Twoja wyszukiwarka

Dział - NAUKI HUMANISTYCZNE I SPOŁECZNE
SYGNAŁY - KOSZAROWY KUJON
WIESŁAW B. PIETRZAK Grudzień 2001
Żołnierze US Army mogą już studiować przez Internet. Army University Access Online (AUAO) - tak nazywa się inicjatywa edukacyjna, w ramach której żołnierze mogą zdobyć wyższe wykształcenie. Kontrakt powierzono firmie Price Waterhouse Coopers (PWC), ...
SYGNAŁY - PÓŁ ŻARTEM NA SERIO
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Po co nam śmiech i czy dobieramy go do towarzystwa. Na te poważne pytania postanowiło odpowiedzieć dwoje profesorów psychologii z Vanderbilt University i Cornell University w Stanach Zjednoczonych. Przebadali oni 97 osób, pokazując im różne fragmeny ...
SYGNAŁY - CZY MÓZG LUBI HAZARD?
IRENA SZYMCZAK Grudzień 2001
Nasz intelekt zdaje się na przypadek nawet przy podejmowaniu życiowych decyzji. "Pan Bóg nie gra w kości" - rzekł kiedyś z oburzeniem Einstein, komentując nieprzewidywalne zachowania mechaniki kwantowej. Jeśli jednak jesteśmy stworzeni "na ...
SYGNAŁY - UNIWERSALNY PIENIĄDZ
MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 2001
Od przyszłego roku euro zastąpi 12 walut narodowych. Stanie się to w państwach Unii Europejskiej, które spełniły określone kryteria zawarte w traktacie z Maastricht z 1992 roku i przystąpiły do Unii Gospodarczej i Walutowej. Są to: Austria, Belgia, ...
SYGNAŁY - ROZMOWY KOMPUTEROWANE
PIOTR KOSSOBUDZKI Grudzień 2001
Czy maszyna może mieć temperament? Psycholodzy ze Stanford University starali się odpowiedzieć na to pytanie, opisując doświadczenie, w którym 72 osoby wsłuchiwały się w słowa komputerowego syntezatora mowy. Mechaniczny lektor czytał recenzje książek, ...
SYGNAŁY - RUTYNOWY SZACH-MAT
GRZEGORZ NALEPA Grudzień 2001
Czy arcymistrz myśli inaczej niż początkujący szachista? Niemieccy naukowcy odkryli, że u amatorów podczas gry bardzo aktywny jest płat skroniowy mózgu, który analizuje nieznane sytuacje na szachownicy. Natomiast u mistrzów intensywnie działają płaty ...
OPINIE - ŁYŻKA DZIEGCIU W BECZKĘ MIODU
ŁUKASZ A. TURSKI Grudzień 2001
Sądzę, że przyznawanie Nagród Nobla straciło swój majestat na rzecz huku medialnego. Jak co roku w październiku środowiska naukowe i dziennikarskie spędzają tydzień z oczyma przyklejonymi do ekranów komputerów, na których z dokładnością godną dobrego ...
DOTYK MIDASA
MARIAN RADNY Grudzień 2001
Midas, król Frygii, nie musiał mieć nosa do interesów - mnożył bogactwo za każdym dotknięciem ręki. Inżynier finansista też nie musi inwestować na wyczucie. Intuicję ma mu zastąpić znajomość odpowiednich formuł. Niestety, te, które znamy, niekiedy boleśnie ...
ŚWIĘTA NOC
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Grudzień 2001
Wigilijnych potraw może być dwanaście, bo tylu było apostołów. Ale równie często przygotowuje się nieparzystą liczbę dań, pięć, siedem czy jedenaście. Im więcej, tym lepiej, tym obfitszy będzie nadchodzący rok. Boże Narodzenie, w Polsce zwane także ...
SMS DO ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA
MICHAŁ MIŚ Grudzień 2001
*< |:--))! Jeśli pod *< |< |< |< |= będzie (oJ lub 3:[ to (^--^) t1 bd *|:^)(.)(...) 3V się! PS ~ Qpuj mi żamy!!!Święty Mikołaju! Jeśli pod choinką będzie zestaw do nurkowania lub bulterier, będę zadowolony. Teraz będę lepić bałwana. Trzymaj ...
PROFESOR
ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Grudzień 2001
"Cudem z Faras" nazwała prasa w 1962 roku odkrycie profesora Kazimierza Michałowskiego w Sudanie. Na ścianach wczesnochrześcijańskiej bazyliki polscy archeolodzy odsłonili ponad 120 pięknych, monumentalnych malowideł. Było to całkowite zaskoczenie, ...
ZABAWKI NOWEJ ERY
MICHAŁ MIŚ Grudzień 2001
Czasy, kiedy dzieci marzyły o pluszowym misiu bądź lalce Barbie, szybko odchodzą w przeszłość. W każde święta Bożego Narodzenia producenci zaskakują nas nowymi zabawkami, które kuszą wyrafinowaną techniką. Czy zabawki high-tech uczą i bawią; czy może ...
SYGNAŁY - WIRTUALNA TOŻSAMOŚĆ
BOGDAN MIŚ Grudzień 2001
Prezydent zatwierdził ustawę o podpisie elektronicznym, która wchodzi w życie latem 2002 roku. Przepisy regulujące sprawy związane z podpisem cyfrowym istnieją już w kilku krajach. Prezydent Stanów Zjednoczonych 30 czerwca podpisał dokument normujący ...
SYGNAŁY - NIEMAL JAK GNIEZNO
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2001
Polskie ziemie wciąż kryją wiele niezbadanych miejsc dla poszukiwaczy... historii. W Kałdusie, miejscowości leżącej w okolicach Torunia, trwają prace prowadzone przez archeologów Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika pod kierunkiem prof. Wojciecha ...
KIM SĄ CI LUDZIE?
MACIEJ SZASZKIEWICZ Listopad 2001
Przywiązują do ciała ładunek wybuchowy. Detonują bomby podłożone pod budynki pełne ludzi. Siadają za sterami samolotu pasażerskiego i kierują go w stronę wieżowca. Kim są? Dlaczego zabijają samych siebie? Czy są normalni? Pierwsza nasuwająca się odpowiedź ...
KIM SĄ CI LUDZIE?
MACIEJ SZASZKIEWICZ Listopad 2001
Przywiązują do ciała ładunek wybuchowy. Detonują bomby podłożone pod budynki pełne ludzi. Siadają za sterami samolotu pasażerskiego i kierują go w stronę wieżowca. Kim są? Dlaczego zabijają samych siebie? Czy są normalni? Pierwsza nasuwająca się odpowiedź ...
NASTĘPNY BĘDZIE WIRUS?
JANUSZ KOCIK Listopad 2001
Skoro niemożliwe stało się faktem, trudno przewidzieć, do czego jeszcze zdolni są zdesperowani fanatycy. Zabójcze bakterie? Walizkowy ładunek nuklearny? Broń biologiczna bywa nazywana bombą atomową dla ubogich. Czy terroryści mogą jej użyć? Broń biologiczna ...
OPINIE - CHRONIONE - NIECHRONIONE
LUDWIK TOMIAŁOJĆ Listopad 2001
Powinniśmy domagać się odebrania Ministerstwu Środowiska - jako szkodnikowi - spraw ochrony przyrody. Na straży konstytucyjnego obowiązku realizacji zadań ekorozwoju powinno - oczywiście - stać Ministerstwo Środowiska. Dlaczego zatem działalność tego ...
SYGNAŁY - ALE TY SIĘ BOISZ MYSZY...
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Mamy kolejny dowód na to, że instynkt wciąż nad nami czuwa. Osoby, które boją się pająków, widzą je niemal na każdym kroku. I to nie oczyma wyobraźni - twierdzą szwedzcy psycholodzy z Karolinska Institute. Przeprowadzili oni trzy eksperymenty, których ...
SYGNAŁY - KOPALNIA NA GAZIE
MIROSŁAW RUTKOWSKI Listopad 2001
Polskie kopalnie mają szansę na drugie życie. Węgiel kamienny w Nowej Rudzie przestano wydobywać po wyeksploatowaniu złóż w 1999 roku. Likwidacja zakładu była procesem niezwykle kosztownym znaczne środki pochłaniają bowiem osłony socjalne dla zwalnianej ...
SYGNAŁY - GAWORZENIE GESTEM
IRENA SZYMCZAK Listopad 2001
Niemowlęta, które mają okazję przyglądać się ludziom używającym języka migowego, zaczynają "gaworzyć" dłońmi. Nawet jeśli ich słuch jest w najlepszym porządku. Z podobnym zacięciem i radością jak maluchy powtarzające "gu, gu" czy ...
NOWY ROZDZIAŁ
KRZYSZTOF MICHAŁEK Listopad 2001
Od chwili uderzenia na World Trade Center i Pentagon słowo "terroryzm" kojarzy się z fundamentalizmem islamskim, a nawet z islamem. Nie inaczej jest w Stanach Zjednoczonych. Terroryzm nie jest tam jednak zjawiskiem nowym. Definicji terroryzmu ...
WIEDZA W ŻYCIU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001
Czy nauka może się przydać? Czy wiedza wyniesiona z uniwersytetu pomoże przetrwać w obliczu zagrożenia? Telewizja BBC podglądała zmagania uczonych porzuconych w starym więzieniu na wyspie... Rough Science ("Surowa nauka") to program z gatunku ...
SYGNAŁY - UMYSŁ STARY, ALE JARY
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2001
Pamięć wcale nie musi się pogarszać wraz z wiekiem - głoszą psychologowie z University of Arizona. Porównali oni osiągnięcia intelektualne grupy seniorów w wieku ponad 65 lat oraz studentów jednego z college'ów. U wszystkich badano zdolność do zapamiętywania ...
NOWY ROZDZIAŁ
KRZYSZTOF MICHAŁEK Listopad 2001
Od chwili uderzenia na World Trade Center i Pentagon słowo "terroryzm" kojarzy się z fundamentalizmem islamskim, a nawet z islamem. Nie inaczej jest w Stanach Zjednoczonych. Terroryzm nie jest tam jednak zjawiskiem nowym. Definicji terroryzmu ...
UMRZEĆ JAK GLADIATOR?
BOGDAN ŻURAWSKI Listopad 2001
Najbardziej podobał się cios ostatni, po którym jeden z walczących padał na arenę. Publiczność czekała na ten moment. Otwarcie Amfiteatru Flawiuszów, czyli Koloseum, w 80 roku n.e. było najdłuższą, najkosztowniejszą i najbardziej krwawą imprezą w historii... ...
POSĘPNICA
MICHAŁ SKALSKI Listopad 2001
Wydawałoby się, pełnia szczęścia: urlop za granicą nad morzem, piękna pogoda, całkowity relaks, udane dzieci, w kraju bardzo dobra praca - nagle, jakby ktoś światło wyłączył. Depresja. Wszyscy ludzie podlegają sezonowym wahaniom nastroju. Gdy przychodzi ...
PRAWO WYKUTE W KAMIENIU
MAREK W. LORENC PRZEMYSŁAW NOCUŃ Listopad 2001
Podczas wędrówek po terenach Śląska i Pomorza Zachodniego możemy spotkać ponure krzyże wyciosane z kamienia, mało foremne, często samotnie stojące w odludnych miejscach, pośrodku pól lub łąk albo w lesie. Kto i dlaczego je tutaj ustawiał? To krzyże ...
WIEDZA W ŻYCIU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA Listopad 2001
Czy nauka może się przydać? Czy wiedza wyniesiona z uniwersytetu pomoże przetrwać w obliczu zagrożenia? Telewizja BBC podglądała zmagania uczonych porzuconych w starym więzieniu na wyspie... Rough Science ("Surowa nauka") to program z gatunku ...
FELIETON ETOLOGA - ZDRADA
MARZENNA NOWAKOWSKA Listopad 2001
"Nie ma mężczyzny, który byłby uczciwy w każdej sytuacji" - to twierdzenie George'a Bernarda Shawa nabiera szczególnego znaczenia, gdy mężczyzna staje się popularny. Aktor, dziennikarz, polityk, rozchwytywani przez coraz piękniejsze kobiety, ...
SZCZYPTA SOLI - KTO JEST MĄDRY PO SZKODZIE?
X.RUT Listopad 2001
Schodzące wody powodzi odsłoniły nienasyconym, sępim oczom kamer telewizyjnych obfite żerowisko pełne ludzkiego nieszczęścia i biedy. Lepsze ujęcia pokazywano wielokrotnie, ale i te mniej udane przyciągały widza: przyjemnie bowiem jest, siedząc w suchym ...
KICZ CZY ARCYDZIEŁO?
BARBARA RISS Październik 2001
...nie jest wielkim dziełem, ani nawet wielką powieścią, ale jest bardzo dobrą powieścią, która w pełni zasługuje na olbrzymie powodzenie, które ją spotkało. Urok cichego wieczora opanowywał ich z wolna. - Jak tu cicho i jaki świat śliczny - rzekł zniżonym ...
DARWIN Z SEKSEM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 2001
Nauka żyje. Liczne jej rozdziały są wciąż otwarte, a uczeni spierają się, co w nie wpisać. Trzeba wtedy rozważyć wszystkie "za" i "przeciw". Marcin Szwed, doktorant na Wydziale Neurobiologii w Instytucie Weizmanna w Izraelu i Krzysztof ...
SYGNAŁY - CZŁOWIEK Z GRAN DOLINY
JACEK RODZEŃ Październik 2001
Zrekonstruowano wygląd twarzy najstarszego Europejczyka. Na wystawie w hiszpańskim San Sebastian zaprezentowano ostatnio prawdopodobny wygląd twarzy mieszkańca Europy sprzed około 800 tys. lat. Rekonstrukcji dokonano z wykorzystaniem fragmentów kości ...
SYGNAŁY - TAJEMNICE HIPPOS
JM Październik 2001
W połowie roku archeologowie odsłonili forum - główny plac miasta, oraz otaczające go budowle użyteczności publicznej. Słynne antyczne miasto na wschodnim brzegu Jeziora Galilejskiego, Hippos, znane też pod aramejską nazwą Susita, należało do tzw. ...
SYGNAŁY - DRUGIE DNO KIELISZKA
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2001
Picie w młodym wieku jest raczej objawem alkoholizmu niż jego przyczyną. Powszechnie uważa się, że w przypadku osób, które już w dzieciństwie zaczęły pić alkohol, istnieje większe ryzyko uzależnienia. Wielu badaczy i lekarzy zajmujących się tym problemem ...
SEKS Z DARWINEM
MARCIN SZWED Październik 2001
Nauka żyje. Liczne jej rozdziały są wciąż otwarte, a uczeni spierają się, co w nie wpisać. Trzeba wtedy rozważyć wszystkie "za" i "przeciw". Marcin Szwed, doktorant na Wydziale Neurobiologii w Instytucie Weizmanna w Izraelu i Krzysztof ...
JAK ZOSTAĆ ŚWIĘTYM?
ANDRZEJ DATKO Październik 2001
"Taki gruby, taki chudy może świętym być" - śpiewa Arka Noego. Tymczasem sprawa nie jest taka prosta. Droga na ołtarze prowadzi bowiem przez procesy beatyfikacyjny i kanonizacyjny. Święty Remigiusz - apostoł Franków, i św. Bonifacy - apostoł ...
SYGNAŁY - CZAS NA CUSSAC
SA Październik 2001
Odkryto jaskinię wypełnioną prehistorycznymi rytami. Znajduje się w niej ponad sto przedstawień zwierząt, m.in. mamutów, nosorożców, turów, jeleni i koni. Największe ryty osiągają nawet cztery metry wysokości. Są także przedstawienia ludzi i symboliczne ...
WIELKI BRAT WIDZI CIĘ
WIESŁAW B. PIETRZAK Październik 2001
Wielki Brat widzi cię, internauto! Podsłuchuje rozmowy, czyta listy, śledzi każdy twój krok! Każdy z nas, wchodząc do cyberprzestrzeni, może być w dowolnej chwili obserwowany przez sztuczny twór o niesamowitych możliwościach, posługujący się inteligencją ...
ROZMYSLAJCIE NAD MOWĄ - O MARZENIACH - MISIA I MOICH
JAN MIODEK Październik 2001
Przeczytajcie o tym, jak upraszczamy sobie fonetyczny żywot. Na jednym z billboardów widzę slogan reklamowy: Misiu marzy, mi się zdarzy. Nietrudno się domyślić, że funkcję estetyczno-ekspresyjną spełnia w tym tekście prawie identyczna zbitka głoskowa ...
FELIETON ETOLOGA - POSŁOWIE I OSTRYGI
MARZENNA NOWAKOWSKA Październik 2001
W trakcie głosowania nad ważnymi ustawami ławy poselskie są zatłoczone. Ale już następnego dnia ta sama sala świeci pustkami. Co rządzi dynamiką obecności posłów na sali? Odpowiedzi dostarczają ostrygi. Politycy pokazują się w Sejmie tylko wtedy, ...
IM SROŻSZA, TYM LEPSZA
AGNIESZKA LISAK Wrzesień 2001
Powieszenie na haku za żebro, wbicie na pal, spalenie. Przez wieki karę śmierci powszechnie uważano za najbardziej skuteczną, a im była krwawsza, tym lepszą miała być przestrogą dla przestępców. W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, nie wykonuje ...
OPINIE - CZAKRA CZYLI TAJEMNICE POLA
WŁADYSŁAW M. TURSKI Wrzesień 2001
To cud prawdziwy, że fizyk z porządnego uniwersytetu poświadcza istnienie Duchowej Siły w postaci zmiennego pola magnetycznego. Lato, upał, ogórki. Z głębin szkockiego Loch Ness niechybnie wynurzy się potwór. Z dalekiego marginesu nauki polskiej wychynął ...
SYGNAŁY - JASKINIE I TAJEMNICA CAŁUNU TURYŃSKIEGO
IRENA SZYMCZAK Wrzesień 2001
Datowanie węglem 14C prowadzi do błędów rzędu kilku tysięcy lat. Naukowcy zbadali nacieki jaskiniowe (stalagmity) w tzw. blue holes [patrz: "Błękitne studnie", WiŻ nr 6/2001], jaskiniach zalanych wodą znajdujących się na Bahamach. Tempo przyrostu ...
KTO SKONSTRUUJE MYŚLĄCĄ ISTOTĘ, BĘDZIE MIAŁ WSZYSTKIE PRAWA I OBOWIĄZKI BOGA
ROGER PENROSE PIOTR SZYMCZAK Wrzesień 2001
Kto skonstruuje myślącą istotę, będzie miał wszystkie prawa i obowiązki Boga - twierdzi sir Roger Penrose w rozmowie z Wiedzą i Życiem Jak to się stało, że Pan, matematyk i fizyk teoretyk, zajął się problemem świadomości? To ciekawe - wiele osób o ...
BLAGIER CZY GENIUSZ
MICHAŁ MIŚ Wrzesień 2001
Czy naukowiec może dorównać sławą gwieździe koszykówki? Nie tylko może, ale powinien -uważa Dean Kamen, amerykański konstruktor, twórca Gingera, najbardziej tajemniczego wynalazku. Co może zmienić nasz świat bardziej niż Internet? Tajemniczy Ginger, ...
JAK DWA RAZY DWA
PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Znów koszmarna lekcja matematyki. Kolejna próba rozwiązania prostego na pozór równania i kolejna klęska. Maleje wiara we własne możliwości, narasta niechęć do szkoły. W końcu pada diagnoza: dyskalkulia. Co czwarty pierwszoklasista nie radzi sobie ...
DZIECI NIE CHORUJĄ NA DYSKALKULIĘ!
PIOTR KOSSOBUDZKI EDYTA GRUSZCZYK-KOLCZYŃSKA Wrzesień 2001
Rozmowa z prof. dr hab. Edytą Gruszczyk-Kolczyńską, kierownikiem Katedry Wspomagania Rozwoju i Edukacji Dzieci na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej Czy dziecko może cierpieć na brak zdolności matematycznych? Te same czynności umysłowe, które wykorzystuje ...
DYSKALKULIA TO WADA CENTRUM OBLICZENIOWEGO MÓZGU
ELŻBIETA SZELĄG PIOTR KOSSOBUDZKI Wrzesień 2001
Rozmowa z doc. dr hab. Elżbietą Szeląg, kierownikiem Pracowni Neuropsychologii, Zakładu Neurofizjologii Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN Czy w mózgu są obszary odpowiedzialne za zdolności matematyczne? Oczywiście, ich istnienie ...
IM SROŻSZA, TYM LEPSZA
AGNIESZKA LISAK Wrzesień 2001
Powieszenie na haku za żebro, wbicie na pal, spalenie. Przez wieki karę śmierci powszechnie uważano za najbardziej skuteczną, a im była krwawsza, tym lepszą miała być przestrogą dla przestępców. W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, nie wykonuje ...
CZY ISTNIEJE POLSKA W ŚWIECIE?
ADAM SUCHOŃSKI Wrzesień 2001
Uczeń w RPA z podręcznika do historii dowie się, że Hitler i Stalin jednocześnie najechali na Polskę, a wojska radzieckie doszły aż do Wisły. Jego włoski kolega przeczyta, że Niemcy po zajęciu Warszawy we wrześniu 1939 roku wypędzili całą ludność i miasto ...
SZCZYPTA SOLI - SKĄD TYLE GNIEWU?
X.RUT Wrzesień 2001
Prawie na samym początku "Eneidy" Wergiliusz pyta: "Tantaene animis caelestibus irae?" ("Skąd tyle gniewu w niebiańskich duszach?"). Rozmawiając niedawno z panem S. o publicznych sprawach Najjaśniejszej, usłyszałem, co ...
FELIETON ETOLOGA - POLITYCY NA TOKOWISKU
MARZENNA NOWAKOWSKA Wrzesień 2001
Do mównicy idzie z wysoko podniesioną głową. Krok pewny, sprężysty. Garnitur od najlepszego krawca. Jeśli głos także go nie zawiedzie, polityk może nawet gulgotać. Liczy się wrażenie siły i pewności siebie. Samica pawia potrafi wykryć brak zaledwie ...
STEROWANIE JĘZYKIEM
BRONISŁAW JAKUBOWSKI Wrzesień 2001
W wyścigu do wspólnej Europy może nam przeszkodzić język - twierdzą lingwistyczni dyletanci. Językoznawcy martwią się, że przystąpienie do Unii Europejskiej zagraża polszczyźnie i zastanawiają, jak temu przeciwdziałać. Wszyscy są jednak zgodni, że polszczyznę ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - SETKANI S WAJDOU, S MIODKEM
JAN MIODEK Sierpień 2001
Zetknięcie się z taką czy inną konstrukcją pochodzącą z pokrewnego języka przynosi bardzo często cenną informację o przeszłości języka ojczystego, a także o jego prawdopodobnej przyszłości. Przekonałem się o tym niedawno, gdy wpadła mi w ręce pamiątka ...
