełni potencjał intelektualny i uzdolnienia, z jakimi przychodzimy na świat, intensywną edukację powinniśmy rozpocząć już w niemowlęctwie. Przy tym najważniejsze dla naszych późniejszych osiągnięć jest pierwsze pięć lat życia. ...
PLUTON PO RAZ PIERWSZY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Czerwiec 1996
W marcu br. amerykańscy astronomowie przedstawili pierwsze obrazy powierzchni Plutona - planety obserwowanej wprawdzie już od 66 lat, lecz wciąż pozostającej jedną z największych zagadek Układu Słonecznego. O istnieniu dziewiątej planety świat dowiedział ...
CUKIER I SERCE SZERPY
JOANNA NURKOWSKA Czerwiec 1996
Jednym z poważnych problemów himalaistów jest niedostatek tlenu na penetrowanych przez nich wysokościach. Kolejne ekipy górskich wyczynowców zazdrościły zawsze Szerpom, najmowanym tradycyjnie jako tragarze, zdolności do znoszenia tych niesprzyjających ...
KOMPUTER W FABRYCE SNÓW
JOANNA NURKOWSKA Czerwiec 1996
Zabawki to nie tylko przedmioty z drewna lub plastiku. Zabawki myślą, czują i mają duszę. Przekonało nas o tym, i to już dość dawno, kilku znanych pisarzy i kompozytorów. W kwietniu wszedł na ekrany naszych kin film Toy Story, którego twórcy, chcąc ...
BOMBA PROPAGANDOWA?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Czerwiec 1996
Dyskusje na temat francuskich podziemnych wybuchów jądrowych w polinezji rzadko dotyczyły aspektów merytorycznych i technicznych. Wiele było emocji oraz świadomej bądź nieświadomej dezinformacji. A wszystko po to, by wzbudzić niechęć opinii publicznej ...
NARODZINY W TERMINIE
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Czerwiec 1996
Prawdopodobieństwo szczęśliwego przetrwania jest dla wcześniaków 120-krotnie niższe niż dla dzieci urodzonych w terminie. Ciągle nie wiadomo, co jest przyczyną wcześniejszego rozwiązania - dotychczasowe badania dowodzą, że mają w tym swój udział m.in. ...
WIRTUALNA SCENOGRAFIA TELEWIZYJNA
TOMASZ KULISIEWICZ Czerwiec 1996
Na warszawskich targach Media Forum '96 niemiecka firma VAP (Video Art Production), kierowana przez Polaka z Hamburga, Ryszarda Kunickiego, pokazała rozbudowany system kreowania scenografii telewizyjnej. Ze zwykłym blue-boxem, używanym we wszystkich ...
MNIEJSZE NIŻ KWARKI
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Czerwiec 1996
Wyniki pomiarów przeprowadzonych ostatnio w FermiLab w USA, gdzie bada się zderzenia z antyprotonami protonów rozpędzonych do największej obecnie energii, zdają się sugerować, że kwarki - uchodzące za punktowe, najprostsze cegiełki materii - kryją w ...
HIV W SZACHU
MAŁGORZATA MUROWSKA-HUMPHREY Czerwiec 1996
Po prawie 10 latach poszukiwań pod koniec ub.r. znaleziono aż cztery czynniki zdolne do zahamowania namnażania się wirusa HIV. Wszystkie są produktami limfocytów CD8, komórek odpornościowych, których zadaniem jest zabijanie komórek zakażonych lub nowotworowych ...
CZYTANIE W MYŚLACH
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Czerwiec 1996
To przecież niemożliwe. Czysta fantazja! A jednak - japońscy naukowcy opracowują komputer, który potrafiłby, analizując fale mózgowe, odgadnąć co ma na myśli badany człowiek. Urządzenie takie byłoby prawdziwym zbawieniem dla osób cierpiących na choroby ...
PRZETASOWANIA W SYSTEMATYCE SSAKÓW
KAROL SABATH Maj 1996
Linneusz, twórca nowożytnej systematyki biologicznej, zaklasyfikował zające i króliki do jednej z rodzin w obrębie rzędu gryzoni (Rodentia). Z czasem zajęczaki (zwane też zającokształtnymi - Lagomorpha) awansowały do rangi podrzędu, a następnie samodzielnego ...