INTERNET - MUZEA W SIECI
BOGDAN MIŚ Sierpień 2001
Nie tak dawno temu mój znajomy, klasyczny humanista z wykształcenia i przekonania, nastawiony przez długi czas do komputerów jak pies do jeża, zadzwonił do mnie zupełnie zafascynowany możliwością dotarcia przez Internet do zasobów muzealnych całego świata. Rzeczywiście, ...
ASTRONOMIA I RZYMIANIE
TOMASZ WŁODEK Sierpień 2001
Kwitnie półlegalny handel ołowiem wydobytym i przetopionym przez rzemieślników w starożytnym Rzymie. Nabywcami są firmy elektroniczne specjalizujące się w produktach hi-tech i fizycy poszukujący niewidzialnej części Wszechświata. W dawnych dobrych czasach, ...
SYGNAŁY - TWARZ AUTYZMU
GRZEGORZ NALEPA Sierpień 2001
Udowodniono, że autystyczne dzieci silniej reagują na widok znajomej zabawki niż na twarz własnej matki. Dzieci autystyczne mają kłopoty z kontaktami społecznymi - bardziej przywiązują się do przedmiotów i miejsc niż do innych ludzi. Badacze z University ...
SYGNAŁY - JAK DZIECKO ROZRÓŻNIA SŁOWA?
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2001
Żeby zrozumieć sens zdania, trzeba najpierw wiedzieć, gdzie zaczynają się i kończą poszczególne słowa. Podstawową umiejętnością pozwalającą na zrozumienie słów jest zdolność do rozróżniania, co jest słowem, a co nie. Publikacja w czerwcowym numerze ...
TAJEMNICE PROTOKOŁU DYPLOMATYCZNEGO
SERGIUSZ SIDOROWICZ Sierpień 2001
Niegdyś bywało, że do sali obrad wykuwano tyleż drzwi, ilu było dyplomatów, by zapobiec sporom, kto wejdzie pierwszy. Dziś te zawiłe kwestie rozstrzyga protokół dyplomatyczny. Bez protokołu dyplomatycznego mogłaby istnieć dyplomacja, ale byłaby niezwykle ...
SYGNAŁY - STAROŻYTNY SYSTEM WAG
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001
Kraje Bliskiego Wschodu już w epoce brązu miały wspólny, łatwy sposób przeliczania różnych systemów wag. Państwa położone między Indusem a wschodnimi wybrzeżami Morza Śródziemnego handlowały surowcami takimi jak: lazuryt, miedź, cyna, srebro, złoto ...
SZCZYPTA SOLI - ŻEBYŚ ŻYŁ W CIEKAWYCH CZASACH!
X.RUT Sierpień 2001
Tytułowa klątwa wcale nie jest chińska, jak się powszechnie uważa, pochodzi ze zbioru pseudochińskich bajek dla dorosłych "The Wallet Of Kai Lung", wydanego w 1900 roku przez angielskiego autora, Ernesta Bramaha. Tamże znaleźć można jeszcze ...
NAJSTARSZE MIASTO?
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2001
Polski archeolog odkrył osadę, która może się okazać najstarszym miastem świata. Chociaż to dopiero początek badań tej osady, dziennikarce WiŻ udało się już nieco dowiedzieć od profesora Ryszarda F. Mazurowskiego. Osadę Tell Qaramel, którą odkrył Pan ...
FIGURY NIEMOŻLIWE
BOGDAN MIŚ Sierpień 2001
Obraz kłamie wzrokowi, a wzrok myślom kłamie... Oczywiście - Mickiewicz napisał inaczej, nie mam jednak wątpliwości, że myśląc o jednym z barwniejszych działów matematyki rozrywkowej, jakim jest badanie "figur niemożliwych" i złudzeń optycznych, ...
UCZ SIE JEZYKÓW! ALE JAK!
GRZEGORZ ŚPIEWAK Sierpień 2001
Któż nie marzy o kursie języka w pigułce, najlepiej dosłownie, w formie pastylki (wielu zgodziłoby się nawet na serię bolesnych zastrzyków!), byle nie poświęcać temu zadaniu setek godzin żmudnej pracy. Czy istnieje jedna, uniwersalna i skuteczna dla ...
ETYKA NA CODZIEŃ - SZKOŁA WYŁUDZANIA
PAWEŁ ŁUKÓW Lipiec 2001
Gorączka egzaminacyjna trwa. Wraz z egzaminami pojawia się odwieczny problem: ściągać czy nie ściągać? A jeśli już skorzystamy z tej swoistej "pomocy dydaktycznej", to czy powinniśmy mieć wyrzuty sumienia? W czasie egzaminów w pobliżu jednego ...
SYGNAŁY - FIKCJA JAK FAKT
PIOTR KOSSOBUDZKI Lipiec 2001
Jak dowiedzieć się, czy dzieci rzeczywiście mówią prawdę? Wiarygodność wspomnień jest kluczowym problemem np. przy powoływaniu dzieci na świadków podczas procesów sądowych. Opublikowane niedawno wyniki badań wydają się to potwierdzać. Dwoje psychologów, ...
PŁEĆ W PUŁAPCE
JACEK NAROŻNIAK Lipiec 2001
Od pewnego czasu spieram się z przyjacielem, czy transseksualizm jest wynikiem uwarunkowania genetycznego czy też zaburzeń emocjonalnych. A może jest jakieś inne wyjaśnienie? Alicja Czajer-Puchalska Na płeć każdego człowieka składają się dwa pierwiastki: ...
MAŁPA W INTERNECIE
PAWEŁ RUTKOWSKI Lipiec 2001
Kot, pies, ślimak, świnia, słoń czy wreszcie małpa to tylko niektóre z określeń znanego na całym świecie znaku internetowego @. Skąd bierze się ta różnorodność? Jesienią ubiegłego roku The Linguist List, czyli internetowa lista informacyjna językoznawców ...
WESTERN CIAGLE ŻYWY
MAREK PARYŻ Lipiec 2001
Czy wiecie, że western to nie tylko film? Jednak w kinie zrobił największą karierę i dziś, choć liczy sobie już 100 lat, wciąż ma wielu wielbicieli. Są tacy, którzy cenią ten gatunek filmowy za sensację, inni skłonni są oglądać westerny dlatego, że ...
ETYKA NA CODZIEŃ - SZKOŁA WYŁUDZANIA
PAWEŁ ŁUKÓW Lipiec 2001
Gorączka egzaminacyjna trwa. Wraz z egzaminami pojawia się odwieczny problem: ściągać czy nie ściągać? A jeśli już skorzystamy z tej swoistej "pomocy dydaktycznej", to czy powinniśmy mieć wyrzuty sumienia? W czasie egzaminów w pobliżu jednego ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - EKSCELENCJO - KIEROWNIKU - SZEFIE
JAN MIODEK Lipiec 2001
Dowartościowywanie kogoś przez formę językową jest zjawiskiem starym jak świat. I choć wyraźna jest dziś tendencja do zaniku uroczystych form zwracania się do innych osób, to przecież ciągle się znajdują w komunikacyjnym obiegu takie chociażby konstrukcje, ...
SZCZYPTA SOLI - SĘPY
X.RUT Lipiec 2001
Ponad dwa i pół tysiąca lat temu Herodot pisał1: "Następujący... szczegół jako tajemnicę... podaje się o ich zmarłych, mianowicie że zwłoki Persa nie wprzód są grzebane, aż je ptak albo pies rozwłóczy. O magach, co prawda, wiem to z całą pewnością, ...
WESTERN CIAGLE ŻYWY
MAREK PARYŻ Lipiec 2001
Czy wiecie, że western to nie tylko film? Jednak w kinie zrobił największą karierę i dziś, choć liczy sobie już 100 lat, wciąż ma wielu wielbicieli. Są tacy, którzy cenią ten gatunek filmowy za sensację, inni skłonni są oglądać westerny dlatego, że ...
ZMIERZCH EPOKI GUTENBERGA
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2001
Czy czasy drukowanej książki odchodzą w przeszłość? Według przewidywań założyciela Microsoftu, Billa Gatesa, za ćwierć wieku papier stanie się anachronizmem, a książki będą dostępne jedynie w postaci komputerowego pliku. Jak wskazują dotychczasowe doświadczenia, ...
JAK NAS WIDZĄ, TAK NAS CHCĄ
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2001
Odpowiedź na pytanie, jak postrzegają Polaków obywatele krajów należących do Unii Europejskiej, jest bardzo ważna; przecież staramy się o jak najszybsze przyjęcie do rodziny państw europejskich. Oto nasz wizerunek w oczach dwóch wybranych narodów: Niemców ...
SYGNAŁY - NIESPODZIANKA W PALENQUE
SA Czerwiec 2001
Dżungla odsłoniła nieznane obszary starożytnego miasta Majów. Archeolodzy uczestniczący w Projekcie Kartograficznym Palenque (Palenque Mapping Project), którzy badali otoczenie słynnego stanowiska z klasycznego okresu kultury Majów w Meksyku, odkryli ...
SYGNAŁY - JAK STUDIOWAĆ, TO...
MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 2001
...tylko w Warszawie. Takie rezultaty przynosi ranking wyższych uczelni 2001, przygotowany przez Rzeczpospolitą i Perspektywy. Na pierwszym miejscu wśród 75 uczelni znalazł się Uniwersytet Warszawski, na trzecim miejscu Politechnika Warszawska, na ...
SYGNAŁY - SŁOWA I KAMIENIE
PIOTR KOSSOBUDZKI Czerwiec 2001
Posługiwanie się mową i obróbka kamiennych narzędzi mogą mieć wiele wspólnego. Co sprawiło, że w pewnym momencie ewolucji człowieka nastąpiło niezwykłe przyspieszenie? Paleoantropolog Stanley Ambrose dowodzi, że stało się to dzięki wytwarzaniu złożonych ...
WIELKI PRZYJACIEL?
MAGDALENA GĄSIOREK Czerwiec 2001
Polacy podzielili się na tych, którzy podglądają "Wielkiego Brata", i tych, którzy twierdzą, że w godzinach emisji wyłączają telewizor, czując obrzydzenie. Jeszcze żaden program telewizyjny nie budził tylu emocji. Na czym polega jego niezwykłość? Po ...
SZUKAM PRACY
RAFAŁ RIEDEL Czerwiec 2001
Prawie 3 mln Polaków szuka pracy - to tyle, ile wynosi populacja dorosłych mieszkańców trzech województw. Lada chwila dołączą do nich tegoroczni absolwenci szkół. Ekonomiści twierdzą, iż stopa bezrobocia na poziomie 4% jest naturalna w krajach, ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - KARIERA TECHNOLOGII
JAN MIODEK Czerwiec 2001
W wypowiedzi Stanisława Kani w Gazecie Wyborczej na temat tragicznych wydarzeń na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku pojawiło się zdanie: "Gomułka wydał też dyspozycje w sprawie technologii strzelania kolejno: ostrzeżenia, strzały w górę i pod nogi". Obecna ...
SZUKAM PRACY
RAFAŁ RIEDEL Czerwiec 2001
Prawie 3 mln Polaków szuka pracy - to tyle, ile wynosi populacja dorosłych mieszkańców trzech województw. Lada chwila dołączą do nich tegoroczni absolwenci szkół. Ekonomiści twierdzą, iż stopa bezrobocia na poziomie 4% jest naturalna w krajach, ...
SZCZYPTA SOLI - NA WZÓR I PODOBIEŃSTWO
X.RUT Maj 2001
Dawno nie widziałem się z panem S., dlatego skwapliwie przystałem na propozycję wypicia kawy w jego towarzystwie. Do kawiarni przyszedłem przed nim, usiadłem przy stoliku, ale ledwo zdążyłem cokolwiek zamówić, zjawił się pan S. Wyglądał na bardzo zmęczonego, ...
ŻELAZNE ŁĄKI
MIROSŁAW RUTKOWSKI Maj 2001
Każdy z nas, nawet o tym nie wiedząc, może mieć w przydomowym ogródku niewielkie złoże żelaza. Wczesną wiosną sąsiad posadził wzdłuż ogrodzenia rząd tuj. Przez całe lato równiutki szpaler szybko rosnących krzewów cieszył nasze oczy. Jednak już jesienią ...
OŚWIATOWEJ REWOLUCJI CIĄG DALSZY
WŁODZIMIERZ ZIELICZ Maj 2001
Jeśli wierzyć Ministerstwu Edukacji, już od 1 września 2002 roku polskie szkolnictwo ponadpodstawowe przejdzie prawdziwą rewolucję. Czteroletnie licea, pięcioletnie technika i znaczna część zasadniczych szkół zawodowych zamieni się w trzyletnie licea ...
ROZWIĄZYWANIE ZAGADEK PRZESZŁOŚCI
KLARA SOŁTAN-KOŚCIELECKA PAWEŁ KOŚCIELECKI Maj 2001
Ludzi pasjonuje wiele tajemnic, które pozostawili nam przodkowie. Nauka próbuje je rozwiązać różnymi metodami. Jedną z takich zagadek jest Całun z Turynu już od 100 lat toczą się spory, kiedy on powstał. W 2000 roku, z okazji Wielkiego Jubileuszu, Całun ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - ALERGOGENNY - JAK KRYMINOGENNY
JAN MIODEK Maj 2001
Nowo utworzone słowo często budzi wątpliwości. Gdybym miał powiedzieć, z ugruntowaniem jakiej prawdy o funkcjonowaniu języka mam największe kłopoty, bez wahania wskazałbym na obszar działań mechanizmów słowotwórczej analogii, pozwalających ten czy ...
INTERNET - PODGLĄDANIE NA ODLEGŁOŚĆ
BOGDAN MIŚ Maj 2001
Ogromną karierę robią ostatnio nadawane przez różne stacje telewizyjne tzw. "reality shows", czyli - w gruncie rzeczy - podglądanie "rzeczywistego" życia (użyłem cudzysłowu, w telewizji bowiem pokazywane są wydarzenia prawdziwe, ale ...
SYGNAŁY - SPOSÓB NA TRZEŹWIENIE
MARIA SUPRANOWICZ Maj 2001
Ci, którzy wszczynają awantury po pijanemu,nie mogą tłumaczyć swego zachowania spożyciem alkoholu. Nie tylko psychologowie wiedzą, że pod wpływem alkoholu puszczają ludziom "hamulce" i nie tłumią oni różnych impulsywnych reakcji. By to sprawdzić, ...
SYGNAŁY - KLĘSKA EKOLOGICZNA SPRZED WIEKÓW
MARIA SUPRANOWICZ Maj 2001
Angkor - centrum państwa Khmerów nie pełniło jedynie ceremonialnych funkcji, ale było rozległą metropolią. To, co przyciąga dziś turystów i archeologów do Angkoru to monumentalne zabytki religijne, zwłaszcza zespoły świątynne Angkor Thom i Angkor Wat, ...
CHIŃSZCZYZNA
ADINA ZEMANEK BOGDAN S. ZEMANEK Maj 2001
Wiele milionów Chińczyków - zwłaszcza starszych - nie zna języka ogólnonarodowego. Jedynym środkiem komunikowania się z rodakami z drugiego krańca Chin jest... pismo. Nie mogąc się dogadać, mogą się "dopisać". Nasze pismo - alfabet łaciński ...
SZCZYPTA SOLI - KOWAL ZAWINIŁ, CYGANA POWIESILI
X.RUT Kwiecień 2001
Bank, w którym mam rachunek, wprowadza nowy, wspaniały system komputerowy. Objawy są jednak nader bolesne dla klienta i muszą powodować kolosalne straty dla Banku. Żeby nie być gołosłownym, podam kilka przykładów. Raz na miesiąc Bank sporządza zestawienie ...
NA DROGACH MĘKI PAŃSKIEJ
ANDRZEJ DATKO Kwiecień 2001
Żywy już w średniowieczu kult Męki Pańskiej w wiekach XVI i XVII osiąga swoje apogeum, jest faktem religijnym, który dominuje w ówczesnej umysłowości i uczuciowości chrześcijańskiej. Głównymi symptomami nowego sposobu przeżywania Pasji stały się kalwarie ...
SYGNAŁY - TERMITY PODANO!
PIOTR KOSSOBUDZKI Kwiecień 2001
Jak zajrzeć do talerza australopiteka? Zmieniły się poglądy na temat diety naszych praprzodków. Dotychczas powszechnie sądzono, że australopiteki (Australopitecus robustus), które żyły w Afryce ok. 1.8 mln lat temu, były wegetarianami. Wskazywały na ...
SYGNAŁY - ŁOPATY ROZDANE
MA Kwiecień 2001
Po raz drugi wyróżniono najlepszych polskich archeologów. W setną rocznicę urodzin prof. Kazimierza Michałowskiego w warszawskiej Filharmonii, już po raz drugi, odbyła się uroczystość rozdania "Złotych Łopat", przyznawanych za najważniejsze ...
ZAWÓD: INFOBROKER
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2001
O powstającym zawodzie, Internecie i problemach współczesności mówi prof. dr hab. inż. Konrad R. Fiałkowski, profesor Rensselaer Polytechnic Institute w Troy, w USA i profesor Uniwersytetu Warszawskiego, stale mieszkający w Wiedniu wybitny polski informatyk. Panie ...
ZAWÓD: INFOBROKER
BOGDAN MIŚ Kwiecień 2001
O powstającym zawodzie, Internecie i problemach współczesności mówi prof. dr hab. inż. Konrad R. Fiałkowski, profesor Rensselaer Polytechnic Institute w Troy, w USA i profesor Uniwersytetu Warszawskiego, stale mieszkający w Wiedniu wybitny polski informatyk. Panie ...
PRZYSTANEK GREEN FOREST CAMP
ZBIGNIEW SMOLSKI Kwiecień 2001
W miniaturowym raju, którego próbę odtworzenia podjęła z powodzeniem garstka entuzjastów, mogą zamieszkać także nasi czytelnicy. Czy świat potraktuje poważnie ten eksperyment? Istnieje takie miejsce na Ziemi, gdzie czyste wody płyną szeroko, wiatr przynosi ...
CO SIĘ ZDARZYŁO W AMERYCE?
LONGIN PASTUSIAK Kwiecień 2001
Bez przesady można powiedzieć, że cały świat czekał na wynik wyborów prezydenckich w Stanach Zjednoczonych. Opinia publiczna była zaskoczona ich przebiegiem. Czyżby zmierzch demokracji? - pytano. W ubiegłym roku Amerykanie czekali aż 36 dni na wynik ...
WYGRAĆ, ABY CZASAMI... PRZEGRAĆ
KRZYSZTOF MICHAŁEK Kwiecień 2001
Czy sytuacja, w której Al Gore, wygrywając w głosowaniu powszechnym, nie uzyskał prezydentury, była "wypadkiem przy pracy" w codziennym funkcjonowaniu demokracji w Stanach Zjednoczonych, czy też przejawem kryzysu całego systemu? System wyboru ...
ROZMYSLAJCIE NAD MOWĄ - OCZIMA - OCZYMA - OCZAMI
JAN MIODEK Kwiecień 2001
Bezpośrednim impulsem do napisania tego odcinka jest... Karel Gott, a ściślej słowa jego znanego przeboju sprzed lat "Laska blazniva" ("Szalona miłość"): "Divam se za nima smutnima oczima", których słucham w tej chwili ...
WIELKANOC PRADZIADKÓW
TERESA LEWIŃSKA ANDRZEJ LEWIŃSKI Kwiecień 2001
W rodzinnych archiwach, w starych albumach odnaleźć można wysyłane przed laty z okazji Świąt Wielkanocnych karty pocztowe. Przyjrzyjmy się im, jakże są inne od tych współczesnych. Pierwsze karty drukowane (wcześniej były bilety rysowane lub malowane ...
NIE POPIERAM PROTESTUJĄCYCH PRZECIWKO WSZYSTKIEMU CO NOWE I NIEZNANE
RICHARD DAWKINS Marzec 2001
Ludzie obawiają się inżynierii genetycznej, co szczególnie widoczne jest w Wielkiej Brytanii. Społeczeństwo zareagowało tu znacznie bardziej histerycznie niż w innych krajach, z pewnością bardziej niż w USA. Prawdopodobnie przyczyną są przykre doświadczenia ...
SYGNAŁY - NAJLEPSZA ŚREDNIA
MARIA SUPRANOWICZ Marzec 2001
W Ogólnopolskim Rankingu Szkół Średnich 2001 zwycięzcą zostało V Liceum Ogólnokształcące im. Augusta Witkowskiego w Krakowie. W rankingu liceów przygotowanym przez redakcje pism Perspektywy i Rzeczpospolita brano pod uwagę sukcesy szkół w ogólnopolskich ...
NIE TAKI URAN STRASZNY...
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Marzec 2001
Pociski uranowe nie są wynalazkiem amerykańskim - stosowali je już Niemcy podczas drugiej wojny światowej. Tamte wypełnione były uranem naturalnym, współczesne mają rdzenie z uranu zubożonego.Czy stanowią zagrożenie radiacyjne? Na początku lat trzydziestych ...
SYGNAŁY - KINO WPĘDZA W NAŁÓG
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Czy papierosy pojawiają się na filmach przypadkiem? Badania opublikowane w najnowszym piśmie The Lancet dowodzą, że gwiazdy kina, które palą na filmie, sprawiają, że ich młodzi wielbiciele również sięgają po papierosa. Koncerny tytoniowe starają się, ...
SYGNAŁY - EUROPEJSKI ROK JĘZYKÓW
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 2001
Przystępując do Unii, nie można zapomnieć języka (obcego) w gębie... Rozpoczęte w lutym 2001 roku obchody Europejskiego Roku Języków są wspólną inicjatywą Rady Europy i Unii Europejskiej, patronuje im również UNESCO. Instytucje te chcą przekonać, że ...
Z UFO W ZAŚWIATY
BOGUSŁAW HABRAT HELENA BARAN-FURGA KARINA CHMIELEWSKA Marzec 2001
Małe, kolorowe pastylki, podobne do witamin lub innych leków tak coraz częściej wyglądają narkotyki. Nigdy dokładnie nie wiadomo, co zawierają, ponieważ producenci wciąż tworzą nowe kompozycje, poszukując specyfików tańszych, działających dłużej, bardziej ...
GEN NIEZGODY
PIOTR KOSSOBUDZKI Marzec 2001
Dawno już minęły czasy, gdy z inżynierią genetyczną mieli do czynienia tylko naukowcy. Produkty ich pracy opuściły mury laboratoriów - możemy się z nimi zetknąć nawet podczas codziennych zakupów. Genetyka wkracza do wszystkich sfer życia; medycyna, ...
STOJĄC NA WŁASNYM SKRZYDLE
JOANNA KOMOROWSKA Marzec 2001
Każdemu z nas zdarzają się olśnienia: aha! Wiem, jak to zrobić! Okazuje się, że zwierzęta też potrafią rozwiązywać problemy tą metodą. Pewnego popołudnia 1860 roku chemik August Friedrich Kekulé von Stradonitz, drzemiąc przy kominku, śledził ruchy wyimaginowanych ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - O LUBIESZEWIE, STAROGARDZIE, WARCISŁAWIE I GDAŃSKU
JAN MIODEK Marzec 2001
Lektura pierwszych stron książki prof. Teresy Grzybkowskiej pt. "Gdańsk" (ze znanej serii "A to Polska właśnie" wrocławskiego Wydawnictwa Dolnośląskiego) przyniosła tak obfite żniwo onomastyczne (nazewnicze), że postanowiłem mu poświęcić ...
ZWALI TEGO BAŁWANA MARZANNA
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Marzec 2001
Dziś pierwszy dzień wiosny to "Dzień Wagarowicza". Przez wieki niszczono w tym dniu Marzannę, symbol zimy i śmierci. Bywa, że już na przełomie lutego i marca różne znaki na niebie i ziemi zapowiadają nadejście wiosny. Nam wydaje się, że nie ...
NOBEL DLA POKOJU
SERGIUSZ SIDOROWICZ Marzec 2001
Nagroda pokojowa jest nagrodą szczególną. Kryje w sobie wiele zagadek, a jedną z nich jest to, dlaczego Alfred Nobel w ogóle zdecydował się ją ustanowić. Chemia, fizyka, medycyna to były dziedziny, w których Alfred Nobel się specjalizował. Literatura ...
SZCZYPTA SOLI - PIĄTEK TRZYNASTEGO
X.RUT Marzec 2001
W 400-letnim cyklu kalendarza gregoriańskiego mieści się 146 097 dni; liczba ta jest podzielna przez 7; w każdym więc cyklu ten sam dzień (licząc kolejno od początku cyklu) przypada w ten sam dzień tygodnia. Jednakże liczba miesięcy zawartych w cyklu ...
PATRZĘ NA POCZYNANIA GENETYKÓW Z PEWNYM NIEPOKOJEM
LESZEK KOŁAKOWSKI Marzec 2001
Przyznaję, że patrzę na poczynania genetyków i biotechnologów z pewnym niepokojem. Nie chciałbym oczywiście znaleźć się w pozycji obskuranta, który boi się wszystkiego, co nowe. Kiedyś zaczyna się jednak opór, poczucie, że pewne działania mogą być niebezpieczne. Nie ...
SYGNAŁY - CO ZABIŁO OSKARA WILDE`A?
PIOTR KOSSOBUDZKI Luty 2001
W setną rocznicę śmierci irlandzkiego pisarza lekarze twierdzą, że poznali prawdziwą przyczynę jego zgonu. W oficjalnych biografiach autora "Portretu Doriana Graya" znajdziemy stwierdzenie, że zmarł on 30 listopada 1900 roku z powodu zapalenia ...
TELE PRACA
BOGDAN MIŚ Luty 2001
Podporządkowanie się dyscyplinie pracy, a szczególnie punktualne przybycie do miejsca jej wykonywania, jest dla wielu pracowników bardzo trudne. Odległość od miejsca zatrudnienia, często przekraczająca 100 km, zatłoczona komunikacja publiczna, korki ...
TELE PRACA
BOGDAN MIŚ Luty 2001
Podporządkowanie się dyscyplinie pracy, a szczególnie punktualne przybycie do miejsca jej wykonywania, jest dla wielu pracowników bardzo trudne. Odległość od miejsca zatrudnienia, często przekraczająca 100 km, zatłoczona komunikacja publiczna, korki ...
ŚWIAT MEMÓW
MIRA MONTANA CZARNAWSKA Luty 2001
Nasze umysły są doskonałym siedliskiem memów. Czym są owe memy? Wszystkim, czego uczymy się przez naśladownictwo. Teoria memów każe inaczej spojrzeć na człowieka i kulturę, podważając to, co zwykliśmy o sobie sądzić. Wszystko zaczęło się od biologii. ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - NIERUCHOMIEJĄCE KOŃCÓWKI
JAN MIODEK Luty 2001
W jednym z numerów Polityki znalazłem aż trzy fragmenty potrzebne mi do napisania dzisiejszego artykułu o ewolucji czasu przeszłego złożonego w języku polskim. I tak Krzysztof Pomian przytoczył słowa Ignacego Krasickiego z roku 1765: "Tego gdym ...
JAK WIELE MOŻNA PRZETŁUMACZYĆ?
PAWEŁ RUTKOWSKI Luty 2001
Czytając książkę przełożoną z języka obcego, nie zdajemy sobie sprawy, ile wysiłku włożył tłumacz w ukazanie przedstawionego w niej świata takim, jakim opisał go autor. Tłumacze powtarzają często, iż nie można nauczyć się języka obcego na tyle dobrze, ...
TWÓRCY, KTÓRYCH TRZEBA ZNAĆ
BARBARA RISS Luty 2001
Nie ma na świecie nagrody bardziej prestiżowej oraz przynoszącej laureatowi więcej sławy i pieniędzy niż Nagroda Nobla w dziedzinie literatury. Otrzymało ją 97 twórców pochodzących z ponad trzydziestu krajów, piszących w 22 językach. Cztery razy to wyróżnienie ...
SYGNAŁY - PREHISTORYCZNA PUŁAPKA NA RYBY
MARIA SUPRANOWICZ Luty 2001
Na długo przed konkwistą mieszkańcy północno-wschodniej Boliwii wznieśli wielką budowlę hydrotechniczną. Clark Erickson, archeolog z University of Pennsylvania w Filadelfii (USA), uważa, że zygzakowata sieć ziemnych wałów o wysokości 0.5 m, szerokości ...
SYGNAŁY - CZY NOE PŁYWAŁ PO MORZU CZARNYM?
MIROSŁAW RUTKOWSKI Luty 2001
Odkrywca "Titanica" poszukuje pod wodą dowodów biblijnego kataklizmu. Opublikowanie w zeszłym roku pracy W. Ryana i W. Pitmana, dwóch geologów z Columbia University, którzy umieścili biblijny potop w basenie Morza Czarnego, wywołało poruszenie ...
SYGNAŁY - W MEZOPOTAMSKIEJ BUDOWLI
DB Luty 2001
W Tell Arbid (północno-wschodnia Syria) polscy archeolodzy odsłaniają kolejne fragmenty rozległej mezopotamskiej budowli sprzed 4.5 tys. lat. Budynek z cegły mułowej mierzył co najmniej 15x15 m i pełnił nieznane dotąd funkcje. Budowla została ostatecznie ...
ETYKA NA CO DZIEŃ - OBYWATEL NA GAPĘ
PAWEŁ ŁUKÓW Styczeń 2001
Nadszedł czas płacenia podatków. Kolejny raz wpatrujemy się w rubryki formularzy PIT, a przez głowę przelatuje nam myśl: może udałoby się zapłacić choć trochę mniejszy podatek? Może warto chociaż odrobinę oszukać państwo? Najbardziej racjonalną osobą ...
WAMPIRY
ŁUKASZ MAURYCY STANASZEK Styczeń 2001
Archeolodzy badający cmentarzyska znajdują niekiedy zagadkowe groby. Niezwykłe pozy zmarłych, brak niektórych części ciała - np. głowy - czy przebicie klatki piersiowej ostrym przedmiotem są niemymi świadectwami praktyk mających ochronić ludzi przed ...
ROZUMNY CZY WYPROSTOWANY?
ANDRZEJ BOMIRSKI Styczeń 2001
Kto był naszym przodkiem? Czy jesteśmy małpoludami? Odpowiedzi na te pytania kryją wykopaliska i nasze DNA. W 1859 roku Karol Darwin opublikował swoje wiekopomne dzieło "O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego", w którym przedstawiał ...
NOBILITACJA EKONOMISTÓW
ANNA BĄKIEWICZ Styczeń 2001
Nagrody Nobla przyznano po raz pierwszy w rocznicę śmierci fundatora, w 1901 roku.W testamencie Alfred Nobel nie wspomniał jednak o nagrodzie dla ekonomistów. Nagroda Nobla w dziedzinie ekonomii to najbardziej prestiżowe wyróżnienie przyznawane przez ...
OPERACJA STODOŁA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Styczeń 2001
Kosztem 400 000 marek przeprowadzono w Niemczech zakrojone na szeroką skalę naukowe badania różdżkarstwa. Był to najobszerniejszy, i najbardziej szczegółowy program badawczy ze wszystkich dotychczas wykonanych w tej dziedzinie. Co przyniósł? Badania ...
SYGNAŁY - FIZYKA NA SCENIE
ANDRZEJ GORZYM Styczeń 2001
Co zrobić, by fizyka była rozumiana przez społeczeństwo? Uczyć jej w szkołach - ale lepiej niż do tej pory. W pierwszych dniach listopada ubiegłego roku w Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek CERN w Genewie królowała fizyka. I nie byłoby w tym ...
GOLD, CZYLI ZŁOTO
KATARZYNA STANIEWSKA Styczeń 2001
Czy miło byłoby dostać jakiś drobny prezent ze złota? Na pewno wielu Czytelników, a zwłaszcza Czytelniczek, ucieszyłoby się z takiego upominku. Ten cenny szlachetny kruszec przyciągał uwagę ludzi już kilka tysięcy lat temu. W szczególny sposób złoto ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - REICH-RANICKI, NIEMEN-WYDRZYCKI, CURIE-SKŁODOWSKA
JAN MIODEK Styczeń 2001
W fascynującej książce Marcela Reicha-Ranickiego, papieża niemieckiej krytyki literackiej - jak go nazywają, zatytułowanej "Moje życie" (w tłum. Jana Koprowskiego i Michała Misiornego) znajduje się znamienny fragment, doskonale odsłaniający ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - MIŁOSZOWE RANLIWE CIAŁO
JAN MIODEK Grudzień 2000
Odmianą języka, która słowotwórczymi pomysłami powinna się dosłownie skrzyć, jest styl artystyczny, szczególnie zaś - poezja. Czytam w Tygodniku Powszechnym nowe wiersze Czesława Miłosza. W jednym z nich, zatytułowanym "Ogrodnik", znajduję ...
SYGNAŁY - TAKI PEJZAŻ...
DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA Grudzień 2000
Na dworze słota, szaruga i zimno, a w Muzeum Narodowym można obejrzeć pejzaże pełne ciepła i piękna. Wystawę, ponad 200 obrazów, otwierają płótna Bernarda Bellotta zwanego Canalettem, artysty sprowadzonego na dwór króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, ...
SYGNAŁY - KOMU UFAMY?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Grudzień 2000
Naukowcy najbardziej wiarygodni, politycy i działacze związkowi najmniej. Na czele listy zawodów obdarzanych przez nas największym zaufaniem są naukowcy, pielęgniarki i nauczyciele. Dobre opinie o naukowcach są zrozumiałe: nauka cieszy się społecznym ...
HUMANIŚCI I NAUKA XX WIEKU
MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 2000
Sto lat temu tak oto pisano o nadchodzącym wieku: "patrzymy i mówimy o tym wieku dwudziestym, jakby on skądciś z nieba miał nam spaść, już gotowy, ogromne przynieść nam niespodzianki i największe nasze spełnić marzenia. A tymczasem, on będzie takim, ...
ONI JUŻ WIEDZĄ, CO MY KUPIMY
RAFAŁ RIEDEL Grudzień 2000
Czy podczas przedświątecznych zakupów w ulubionym centrum handlowym towarzyszą nam jedynie radosne odczucia? A może czujemy się manipulowani? Specjaliści od marketingu i psychologii mogą wiele powiedzieć o organizacji supermarketów i hipermarketów. W ...
WIARA CZYNI CUDA
JACEK TYCZKOWSKI Grudzień 2000
Homeopatia cieszy się coraz większą popularnością. Czy istnieją jakiekolwiek naukowe podstawy działania preparatów homeopatycznych, którym wielu ludzi ufa bardziej niż racjonalnej współczesnej farmakologii, chętnie powierzając im swe zdrowie i życie? Historia ...
FIZYKA STANU WOJENNEGO
ŁUKASZ A. TURSKI Grudzień 2000
Co wspólnego mają gazy łzawiące z perfumami? Dlaczego strumień wystrzelony z armatki wodnej rozlatuje się na krople? Czy każde uderzenie pałką policyjną jest równie dotkliwe? 13 grudnia 1981 roku wprowadzono w Polsce stan wojenny. To dramatyczne wydarzenie ...
SZCZYPTA SOLI - SKĄD SIĘ WZIĘŁA SZCZYPTA SOLI?
X.RUT Grudzień 2000
W "Historii naturalnej" Pliniusza Starszego można przeczytać o tym, jak Gnejusz Pompejusz znalazł w komnacie pokonanego króla Pontu, Mitrydatesa VI, prywatny notatnik, a w nim - przepis na uniwersalną odtrutkę: dwa orzechy włoskie, tyleż fig ...
ETYKA NA CO DZIEŃ - PARADOKS PRZYZWOITOŚCI
PAWEŁ ŁUKÓW Grudzień 2000
W cyklu artykułów pod tym hasłem wspólnie zastanawiamy się nad problemami moralnymi, z którymi stykamy się wszyscy. Teraz pomyślmy o zasadzie przyzwoitości - wydawałoby się, tak bardzo jednoznacznej. W większości społeczeństw kultury zachodniej obowiązuje ...
ADAM I 44
MARIA CZEPPE Grudzień 2000
Na długie lata Adam Mickiewicz zatrudnił wyobraźnię polonistów i miłośników poezji, umieszczając w III części "Dziadów" liczbę 44. Pokolenia starają się odgadnąć znaczenie tajemniczej liczby. Badacze interpretowali liczbę 44 jako datę lub ...
SYGNAŁY - NA RATUNEK JĘZYKOM
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 2000
Od września dzieci na Kaszubach mają elementarz w swoim rodzimym języku. Językoznawcy biją na alarm: w XXI wieku może zniknąć nawet 90% z 6-7 tys. języków, jakimi dziś mówi 6 mld ludzi na świecie. Najbardziej zagrożone są języki mające małą liczbę użytkowników, ...
OCALIĆ AFRYKĘ
ANDRZEJ PIASEK Listopad 2000
Nadal nie ma szczepionki ani leku skutecznie niszczącego wirusa HIV. Nic też nie zapowiada w najbliższym czasie przełomu. Cały wysiłek trzeba więc skupić na doskonaleniu stosowanej obecnie terapii. Nieprzypadkowo na miejsce tegorocznej XIII Światowej ...
Z PROCHU POWSTAŁEŚ...
SERGIUSZ SIDOROWICZ Listopad 2000
Jak wygląda cmentarz? Każdy odwiedza groby, więc odpowiedź nie jest trudna. Kamienne nagrobki, krzyże, nastrój powagi i smutku. Nie wszędzie jednak miejsca pochówku przypominają nasze cmentarze. Są na świecie miejsca wiecznego spoczynku chrześcijan, ...
TE WSPANIAŁE GROBOWCE
JADWIGA IWASZCZUK Listopad 2000
Z opisów archeologów i etnologów znana jest ogromna różnorodność grobów. Ich kształty najogólniej wiążą się z kulturą i wierzeniami danego plemienia czy ludu oraz wynikającymi z nich sposobami chowania zmarłych. W historii ludzkości znane są pochówki ...
ZMIERZCH EXPO?
PIOTR KOSSOBUDZKI Listopad 2000
Tegoroczna wystawa światowa w Hanowerze miała przyćmić wszystkie poprzednie. Dlaczego więc przyniosła straty sięgające miliarda marek? Motto Expo 2000 w Hanowerze brzmiało: "Człowiek-Natura-Technika - powstaje nowy świat". Obrazuje ono doskonale ...
KOŚCIÓŁ KOPTYJSKI
IZA ELŻBIETA SMOLIŃSKA Listopad 2000
Początki chrześcijaństwa w Egipcie datuje się na okres działalności ewangelicznej świętego Marka. Prawdopodobnie około 40 roku założył on w Aleksandrii pierwszą na tych terenach wspólnotę wyznawców Chrystusa. Kilka wieków później religia Koptów sięgała ...
SZCZYPTA SOLI - CHYŻY PIES
X.RUT Listopad 2000
Na przełomie V i IV wieku p.n.e. w Atenach, opodal wzgórza Likabetu, tuż koło bram miasta, mieścił się zdobny w posąg Heraklesa gimnazjon Chyżego Psa (Kynosarges), w którym nauczał Antystenes, syn Antystenesa, Ateńczyk, wierny uczeń Sokratesa. To on ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - GDZIE PAN NAZBIERAŁ TYLE MAŚLAKA?
JAN MIODEK Listopad 2000
Wysłuchałem niedawno w telewizji dramatycznej relacji o zatruciu pewnego akwenu w Polsce. Jeden z narratorów sugestywnie opowiadał, jak "zdechły węgorz sam wypływał na powierzchnię wody", a inni uściślili, że "tak samo leszcz, sum, karp, ...
ETYKA NA CO DZIEŃ - ZAUFANIE
PAWEŁ ŁUKÓW Październik 2000
Dlaczego ohyda moralna przestępcy nie stanowi wystarczającego powodu do odmowy jego obrony? We wszystkich kulturach istnieją zawody służące ochronie fundamentalnej wartości członkostwa we wspólnocie moralnej. W społeczeństwach takich jak nasze dobrem ...
TACY PREZYDENCI, JAKI NARÓD
KRZYSZTOF JANICKI Październik 2000
Prezydent to głowa państwa będącego republiką. Nie w każdej republice są jednak prezydenci. I nie każda republika z prezydentem na czele ma cokolwiek wspólnego z demokracją. Prezydentem nazywa się głowę państwa będącego republiką, rzadziej określa się ...
NAUK PRZEMOŻNYCH PERŁA
JOLANTA HERIAN-ŚLUSARSKA Październik 2000
W 1993 roku do krakowskiej wszechnicy powróciły odłączone 50 lat temu wydziały medyczne i dziś jest to jedyny w Polsce uniwersytet kształcący lekarzy. Ale nie tylko w ten sposób łączy się tradycję z nowoczesnością w tej najstarszej polskiej uczelni. Inauguracja ...
SYGNAŁY - KOBIETY NIE CHCĄ MIĘŚNIAKÓW
PIOTR KOSSOBUDZKI Październik 2000
Dobra wiadomość dla przeciwników spędzania całych dni na siłowni. Badania przeprowadzone wśród studentów w USA, Austrii i Francji wykazały, że chcieliby oni być znacznie lepiej umięśnieni, niż są w rzeczywistości. Wprawdzie na uniwersytetach rzadko ...
ODKRYWANIE PRZEZNACZENIA
JÓZEF DULAK Październik 2000
Niedługo lekarze i pracodawcy dzięki technice PCR mogą uzyskać nieograniczony wgląd w nasze predyspozycje i obciążenia genetyczne. Lekarz pobiera kroplę krwi z palca i rozprowadza ją na pasku bibuły. Bibułę umieszcza w szczelinie małego urządzenia i ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - WEGETARIAN? LEPIEJ WEGETARIANÓW?
JAN MIODEK Październik 2000
W opublikowanym w WiŻ w zeszłym roku bardzo ciekawym artykule o Uniwersytecie w Oksfordzie pojawiło się zdanie: "Studenci mogą się przyłączyć do Oksfordzkich Wegetarian" dopełniaczem liczby mnogiej wegetarian, urobionym od rzeczownika wegetarianin. ...
SZTUKA NA PODIUM
AGATA GRABOWSKA Wrzesień 2000
Złoto za tom poezji, srebro za rzeźbę, brąz za powieść... W latach 1912-1948 kolejnych igrzyskach olimpijskich artyści walczyli o medale na równize sportowcami. Dziś jest inaczej. Odkrycie ruin Olimpii przez niemieckich archeologów pod koniec ubiegłego ...
SYGNAŁY - NIE JESTEŚMY BEZPIECZNI
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Wrzesień 2000
Polacy czują się zagrożeni. Czy dla skutecznego zwalczania przestępczości należy zaostrzyć kary? Od początku lat dziewięćdziesiątych zdecydowana większość badanych (70%) postrzega Polskę jako kraj, w którym nie żyje się bezpiecznie. A jeszcze w roku ...
SYGNAŁY - WIĘCEJ MINUSÓW NIŻ PLUSÓW
MARIA SUPRANOWICZ Wrzesień 2000
Po roku reformowania edukacji widać więcej jej wad niż zalet. Z przeprowadzonego w czerwcu przez CBOS sondażu wynika, że zaledwie 9% ankietowanych ocenia wprowadzaną reformę pozytywnie. Wśród zalet wymieniano przede wszystkim zmiany w programach i sposobie ...
O AUTENTYCZNYM I FAŁSZYWYM MAZURZENIU
JAN MIODEK Wrzesień 2000
Kiedy przed paroma laty byłem konsultantem językowym przedstawienia Krakowiaków i Górali w Operze Wrocławskiej (w reżyserii Krzysztofa Kolbergera), największej mojej czujności wymagał sposób wymawiania przez aktorów form typu krzak, przyjaciel, trzeba, ...
ETYKA NA CO DZIEŃ - KÓŁKO Z ZAPADKĄ
PAWEŁ ŁUKÓW Wrzesień 2000
Z chwilą osiągnięcia pewnej wrażliwości moralnej i zdolności realizowania dobra - nie ma odwrotu.Nie możemy zgodzić się na "mniejsze dobro", gdyż sama zgoda byłaby złem. Niezależnie od doskonałości cywilizacji technologicznej i sukcesów w ...
ALFRED NOBEL I JEGO NAGRODY
ANNA BĄKIEWICZ Wrzesień 2000
Szwedzki wynalazca, przemysłowiec i humanista Alfred Nobel zobowiązał spadkobierców do przyznawania corocznie nagród twórcom najważniejszych osiągnięć w dziedzinie fizyki, chemii, literatury, medycyny lub fizjologii oraz tym, którzy uczynili najwięcej ...
SYGNAŁY - CMENTARZ NA KSIĘŻYCU?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI Sierpień 2000
Amerykańska firma Celestis oferuje klientom pochówek na Srebrnym Globie. Za 12.5 tys. dolarów już w przyszłym roku będzie można pochować się lub kogoś na Księżycu. Zapewnia o tym firma Celestis, prowadząca zaawansowane rozmowy z największym komercyjnym ...
SYGNAŁY - CHIŃCZYCY I ARCHEOLOGIA
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 2000
Władze Chin coraz więcej uwagi poświęcają badaniom archeologicznym. Chiny, na których terenie powstała jedna z czterech najstarszych cywilizacji świata (oprócz mezopotamskiej, egipskiej i indyjskiej), nie mogą pochwalić się tak wieloma znaczącymi odkryciami ...
SYGNAŁY - EXPO 2000 - BOCIANY, ŻUBRY I BOLESŁAW CHROBRY
PIOTR KOSSOBUDZKI Sierpień 2000
Drewniane chaty, białowieskie żubry i żupy solne atrakcją polskiego pawilonu. Na Expo 2000 - ostatnią wystawę światową w tym stuleciu - ściągają do Hanoweru tysiące zwiedzających. Wielu z nich także do polskiego pawilonu. Kontrowersyjny pomysł, aby ...