NIE TYLKO CZŁOWIEK
PAWEŁ KOZŁOWSKI Maj 1996
Zwykliśmy uważać, że stosowanie narzędzi, a w szczególności ich celowy wyrób jest cechą właściwą wyłącznie człowiekowi. Znane są wprawdzie fakty wyciągania kaktusowym kolcem larw z kryjówek przez ziębę dzięciołową z Galapagos, rozbijania kamieniem strusich ...
WINDOWS 97 NA HORYZONCIE
BOGDAN MIŚ Maj 1996
Kilka miesięcy po gigantycznej promocji i premierze nowego systemu komputerowego Microsoftu o nazwie Windows '95 jest już w tzw. testach "alfa" (tj. wstępnych) jego następca, noszący na razie kryptonim "Nashville"; wiadomo jednak, ...
KOMPUTERY W POLSKIEJ SZKOLE
BOGDAN MIŚ Maj 1996
Ministerstwo Edukacji Narodowej udostępniło niedawno raport o stanie komputeryzacji polskiego szkolnictwa. Zawiera on co prawda dane sprzed ponad półtora roku, ale są one na tyle znamienne, że warto się z nimi zapoznać i dziś. Tak więc w październiku ...
NA CUDZY KOSZT
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Maj 1996
Tajemnicę mikoryzy - związku roślin wyższych i grzybów - skrywa ziemia.Dopiero pod jej powierzchnią można obejrzeć korzenie pokryte mufką - grubymkołnierzem splątanych strzępek grzybni. Wiele leśnych drzew nie mogłobyżyć bez mikoryzy. Polega ...
TWARZ GWIAZDY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Wciąż jeszcze większość podręczników astronomii utrzymuje, że gwiazdy sąpunktowymi źródłami światła. Innymi słowy, dostrzeżenie szczegółów ichpowierzchni przekracza możliwości ziemskich instrumentów. Nic bardziejmylnego! Świadczy o tym zdjęcie tarczy ...
WIRUS KOMPUTEROWY W ROLI STRAŻNIKA
BOGDAN MIŚ Maj 1996
Nadeszły ciężkie czasy dla złodziei: skradzione komputery mogą same ujawnić miejsce swego pobytu. Będzie to jednak możliwe tylko wtedy, gdy łup złodzieja, poprzez modem, podłączony zostanie do Internetu lub podobnej sieci. W takim wypadku podobny do ...
Z CUDZYM SERCEM
BARBARA PRATZER Maj 1996
Rośnie liczba osób noszących w piersi cudze serce. Ogromnym zagrożeniem jest choroba wieńcowa, która u 20-40% z nich rozpoczyna się w ciągu trzech lat po transplantacji. Proces chorobowy jest tak rozległy, że nie można zastosować by-passów, dziś już ...
PLANETA TU, PLANETA TAM
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Wszystko wskazuje na to, że ostatnie pięć lat XX wieku zapisze się w historii astronomii jako okres, w którym człowiek nauczył się odnajdywać planety krążące wokół innych gwiazd. W październiku ub. r. świat dowiedział się o odkryciu planety obiegającej ...
ANTYWODÓR NA ZAMÓWIENIE
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Maj 1996
W Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek Elementarnych (CERN) pod Genewą wytworzono i po raz pierwszy zarejestrowano kilka atomów antywodoru. Zapoczątkowano w ten sposób zupełnie nowy kierunek fundamentalnych poszukiwań. Od kilku już dziesięcioleci ...
H+O=?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Maj 1996
Poddawanie mieszaniny wodoru i tlenu wysokim ciśnieniom mało kto uznałby za zajęcie bezpieczne. Zresztą wynik takiego eksperymentu wygląda na oczywisty. Oczekiwalibyśmy powstania wody - w reakcji, którą wszyscy znamy ze szkoły. Utlenianie wodoru powinno ...