W BIBLIJNEJ BETSAIDZIE
PRZEMYSŁAW NOWOGÓRSKI Sierpień 2000
"Potem przyszli do Betsaidy. Tam przyprowadzili Mu niewidomego i prosili, żeby się go dotknął". Ewangelia św. Marka 8,22.1 Położenie Betsaidy Tam, gdzie wedle Ewangelii Chrystus uzdrowił niewidomego i dokonał cudownego nakarmienia tłumów ...
W CIENIU WULKANU
STANISŁAW IWANISZEWSKI Sierpień 2000
Popocatépetl, od niedawna uaktywniony wulkan, stale zagraża meksykańskim wieśniakom mieszkającym na jego stokach w małych wioskach. Życie w cieniu tej stale dymiącej góry sprawiło, że postanowili się z nią "zaprzyjaźnić". Wszystko zaczęło ...
TYTUŁOMANIA
MONIKA ZAŚKO-ZIELIŃSKA Sierpień 2000
Każdy, kto chce napisać coś na temat języka popularyzacji nauki, ma świadomość, że jego sytuacja jest bardzo trudna. To tak, jakby jeden z najbardziej znanych współczesnych iluzjonistów, David Copperfield, zamiast demonstrować swoje umiejętności, zaczął ...
NAUKOWIEC Z DUSZĄ ROMANTYKA
MICHAŁ MIŚ Sierpień 2000
Perfekcyjna znajomość komputera jest podstawową umiejętnością każdego automatyka. Prawdziwe wyzwanie stanowi jednak zmuszenie maszyny, aby dostosowała się do wymagań użytkownika. To właśnie stara się robić prof. Zdzisław Kowalczuk - laureat "Polskiego ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - KRĘTEK BLADY CZY KRĘTKA BLADA?
JAN MIODEK Sierpień 2000
Problemy językowe pojawiają się przy wyrazach rzadko używanych Z listu studentki biologii Uniwersytetu Wrocławskiego: "Problemem, który nurtuje mnie od dłuższego czasu, jest ustalenie rodzaju gramatycznego liczby pojedynczej jednego z gatunków ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - W ODDZIALE - NA ODDZIALE
JAN MIODEK Lipiec 2000
Często spotykamy się z przejawami hiperpoprawności. Żaliła mi się już niejedna pracownica administracji uniwersyteckiej, że wielu pracowników naukowych ze świętym oburzeniem na twarzy zamienia formuły typu pracuje na uniwersytecie, wykłada na uniwersytecie ...
SYGNAŁY - ZAGINIONE ŚWIĄTYNIE
BZ Lipiec 2000
Polscy archeolodzy dokonali sensacyjnego odkrycia w Sudanie. Między III a IV kataraktą na Nilu znaleziony został duży zespół kultowy położony na obydwu brzegach rzeki, miasto i cmentarzysko z czasów panowania królestwa Kusz (X wiek p.n.e.-IV wiek n.e.). ...
AKTYWNE SŁOŃCE
KRZYSZTOF MAŚLANKA Lipiec 2000
Co przyniesie obecne maksimum aktywności Słońca? Spadek wartości złotówki? Niepokoje społeczne? A może krach na giełdach? Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, by winić o to naszą gwiazdę. Nasze Słońce niewielka, typowa gwiazda barwy żółtej hojnie ...
SYGNAŁY - PORNOGRAFIA NA CENZUROWANYM
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 2000
Świerszczyki zbyt łatwo dostępne Pornografia wzbudziła u nas ostatnio falę gorących dyskusji. Sejm uchwalił całkowity zakaz produkcji i rozpowszechniania pornografii, jednak nie podpisał jej prezydent. Ankieterzy CBOS-u zadali Polakom pytania dotyczące ...
NA TROPACH FUNDAMENTALIZMU
SERGIUSZ SIDOROWICZ Lipiec 2000
Przy okazji transmisji telewizyjnych z krajów muzułmańskich kamerzyści z upodobaniem pokazują grupę wymachujących bronią brodatych mężczyzn, krzyczących "Allah? akbar! Allah? akbar!" "Bóg jest najwyższy!" Kiwamy głową: fundamentaliści. Zjawisko ...
PLECAK POWIE CI KIM JESTEM
KRZYSZTOF JANICKI Lipiec 2000
Popularność plecaka, zwłaszcza wśród młodzieży, stała się tak powszechna, że traktowany jest niemal jak część codziennej garderoby, którą na dodatek dość prostymi, domowymi sposobami można zależności od gustów i upodobań niemal dowolnie stylizować. Plecak ...
ŚWIĘTA KROWA
TOMASZ MAZUR Lipiec 2000
Spacerująca po ulicach krowa jest dla turystów ostatecznym sygnałem potwierdzającym przybycie do Indii. Z czasem jej wszechobecność staje się zjawiskiem całkowicie normalnym. Godzimy się z jej pierwszeństwem w ruchu drogowym, ustępujemy miejsca na chodniku, ...
CHOPIN ŻYJE
MARTA GÓRNICKA Czerwiec 2000
Fin de siecle mija przy akompaniamencie muzyki Chopina. Możemy go usłyszeć nie tylko w klasycznym stylu, znamy go także ze świetnych wykonań na nowoczesnych instrumentach, o których kompozytorowi nawet się nie śniło, z opracowań jazzowych. O Chopinie ...
SYGNAŁY - GDZIE STUDIOWAĆ?
MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 2000
W kwietniu ogłoszono ranking najlepszych polskich uczelni. Od dawna wiadomo, że ukończenie uczelni powszechnie uznawanej za bardzo dobrą pozwala jej absolwentom śmielej poszukiwać pracy. Jakie szkoły zostały uznane za najlepsze w ogólnopolskim Rankingu ...
SYGNAŁY - WSZYSTKIM PO RÓWNO
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000
Coraz więcej Polaków jest przeciwnych rosnącemu zróżnicowaniu zarobków i rozwarstwieniu społecznemu. Polacy są niemal powszechnie (81%) przekonani o tym, że aby osiągnąć w naszym kraju dobrobyt, należy wysoko wynagradzać tych, który dobrze pracują. ...
DINOZAURY JAK ŻYWE
KAROL SABATH Czerwiec 2000
Przyrodniczy serial o życiu dinozaurów pt. "Wędrówki z dinozaurami" kosztował prawie 10 mln dolarów. Jest to pierwszy film o dinozaurach oparty na wynikach badań naukowych i przedstawiający mezozoiczne zwierzęta w ich własnym świecie. Pierwszy ...
KOWALSKI PRZECIWKO POLSCE
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 2000
Od czasu, gdy Polska w 1993 roku ratyfikowała "Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności", lawinowo rośnie liczba skarg wnoszonych przez Polaków przeciwko swemu państwu. W zeszłym roku nasi rodacy nadesłali do Trybunału Praw ...
TAMAGOTCHI I FURBY
MICHAŁ MIŚ Czerwiec 2000
Gdy pojawiają się zabawki, w które producenci postanowili tchnąć namiastkę życia, dzieciom - na chwilę - przestaje wystarczać miłe ciepło pluszowego misia i nawet najładniejsze lalki. Elektroniczne zabawki zaczęły szturmem zdobywać serca dzieci na początku ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - ADAPTACJA I DEZADAPTACJA
JAN MIODEK Czerwiec 2000
W dzieje każdego języka wpisana jest historia zapożyczeń wyrazowych, które do niego weszły i poddały się procesowi fonetycznej, pisownianej, słowotwórczej i fleksyjnej adaptacji. Jakże całkowitemu przystosowaniu uległo np. słowo rynek. Przyszło ono ...
CYFROWA SZKOŁA PRZETRWANIA
ZBIGNIEW POLAŃSKI Czerwiec 2000
Blisko połowa Polaków to tak zwani analfabeci funkcjonalni, ludzie umiejący czytać, lecz nie rozumiejący czytanych treści. Czy dadzą sobie radę w nowym cyfrowym świecie, wymagającym precyzyjnego myślenia i używania coraz to nowych skomplikowanych kodów? Dawniej ...
CYFROWA SZKOŁA PRZETRWANIA
ZBIGNIEW POLAŃSKI Czerwiec 2000
Blisko połowa Polaków to tak zwani analfabeci funkcjonalni, ludzie umiejący czytać, lecz nie rozumiejący czytanych treści. Czy dadzą sobie radę w nowym cyfrowym świecie, wymagającym precyzyjnego myślenia i używania coraz to nowych skomplikowanych kodów? Dawniej ...
INTERNET - SOKRATES W PŁOCKU
BOGDAN MIŚ Czerwiec 2000
Jest w Płocku szkoła szczególna - taka, której temu niezbyt wielkiemu miastu mogą pozazdrościć metropolie. Mowa o liceum im. Władysława Jagiełły. Buszując - jak to mam w zwyczaju - po Sieci, natknąłem się niedawno na jej witryny i przyznam, że dała mi ...
LALA I MIŚ
TERESA LEWIŃSKA Czerwiec 2000
Jednymi z najpopularniejszych zabawek są lalka i miś. Towarzyszą nam w dzieciństwie, dzielą z nami radości i smutki i wystarczy się tylko do nich przytulić, aby nie czuć się samotnym i zagubionym. Może dlatego gdy jesteśmy już dorośli, często nie możemy ...
ONIEMIEĆ Z ZACHWYTU
KRZYSZTOF JANICKI Maj 2000
Na wystawie światowej każdy kraj stara się pokazać to, co jest jego największym osiągnięciem,z czego jest dumny, co chciałby, aby wszyscy mogli podziwiać. Zaszokować świat miały telegraf i kolorowy telewizor, Pałac Kryształowy w Londynie i wieża Eiffla. ...
TAJEMNICA JOANNY D`ARC
JERZY BESALA Maj 2000
Rodacy uznali ją za "heretyczkę, odszczepieńca, bałwochwalczynię", Anglicy ku uciesze tłumów włożyli na głowę mitrę z tym napisem i spalili na stosie. Dla potomnych stała się symbolem patriotyzmu. Uczynili z niej świętą. W 1337 roku wybuchła ...
SYGNAŁY - WIWAT OTTON III
JACEK WRZESIŃSKI Maj 2000
1000 lat temu cesarz Otton III pokonał drogę z Ostrowa Lednickiego do Gniezna, pielgrzymując do grobu świętego Wojciecha. W czerwcu wyruszy orszak, aby przejść tę samą trasę. W czerwcu nad Jeziorem Lednickim stanie obóz, a w namiotach zamieszka około ...
JAKA BĘDZIE NOWA MATURA?
WŁODZIMIERZ ZIELICZ Maj 2000
Wielu uczniów klasy drugiej szkół średnich zaczyna wpadać w popłoch. W 2002 roku przyjdzie im zdawać maturę w nowym kształcie i według nowych zasad. Zdaniem nauczyciela matematyki i fizyki jednego z warszawskich liceów - nie ma powodów do obaw. Od sześciu ...
SKARBY WAWELU
MAGDALENA PIWOCKA DARIUSZ NOWACKI Maj 2000
Od wieków sylweta Wawelu symbolizuje potęgę dawnej Polski, utrwaloną w monumentalnej architekturze zamku i katedry. Ich historię obrazuje wystawa najpiękniejszych dzieł sztuki związanych z dawną stolicą Rzeczypospolitej. Bez wątpienia jedną z najważniejszych ...
PISARZ ZAANGAŻOWANY
BARBARA RISS Maj 2000
Günter Grass stał się Polakom szczególnie bliski ze względu na kaszubskie korzenie, do których chętnie się przyznaje, i fakt, że akcja wielu jego książek rozgrywa się w Gdańsku. Dla Europy lat sześćdziesiątych Grass stał się symbolem rozrachunku Niemców ...
SYGNAŁY - BIZNESMENI O SIECI
MICHAŁ MIŚ Maj 2000
Menedżerowie z Europy Centralnej przewidują, że w ciągu najbliższych kilku lat Internet zdominuje komunikację w biznesie. Według badań dotyczących znaczenia Internetu w biznesie, które zostały przeprowadzone przez agencję Hauska & Fleishmann-Hillard ...
SYGNAŁY - BARDZIEJ WRAŻLIWI CZY UCIĄŻLIWI?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Maj 2000
Około 780 tys. Polaków, czyli mniej więcej co pięćdziesiąty z nas, leczy się w przychodniach lub szpitalach psychiatrycznych. Jaki jest nasz stosunek do chorych psychicznie? Niemal powszechnie sądzi się, że chorzy psychicznie to osoby częściej niż inne ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - CH - H, RZ - Ż
JAN MIODEK Maj 2000
Z listu pana Lubomira Horyla z Kędzierzyna-Koźla: "W jednej ze swych książek napisał Pan, że - pod wpływem języków ruskich - w fonetyce ludzi z kresów wschodnich utrzymuje się różnica między dźwięcznym h (wataha, wahadło, błahy, Sapieha) a bezdźwięcznym ...
PO CO SYLLABUSY?
DOMINIK MYTKOWSKI Kwiecień 2000
Nazwa syllabus coraz częściej pojawia się wraz z hasłem reforma oświaty. Czym są syllabusy? Wprowadzana od 1998 roku reforma oświaty daje szkołom swobodę tworzenia programów nauczania oraz systemów oceny swoich uczniów. Ministerstwo Edukacji Narodowej ...
SYGNAŁY - WENUS SPOD SANDOMIERZA
JAN FIEDORCZUK Kwiecień 2000
Figurka kobiety, znaleziona koło Sandomierza, liczy około 15 tys. lat. W Wilczycach (województwo świętokrzyskie) ekipa Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w czasie dwóch sezonów badań wykopaliskowych odkryła niezwykle cenne zabytki. Wśród około ...
SYGNAŁY - SZANSA NA MIŁOŚĆ
GRZEGORZ NALEPA Kwiecień 2000
Wyżsi mężczyźni mają więcej potomstwa Jak twierdzi Richard Dawkins, autor Samolubnego genu (Prószyński i S-ka, 1996), żyjemy tylko po to, żeby przekazać następnym pokoleniom jak największą liczbę kopii naszego materiału genetycznego. Jeśli rozprzestrzenianie ...
PRZYZWOITKI DLA BIOFIZYKA
MAGDALENA FIKUS Kwiecień 2000
Nasz organizm nie wytrzymałby nawet krótkotrwałej gorączki, gdyby nie białka opiekuńcze, chroniące komórki przed podwyższoną temperaturą. Profesor Maciej Żylicz całą swoją karierę związał z tymi białkami. Zawdzięczamy mu odkrycie, że białka opiekuńcze, ...
OJCIEC CZY OJCOWIE POLSKI?
PAWEŁ KOŚCIELECKI Kwiecień 2000
Jak powstało nasze państwo? Na to pytanie z całym przekonaniem nie umiemy dziś odpowiedzieć, pomimo setek prac poświęconych początkom Polski. Wciąż pojawiają się nowe hipotezy na ten temat. Przeszło 100 lat po śmierci Mieszka I tak pisał Gall Anonim: ...
PALENIE JUDASZA
ŁUKASZ SMYRSKI Kwiecień 2000
A jeden z Dwunastu, imieniem Judasz, szedł na ich czele i podszedł do Jezusa, aby Go pocałować. Jezus mu rzekł: "Judaszu, pocałunkiem wydajesz Syna Człowieczego?" (Ewangelia według św. Łukasza rozdz. 22, 47-48). Dla chrześcijan wszystkich ...
POMOC MIMO GRANIC
KRZYSZTOF JANICKI Kwiecień 2000
W ubiegłym roku nagrodzona została organizacja Lekarze bez Granic, od wielu lat niosąca pomoc milionom ofiar zbrojnych konfliktów i klęsk żywiołowych. Granice państwowe, uwarunkowania zewnętrzne czy sympatie polityczne nie mogą mieć wpływu na to, kto ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - SAMI PREZYDENCI DOOKOŁA!
JAN MIODEK Kwiecień 2000
Odczucia społeczne wobec wpływu języka angielskiego na współczesną polszczyznę są zdecydowanie negatywne i na ogół zogniskowane na konkretnych nowych jednostkach leksykalnych, takich jak lokaut, leasing, spółka joint venture, diler, marketing, sponsoring ...
ŁYSE JEST PIĘKNE
PAWEŁ WERNICKI Kwiecień 2000
Wymyślne kuracje przeciw łysieniu nie tyle pomagają włosom, co ich właścicielom. Dają poczucie dobrze spełnionego obowiązku w walce o to, by podobać się sobie i innym. Włosy to nitkowate, elastyczne rogowe wytwory naskórka, które porastają skórę ssaków. ...
JAK POWSTAŁA POLSKA?
KATARZYNA STANIEWSKA Kwiecień 2000
Wiele państw europejskich zawdzięcza swe nazwy jakimś grupom plemiennym. Jak jednak od dawnej nazwy ziemi Polan powstało słowo Polska? Ród Piastów pochodził z plemienia Polan. Ich nazwa jest łatwa do objaśnienia - wywodzi się od wyrazu pole, oznaczającego, ...
HATSZEPSUT - KOBIETA FARAON
ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Marzec 2000
To, co się udało dokonać przez trzydzieści lat burzliwego życia królowej Hatszepsut, kobiecie ambitnej i z charakterem, wystarczyłoby na obdzielenie kilku innych faraonów potężnego kraju nad Nilem. Po kilkunastu latach panowania królowa jednak nagle ...
SYGNAŁY - STYPA PO MIDASIE
SMA Marzec 2000
Dzięki analizie chemicznej pozostałości na ściankach zastawy grobowej wiemy już, co jedzono na królewskiej stypie. Króla Midasa znamy z legend obecnie jest słynny również dzięki odkryciom archeologicznym dokonanym w jego grobowcu [patrz: Złoty dotyk ...
SYGNAŁY - DO PRACY - PRZEZ PROTEKCJĘ
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Marzec 2000
Coraz częściej słyszy się, że tylko dobre znajomości mogą zapewnić dobrą pracę. W ciągu ostatnich dziesięciu lat rynek pracy w Polsce bardzo się zmienił, a z nim postawy Polaków wobec kwestii poszukiwania pracy lub jej zmiany. Przeważający odsetek ankietowanych ...
SYGNAŁY - ZŁOTE ŁOPATY
MARIA SUPRANOWICZ Marzec 2000
Rozdano pierwsze nagrody "Złotej Łopaty", promujące osiągnięcia polskich archeologów. Kapituła złożona z przedstawicieli mediów specjalizujących się w popularyzacji nauki (m.in. również z "Wiedzy i Życia" oraz "Świata Nauki") ...
HATSZEPSUT - KOBIETA FARAON
ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Marzec 2000
To, co się udało dokonać przez trzydzieści lat burzliwego życia królowej Hatszepsut, kobiecie ambitnej i z charakterem, wystarczyłoby na obdzielenie kilku innych faraonów potężnego kraju nad Nilem. Po kilkunastu latach panowania królowa jednak nagle ...
KIEDY UCZENI BYLI ROMANTYKAMI
EWA KOCHANOWSKA Marzec 2000
Wielu poetów romantycznych uważało, że poznanie rozumowe jest istotnym, lecz zaledwie pierwszym krokiem na drodze wiodącej ku odkryciu prawdy o istnieniu - znaleźli sojuszników wśród fizyków, matematyków, biologów. Zaryzykować można tezę, że uczonym ...
GDZIE STUDIOWAĆ? - JAPOŃSKA KUŹNIA ELIT
ANNA ZALEWSKA Marzec 2000
W Japonii jest obecnie ponad 500 uniwersytetów, z czego około 400 to uczelnie prywatne. Jeśliby jednak poprosić Japończyka o wskazanie najlepszego, zapewne podałby nazwę państwowego Uniwersytetu Tokijskiego, czyli Tky-daigaku, w skrócie zwykle nazywanego ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - O SUMIENIU I INNYCH HIPERYZMACH
JAN MIODEK Marzec 2000
W Świecie Zofii Josteina Gaardera przetłumaczonym przez Iwonę Zimnicką taki oto dialog prowadzony jest na temat sumienia: Nawet kiedy jesteśmy już dorośli, towarzyszy nam echo moralnych wymagań i uprzedzeń. Tak jakby oczekiwania moralne świata zewnętrznego ...
BOB RZADKO SIĘ MYLI
ANNA BĄKIEWICZ Marzec 2000
Zwykle jesteśmy skłonni przypisywać autorstwo sukcesów i porażek gospodarczych politykom. Pomijamy przy tym twórców teorii ekonomicznych, których prace stanowią podstawę dla ich programów. Przy omawianiu osiągnięć zeszłorocznego laureata Nagrody Nobla ...
CZY ASTRONOMOWIE POTRZEBUJĄ BOGA?
MICHAŁ RÓŻYCZKA Marzec 2000
W naszym kręgu kulturowym drogi myśli religijnej i myśli naukowej rozeszły się na procesie Galileusza. Od tamtej chwili trwał triumfalny pochód nauki, która w naszych czasach sięgnęła krańców Wszechświata. Sięgnęła - co dalej? Choć nie zawsze sobie z ...
O HUMANISTACH I FIZYKACH
PAWEŁ ŁUKÓW Luty 2000
Gdy humanista wypowiada się na tematy z zakresu nauk przyrodniczych, na twarzach naukowców pojawia się uśmiech. Jest w nim niekiedy coś z pogardy, która czasem wygląda jak politowanie, współczucie, a w najlepszym razie zatroskanie o biedną istotę, której ...
FIZYK OGLĄGA TV
ŁUKASZ A. TURSKI Luty 2000
Rzeczywistość w reklamówkach telewizyjnych i w filmach sensacyjnych ma niewiele wspólnego z realnym światem i prawami fizyki. Przez kilka tygodni ub.r., złożony tzw. niemocą, siedziałem w domu. Nie mogłem się poruszać i najwygodniejszą pozycją było ...
Z TOPOREM PRZEZ WIEKI
ROBERT WYDRA Luty 2000
Od kilkunastu miesięcy obowiązuje w naszym kraju kodeks karny, w którym po raz pierwszy w dziejach prawodawstwa na ziemiach polskich w katalogu kar głównych nie ma kary śmierci. Kara śmierci obecna była w społecznościach ludzkich już przed tysiącami ...
1000 LAT TEMU
MARIA MIŚKIEWICZ Luty 2000
Jako zadatek przymierza i przyjaźni cesarz Otton III włożył Bolesławowi Chrobremu na głowę diadem cesarski oraz ofiarował jedno z insygniów władzy królewskiej w Niemczech włócznię św. Maurycego z relikwią gwoździa z krzyża Pańskiego. Bolesław zrewanżował ...
Z DOMÓW PUBLICZNYCH NA SALONY
WACŁAW TUREK Luty 2000
W ostatnich latach wraca popularność tanga argentyńskiego, szybko zyskuje sobie ono uznanie zarówno wśród krytyków muzycznych, jak i wielbicieli tańca. Publiczność entuzjastycznie powitała na ekranach kin film Carlosa Saury Tango, rośnie również zainteresowanie ...
MADONNY
AGNIESZKA DZIARMAGA-CZAJKOWSKA DOROTA BEDNAREK Luty 2000
Kult Matki Boskiej jest fenomenem religijnym, społecznym, kulturowym. Jego najbarwniejsze formy można spotkać w Hiszpanii i Ameryce Łacińskiej. Dla współczesnych katolików kult Matki Boskiej jest nieodłącznym elementem ich wiary. Nie zawsze jednak tak ...
O FIZYKACH I HUMANISTACH
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN Luty 2000
Fizyka współczesna nie tylko dała nam obraz materialnego świata, humaniści też mogą nauczyć się czegoś, słuchając fizyków. Fizyka nie jest lubiana, uczniowie postrzegają ją jako nudną i trudną dziedzinę wiedzy. Z drugiej strony, istnieje powszechne ...
SYGNAŁY - ZAKUPY U PIRATA
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Luty 2000
Czy Polacy przywiązują wagę do legalnego pochodzenia programów komputerowych, płyt i kaset? Nabywający te produkty twierdzą, że najczęściej zaopatrują się w sklepach specjalistycznych - muzycznych, z oprogramowaniem komputerowym itp. Na drugim miejscu ...
SYGNAŁY - W GÓRĘ NILU, W GŁĄB CZASU
BOGDAN ŻURAWSKI Luty 2000
Wystawa w Muzeum Archeologicznym w Warszawie prezentuje kulturę i sztukę Sudanu. Wystawa W górę Nilu, w głąb czasu ukazuje starożytny i współczesny Sudan przez pryzmat odkryć Polskiej Połączonej Ekspedycji Archeologicznej do Doliny Nilu Środkowego, ...
SYGNAŁY - 4000 LAT PISMA
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Luty 2000
Alfabet znany był prawdopodobnie dużo wcześniej, niż do tej pory sądzono. Dotychczas naukowcy uważali, że pierwsze pismo, z którego wyewoluowały wszystkie nowoczesne alfabety, pochodziło z terenów dzisiejszej Syrii, Libanu i Izraela i stworzone zostało ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - NIESTETY
JAN MIODEK Luty 2000
Dlaczego wszystkie wydawnictwa poprawnościowe ostrzegają użytkowników polszczyzny przed konstrukcjami typu stan zdrowia chorego uległ poprawie? Zdrowy rozsądek powinien wszystkim rodakom podpowiadać, że ulega się czemuś, co nas obezwładnia, co jest od ...
Z RAPORTÓW ONZ - POLSKI SKOK
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Styczeń 2000
Polska awansowała w tym roku z 51. na 44. miejsce w światowym rankingu określającym poziom rozwoju społecznego. Wydawany corocznie przez ONZ Raport o Rozwoju Społecznym [patrz: Zmierzyć dobrobyt, "WiŻ" nr 11/1998] określa m.in. poziom życia ...
KŁOPOTY Z KLONOWANIEM
PAWEŁ ŁUKÓW Styczeń 2000
Czy wolno klonować ludzi? Nawet jeśli wierzymy, że to człowiek tworzy moralny porządek świata i ma prawo ingerować w naturę, to i tak nie znamy związanego z klonowaniem ryzyka poważnych chorób, niesprawności i zaburzeń genetycznych. Techniki klonowania ...
TWARZĄ W TWARZ
WALDEMAR FRĄCKIEWICZ Styczeń 2000
Twarz drugiego człowieka jest chyba najważniejszym i najbardziej złożonym obiektem ludzkiego postrzegania. Przemawia do nas nie tylko mimika, ale i rysy twarzy. Dlaczego ta sama osoba nie jest odbierana przez wszystkich jednakowo. Osoba atrakcyjna w ...
NORMY MORALNE: LUKSUS CZY KONIECZNOŚĆ?
KONRAD R. FIAŁKOWSKI Styczeń 2000
Normy moralne nie zostały człowiekowi przekazane z góry. Ukształtowały się w drodze jego ewolucji i trzeba je respektować, by przeżyć. To, że człowiek broni swego potomstwa i swoich krewnych, jest oczywiste. Tak czyni wiele zwierząt. Bronią one po prostu ...
ZAKAZANE SŁOWO
KATARZYNA STANIEWSKA Styczeń 2000
Dlaczego nasi przodkowie mówili kosmacz, kudłacz, mrówczarz czy po prostu miś, unikając słowa niedźwiedź? Język, którym mówimy na co dzień i który wydaje się nam tak swojski, kryje wiele reliktów odległej przeszłości. Mogą one pochodzić z czasów, gdy ...
FELIETON Z ŁEZKĄ - SENTYMENTALNE ZNACZKI
JACEK KUNICKI Styczeń 2000
Czy Rowland Hill był dżentelmenem chcącym przyjść z pomocą skromnej kelnerce, czy oszustem - trudno dziś ustalić, ale to na pewno on wymyślił znaczek pocztowy, który spowodował rewolucję w przesyłaniu korespondencji. Było to w 1839 roku. Dlaczego z ...
WYDARZENIA ROKU 1999 - ARCHEOLOGIA
REDAKCJA Styczeń 2000
Cmentarzysko założone około 4 tys. lat temu przez ludność zaliczaną do kultury pucharów lejkowatych odkryli archeolodzy z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Kicharach Nowych (woj. świętokrzyskie). Na bogato wyposażony grób (XVI/XV wiek p.n.e., ...
SYGNAŁY - WWW. W SIECI
BOGDAN MIŚ Styczeń 2000
Holandia: transmisje ze ślubów Magistrat holenderskiego miasta Enschede postanowił popularyzować śluby cywilne, oferując za 50 dolarów internetowe transmisje z uroczystości. Dzięki takiej transmisji rodzina i znajomi nowożeńców mogą obejrzeć ich zaślubiny ...
SYGNAŁY - HATSZEPSUT OCZEKUJE GOŚCI
MARIA SUPRANOWICZ Styczeń 2000
W kwietniu br. nastąpi otwarcie dla zwiedzających dziedzińca i trzech sanktuariów boga Amona na górnym tarasie świątyni Hatszepsut. Od prawie 40 lat pracują przy niej polscy archeolodzy, a patronują im w tym od niedawna "Wiedza i Życie" oraz ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - ZASKOCZYŁO, ODPALIŁO
JAN MIODEK Styczeń 2000
W wyrażeniach i zwrotach metaforycznych, w przysłowiach i sentencjach odbija się jak w zwierciadle kultura i cywilizacja danej społeczności. Stare konstrukcje językowe są językowym znakiem rolniczej kultury naszego narodu, potwierdzeniem silnych związków ...
GDZIE STUDIOWAĆ? UCZELNIA Z TRADYCJĄ
KATARZYNA MACIEJEWSKA Styczeń 2000
Uniwersytet Florencki jest dziś prężnym ośrodkiem naukowym, przyciągającym co roku wielu studentów i wybitnych naukowców. Powstał niespełna osiemdziesiąt lat temu, jednak jego historia pośrednio sięga początków XIV wieku. Nie sposób pisać o florenckiej ...
TAJEMNICE ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA
TERESA LEWIŃSKA Grudzień 1999
DZIŚ NAZYWAJĄ GO W ANGLII FATHER CHRISTMAS, WE FRANCJI - P`ERE NöEL, W NIEMCZECH - WEIHNACHTSMANN, W HOLANDII - SINTER KLAAS, W TURCJI - NöELBABA, W STANACH ZJEDNOCZONYCH - SANTA CLAUS, W JAPONII - SANTA SAN. Święty Mikołaj, ...
KLEJNOTY
BARBARA POKORSKA Grudzień 1999
Jeśli brak Państwu pomysłu, jak ozdobić strój na bal sylwestrowy czy na szaleństwa karnawałowe 2000 roku, trzeba koniecznie odwiedzić Galerię Nusantara warszawskiego Muzeum Azji i Pacyfiku przy ul. Nowogrodzkiej. Tam, wśród prezentowanych ponad 400 obiektów ...
PRAWDY WYMYŚLONE I PRAWDY OBJAWIONE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1999
CZY DO POMYŚLENIA JEST RACJONALNY KOMPROMIS POMIĘDZY WIARĄ A NAUKĄ, KTÓRY ZAPEWNIŁBY OBU PEŁNĄ WZAJEMNĄ NIEZALEŻNOŚĆ? NA PEWNO NIE DA SIĘ GO ZAWRZEĆ RAZ NA ZAWSZE, BO WYMAGA CIĄGŁYCH RENEGOCJACJI. W połowie kwietnia 1999 roku Amerykańskie Towarzystwo ...
POGODNI ŻYJĄ DŁUŻEJ
PAWEŁ WERNICKI Grudzień 1999
CZY MOŻNA ROZCHOROWAĆ SIĘ Z NADMIARU KŁOPOTÓW? CZY ŁATWIEJ WRÓCIĆ DO ZDROWIA, GDY BARDZO SIĘ TEGO PRAGNIE? DZIŚ JUŻ WIEMY, ŻE JEDNOŚĆ CIAŁA I DUSZYNIE JEST ANI WYMYSŁEM POETÓW, ANI SZARLATANÓW. To, że nastrój wpływa na ogólny stan organizmu, czyli ...
TRADYCJA, TRADYCJA
JOANNA KOMOROWSKA Grudzień 1999
JEŻELI BOŻE NARODZENIE, TO OCZYWIŚCIE TRADYCYJNA WIGILIJNA WIECZERZA, KOLĘDY I ŚWIĄTECZNA CHOINKA. WŁAŚNIE PRZEKAZYWANE MIĘDZY POKOLENIAMI OBYCZAJE I OBRZĄDKI STANOWIĄ O NASZEJ, LUDZKIEJ WYJĄTKOWOŚCI. NOWE BADANIA DOWODZĄ TYMCZASEM, ŻE O CZYMŚ, CO PRZYPOMINA ...
MALARSTWO W REAKTORZE
MONIKA FABIJAŃSKA Grudzień 1999
POD GRUBĄ WARSTWĄ WERNIKSÓW NAKŁADANYCH PRZEZ KOLEJNE POKOLENIA KONSERWATORÓW DAWNE MALARSTWO KRYJE WIELKIE TAJEMNICE. ICH ODSŁONIĘCIE NIE ZAWSZE OZNACZA SENSACJĘ NA MIARĘ ODKRYCIA NIEZNANEGO DZIEŁA WIELKIEGO MISTRZA PĘDZLA PODZNANYM JUŻ MALOWIDŁEM. ...
STO LAT TEMU
MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 1999
CHĘTNIE GODZIMY SIĘ Z TYM, ŻE NOWY WIEK I NOWE TYSIĄCLECIE NASTANĄ Z POCZĄTKIEM 2000 ROKU. CZY NASI DZIADKOWIE TEŻ TAK BEZKRYTYCZNIE ULEGALI MAGII OKRĄGŁYCH LICZB? W liście do naszej redakcji czytelnicy, zdenerwowani wciąż powtarzającymi się w mediach ...
NUNAVUT - NASZA ZIEMIA
ELŻBIETA DĄBROWSKA Grudzień 1999
W TYM ROKU POWSTAŁO NUNAVUT. JEGO TERYTORIUM, OBEJMUJĄCE NIEMAL JEDNĄ PIĄTĄCAŁEJ KANADY, ZAMIESZKUJĄ GŁÓWNIE ESKIMOSI I TO ONI STANĄ SIĘ GOSPODARZAMIZIEMI SWOICH PRZODKÓW. NUNAVUT TO W JĘZYKU ESKIMOSKIM "NASZA ZIEMIA". Powstanie Nunavut, nowej ...
ZWIERZĘTA W JĘZYKU
JAN MIODEK Grudzień 1999
Zaproszony przez Wydział Weterynarii Akademii Rolniczej we Wrocławiu dowygłoszenia okolicznościowego wykładu na pewnej uroczystości, postanowiłemrozwinąć parę myśli związanych z obecnością świata zwierząt w naszym codziennymjęzykowym obcowaniu. Zacząłem ...
KRÓTKA HISTORIA KALENDARZA
ANDRZEJ GÓRECKI Grudzień 1999
KALENDARZ, KTÓREGO OBECNIE UŻYWAMY, NIE JEST TAKI STARY, JAK SIĘ WYDAJE.OSTATNIA WERSJA LICZY DOPIERO 417 LAT, CHOCIAŻ JEGO LEGENDARNY POCZĄTEKTO 21 KWIETNIA 753 ROKU P.N.E., KIEDYŚ ROK PIERWSZY A.U.C., CZYLI AB URBECONDITA - OD ZAŁOŻENIA RZYMU. Kalendarz ...
GODNOŚĆ CZŁOWIEKA TRWA POZA JEGO ŚMIERĆ
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Listopad 1999
KULT ZMARŁYCH I ZWIĄZANE Z NIM OBRZĘDY POGRZEBOWE SĄ RÓWNIE STARE, JAK HISTORIA LUDZKOŚCI. I CHOĆ NOSZĄ PIĘTNO CZASÓW I KULTUR, KTÓRE JE STWORZYŁY, TO PODSTAWĄ RÓŻNYCH SPOSOBÓW CHOWANIA ZMARŁYCH BYŁO PRZEKONANIE O ISTNIENIU ŻYCIA POZAGROBOWEGO. Józef ...
SKĄD W NAS TYLE ZŁA?
MAREK DEMIAŃSKI Listopad 1999
CZY CZŁOWIEK JEST Z NATURY BESTIĄ ? NIE MUSI NIĄ BYĆ, PONIEWAŻ POTRAFIKSZTAŁTOWAĆ SWE ZACHOWANIA WBREW NATURALNYM SKŁONNOŚCIOM. Hanna Damasio z University of Iowa zrekonstruowała współczesnymi metodamikomputerowymi mózg pewnego amerykańskiego robotnika, ...
EPOKA CHOPINA
BOGDAN MIŚ Listopad 1999
W Zamku Królewskim w Warszawie od 20 listopada 1999 roku do końca lutego 2000 roku można oglądać wystawę zatytułowaną Romantyzm. Malarstwo w czasach Fryderyka Chopina. Tym ważnym wydarzeniem Zamek uczestniczy w obchodach Międzynarodowego Roku Chopinowskiego ...
SINTOIZM
ANNA ZALEWSKA Listopad 1999
DROGA BÓSTW, CZYLI SINTOIZM, TO NAZWA NADANA W JAPONII RODZIMYM KULTOMRELIGIJNYM, KTÓRYCH POCZĄTKI SIĘGAJĄ PIERWSZEGO TYSIĄCLECIA P.N.E. W TEJRELIGII NIE MA IDEI GRZECHU - CZŁOWIEK JEST Z NATURY ISTOTĄ CZYSTĄ. Sintoizm (jap. shinto) jest religią ...
DAMBOŃ I DĘBSKA KUŹNIA
JAN MIODEK Listopad 1999
Ryc. krysp Wracając niedawno ze swych rodzinnych Tarnowskich Gór do Wrocławia,przejeżdżałem przez podopolską Dębską Kuźnię, a w parę dni później dostałemciekawy list od pewnej opolanki z ulicy Dambonia. Obie formy wywiedzioneod dębu zasługują na uwagę, ...
DALI W WARSZAWIE
MARIA SUPRANOWICZ Listopad 1999
Do 5 grudnia w Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego w warszawskiej Królikarni można oglądać wystawę, zatytułowaną Salvador Dali. Rzeźby i grafiki. Elefante cósmico (Słoń kosmiczny) Fot. Chrom Na wystawie znajdują się 22 rzeźby, które artysta stworzył ...
ŚLADAMI SŁOWACKIEGO
MAREK TROSZYŃSKI Listopad 1999
PO 150 LATACH OD ŚMIERCI POETY NA CMENTARZU MONTMARTRE GRÓB SŁOWACKIEGO JEST ZANIEDBANY, A NAPISY LEDWIE WIDOCZNE. CZY TEN POMNIK NASZEJ KULTURY NIE ZASŁUGUJE NA WIĘKSZĄ TROSKĘ? Wycieczkę śladami Juliusza Słowackiego należałoby rozpocząć w jego rodzinnym ...
KŁOPOTY Z TOŻSAMOŚCIĄ
JAN MIODEK Październik 1999
We Wrocławiu przy ul. Szewskiej znajduje się kościół pod wezwaniem św. Macieja. Ma przy nim swą siedzibę duszpasterstwo akademickie "Maciejówka". Interesujący się historią swego miasta wrocławianie wiedzą, że z tą częścią nadodrzańskiego grodu, ...
GENIUSZ-CZŁOWIEK
MARTA GÓRNICKA Październik 1999
W PAŹDZIERNIKU 1999 ROKU MIJA 150. ROCZNICA ŚMIERCI FRYDERYKA CHOPINA. MUZYKA TEGO GENIALNEGO KOMPOZYTORA ZNANA JEST NA CAŁYM ŚWIECIE. MNIEJ WIEMY O CHOPINIE CZŁOWIEKU. Wiedeń 1830 roku. Ponura wigilijna noc. Dwa dni później Fryderyk Chopin napisał ...
ŚWIĘTO ODRODZENIA POLSZCZYZNY
MARIA SUPRANOWICZ Październik 1999
22 LIPCA BR. SEJM UCHWALIŁ USTAWĘ O JĘZYKU POLSKIM. UWZGLĘDNIAJĄCA POPRAWKI SENACKIE OSTATNIA WERSJA USTAWY NAKŁADA NA NAS OBOWIĄZEK POSŁUGIWANIA SIĘ W ŻYCIU PUBLICZNYM JĘZYKIEM POLSKIM, JĘZYKI OBCE ZAŚ DOPUSZCZA JAKO TOWARZYSZĄCE POLSZCZYŹNIE. ZA NARUSZENIE ...
DROGA HERBATY
MAREK SZTRANTOWICZ Październik 1999
LUDZIE ZACZĘLI DELEKTOWAĆ SIĘ HERBATĄ 3 TYS. LAT TEMU W CHINACH. DZIŚ PIJA SIĘ JĄ RÓWNIEŻ Z CYTRYNĄ, MLEKIEM, PRZYPRAWAMI, A W TYBECIE NAWET Z DODATKIEM MASŁA. Herbatę dla Europy odkryli w początkach XVII wieku holenderscy i portugalscy kupcy, prowadzący ...
I KAWA, I HERBATA
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Październik 1999
Trudno sobie dziś wyobrazić europejskie miasto bez rozbrzmiewających gwaremrozmów kawiarenek, gdzie znajomi spotykają się nad filiżanką kawy lub herbaty.Te dwa napoje stały się tak nieodłączną częścią naszego codziennego życia,że niewiarygodny wydaje ...
GENY CZY ŚRODOWISKO?
MAGDALENA FIKUS Październik 1999
Co ma większy wpływ na zachowanie ludzi i zwierząt: dziedziczność czy tzw. środowisko? Liczba prac naukowych poświęconych tej sprawie rośnie, a mimo to coraz trudniej uzyskać spójne i zgodne wyniki. Podstawą eksperymentów z tego zakresu, w większości ...
OD PRUSAKA DO HITLERA
ALEKSANDER STROJNY Wrzesień 1999
KARYKATURĘ MOŻNA ZNAKOMICIE WYKORZYSTAĆ W NAUCE HISTORII I POLITOLOGII. ALE MOŻE TEŻ PEŁNIĆ FUNKCJE PROPAGANDOWE, CZEGO PRZYKŁADEM SĄ KARYKATURY NIEMCÓW W POLSKIEJ PRASIE OKRESU MIĘDZYWOJENNEGO. Twórcy karykatury najchętniej odzwierciedlają w niej problemy ...
GROBOWCE Z SIPAN
JANUSZ WOŁOSZYN Wrzesień 1999
Już od 16 września br. odwiedzający Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie będą mieli niezwykłą okazję obejrzeć bogatą kolekcję wiernych kopii wspaniałych dzieł sztuki złotniczej, odsłoniętych w trakcie badań wykopaliskowych w Sipán. Stanowisko to, ...
OKUPACYJNA CODZIENNOŚĆ
KATARZYNA GRACZYKOWSKA Wrzesień 1999
LATA WOJNY I OKUPACJI HITLEROWSKIEJ TO CZAS PEŁEN DRAMATYCZNYCH WYDARZEŃ. Z 35 MLN MIESZKAŃCÓW POLSKI ZGINĘŁO OKOŁO 6 MLN; 5 708 TYS. STANOWIŁA LUDNOŚĆ CYWILNA. JAK WYGLĄDAŁO WÓWCZAS CODZIENNE ŻYCIE PRZECIĘTNEGO CZŁOWIEKA - CO JADŁ, JAK SIĘ UBIERAŁ, ...
CYGAŃSKA DROGA
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Wrzesień 1999
POWSZECHNA OPINIA O CYGANACH JEST TAKA, ŻE SĄ BRUDNI, KRADNĄ, OSZUKUJĄ,ALE PIĘKNIE TAŃCZĄ I ŚPIEWAJĄ ORAZ KOCHAJĄ SWOJE DZIECI. TAK PRZYNAJMNIEJWYNIKA Z RÓŻNYCH SONDAŻY I ANKIET. A WIĘC Z JEDNEJ STRONY NIECHĘĆ, Z DRUGIEJ- NA FESTIWALACH FOLKLORU ...
EDUKACYJNA REWOLUCJA
WŁODZIMIERZ ZIELICZ Wrzesień 1999
NASZEMU SYSTEMOWI EDUKACJI POTRZEBNE SĄ ZMIANY. CZY JEDNAK MUSZĄ BYĆ TAKIE, JAKIE OD WRZEŚNIA ZACZNĄ SIĘ W SZKOŁACH, I W TAKI SPOSÓB PRZEPROWADZANE? OTO, CO O TYM MYŚLI NAUCZYCIEL JEDNEGO Z LICEÓW. Wspólnie z uczonymi uniwersyteckimi [specjaliści od ...
SALON SZAMPON - DWA W JEDNYM
JAN MIODEK Sierpień 1999
Parę lat temu w naszych sklepach pojawił się, bardzo często reklamowany w środkach masowego przekazu, Vidal Sasoon - salon szampon dwa w jednym. Dziś formuła dwa w jednym, funkcjonująca także w wersji 2 w 1, bije rekordy popularności jako frazeologizm ...
SKĄD SIĘ WZIĘŁA WISŁA?
KATARZYNA STANIEWSKA Sierpień 1999
KIEDY WYMIENIAMY NAZWY POLSKICH RZEK, NIE ZDAJEMY SOBIE SPRAWY Z TEGO, ŻE CZĘSTO SĄ TO SŁOWA PRZEKAZANE NAM PRZED WIEKAMI ALBO I TYSIĄCAMI LAT PRZEZ NIEZNANE JUŻ DZIŚ LUDY. WYDAWAŁOBY SIĘ, ŻE NIE MA NIC BARDZIEJ ULOTNEGO, NIETRWAŁEGO NIŻ SŁOWO... A JEDNAK ...