CHROMOSOM 18 A NOWOTWORY
MAGDALENA FIKUS Maj 1996
O raku trzustki nie mówi się tak często jak o raku piersi czy prostaty;zapadają na niego nieliczni, ale niestety, śmiertelność jest bardzo wysoka.W większości przypadków w momencie rozpoznania stwierdza się już przerzuty,a 5 lat od diagnozy przeżywa ...
PAMIĘTNE DATY-MAJ
BOGDAN MIŚ Maj 1996
* 1.05.1493 r. Urodził się Phillipus A. Paracelsus (właściwie TheopharastusBombastus von Hohenheim, zm. 1541), niemiecki lekarz i filozof, jeden zprekursorów nowożytnej medycyny. * 1.05.1839 r. Urodził się Hilaire de Bernigaud Chardonnet (zm.1924), ...
MLEKO KONTRA HIV
BARBARA PRATZER Maj 1996
Poszukiwania sposobu pokonania wirusa HIV zmierzają w różnych kierunkach. Próbuje się opracować szczepionkę, testuje coraz to nowe leki, ale także bada możliwość farmakologicznego zablokowania wnikania wirusa do komórki. Wiadomo, że celem wirusa dostającego ...
KOMPUTER MARZEŃ
BOGDAN MIŚ Maj 1996
Procesor Pentium taktowany zegarem o niewiarygodnej do niedawna szybkości166 MHz - ostatnia nowość w tej serii mikroprocesorów słynnej firmy Intel- został zastosowany w komputerze IBM PC 300, który trafił na rynek w pierwszymkwartale br. Komputer ...
STRAŻNIK GENOMU A RAK
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Kwiecień 1996
Białko p53 być może stanie się wskaźnikiem stopnia złośliwości nowotworu. O tym, iż gen kodujący białko p53 ma zasadnicze znaczenie w eliminowaniukomórek o takich uszkodzeniach materiału genetycznego, które powodują ichniekontrolowany rozrost, wiadomo ...
OSTROŻNIE Z REWELACJAMI
SŁAWOMIR KOWALSKI Kwiecień 1996
Około 30 km na północny zachód od Jerozolimy, podczas budowy autostradynr 443, w listopadzie ub.r. robotnicy natrafili na trzy wykute w skalegrobowce. Prace zostały przerwane i badania ratunkowe podjął zespół archeologów,kierowany przez Szymona Riklina. W ...
JAK WYBRAĆ KOTA?
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1996
Każdy, kto choć trochę zna koty wie, że są one dużymi indywidualistami i tak jak ludzie mają swoje charaktery. Niektóre koty są przymilne i przyjacielskie w stosunku do każdego, inne niesforne i dzikie, jeszcze inne bojaźliwe i nieufne. Zdarza się więc, ...
REKORDOWE BLIŹNIAKI
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1996
Pod koniec ubiegłego roku matematycy ustanowili kolejny rekord: odnaleźli(oczywiście za pomocą komputera) dwie najwieksze dotychczas pary tzw. liczbbliźniaczych, czyli takich liczb pierwszych (a więc nie mających dzielnikówróżnych od jedynki i siebie), ...
PAZUR ŚWIERGOTKA
WIKTOR PAWŁOWSKI Kwiecień 1996
Jak ptaki poruszają się po ziemi? To chyba zauważył każdy - jedne skaczą,inne chodzą i biegają. Te pierwsze to mieszkańcy koron drzew i krzewów,przeskakujący z gałęzi na gałąź. Te drugie żyją przy powierzchni ziemi.Gatunki nadrzewne mają tylni palec ...
POMYSŁ NA LECZENIE CHOROBY ALZHEIMERA
MAŁGORZATA MUROWSKA-HUMPHREY Kwiecień 1996
Nie od dziś wiadomo (na podstawie badań przeprowadzonych na zwierzętach), że tzw. czynnik uwalniania kortykotropiny (CRF) wzmacnia funkcje poznawcze, takie jak zdolność uczenia się czy zapamiętywania. Być może wyrwanie go z kompleksu z wiążącym go białkiem ...