MIĘDZY NILEM A SAHARĄ
BOGDAN ŻURAWSKI Sierpień 1999
OGROMNE WYDMY NADCHODZĄCE OD STRONY SAHARY NISZCZĄ WSZYSTKO NA SWEJ DRODZE. ZWYCIĘSKIEMU POCHODOWI PUSTYNI OPIERAJĄ SIĘ TYLKO STAROŻYTNE FORTECE USYTUOWANE NA WZGÓRZACH GÓRUJĄCYCH NAD DOLINĄ NILU. W XIV wieku p.n.e. armia egipska zapuściła się aż za ...
SUGESTIA
ANDRZEJ AUGUSTYNEK Sierpień 1999
DZIĘKI ODPOWIEDNIEJ SUGESTII - A TAKŻE PO SPECJALNYM TRENINGU MENTALNYM - MOŻNA UZYSKAĆ KONTROLĘ NAD WIELOMA, WYDAWAŁOBY SIĘ ZUPEŁNIE NIEZALEŻNYMI OD NASZEJ ŚWIADOMOŚCI, FUNKCJAMI ORGANIZMU. CHOCIAŻBY ZWOLNIĆ AKCJĘ SERCA DO KILKUNASTU UDERZEŃ ...
"W POSZUKIWANIU PAŁACU KLEOPATRY
BOGDAN ŻURAWSKI Sierpień 1999
W tym roku kończy się siedmioletnia licencja, wydana francuskiemu badaczowiFranckowi Goddio przez egipski Urząd Starożytności na prowadzenie pracw wodach portu w Aleksandrii. W 1992 roku na głębokości 20 m rozpocząłtu poszukiwania pałacu Kleopatry, który ...
WARSZAWSKI ZEGAR
ALEKSANDRA A. GIEJSZTOWT Lipiec 1999
KAŻDY POLAK DOSKONALE WIE, ŻE CODZIENNIE W PROGRAMIE I POLSKIEGO RADIA W POŁUDNIE NADAWANY JEST HEJNAŁ Z WIEŻY MARIACKIEJ W KRAKOWIE. NATOMIAST NIEWIELE OSÓB ORIENTUJE SIĘ, ŻE KAŻDEGO DNIA W TYM SAMYM PROGRAMIE PÓŁNOC WYBIJA ZEGAR Z WIEŻY ZAMKU KRÓLEWSKIEGO ...
GDZIE SPOCZYWA KAZIMIERZ PUŁASKI?
BOGDAN MIŚ Lipiec 1999
Negatywny wynik pierwszego testu genetycznego nie pozwolił na potwierdzenie przypuszczeń, że szczątki ludzkie, odkryte w swoim czasie w Savannah w USA, należą do generała Kazimierza Pułaskiego. Inicjator tych badań, amerykański historyk polskiego pochodzenia ...
ŚWIĄTYNIA OGNIA
BARBARA KAIM Lipiec 1999
Zoroastryzm to jedna z najstarszych z wyznawanych do dziś religii. Przyjmuje się, że działalność jej wielkiego proroka Zoroastry miała miejsce w połowie II tysiąclecia p.n.e. Jego dziełem była reforma i kodyfikacja wierzeń rozpowszechnionych wśród koczowniczych ...
WARSZAWSKI KROMLECH
KAROL PIASECKI Lipiec 1999
Trwają wakacje, warto więc wybrać się na warszawskie Pole Mokotowskie, aby obejrzeć niecodzienną konstrukcję - kamienny krąg złożony z wielkich głazów narzutowych, który pojawił się tutaj w przeddzień tegorocznego Święta Ziemi. Kamienne kręgi, w ...
JAK TO SIĘ PISZE?
BRONISŁAW JAKUBOWSKI Lipiec 1999
KAŻDY JĘZYK ULEGA ZMIANOM. EWOLUUJE JEGO SYSTEM FONOLOGICZNY, ZACIERA SIĘ PIERWOTNA BUDOWA WYRAZÓW, ZMIENIA SIĘ SKŁADNIA ZDANIA, STYLISTYKA I ZNACZENIE SŁÓW. NAJBARDZIEJ OPORNA NA ZMIANY JEST ORTOGRAFIA. Czy normy ortograficzne w ogóle są potrzebne? ...
SIŁA SŁOWOTWÓRCZEJ ANALOGII
JAN MIODEK Lipiec 1999
SIŁA SŁOWOTWÓRCZEJ ANALOGII Na jednym ze straganów wrocławskich pojawiło się ostrzeżenie skierowane do klientów: Towar pomacany należy do macanta. Trudno go nie traktować w kategoriach językowego dowcipu czy nawet groteski. A przecież jego twórca z ...
MIASTO BEZ IMIENIA
RENATA FARON Lipiec 1999
MACHU PICCHU TO JEDNO Z NAJPIĘKNIEJSZYCH MIEJSC W PERU. SWYMI TAJEMNICZYMIRUINAMI I WSPANIAŁYMI GÓRSKIMI PEJZAŻAMI OD DAWNA PRZYCIĄGAŁO POSZUKIWACZYPRZYGÓD I BADACZY STAROŻYTNYCH KULTUR; OSTATNIO DO JEGO OBEJRZENIA ZAPRASZAJĄI POLSKIE BIURA PODRÓŻY, ...
TESTY - ZA I PRZECIW
WŁODZIMIERZ ZIELICZ Lipiec 1999
CORAZ CZĘŚCIEJ KANDYDACI NA STUDIA, ZAMIAST PRACOWICIE ZAPEŁNIAĆ KARTKI PAPIERU EFEKTAMI POSIADANEJ WIEDZY BĄDŹ POPISYWAĆ SIĘ NIMI PRZED KOMISJĄ, W SZALEŃCZYM TEMPIE ZAKREŚLAJĄ ODPOWIEDNIE "OKIENKA" NA SPECJALNIE PRZYGOTOWANYCH FORMULARZACH. Testy ...
ILE PRAWDY W TEJ LEGENDZIE?
STANISŁAW DUBISKI Czerwiec 1999
W MIEŚCIE HAMELN NAD WEZERĄ ZGINĘŁO STO TRZYDZIEŚCIORO DZIECI. CZY POWODEM ICH ŚMIERCI BYŁA ZEMSTA OSZUKANEGO PRZEZ MIESZKAŃCÓW DERATYZATORA, CZY PADŁY ONE OFIARĄ "CZARNEJ ŚMIERCI" - DŻUMY SZALEJĄCEJ W XIV WIEKU W EUROPIE? W roku 1284 ...
DYPLOM Z YALE
ANNA FELIKSIK Czerwiec 1999
NA PROGU TRZECIEGO TYSIĄCLECIA GŁÓWNĄ AMBICJĄ UNIWERSYTETU YALE JEST KSZTAŁCENIE NAJLEPSZYCH W AMERYCE I NA ŚWIECIE NAUKOWCÓW ORAZ LIDERÓW ŻYCIA SPOŁECZNO-POLITYCZNEGO. Uniwersytet Yale, założony w 1701 roku, jest jednym z najstarszych uniwersytetów ...
BURZLIWE PONTYFIKATY
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Czerwiec 1999
SĄ W DZIEJACH PAPIESTWA PONTYFIKATY, PODCZAS KTÓRYCH TYLE SIĘ DZIAŁO, ŻE DO DZISIAJ WIDOCZNE SĄ ICH NASTĘPSTWA, A WŚRÓD HISTORYKÓW WYWOŁUJĄ POWAŻNE KONTROWERSJE. W kwietniu 1073 roku kolejnym papieżem został Hildebrand, który przyjął imię Grzegorza ...
AZBEST DOKŁADA SWOJE
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Maj 1999
Rozpowszechnienie radonu mieszkaniowego, którego stężenie w powietrzu określane jest za pomocą norm [patrz: "Wiedza i Życie" nr 8/1997], nasuwa pytanie: o ile inne czynniki narażające zdrowie mogą zwiększać niebezpieczeństwo? Jak wiadomo, zwiększenie ...
KIELICHY, MONSTRANCJE, SZATY...
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Maj 1999
Najcenniejsze arcydzieła sztuki sakralnej w perspektywie ośmiu stuleci - od X do XVIII wieku - obrazujące rolę Kościoła w dziejach kultury artystycznej w Polsce, można obejrzeć od 15 maja do 8 sierpnia na wystawie w Zamku Królewskim w Warszawie. Fot. ...
CO TO JEST, CZYLI KŁOPOTY Z NAZYWANIEM
AGNIESZKA KAROLCZUK Maj 1999
W miarę rozwoju cywilizacji musimy nazywać coraz więcej nowych rzeczy. Języki wytworzyły swoiste mechanizmy regulujące procesy nazywania - zarówno wynalazków czy idei, jak i różnych firm czy instytucji. Przechadzając się ulicami miast i miasteczek ...
SEN O DOBROBYCIE
ANNA BĄKIEWICZ Maj 1999
W 1798 roku wielebny Thomas Malthus opublikował dzieło, w którym dowodził, że istnieje stała tendencja do nadmiernego przyrostu ludności w stosunku do aktualnych możliwości jej wyżywienia. Wynikiem tego będą wojny, głód i epidemie. Dokładnie dwieście ...
ALMA MATER STUDIORUM
ANNA OSMÓLSKA-MĘTRAK Maj 1999
Włochy są kolebką najstarszej instytucji, którą obdarzono mianem "universitas". Model, wypracowany w XI wieku w Bolonii, stał się wzorcem dla powstających w Europie ośrodków uniwersyteckich. Bolonia położona jest w północnej części Półwyspu ...
O SŁOWOTWÓRCZEJ GIĘTKOŚCI NAZWISK
JAN MIODEK Kwiecień 1999
Jeśli dodamy do tego falandyzację i jaskiernizację prawa, to uznać trzeba, że na ten ogranicznik zbytnio liczyć nie możemy - czytam w jednym z artykułów Michała Zielińskiego i uświadamiam sobie nie po raz pierwszy, że można w polszczyźnie urabiać ...
ROK CHWAŁY JOSE SARAMAGO
ELŻBIETA MILEWSKA Kwiecień 1999
SŁYNNE POWIEDZENIE WIELKIEGO POETY FERNANDO PESSOA (1888--1935) MOJA OJCZYZNA TO JĘZYK PORTUGALSKI NABRAŁO NOWEGO ZNACZENIA 8 PAŹDZIERNIKA 1998 ROKU, KIEDY TO PONAD 200 MLN LUDZI MÓWIĄCYCH TYM JĘZYKIEM ŚWIĘTOWAŁO PRZYZNANIE LITERACKIEJ NAGRODY ...
JĘZYK CZY DIALEKT?
BRONISŁAW JAKUBOWSKI Kwiecień 1999
ROZMAWIAJĄC O JĘZYKACH, DOŚĆ SWOBODNIE POSŁUGUJEMY SIĘ OKREŚLENIAMI: JĘZYK POLSKI, FRANCUSKI, NIEMIECKI CZY HISZPAŃSKI. ICH ZNACZENIE WYDAJE SIĘ TAK OCZYWISTE JAK FAKT, ŻE NIE MA JĘZYKA WENEZUELSKIEGO CZY BRAZYLIJSKIEGO. SPRAWA WCALE NIE JEST JEDNAK ...
WIELKANOCNE "TURKI"
LUBOMIR KOSIŃSKI Kwiecień 1999
"Turki" podczas święcenia ognia w Wielką Sobotę; Drobin, woj. mazowieckie Wiele przemawia za tym, że zwyczaj wystawiania w Wielki Piątek Grobów Pańskich i ich adoracji zawdzięczamy bożogrobcom. Ten zakon rycerski, założony w 1099 roku w ...
JAK WĘDROWALI SŁOWIANIE?
MARIA MIŚKIEWICZ Kwiecień 1999
W CIĄGU KILKUSET LAT SŁOWIANIE ZAJĘLI WIELKIE OBSZARY EUROPY, JUŻ W VII WIEKU POWSTAŁO PIERWSZE PAŃSTWO SŁOWIAŃSKIE, TZW. PAŃSTWO SAMONA. W JAKI SPOSÓB OSIEDLALI SIĘ NA NOWYCH TERENACH? Starożytni pisarze w VI wieku często wspominają o Słowianach. Znają ...
JUŻ SIĘ NIE DA NABRAĆ NAUCZYCIELA!
ANDRZEJ HOŁDYS Kwiecień 1999
Jak uczy doświadczenie, wcześniej czy później każda nowa broń zostaje wyparta przez inną, wymyśloną przez przeciwnika. Jednym z powszechnie stosowanych sposobów ułatwienia sobie życia przez uczniów jest przepisywanie gotowych wypracowań ze skryptów. ...
OGÓLNA TEORIA SZCZĘŚCIA
WŁODZIMIERZ KLONOWSKI Kwiecień 1999
PRAWDZIWE SZCZĘŚCIE ZAWSZE SIĘ KOMUŚ KRADNIE... MARC-GILBERT SAUVAJON JULIO, JESTEŚ CZARUJĄCA. W 1983 roku przebywałem w Instytucie Chemii Biofizycznej Maxa Plancka w Getyndze. Właśnie wtedy zorganizowano tam sesję naukową poświęconą 80 rocznicy ...
PAMIĘTAJMY O STAROŚCI
CZESŁAW GŁAZOWSKI Marzec 1999
Szanowni Państwo, piszę po lekturze dyskusji redakcyjnej o starości zamieszczonej w "WiŻ" nr 11/98. Jako jeszcze prawie pełnosprawny starzec chcę wyrazić żal, że dziennikarze tak mało mówią o strasznej niesprawności starych ludzi. Przecież ...
ILE CZŁOWIEKA W ZWIERZĘCIU
JOANNA KOMOROWSKA Marzec 1999
W KTÓRYM MIEJSCU KOŃCZY SIĘ UMYSŁ ZWIERZĘCIA, A ZACZYNA PRAWDZIWIE LUDZKA ZDOLNOŚĆ DO ROZUMOWANIA I ODCZUWANIA? OKAZUJE SIĘ, ŻE WCALE NIE TAM, GDZIE SPODZIEWAŁABY SIĘ TEGO WIĘKSZOŚĆ Z NAS. Kiedy Nicolas de Malebranche wymierzył kopniaka kulącej się ...
HIV W SIEDLISKU DUSZY
JERZY LIWIŃSKI Marzec 1999
RUJNUJE SIŁY OBRONNE ORGANIZMU. DŁUGO MOŻE POZOSTAWAĆ W UTAJENIU, ALE KIEDY ZAATAKUJE, NIKT JESZCZE NIE POTRAFI GO POKONAĆ. WIRUS HIV. OTO MNIEJ ZNANE JEGO OBLICZE - JAKO NISZCZYCIELA LUDZKIEJ PSYCHIKI. Fot. PhotoDisc HIV lubi atakować komórki ...
CZEKAJĄC NA POTOP
BOGDAN ŻURAWSKI Marzec 1999
Jeśli rząd sudański zrealizuje plany budowy dwóch tam na Nilu, w Kadżbar i w Hamadab, zalane zostaną ogromne połacie Doliny Nilu między III a IV kataraktą. Na razie prace wstrzymują brak pieniędzy i drażliwe kwestie związane z umową o podziale wód Nilu ...
OSTATNIE IMPERIUM KOLONIALNE?
WOJCIECH STANISŁAWSKI Marzec 1999
W OPUBLIKOWANYM PRZED MIESIĄCEM ARTYKULE CARSKA ROSJA ZOSTAŁA UZNANA ZA- NIETYPOWE CO PRAWDA - EUROPEJSKIE IMPERIUM KOLONIALNE. CZY ZWIĄZEK RADZIECKI MOŻNA OKREŚLIĆ MIANEM OSTATNIEJ POTĘGI TEGO TYPU? Rozpad wielkich, podnadnarodowych imperiów ...
PRECYZYJNE PRZYIMKI
JAN MIODEK Marzec 1999
Gdy przed wrocławskim sympozjum specjalistów chorób żołądka i jelit, podczas którego miałem okolicznościowy wykład, przeglądałem numery specjalistycznego czasopisma "Gastroenterologia Polska" (gr. gaster - "żołądek", enteron- ...
RAJ WŚRÓD KSIĄŻEK
HENRYK HOLLENDER Marzec 1999
NA WARSZAWSKIM POWIŚLU, W DZIELNICY, W KTÓREJ NIEWIELE OSTATNIO BUDOWANO, POJAWIŁ SIĘ NOWOCZESNY GMACH - NOWA BIBLIOTEKA UNIWERSYTECKA. JEST TO JEDNA Z NIELICZNYCH W OSTATNICH DZIESIĘCIOLECIACH WIELKICH INWESTYCJI W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM. Wejście ...
EROS NAD NILEM
KAROL MYŚLIWIEC Marzec 1999
STAROŻYTNY EGIPT ZNAMY Z PIRAMID, ŚWIĄTYŃ, DZIEJÓW POTĘŻNYCH FARAONÓW. MNIEJ WIEMY NATOMIAST O EROTYCE EGIPTU, ZARÓWNO TEJ W WYMIARZE BOSKIM, JAK I LUDZKIM. Świat Egipcjanina był kompozycją antytez, przeciwstawnych pojęć, których łączenie zapewniało ...
ODKRYCIA W SAKKARZE
KAROL MYŚLIWIEC Luty 1999
Poszukiwania archeologiczne w Egipcie trwają już 200 lat, wciąż jednak naukowcy odkrywają tam nowe zabytki z epoki faraonów, dzięki czemu coraz lepiej można poznać historię władców tego potężnego państwa i życie codzienne jego mieszkańców. Fot. Zbigniew ...
HIV PRZED SĄDEM
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1999
Ryc. Joanna Murawska Po raz pierwszy w historii sądownictwa Stanów Zjednoczonych dowodem w sprawie o morderstwo stała się analiza materiału genetycznego wirusa HIV. Ostatnio sąd stanowy w Luizjanie orzekł, że gastroenterolog Richard J. Schmidt jest ...
TAOIZM
BOGDAN S. ZEMANEK Luty 1999
WIEDZIEĆ, ŻE SIĘ (NIC) NIE WIE, TO JEST SZCZYT (WIEDZY). A NIEWIEDZĘ UZNAWAĆ ZA WIEDZĘ, TO JEST CHOROBA. Filozofia chińska przeżywała swój złoty wiek w poprzedzających zjednoczenie Chin epokach Wiosen i Jesieni (770-481 p.n.e.) i Królestw Walczących ...
AUDIT CZY AUDYT?
KAROLINA KRASIŃSKA Luty 1999
Zwracamy się z uprzejmą prośbą o rozstrzygnięcie następującej kwestii językowej. Instytut nasz objęty jest systemem zapewnienia jakości, nadzorowanym przez Polskie Centrum Badań i Certyfikacji (PCBC). Instytucja ta przeprowadza u nas kontrole, czyli ...
"KY", "GY" I "KE", "GE" W DZIEJACH POLSZCZYZNY
JAN MIODEK Luty 1999
Oto fragment jednego z reportaży w "Gazecie Wyborczej": Zanim Gienek z Mańkiem święcenia odebrali, ich rodzice żyli tak jak każdy. Pod koniec miesiąca w sklepie kupowali na krechę. Państwo się z nich zrobiło, kiedy chłopaki sutanny pozakładali ...
SERAF CZY SERAFIN
JAN MIODEK Styczeń 1999
Opowieści chasydów Martina Bubera w tłumaczeniu Pawła Hertza to w oryginale Die Erzaehlungen der Chassidim (Zurych 1949). W pewnym fragmencie tej książki czytamy, że zmarły w roku 1826 Uri ze Strzelisk zwany był Serafem, a zaledwie parę linijek niżej, ...
WZDŁUŻ AUTOSTRADY
RYSZARD NAGLIK Styczeń 1999
W ALEKSANDROWICACH POD KRAKOWEM, NA TERENIE PRZEZNACZONYM POD BUDOWĘ AUTOSTRADY, PRZEPROWADZONO BADANIA ARCHEOLOGICZNE NA SKALĘ NIESPOTYKANĄ W POLSCE NIEMAL OD ĆWIERĆWIECZA. ODSŁONIĘTO PRAWIE CZTEROHEKTAROWY KOMPLEKS OSAD, KTÓRE KOLEJNO POWSTAWAŁY W ...
ZŁOTO W WARSZAWIE
RYSZARD BOBROW Styczeń 1999
Wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie ukazuje świat złotych przedmiotów, powstałych w ciągu blisko trzydziestu sześciu stuleci. To pierwsza okazja do poznania złotych kolekcji Muzeum, z których bywały prezentowane tylko nieliczne zabytki. Biżuteria, ...
RAFAEL I TYCJAN
PRZEMYSŁAW MROZOWSKI Styczeń 1999
Tylko do 18 stycznia w Zamku Królewskim w Warszawie można obejrzeć dwa światowej sławy arcydzieła malarstwa włoskiego renesansu: La Velata Rafaela i Wenus z Urbino Tycjana, pochodzące ze znakomitych zbiorów florenckich. Rafael, La Velata, około 1515 ...
DŹWIĘKI Z PRZESZŁOŚCI
PRZEMYSŁAW WIELOWIEJSKI Styczeń 1999
Badania budowli ceremonialnych ze słynnego płaskowyżu Nazca w Peru przynoszą co roku ogromne ilości fragmentów ceramiki, wśród których z łatwością można wydzielić potłuczone fletnie. Zdaniem specjalistów z Misji Andyjskiej Instytutu Archeologii Uniwersytetu ...
ŚWIĄTECZNA OPOWIEŚĆ
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK Grudzień 1998
BOŻE NARODZENIE WPROWADZONO DO KALENDARZA ŚWIĄT KOŚCIELNYCH W IV WIEKU. DOPIERO DWIEŚCIE LAT PÓŹNIEJ ZNALAZŁA SIĘ W NIM WIGILIA, Z JEJ ODRĘBNĄ LITURGIĄ I OBRZĘDOWOŚCIĄ. W dawnej Polsce okres świąt Bożego Narodzenia zwano również Godami, Godnymi lub ...
TAJEMNICE CZWARTEGO WYMIARU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1998
W CENTRALNYCH MIEJSCACH WIELU MIAST POJAWIAJĄ SIĘ ZEGARY ODMIERZAJĄCE CZAS DO 1 STYCZNIA 2000 ROKU, JAKO PIERWSZEGO DNIA TRZECIEGO TYSIĄCLECIA. TYMCZASEM CZEKAJĄCA NAS ZA ROK NOC SYLWESTROWA BĘDZIE JEDYNIE POCZĄTKIEM OSTATNIEGO ROKU XX WIEKU. Od pewnego ...