WITAMINA A-BRAĆ CZY NIE?
BARBARA PRATZER Kwiecień 1996
Już dawno zauważono, że nadmiar witaminy A w pożywieniu ciężarnych myszy, szczurów i innych zwierząt powoduje uszkodzenia płodów. Stwierdzono także przypadki wad wrodzonych u dzieci spowodowane używaniem przez ich matki w czasie ciąży leku przeciwtrądzikowego, ...
GWIAZDY PIĘKNIE UMIERAJĄ
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Wykorzystanie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a (HST) do obserwacji mgławicy planetarnej NGC 7027 pozwoliło astronomom uzyskać nowe informacje o przebiegu procesu umierania gwiazdy bardzo podobnej do Słońca. Teoria ewolucji gwiazd utrzymuje, że za mniej ...
WYKAPANY TATA
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1996
Badacze z University of California w San Diego (La Jolla) postanowili rozstrzygnąć dylematy rodzinne, do kogo maleństwo jest podobne, w obiektywny, bo naukowy sposób. Zgromadzono kolekcję zdjęć rodziców i dzieci (zarówno chłopców, jak dziewczynek) z ...
SYNTEZA NOWEGO PIERWIASTKA
ADAM SOBICZEWSKI Kwiecień 1996
W pierwszych dniach lutego 1996 roku naukowcy z Instytutu Ciężkich Jonów (GSI) w Darmstadcie, w Niemczech, wytworzyli i zidentyfikowali nowy pierwiastek o liczbie atomowej (liczbie protonów w jądrze) 112. Dokonano tego w tym samym instytucie, w którym ...
NAJMNIEJSZY NA ŚWIECIE TELEFON KOMÓRKOWY
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1996
Jest mniejszy od zwykłej kasety magnetofonowej i lżejszy od płyty kompaktowej w pudełku. Nadaje się na breloczek do kluczyków samochodowych, można też nosić go w kieszeni dżinsów. Nowy telefon komórkowy StarTAC (produkcji Motoroli) jest w swej kategorii ...
JAK W OBCEJ SKÓRZE
BARBARA PRATZER Kwiecień 1996
Do lata bliżej już niż dalej, więc problem, jak korzystać z dobrodziejstw słońca, nie narażając się na raka skóry, znów jest aktualny. Jak wynika z badań Edwarda De Fabo, dermatologa z Uniwersytetu George'a Washingtona, nie będzie to łatwe. Badając myszy, ...
DYSK Z PLANETĄ?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Kwiecień 1996
Krążący po orbicie okołoziemskiej Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) wykonałw styczniu br. najdokładniejsze z uzyskanych dotąd zdjęć dysku gazowo-pyłowegootaczającego gwiazdę ß Pictoris (Malarza), nieco gorętszą od Słońca, oddalonąod nas o 50 lat świetlnych. ...
POKONAĆ PARALIŻ
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Kwiecień 1996
Uszkodzenia rdzenia kręgowego mają katastrofalne skutki. Przerwanie połączeń nerwowych, przekazujących informacje do mózgu oraz sygnały wysyłane przez mózg, jest najczęściej równoznaczne z utratą kontroli nad rejonem ciała, pozostającym poniżej miejsca ...
PAMIĘTNE DATY - KWIECIEŃ
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1996
* 3.04.1953 r. Uruchomiono potężny, jak na owe czasy, komputer stacjonarnyIBM 701, który na wiele lat wyznaczył światowy standard w tej dziedzinie. * 5.04.1588 r. Urodził się Thomas Hobbes, filozof angielski (zm.1679), który próbował zbudować racjonalny ...
SZCZEPIONKA PRZECIW KOKAINIE?
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI Marzec 1996
Leczenie osób uzależnionych od kokainy jest niezwykle trudne. W przypadku alkoholu czy heroiny stosuje się środki farmakologiczne i zabiegi psychoterapeutyczne, które często przynoszą efekty. Skutecznych metod leczenia uzależnień od kokainy ciągle brak. ...
KOLEJNY GEN-MORDERCA
MAGDALENA FIKUS Marzec 1996
Obraz histologiczny raka piersi Zlokalizowano kolejny gen warunkujący powstawanie raka piersi. Jest nimBRCA2 (BReast CAncer - rak piersi). Wraz z genem BRCA1, odkrytym rok wcześniej,odpowiada za 10% wszystkich, wykrywanych w Stanach Zjednoczonych, ...
EFEKT CIEPLARNIANY FAKTEM
MHM Marzec 1996
Sceptycyzm przeciwników ocieplania się klimatu zapewne osłabnie, gdyż Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPPC) ogłosił w grudniu ub.r. oficjalny raport naukowy potwierdzający istnienie efektu cieplarnianego, jako skutku aktywności ludzkiej. Raport ...
SKARB Z HAUS BURGEL
MARTA GUZOWSKA Marzec 1996
Odnaleziony skarb - monety z końca IV lub początku V wieku n.e. W ostatnim sezonie wykopaliskowym w Haus Bürgel w Niemczech odnaleziono skarb - monety późnoantyczne. Haus Bürgel to nazwa folwarku z XVII-XIX wieku, położonego mniej więcej w połowie ...
ROK KOSMICZNY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Rok 1996 zapowiada się doskonale z punktu widzenia astronomów badających Układ Słoneczny. I to nie tylko dlatego, że sonda Galileo krąży wokół Jowisza, zbierając informacje o systemie planety olbrzyma (patrz: ... i wreszcie Jowisz, "WiŻ" nr ...
NARZĘDZIE DLA ARCHITEKTÓW WNĘTRZ
BOGDAN MIŚ Marzec 1996
Niezwykle przydatne narzędzie otrzymują projektanci wnętrz, którzy wykorzystują w pracy komputer osobisty klasy PC. Narzędziem tym jest program o nazwie 3D Home Architect firmy Broderbund.Pozwala on dowolnie - w niezwykle prosty sposób - ustawić na planie ...
GALAKTYKA NA KRAŃCACH WSZECHŚWIATA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Marzec 1996
Zespół włoskich astronomów pracujących pod kierunkiem Sandro D'Odorico zaobserwował w ub. r. jedną z najdalej położonych galaktyk. Odkrycia dokonano za pomocą 3.5-metrowego teleskopu NTT, który znajduje się w obserwatorium La Silla w Chile, należącym ...
CZARNE CHMURY NAD TERAPIĄ GENOWĄ
MAGDALENA FIKUS Marzec 1996
Badania dotyczące leczenia metodami terapii genowej pochłaniają znacznefundusze. National Institutes of Health, stanowiące grupę amerykańskichinstytutów finansowanych z zasobów federalnych, wydają co roku na ten celaż 200 mln dolarów (drugie tyle pochodzi ...
NOWE ODKRYCIE W KENII
AD Luty 1996
Nowe, a zarazem najstarsze hominidy na tle rodowodu człowieka Rodzina hominidów powiększyła się dzięki kolejnemu odkryciu - jest nim Australopithecus anamensis. Nowy gatunek opisali: Mary Leakey, paleontolog kenijska, i Alan Walker z Pennsylvania State ...
TARCZYCA TEŻ NIE LUBI PAPIEROSÓW
BARBARA PRATZER Luty 1996
Oto kolejny argument przeciw paleniu papierosów. Szwajcarsko-brytyjski zespół badaczy przyjrzał się dokładnie kobietom z niedoczynnością tarczycy oraz - dla porównania - grupie kobiet bez żadnych kłopotów tarczycowych i stwierdził, że palenie papierosów ...
UMRZEĆ, BY PRZETRWAĆ
JOANNA NURKOWSKA Luty 1996
Skłonności samobójcze są w świecie bardziej rozpowszechnione niż przypuszczaliśmy. Jak wskazują najnowsze badania mechanizm programowanej śmierci, czyli apoptoza, wykorzystywany jest nie tylko przez organizmy wielokomórkowe. Także jednokomórkowe pasożyty ...
PIERWSZA POLSKA...