O ŚLĄSKO-OGÓLNOPOLSKICH HOMONIMACH
JAN MIODEK Grudzień 1998
Dobiegała końca trzydniowa konferencja, której gospodarzem był mój polonistyczny instytut. Odprężony, zadowolony z jej organizacyjnego toku, powiedziałem do najbliższej współpracownicy: Wszystko klapnęło! - A co się stało? - zapytała z przestrachem ...
TAJEMNICE CZWARTEGO WYMIARU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1998
W CENTRALNYCH MIEJSCACH WIELU MIAST POJAWIAJĄ SIĘ ZEGARY ODMIERZAJĄCE CZAS DO 1 STYCZNIA 2000 ROKU, JAKO PIERWSZEGO DNIA TRZECIEGO TYSIĄCLECIA. TYMCZASEM CZEKAJĄCA NAS ZA ROK NOC SYLWESTROWA BĘDZIE JEDYNIE POCZĄTKIEM OSTATNIEGO ROKU XX WIEKU. Od pewnego ...
STARA DONGOLA - NOWE FARAS
STEFAN JAKOBIELSKI Grudzień 1998
NIEWIELE JEST TAKICH GALERII - NA PUSTYNI NUBIJSKIEJ Z MORZA PIASKU WYŁANIAJĄ SIĘ BUDOWLE ZESPOŁU KLASZTORNEGO, A NA ICH ŚCIANACH POLSCY ARCHEOLODZY ODSŁANIAJĄ KAŻDEGO ROKU NIEZWYKŁE MALOWIDŁA... W nadchodzącym roku minie 35 lat od chwili, kiedy ...
POLSKA W ŚWIECIE
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Listopad 1998
Przyjęcie Polski do NATO zmieni sytuację naszego kraju na arenie międzynarodowej. Dobiega końca proces ratyfikacji naszego przyjęcia przez poszczególne kraje członkowskie. Jak w tej sytuacji polskie społeczeństwo postrzega pozycję swego kraju w świecie? CBOS ...
NIE ZGINĘŁA
PIOTR NIEDZIELA Listopad 1998
W 1918 roku, po przeszło wiekowej niewoli, odrodziło się niepodległe państwo polskie. Za symboliczną datę odzyskania niepodległości przyjęto 11 listopada 1918 roku. Józef Piłsudski w parku belwederskim Jednak już wcześniej, w końcu października i w ...
NA SKRZYDŁACH METAFORY
BARBARA RISS Listopad 1998
POZOSTAJE OBOK MIŁOSZA (I KSIĘDZA TWARDOWSKIEGO) NAJCHĘTNIEJ CZYTANYM POETĄ POLSKIM, A JEGO KSIĄŻKI - ODKĄD ZNÓW, PO 1989 ROKU, POJAWIŁY SIĘ W KSIĘGARNIACH - NIEODMIENNIE TRAFIAŁY NA LISTY BESTSELLERÓW, AŻ PO WYDANY TEJ WIOSNY TOM WIERSZY EPILOG ...
ZMIERZYĆ DOBROBYT (Z RAPORTÓW ONZ)
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Listopad 1998
CO ROKU ORGANIZACJA NARODÓW ZJEDNOCZONYCH WYDAJE RAPORT O STANIE ROZWOJU SPOŁECZNEGO NA ŚWIECIE. W TEGOROCZNYM POLSKA ZNALAZŁA SIĘ NA 51 MIEJSCU. CZY JEST TO DOBRA POZYCJA? Od 1990 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych wydaje Raporty o rozwoju społecznym ...
GDY PIES WYJE I POHUKUJE SOWA
BOGDAN ŻURAWSKI Listopad 1998
LISTA LUDOWYCH ZWIASTUNÓW ŚMIERCI I ZŁYCH WRÓŻB JEST DŁUGA. NIEMIECKI BADACZ PRZESĄDÓW LUDWIG STRACKERJAN PODSUMOWAŁ JĄ BARDZO CELNIE: ZAPOWIEDZI I OZNAK ŚMIERCI JEST TYLE, IŻ CZŁEK PRZESĄDNY MUSI ZACHODZIĆ W GŁOWĘ, DLACZEGO CIĄGLE JESZCZE ŻYJE. Wiele ...
ROZGWIEŻDŻONE NIEBO - GWIAŹDZISTE NOCE
JAN MIODEK Listopad 1998
W fascynujących Szkicach piórkiem Andrzeja Bobkowskiego znajduję dwa następujące wypowiedzenia: Patrzę w rozgwieżdżone niebo oraz Słoneczne dni i gwiaździste noce. Dlaczego w jednej z form wywiedzionych od gwiazdy mamy samogłoskę e, w drugiej zaś - ...
BAJECZNE LATA AMERYKI
STEFAN BRATKOWSKI Listopad 1998
Amerykańskie lata czterdzieste XIX wieku pewien zdegustowany pisarz nazwał kpiąco, a nawet pogardliwie "bajecznymi latami". Ale z dystansu czasu widać w nich coś zaiste baśniowo fantastycznego. A równie, ba, może jeszcze bardziej "bajeczne" ...
MOJA, TWOJA, NASZA STAROŚĆ
MAGDALENA FIKUS Listopad 1998
Fot. Photo Disc WŚRÓD RÓŻNYCH WSPÓŁCZESNYCH TABU JEDNO ZADZIWIA: STAROŚĆ. NIE CHCEMY O NIEJ MÓWIĆ, ZA WSZELKĄ CENĘ ZACIERAMY OZNAKI STARZENIA SIĘ: SIWIZNĘ, ZMARSZCZKI... DLACZEGO SIĘ STARZEJEMY? CZY I JAK GENY DECYDUJĄ O STAROŚCI? KTO POWINIEN OTACZAĆ ...
CZY ZMARŁY MOŻE BYĆ DAWCĄ ŻYCIA
PAWEŁ WERNICKI Listopad 1998
Wraz z rozwojem technik sztucznego zapładniania pojawiają się nowe problemy prawne i etyczne. Badania przeprowadzone przez dwójkę amerykańskich bioetyków - Arthura Caplana z Filadelfii i Susan Kerr z Houston - ujawniły, że 14 z 273 klinik leczenia ...
CZY BIBLIJNY AARON NAPRAWDĘ ISTNIAŁ
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Fot. Internet Zgodnie z zasadami judaizmu, funkcje kapłańskie mogą pełnić jedynie męscy potomkowie biblijnego Aarona, krewnego Mojżesza. Pozostali członkowie plemienia lewitów również są dopuszczani do posług religijnych, lecz kehatyci mają zadanie ...
WOJNA
STEFAN BRATKOWSKI Październik 1998
BYŁ TO WESTERN BANKOWY. Z BOHATERAMI WCALE NIEJEDNOZNACZNYMI. NICHOLASA BIDDLE'A MOŻNA BYŁO NIE TRAWIĆ - SWOJĄ WŁADZĘ SZEFA BANKU STANÓW ZJEDNOCZONYCH UWAŻAŁ ZA RÓWNĄ PRAKTYCZNIE WŁADZY PREZYDENTA. ALE NIE DLATEGO WYKOŃCZONO DRUGI BANK STANÓW ZJEDNOCZONYCH. Z ...
NIE TYLKO JĘZYK, ALE I GENY
STANISŁAW DUBISKI Październik 1998
Z wielkim zainteresowaniem przeczytałem w lipcowym numerze "WiŻ" artykuł Bronisława Jakubowskiego pt. Euskera. O tym, że Baskowie są populacją zupełnie odmienną od wszystkich innych populacji europejskich, świadczy nie tylko ich język, ale ...
MOŻE BYĆ NIEBEZPIECZNE
ANDRZEJ ZALEWSKI Październik 1998
Oddziaływanie na ludzką psychikę i percepcję świata z pominięciem świadomości może rzeczywiście kusić, o czym pisze dr Andrzej Augustynek w artykule pt. Reklama podprogowa - fakt czy artefakt? ["WiŻ" nr 7/1998]. Kiedyś stworzyłem film ...
JUREXBUS-SUPERAUTOOKAZJA
JAN MIODEK Październik 1998
W jednym z polskich miast zobaczyłem autokar z napisem JUREXBUS. Pojazd - tak się złożyło - stał pod szyldem o charakterze reklamowym: SUPERAUTOOKAZJA. W obu tych formach odbijają się jak w soczewce bardzo znamienne tendencje współczesnego polskiego ...
EUROPA, ALE TA GORSZA
JANUSZ TAZBIR Październik 1998
PRZEKLEŃSTWEM NASZYCH DZIEJÓW JEST TO, ŻE ILEKROĆ EUROPA ZNAJDOWAŁA SIĘ NA WIRAŻU, TYLEKROĆ SARMATOM COŚ PRZESZKADZAŁO W KORZYSTANIU Z OWOCÓW POSTĘPU GOSPODARCZEGO, TECHNICZNEGO CZY CYWILIZACYJNEGO. Podczas konferencji poświęconej granicom Europy, która ...
MANICHEIZM
MARIUSZ DOBKOWSKI Październik 1998
CHOCIAŻ NIE MA JUŻ NA ŚWIECIE WYZNAWCÓW MANICHEIZMU, RELIGIA TA JEDNAK CIESZY SIĘ W OSTATNIM DZIESIĘCIOLECIU SZCZEGÓLNYM ZAINTERESOWANIEM BADACZY. MOŻNA NAWET POWIEDZIEĆ, ŻE NIGDY DO TEJ PORY SPECJALIŚCI MANICHEOLODZY NIE DĄŻYLI Z RÓWNĄ KONSEKWENCJĄ ...
SZKIEŁKO I OKO, CZYLI ROMANTYCZNY POETA I NAUKA
EWA KOCHANOWSKA Październik 1998
Z CZYM KOJARZY SIĘ NAM ROMANTYZM? ZAPEWNE Z SZALONYMI WZLOTAMI DUCHA I NIEKONTROLOWANYMI PORYWAMI SERCA, Z BOHATERSKIMI, ACZKOLWIEK PRZEGRANYMI POWSTANIAMI, Z MIERZENIEM SIŁY NA ZAMIARY WRESZCIE, NIE ZAŚ Z TRZEŹWĄ I ROZSĄDNĄ KALKULACJĄ ZYSKÓW I STRAT. Pamiętamy ...
POŻEGNANIE Z AFRYKĄ
MARCIN RYSZKIEWICZ Wrzesień 1998
WYSTAWA W WARSZAWSKIM OGRODZIE ZOOLOGICZNYM UKAZUJE NAJWCZEŚNIEJSZE ETAPY EWOLUCJI RODZAJU LUDZKIEGO. NAUKOWA REKONSTRUKCJA RÓŻNYCH GATUNKÓW HOMINIDÓW W AFRYKAŃSKICH PLENERACH PRZENOSI NAS NA ZIEMIĘ SPRZED MILIONÓW LAT. Zogromnej liczby gatunków, które ...
SANKTUARIA ANDÓW
JUSTYNA OLKO Wrzesień 1998
ODKRYCIA ARCHEOLOGICZNE W NAJWYŻSZYCH PARTIACH ANDÓW PRZYNOSZĄ CORAZ WIĘCEJ INTERESUJĄCYCH, NIEKIEDY WRĘCZ SENSACYJNYCH DANYCH O RYTUAŁACH I KULTACH Z CZASÓW INKÓW. NA NIEDOSTĘPNYCH TERENACH PERU, CHILE I BOLIWII WCIĄŻ KRYJE SIĘ WIELE ZAGADEK DLA NAJBARDZIEJ ...
BERŁO, MIECZ, SAKIEWKA
JACEK ANDRZEJOWSKI Wrzesień 1998
W Biskupinie, najsłynniejszym w Europie skansenie archeologicznym, już po raz czwarty odbędzie się we wrześniu wielki Festyn Archeologiczny. Warto przypomnieć, że w ub.r. bramę rezerwatu przekroczyło z górą 70 tys. gości - chyba po raz pierwszy w ...
W NOWOGRÓDZKIEJ STRONIE
BARBARA RISS Wrzesień 1998
W ZAOSIU KOŁO NOWOGRÓDKA ZAPLANOWANO NA 8 WRZEŚNIA UROCZYSTE OTWARCIE MUZEUM - ODBUDOWANEGO PRZEZ BIAŁORUSINÓW DWORKU, W KTÓRYM DWIEŚCIE LAT TEMU, 24 GRUDNIA 1798 ROKU, URODZIŁ SIĘ NASZ WIESZCZ. Przy szosie z Baranowicz do Nowogródka, na osiemnastym ...
ŚWIAT WIDZIANY Z DWÓCH STRON
KATARZYNA MOSIOŁEK-KŁOSIŃSKA Wrzesień 1998
CZŁOWIEK KOŃCA XX WIEKU MA NIEUSTANNY KONTAKT Z ZDOBYCZAMI NAUKI, A PRZY OKAZJI POZNAJE WIELE SŁÓW, KTÓRYCH ZWYKLE NIE UŻYWA, NA PRZYKŁAD: AMNIOPUNKCJA, AKCYZA, PARYTET, TRANSZA, SYNDYK, CESJA, MENHIR, IZOTOP, MEZOTOR CZY NIBYNÓŻKI. CZY BEZ TERMINÓW ...
NA CZYM POLEGA REFORMA OŚWIATY
DOMINIK MYTKOWSKI Wrzesień 1998
PROPONOWANY PRZEZ RZĄD PROJEKT REFORMY OŚWIATY PRZEWIDUJE ZMIANY SYSTEMU EDUKACJI PRAKTYCZNIE WE WSZYSTKICH ASPEKTACH JEGO FUNKCJONOWANIA - POCZĄWSZY OD ZASAD FINANSOWANIA PUBLICZNEGO SZKOLNICTWA, POPRZEZ STWORZENIE NOWYCH TYPÓW SZKÓŁ I NOWEJ ORGANIZACJI ...
BARY, PAPIEROSY I PIENIĄDZE
ARKADIUSZ MILLER Sierpień 1998
Nikogo już dziś nie trzeba przekonywać o szkodliwości palenia tytoniu. Częstsze infekcje górnych dróg oddechowych, astma, zawały serca, nowotwory krtani i płuc - wszyscy o tym wiemy. Moda na niepalenie rozprzestrzenia się na całym świecie. Pojawia ...
ZNAKI, SYMBOLE, WIZJE
DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA Sierpień 1998
Fot. Wiesław Wudzki Wystawa malarstwa i rzeźby Jörga Immendorffa, prezentowana w Muzeum Narodowym w Warszawie, pokazuje twórczość wybitnego niemieckiego artysty, o którym już teraz wiemy, że wszedł do grona niezapomnianych w sztuce XX wieku. Można ...
BARDZO DRODZY NIEOBECNI
STEFAN BRATKOWSKI Sierpień 1998
W DZIEJACH RODZĄCEJ SIĘ AMERYKI NIE MA TYCH LUDZI ANI ICH INTERESÓW; ALE TEŻ TE DZIEJE PISZĄ PO EUROPEJSKU, CZYLI BEZ NICH, NAWET HISTORYCY AMERYKAŃSCY, JAKO ŻE PRZESZŁOŚĆ TO SPECJALNOŚĆ EUROPY. DLATEGO TAK TRUDNO DZIŚ REKONSTRUOWAĆ LOSY I PRZYGODY TYCH ...
DWIE PACZKI "FEMINÓW" PROSZĘ
JAN MIODEK Sierpień 1998
W jednym z ubiegłorocznych odcinków cyklu Rozmyślajcie nad mową pisałem: Od momentu pojawienia się w sprzedaży papierosów marki Jan III Sobieski można zaobserwować bardzo ciekawe zjawisko fleksyjne: oto kupujący zwracają się z prośbą o ten produkt za ...
OD KOLUMBA SIĘ ZACZĘŁO...
MAŁGORZATA SZCZEPANIAK Sierpień 1998
DOKŁADNIE 500 LAT TEMU, W SIERPNIU 1498 ROKU, PODCZAS KOLEJNEJ WYPRAWY KRZYSZTOF KOLUMB ODKRYŁ STAŁY LĄD - AMERYKĘ POŁUDNIOWĄ. Jeszcze za życia Krzysztofa Kolumba, a nawet jego syna, zastanawiano się, kogo należy nazwać odkrywcą Nowego Świata. Zasługę ...
RADA W RADĘ
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 1998
PRZYSTĘPUJEMY DO UNII EUROPEJSKIEJ. WIELU Z NAS OBAWIA SIĘ, ŻE JĘZYKOWI POLSKIEMU ZAGRAŻAJĄ INNE JĘZYKI PAŃSTW W NIEJ ZRZESZONYCH, ZWŁASZCZA ANGIELSKI, A NASZA ZOSTAĆ KULTURA MOŻE ZUBOŻONA PRZEZ JEJ DALSZĄ AMERYKANIZACJĘ. Podczas kolejnego, czwartego ...
ZEN
ANNA ZALEWSKA Sierpień 1998
OPOWIEŚĆ, ZAPISANA W CHIŃSKICH KRONIKACH Z XI WIEKU N.E., GŁOSI, IŻ PEWNEGO RAZU BUDDA W MILCZENIU POKAZAŁ ZGROMADZONYM NA GÓRZE SĘPÓW UCZNIOM KWIAT LOTOSU. WSZYSCY PRZYGLĄDALI SIĘ TEMU ZDUMIENI I TYLKO JEDEN MAHAKAŚJAPA ZROZUMIAŁ PRZESŁANIE I UŚMIECHNĄŁ ...
OBRAZY Z DOLINY CÔA
MAGDA BORKOWSKA SZYMON AUGUSTYNIAK Sierpień 1998
SZTUKA PALEOLITU W EUROPIE JEST KOJARZONA GŁÓWNIE Z MALOWIDŁAMI UKRYTYMI W JASKINIACH POŁUDNIOWEJ FRANCJI CZY HISZPANII. NAZWY STANOWISK, TAKICH JAK ALTAMIRA LUB LASCAUX, POZNAJE SIĘ JUŻ NA LEKCJACH PLASTYKI W SZKOLE PODSTAWOWEJ. TYMCZASEM PRADZIEJOWE ...
EUSKERA
BRONISŁAW JAKUBOWSKI Lipiec 1998
SAN SEBASTIÁN, BILBAO, BAJONNA - KRAINA BASKÓW. ZAMIESZKUJE JĄ NARÓD, KTÓREGO POCHODZENIE I JĘZYK WCIĄŻ WYWOŁUJĄ SPORY WŚRÓD UCZONYCH I NADAL POZOSTAJĄ OKRYTE MGIEŁKĄ TAJEMNICY. W Polsce Baskowie kojarzą się przede wszystkim z ETA, beretami i ewentualnie ...
Z JOWISZEM NA KRYMIE
TADEUSZ SARNOWSKI RADOSŁAW KARASIEWICZ-SZCZYPIORSKI Lipiec 1998
W UBIEGŁYM ROKU ARCHEOLODZY Z WARSZAWY I SEWASTOPOLA DOKONALI SENSACYJNEGO ODKRYCIA ŚWIĄTYNI JOWISZA W BAŁAKŁAWIE. JEST TO PIERWSZA ZNANA DOTĄD BUDOWLA KULTOWA, JAKĄ WZNIEŚLI RZYMIANIE POZA GRANICAMI CESARSTWA. W świetle wyników najnowszych wykopalisk ...
...A JAK BĘDĘ ZAKOCHANA, PRZYŚLĘ PANU LIST I KLUCZ
EWA IHNATOWICZ Lipiec 1998
LIST - POŚREDNIK I POWIERNIK UCZUĆ ZAKOCHANYCH, JESZCZE NIEDAWNO TAK OBECNY I W ŻYCIU, I W LITERATURZE. W ŻYCIU BYŁ WYBAWIENIEM DLA NIEŚMIAŁYCH LUB TĘSKNIĄCYCH, W LITERATURZE - WYJĄTKOWO PORĘCZNY - MÓGŁ WYJAWIĆ SEKRET BOHATERA, POPCHNĄĆ AKCJĘ ...
WŁASNYMI SZLAKAMI
STEFAN BRATKOWSKI Lipiec 1998
AMERYKA NIGDY NIE BYŁA EUROPĄ PRZENIESIONĄ ZA OCEAN. NAPISAŁEM KIEDYŚ KSIĄŻKĘ PT. ODDALAJĄCY SIĘ KONTYNENT, DOWODZĄC, ŻE AMERYKA JEST NIE TYLE 15 LAT PRZED EUROPĄ, CO 150 LAT W BOK. Z DZISIEJSZEJ OPOWIEŚCI WYNIKNIE, ŻE NIE 150, A BLISKO 200 LAT. AMERYKA ...
O SŁOWOTWÓRCZEJ GIĘTKOŚCI NAZWISK
JAN MIODEK Lipiec 1998
Jeśli dodamy do tego falandyzację i jaskiernizację prawa, to uznać trzeba, że na ten ogranicznik zbytnio liczyć nie możemy - czytam w jednym z artykułów Michała Zielińskiego i uświadamiam sobie nie po raz pierwszy, że można w polszczyźnie urabiać ...
O KUSZENIU
ROMAN CHYMKOWSKI Lipiec 1998
W świetle wyników badań systematycznie prowadzonych przez CBOS stosunek Polaków do reklam jest raczej negatywny, przy czym postawa ta jest dziś wyraźniejsza niż przed sześcioma laty, choć od listopada 1994 roku wykazuje tendencję do stabilizacji. 49% ...
REKLAMA PODPROGOWA-FAKT CZY ARTEFAKT?
ANDRZEJ AUGUSTYNEK Lipiec 1998
LĘK PRZED MANIPULOWANIEM NASZĄ PSYCHIKĄ Z POMINIĘCIEM ŚWIADOMOŚCI POPRZEZ TZW. REKLAMĘ PODPROGOWĄ TRWA JUŻ OD PONAD CZTERDZIESTU LAT. OD CZASU DO CZASU PODSYCANY JEST PRZEZ DZIENNIKARZY STRASZĄCYCH CZYTELNIKÓW PERSPEKTYWĄ WYKORZYSTYWANIA ICH PODŚWIADOMOŚCI ...
SEN CZY JAWA?
ANDRZEJ AUGUSTYNEK Czerwiec 1998
HISTORIA NAUKOWEGO POZNANIA HIPNOZY LICZY JUŻ PONAD STO PIĘĆDZIESIĄT LAT, A MIMO TO NIE UZGODNIONO DOTĄD POWSZECHNIE AKCEPTOWANEJ DEFINICJI TEGO ZJAWISKA. Niebywały rozwój zainteresowania hipnozą nastąpił podczas drugiej wojny światowej, a przyczyny ...
DEMOGRAFICZNA IMPLOZJA?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Czerwiec 1998
W ciągu kilku ostatnich lat wielu demografów zaczęło przedstawiać zupełnie inną wizję przyszłości, niż ta, która zapowiadała bombę demograficzna i przeludnienie. W najnowszym, obejmującym dwa lata, raporcie ONZ World Population Prospects pośród wielu ...