JACEK PIECHOTA Luty 1996
Trwają prace nad przygotowaniem pierwszej polskiej encyklopedii multimedialnej, wykorzystującej jako nośnik dysk CD-ROM. Decyzja o wydaniu Encyklopedii multimedialnej PWN jest z jednej strony odpowiedzią na zapotrzebowanie rynku, a z drugiej naturalną ...
PROMIENIE X ZABIŁY MARIĘ SKŁODOWSKĄ-CURIE?
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Do niedawna panowało przekonanie, że przyczyną choroby i śmierci Marii Skłodowskiej-Curie była nadmierna dawka wchłoniętego przez jej organizm radu. Teza ta może ulec skorygowaniu. Zastrzeżenia wysunęli naukowcy asystujący przy przeniesieniu szczątków ...
NOWA CZARNA DZIURA
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
Znowu?! W grudniu ub. r. astronomowie wykorzystujący do obserwacji Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) po raz kolejny donieśli o odkryciu czarnej dziury - tym razem w centrum galaktyki eliptycznej NGC 4261, oddalonej od nas o 100 mln lat świetlnych. Czarnych ...
PYŁEK NA WIETRZE
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Zanim obsiejemy pola uprawne transgenicznymi roślinami należy upewnić się, czy wprowadzone do nich obce geny nie przeniosą się do innych roślin. Mogło by się to na przykład stać za pośrednictwem mszyc, czy też wiatru roznoszącego pyłek rośliny transgenicznej. ...
POWRÓT DO JĘZYKÓW MACIERZYSTYCH
AGNIESZKA HALEMBA Luty 1996
Ponad 30 tys. dzieci w Kamerunie kształci się dziś według wskazówek projektu Propelca Większość państw afrykańskich po uzyskaniu niepodległości uznała język byłej metropolii za własny język oficjalny. Wybór ten podyktowany był względami praktycznymi: ...
BRĄZOWE KARŁY SĄ NA ŚWIECIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
W grudniu ub. r. donosiliśmy w "Sygnałach" o zaobserwowaniu pierwszych planetopodobnych obiektów wokół innych gwiazd. Dziś możemy tę informację uzupełnić pierwszymi w historii astronomii zdjęciami niegwiazdowego obiektu obiegającego inną niż ...
SMACZNE I...ZDROWE!
JOANNA NURKOWSKA Luty 1996
Czy to jedzenie kiedyś będzie zdrowe? Wiadomo od lat, że to co zdrowe nie zawsze jest smaczne. Ale może wcale tak nie musi być. Naukowcy z Institute of Food Science w Wielkiej Brytanii opracowali bowiem sposób na pozbawienie produktu spożywczego szkodliwych ...
IM WCZEŚNIEJ, TYM LEPIEJ
BARBARA PRATZER Luty 1996
Wiadomo, że im rak wcześniej zostanie wykryty, tym większe są szanse na wyleczenie. Problem jednak w tym, że aparatura diagnostyczna nie jest aż tak czuła, żeby zmiany nowotworowe ujawniła zaraz po ich pojawieniu się. Właśnie dlatego od dawna poszukuje ...
BIOCHEMICZNA RÓWNOŚĆ PŁCI
JOANNA NURKOWSKA Luty 1996
Brzmi to paradoksalnie, ale takie są fakty - ciąża upodabnia kobietę domężczyzny, w każdym razie pod względem biochemicznym. Naukowcy z NationalCancer Institute odkryli ostatnio, że po ciąży w organizmie kobiety zmieniasię trwale aktywność jednego ...
PORTRET RODZINY
JAROSŁAW WŁODARCZYK Luty 1996
7 stycznia 1610 roku Galileusz po raz pierwszy dostrzegł trzy księżyce krążące wokół Jowisza, 13 stycznia zaobserwował czwarty. I choć trudno porównywać potęgę współczesnych teleskopów z możliwościami małej lunetki wielkiego uczonego, cztery odkryte ...
PŁODNY JAK KRÓLIK?
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Wydawałoby się, że tzw. problem australijskich królików został już rozwiązywany. Okazuje się jednak, że nadal nie wiadomo, jak opanować plagę mnożących się szybko kłapouchów. W Australii żyje obecnie około 300 mln królików, zjadających rocznie trawę ...
DROŻDŻE JAKO PACJENCI
MAGDALENA FIKUS Luty 1996
Pląsawica Huntingtona jest ciężką chorobą dziedziczną, która prowadzi do degeneracji tkanki nerwowej. Objawia się późno, zazwyczaj około czterdziestego roku życia, trwa niemal 20 lat, jest nieuleczalna i śmiertelna. W 1993 roku, po wielu latach poszukiwań, ...
RYZYKO BYCIA NA SZCZYCIE
TADEUSZ KALETA Styczeń 1996
Pawian (Papio cynocephalus) jest zwierzęciem o bardzo złożonym życiu społecznym. Niedawno naukowcy amerykańscy pod przewodnictwem C. Packera z Uniwersytetu Minnesota badając te zwierzęta w Rezerwacie Gombe doszli do wniosku, że wysoki status społeczny ...
MEDYCZNE NIECHLUJE
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1996
Ciekawą ankietę przeprowadzono wśród personelu medycznego szpitala w Michigan (USA). Przepytano 150 pracowników używających stetoskopów, jak często je myją. Okazało się, że choć mycie rąk przed badaniem chorego jest rutynową czynnością, odkażanie stetoskopu ...
WSTRZYMAĆ ODDECH
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1996
Rozbitkowie, których statek zatonął w lodowatych wodach giną prawie natychmiast po wypadnięciu za burtę. Naukowcy z angielskiego Instytutu Marynarki Wojennej w Gosport zbadali dlaczego tak się dzieje. Okazało się, że przyczyną śmierci nie jest zamarznięcie ...
TUSZA NIE POPŁACA
PAWEŁ KOZŁOWSKI Styczeń 1996
Sikorka bogatka (Parus major) Od dawna wiadomo, że zimą drobne ptaki są cięższe, gdyż gromadzą zapasy tłuszczu, jako rezerwę na wypadek niedostatku pożywienia. Pokarm zbierany w ciągu dnia jest "przerabiany" na tłuszcz, który organizm zużywa ...
HORMONY I MENOPAUZA
BARBARA PRATZER Styczeń 1996
Bóle i zawroty głowy, zlewne poty, skoki ciśnienia, stany depresyjne - na to najczęściej skarżą się kobiety w okresie menopauzy. Do tych subiektywnych, przykrych odczuć dochodzi obiektywne zagrożenie chorobami serca i układu krążenia, niektórymi ...
POTRÓJNY SYRIUSZ?
JAROSŁAW WŁODARCZYK Styczeń 1996
Właściwie od 70 lat dość regularnie co jakiś czas wyrażano podejrzenie, że najjaśniejsza gwiazda ziemskiego nieba - Syriusz (alfa CMa) - nie jest układem podwójnym, lecz... potrójnym. Według astronomów francuskich, Daniela Benesta i J. L. Duventa, ...
PODWODNE BOGACTWO
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Styczeń 1996
Morskie dno skoku kontynentalnego - rozciągającego się poniżej wód przybrzeżnych - zamieszkuje więcej gatunków niż jakikolwiek inny ekosystem na lądach czy oceanach. Prawdopodobnie ich liczba w osadach tego rejonu oceanu sięga nawet trzech czwartych ...
ZAGADKA RYTÓW Z COA
MUF Styczeń 1996
Dwa lata temu archeolodzy odkryli rysunki naskalne w dolinie Côa w Portugalii. Po dokładnych oględzinach, na podstawie stylu i treści, naukowcy określili ich wiek na mniej więcej 20 tys. lat. Pozory jednak często mylą. Oceną wieku rysunków zajęło się ...
NIE MA JAK SEKS
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1996
Niby wszyscy wiedzą, że rozmnażanie płciowe jest korzystne dla gatunku, ale właściwie brak na to bezpośrednich dowodów. Kanadyjscy naukowcy z Memorial University of Newfoundland w St. John postanowili więc poddać to przekonanie eksperymentalnej weryfikacji. Wiadomo, ...