POD PORTUGALSKĄ BANDERĄ
RYSZARD BADOWSKI Czerwiec 1998
ŚWIATOWA WYSTAWA EXPO'98 W LIZBONIE POD HASŁEM OCEANY - DZIEDZICTWO DLA PRZYSZŁOŚCI ODBYWA SIĘ W 500 ROCZNICĘ DOTARCIA PRZEZ VASCO DA GAMĘ DROGĄ MORSKĄ DO INDII. W czasie tej wyprawy miał miejsce ciekawy epizod. Na zakotwiczonym w pobliżu półwyspu ...
W MALBORKU
ANTONI CHODYŃSKI Czerwiec 1998
W GRUDNIU 1997 ROKU ZAMEK W MALBORKU WPISANY ZOSTAŁ NA LISTĘ ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PRZYRODNICZEGO UNESCO. JEST TO JEDEN Z NAJCENNIEJSZYCH ZABYTKÓW GOTYCKIEJ ARCHITEKTURY OBRONNEJ W EUROPIE I NA ŚWIECIE. W CZERWCU BR. AKT TEGO WPISU ZOSTANIE ...
PRAWDZIWE NARODZINY AMERYKI
STEFAN BRATKOWSKI Czerwiec 1998
ZA OJCA DUCHOWEGO AMERYKI UCHODZI, I SŁUSZNIE, BENIAMIN FRANKLIN. ZA OJCA JEJ DEMOKRACJI - TOMASZ JEFFERSON. ALE OJCEM TEJ AMERYKI, Z KTÓRĄ MAMY DO CZYNIENIA, AMERYKI PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I ROZWOJU, AMERYKI PRZEMYSŁU I BANKÓW, BYŁ MAŁO ZNANY EUROPIE ...
CIENIE WIELKICH CESARZY I PIĘKNYCH KONKUBIN
JOANNA WASILEWSKA-DOBKOWSKA Czerwiec 1998
CHIŃSKA LEGENDA MÓWI, ŻE CESARZ WUDI Z DYNASTII HAN BARDZO CIERPIAŁ PO ŚMIERCI UKOCHANEJ KONKUBINY LI. PEWIEN TAOISTYCZNY MĘDRZEC - CHIŃSKI "MISTRZ TWARDOWSKI" - SPRAWIŁ, ŻE CESARZ ZOBACZYŁ CIEŃ UKOCHANEJ, PRZESUWAJĄCY SIĘ PO KOMNACIE. ...
WYKOPALISKA W KOMPUTERZE
ARKADIUSZ SOŁTYSIAK PIOTR JASKULSKI Czerwiec 1998
ROMANTYCZNY OBRAZ ARCHEOLOGA PRZEMIERZAJĄCEGO PUSTKOWIA, BY W JAKIMŚ MIEJSCU WBIĆ W ZIEMIĘ ŁOPATĘ I PO CHWILI WYKOPAĆ GARNIEC ZE ZŁOTEM, POWOLI ODCHODZI W PRZESZŁOŚĆ. WSPÓŁCZESNA ARCHEOLOGIA STAJE SIĘ NAUKĄ ŚCISŁĄ KORZYSTAJĄCĄ Z OSIĄGNIĘĆ FIZYKI, MATEMATYKI, ...
ILE KOSZTOWAŁA NIEPODLEGŁOŚĆ
STEFAN BRATKOWSKI Maj 1998
PRZENIESIEMY SIĘ TERAZ ZA OCEAN PO INNE PRZYGODY PIENIĄDZA. ALE TEŻ SAME STANY ZJEDNOCZONE RODZIŁY SIĘ NIETYPOWO - Z BOHATERSTWA TYCH, CO JE WYWALCZYLI, Z MĄDROŚCI TYCH, CO JE OBMYŚLILI, I TYLKO NIE BARDZO WIADOMO, Z JAKICH PIENIĘDZY; BO WIELU HISTORYKÓW ...
ŁATWIEJ RAZEM
MARIA SUPRANOWICZ Maj 1998
CZY REFORMA ORTOGRAFII UPROŚCI NASZĄ PISOWNIĘ, UŚCIŚLI NIEKTÓRE PRZEPISY I UPORZĄDKUJE REGUŁY? Dla osób, które muszą znać zasady pisowni, jednym z najtrudniejszych problemów jest to, kiedy należy łączyć nie z imiesłowami przymiotnikowymi. Weźmy przykład ...
FASZYZM PRAWDZIWY I MNIEMANY
PAWEŁ SKIBIŃSKI Maj 1998
KLĘSKA PAŃSTW FASZYSTOWSKICH W II WOJNIE ŚWIATOWEJ, JAK I POPEŁNIONE W JEJ TRAKCIE MASOWE ZBRODNIE POŁOŻYŁY KRES ZNACZENIU FASZYZMU NA ŚWIATOWEJ ARENIE POLITYCZNEJ. MIMO TO NIGDY NIE ZOSTAŁ ON CAŁKOWICIE Z NIEJ WYELIMINOWANY. Opinię publiczną w wielu ...
Z MATURĄ W ŚWIAT
KRZYSZTOF KAFEL Maj 1998
DYPLOM MATURY MIĘDZYNARODOWEJ, OTWIERAJĄCY DRZWI DO NAJSŁAWNIEJSZYCH UCZELNI NA CAŁYM ŚWIECIE, W DWÓCH POLSKICH SZKOŁACH ZDOBYŁO JUŻ PONAD 150 UCZNIÓW. Od kilku lat, w pierwszych dniach lipca media donoszą o polskich rekordzistach świata w maturze międzynarodowej. ...
POP - ART
DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA Maj 1998
CZYM BYŁ POP-ART? BYŁ GŁOSEM PROTESTU PRZECIWKO PARTYKULARYZMOWI I ELITARNOŚCI SZTUKI. UCZYNIŁ Z NIEJ ZJAWISKO MASOWE I WSZECHOBECNE. Popular Art - sztuka masowa, termin oznaczający zjawisko artystyczne został utworzony, aby, jak się w 1952 roku ...
AMERYKANIE KOPIUJĄ STONEHENGE
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1998
Fot. Internet Kopia, tyle że mniejsza, słynnego kamiennego kręgu ze Stonehenge w Anglii powstaje w Stanach Zjednoczonych, w Amherst University w stanie Massachusetts. Budowę pierwszego kamiennego kręgu rozpoczęła jesienią ub.r. profesor astronomii ...
MUZYKA, REKLAMA, HANDEL
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1998
Potwierdza się stara teza specjalistów od reklamy: odpowiednio dobrana muzyka, towarzysząca klientom podczas zakupów, rzeczywiście ma wpływ na dokonywany przez nich wybór towarów. "Nature" omawia badania na ten temat, przeprowadzone przez naukowców ...
FILMÓWKA, RADIÓWKA
JAN MIODEK Kwiecień 1998
W jednym z numerów "Gazety Wyborczej" Wojciecha Hasa określa się jako byłegorektora łódzkiej Filmówki. W tejże gazecie nad artykułem o Orkiestrze i Chórze Polskiego Radia w Krakowie znajduję nagłówek Co dalej z Radiówką? Stanisław Hadyna z ...
SZALEŃSTWA NADMIARU PIENIĄDZA
STEFAN BRATKOWSKI Kwiecień 1998
JAK MOGLIŚMY SIĘ PRZEKONAĆ W POPRZEDNIM ODCINKU, NIEŁATWO GOSPODARKĘ STAŁEGO NADMIARU PIENIĄDZA UPCHNĄĆ W PROKRUSTOWE ŁOŻA TEORETYCZNYCH MODELI. PYTANIE, JAK SOBIE Z TYM FRANCJA BANKÓW DRUGIEJ POŁOWY XIX WIEKU PRAKTYCZNIE RADZIŁA. LUB NIE RADZIŁA... Zdawałoby ...
MIASTO KWITNĄCEJ POMARAŃCZY
DOROTA BEDNAREK Kwiecień 1998
NAJPIĘKNIEJSZE MIASTA ŚWIATA ZNAJDUJĄ SIĘ ZAPEWNE W HISZPANII I NIE WAHAM SIĘ POWIEDZIEĆ, ŻE SEWILLA JEST PIERWSZA SPOŚRÓD NICH. MALOWNICZO POŁOŻONA NAD BRZEGAMI GWADALKIWIRU JEST KULTURALNĄ STOLICĄ ANDALUZJI. Historia Sewilli sięga czasów Fenicjan ...
ZASKAKUJĄCY I ZABAWNY
GIOVANNI ACERBONI Kwiecień 1998
NIE JEST ŁATWO WYTŁUMACZYĆ, DLACZEGO UBIEGŁOROCZNĄ LITERACKĄ NAGRODĘ NOBLA OTRZYMAŁ DARIO FO. WIELE OSÓB, PRZEDE WSZYSTKIM WE WŁOSZECH, NIE PODZIELIŁO WYBORU AKADEMII SZWEDZKIEJ, BARDZO KRYTYCZNIE GO KOMENTUJĄC. Ubiegłoroczny noblista jest lewicowcem, ...
POLAK, HISZPAN - DWA BRATANKI
PAWEŁ SKIBIŃSKI Kwiecień 1998
BARDZO POPULARNE W POLSKIEJ PUBLICYSTYCE, A TAKŻE W OPRACOWANIACH NAUKOWYCH JEST ZESTAWIANIE PROCESU DEMOKRATYZACJI POLSKI OSTATNICH LAT Z WYDARZENIAMI, JAKIE MIAŁY MIEJSCE W HISZPANII PO 1975 ROKU, TZN. PO ŚMIERCI GENERAŁA FRANCISCO FRANCO, DŁUGOLETNIEGO ...
MALULA
JOANNA SIUCHTA Marzec 1998
PRAWIE PIĘĆDZIESIĄT KILOMETRÓW NA PÓŁNOCNY WSCHÓD OD STOLICY SYRYJSKIEJ REPUBLIKI ARABSKIEJ - DAMASZKU - U STÓP ŁAŃCUCHA ANTYLIBANU ZNAJDUJE SIĘ WIOSKA, GDZIE JESZCZE DZIŚ MOŻNA USŁYSZEĆ JĘZYK, KTÓRYM MÓWIŁ CHRYSTUS. Malula, w starożytności ...
WBREW ZASADOM
STEFAN BRATKOWSKI Marzec 1998
FRANCJA W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU NIE PILNOWAŁA SIĘ ŻADNYCH ZASAD, JAKIE JEJ PRZEPISYWALI - SŁUSZNIE! - ÓWCZEŚNI, ZAPATRZENI W MODEL ANGIELSKI, EKONOMIŚCI I JESZCZE BARDZIEJ OD NICH WYMAGAJĄCY HISTORYCY GOSPODARKI W STO LAT PÓŹNIEJ. BARWNE DZIEJE FRANCUSKICH ...
WBREW ZASADOM
STEFAN BRATKOWSKI Marzec 1998
FRANCJA W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU NIE PILNOWAŁA SIĘ ŻADNYCH ZASAD, JAKIE JEJ PRZEPISYWALI - SŁUSZNIE! - ÓWCZEŚNI, ZAPATRZENI W MODEL ANGIELSKI, EKONOMIŚCI I JESZCZE BARDZIEJ OD NICH WYMAGAJĄCY HISTORYCY GOSPODARKI W STO LAT PÓŹNIEJ. BARWNE DZIEJE FRANCUSKICH ...
PRAWDA MITÓW
BOLESŁAW ORŁOWSKI Marzec 1998
ZAPEWNE KAŻDY ZNA MIT O KONIU TROJAŃSKIM, DEDALU I IKARZE ORAZ PROMETEUSZU. CZY OPIEWANE HISTORIE MOGŁY SIĘ ZDARZYĆ? Na obszarze obejmującym wschodnią część basenu Morza Śródziemnego i spory szmat Azji Przedniej, jeszcze zanim doszło do powstania pierwszych ...
GINĄCY ŚWIAT PALEOAZJATÓW
MARIA DYBOWSKA Marzec 1998
NA KAMCZATCE ŻYJE ICH JUŻ NIEWIELU. OSTATNIE ROSYJSKIE STATYSTYKI Z 1979 ROKU PODAJĄ, ŻE MIESZKA TAM ZALEDWIE 7.9 TYS. KORIAKÓW I 1400 ITELMENÓW. PRZEZ PONAD 200 LAT PODDAWANI BYLI ROSYJSKIEJ KOLONIZACJI, MIMO TO POTRAFILI ZACHOWAĆ WIELE ZE SWOICH OBYCZAJÓW ...
MAKABRYZM
AGNIESZKA SIKORA Marzec 1998
ŚMIERĆ TOWARZYSZY NAM PRZEZ CAŁE ŻYCIE. JEST JAK CIEŃ, NIE ODSTĘPUJE NAS NAWET NA CHWILĘ. CZŁOWIEK PRÓBUJE WIĘC OSWOIĆ SIĘ Z NIĄ, POMNIEJSZYĆ JEJ TRAGIZM. Ze szczególną siłą zagadnienie śmierci poruszało umysły ludzi w średniowieczu i w XVII wieku. ...
NIEWYGODNY FENOMEN
STEFAN BRATKOWSKI Luty 1998
FANTASTYCZNY SKOK EKONOMICZNY NIEMIEC W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU POZOSTAŁ DLA HISTORYKÓW GOSPODARKI WOLNORYNKOWEJ FENOMENEM DOSYĆ NIEWYGODNYM: POGWAŁCIŁ SPORO PODSTAWOWYCH JEJ ZASAD, KTÓRE ZAPEWNIŁY WCZEŚNIEJ ANGLII SUKCES REWOLUCJI PRZEMYSŁOWEJ I DŁUGOTRWAŁY ...
LĘKI DAWCY
MONIKA NOWAKOWSKA Luty 1998
Około 75% wszystkich dzieci, którym rokrocznie przeszczepia się szpik kostny, otrzymuje szpik siostry lub brata. Do tej pory badania nad psychicznymi skutkami zabiegu skupiały się na pacjentach, ale rodzice martwią się również stanem psychicznym swoich ...
NIEWYGODNY FENOMEN
STEFAN BRATKOWSKI Luty 1998
FANTASTYCZNY SKOK EKONOMICZNY NIEMIEC W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU POZOSTAŁ DLA HISTORYKÓW GOSPODARKI WOLNORYNKOWEJ FENOMENEM DOSYĆ NIEWYGODNYM: POGWAŁCIŁ SPORO PODSTAWOWYCH JEJ ZASAD, KTÓRE ZAPEWNIŁY WCZEŚNIEJ ANGLII SUKCES REWOLUCJI PRZEMYSŁOWEJ I DŁUGOTRWAŁY ...
ODLOT NA LOTNISKU
JAN MIODEK Luty 1998
Rys. Krzysztof Płuciennik Z powyższym nagłówkiem zetknąłem się przed paroma tygodniami w jednym z numerów "Expressu Wieczornego". Użytkownicy polszczyzny przyzwyczajeni do tradycyjnego i przez wieki wyłącznego znaczenia rzeczownika odlot ...
DALEJ JUŻ NIC...
BARBARA RISS Luty 1998
TWÓRCZOŚĆ TADEUSZA KANTORA WCIĄŻ WYMYKA SIĘ JEDNOZNACZNYM OKREŚLENIOM, CHOĆ ON SAM ZARZUCAŁ PUBLICZNOŚĆ MANIFESTAMI I NAZWAMI DLA WŁASNEJ DZIAŁALNOŚCI ARTYSTYCZNEJ. Fot. Leszek Dziedzic Tadeusz Kantor pozostawił dorobek zaskakująco różnorodny i olbrzymi. ...
POTĘGA KOLORU
ALEKSANDRA KRAWSZ Luty 1998
KOLOR JEST BEZ WĄTPIENIA NAJSILNIEJSZYM BODŹCEM WZROKOWYM. NIC DZIWNEGO, ŻE CHĘTNIE WYKORZYSTUJE SIĘ JEGO WŁAŚCIWOŚCI WE WSPÓŁCZESNYCH SZTUKACH WIZUALNYCH - FOTOGRAFII, FILMIE, TELEWIZJI, A TAKŻE W DZIEDZINIE, KTÓRĄ NIELICZNI TYLKO NAZYWAJĄ SZTUKĄ ...
O SŁONIU I PSZCZOLE, CZYLI DAWNA WIEDZA O ZWIERZĘTACH
TADEUSZ KALETA Luty 1998
CZŁOWIEK, OBSERWUJĄC PRZYMIOTY I ZACHOWANIE SIĘ ROZMAITYCH ZWIERZĄT, CZĘSTO WIĄZAŁ JE Z SIŁAMI DOBRA LUB ZŁA. WSPOMAGAJĄC SIĘ WYOBRAŹNIĄ, PORZĄDKOWAŁ I PRÓBOWAŁ OBJAŚNIAĆ OTACZAJĄCY GO ŚWIAT. Kanon wiedzy zoologicznej, który funkcjonował w średniowieczu ...
NOWE RELIGIE AFRYKAŃSKIE (2)
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Luty 1998
W AFRYCE NOWE RUCHY RELIGIJNE ŁĄCZĄ ELEMENTY MIEJSCOWYCH TRADYCJI Z NAPŁYWOWYMI ELEMENTAMI CHRZEŚCIJAŃSTWA LUB ISLAMU. RUCHY AFROCHRZEŚCIJAŃSKIE SZCZEGÓLNIE LICZNE SĄ W AFRYCE POŁUDNIOWEJ, CENTRALNEJ I ZACHODNIEJ. W poprzednim numerze przedstawiono ...
SPÓŹNIONE DEMENTI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Luty 1998
CO SIĘ ZDARZYŁO PÓŁ WIEKU TEMU W ROSWELL? WYZNAWCY UFO SĄ PRZEKONANI, ŻE ROZBIŁ SIĘ STATEK OBCEJ CYWILIZACJI. ARMIA AMERYKAŃSKA DOPIERO TERAZ ODTAJNIŁA SWOJĄ WERSJĘ. Na początku ubiegłego lata, gdy większość Amerykanów opanował już wakacyjny nastrój, ...
UNABOMBER:WRÓG CYWILIZACJI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Styczeń 1998
W POŁOWIE LISTOPADA 1997 ROKU DR TED KACZYNSKI, MATEMATYK, ZNANY POWSZECHNIE JAKO UNABOMBER, STANĄŁ PRZED SĄDEM OSKARŻONY O ZBRODNIE, ZA KTÓRE GROZI MU KARA ŚMIERCI. CO PRZYNIESIE PROCES? CZY KACZYNSKI UZNANY ZOSTANIE ZA CHOREGO, CZY ZAJMIE SIĘ NIM KAT ...
DLACZEGO WŁAŚNIE ON?
ANDRZEJ GOŁĄB Styczeń 1998
W JAKI SPOSÓB MOŻNA WPAŚĆ NA TROP PRZESTĘPCY, KTÓRY JEST SPRAWCĄ WIELU ZBRODNI, ALE POZOSTAJE NIEUCHWYTNY? JAK TO SIĘ DZIEJE, ŻE CZŁOWIEK DOPUSZCZA SIĘ TAKICH ZBRODNI? Informacje zawarte w tekście o Unabomberze skłaniają do poruszenia dwóch tematów. Po ...
ZABÓJCZA TRUCIZNA
ZBIGNIEW JAWOROWSKI Styczeń 1998
Nasze poczucie winy nie zna granic. Parę tygodni temu przed kilkoma stacjami londyńskiego metra Roger Bate, znany wydawca i dyrektor "European Science and Environment Forum", przeprowadził wśród podróżnych niewielką ankietę: Przemysł rutynowo ...
KOMPUTER POMAGA W NAUCE
BOGDAN MIŚ Styczeń 1998
Fot. Marcin Kotas W końcu czerwca ub.r. firma Edmark, wchodząca w skład koncernu IBM i z górą ćwierć wieku zajmująca się projektowaniem wyrafinowanego oprogramowania edukacyjnego, wprowadziła na rynek nowy program o nazwie Astro Algebra, przeznaczony ...
WODA PAMIĘTA
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Styczeń 1998
Dwa tyleż największe, co zupełnie błędne, pomysły pseudonaukowe ostatnich dziesięcioleci powoli odchodzą w zapomnienie: spolimeryzowana woda, po której obiecywano sobie zestalenie cieśnin morskich w normalnej temperaturze i zimna synteza termojądrowa, ...
KOŚCIÓŁ DŁUGO POSZUKIWANY
TERESA DUNIN-WĄSOWICZ Styczeń 1998
W LECIE 1997 ROKU W TRAKCIE PRAC WYKOPALISKOWYCH ODSŁONIĘTO W ZAWICHOŚCIE FUNDAMENTY ROMAŃSKIEGO KOŚCIOŁA, A W POBLIŻU GRÓB MAŁEJ DZIEWCZYNKI. Zawichost, położony na ważnym szlaku handlowym i wojennym, prowadzącym z Gniezna do Kijowa, odegrał w średniowieczu ...
PIENIĄŻKI DLA MAŁŻONKI
JAN MIODEK Styczeń 1998
Jedno wypowiedzenie może czasem być kwintesencją charakterystycznych zjawisk występujących w języku w danym momencie jego historii. Tak właśnie odebrałem zdanie, które wyszło z ust zwycięzcy jednego z licznych teleturniejów: "To będą pieniążki dla ...
NOWE RELIGIE AFRYKAŃSKIE (1)
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Styczeń 1998
W TEJ CZĘŚCI CYKLU POŚWIĘCONEGO NOWYM RELIGIOM PRZEDSTAWIAMY NIEKTÓRE WSPÓLNOTY RELIGIJNE AFRYKI POŁUDNIOWEJ I CENTRALNEJ. NAKREŚLONY OBRAZ TEGO ZJAWISKA NIE JEST PEŁNY, MOŻNA JEDNAK PRZYJĄĆ, IŻ PREZENTOWANE W ARTYKULE CECHY NOWYCH RELIGII AFRYKAŃSKICH ...
ZANIM STRZELAŁA GRUBA BERTA
STEFAN BRATKOWSKI Styczeń 1998
ZŁOWROGIM SYMBOLEM FANTASTYCZNEGO SKOKU EKONOMICZNEGO, DOKONANEGO PRZEZ NIEMCY W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU, POZOSTANIE NA ZAWSZE SUPERMOŹDZIERZ PRODUKCJI KRUPPA, "GRUBA BERTA", KTÓRA PODCZAS I WOJNY ŚWIATOWEJ BOMBARDOWAŁA PARYŻ KILKUSETKILOGRAMOWYMI ...
ZANIM STRZELAŁA GRUBA BERTA
STEFAN BRATKOWSKI Styczeń 1998
ZŁOWROGIM SYMBOLEM FANTASTYCZNEGO SKOKU EKONOMICZNEGO, DOKONANEGO PRZEZ NIEMCY W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU, POZOSTANIE NA ZAWSZE SUPERMOŹDZIERZ PRODUKCJI KRUPPA, "GRUBA BERTA", KTÓRA PODCZAS I WOJNY ŚWIATOWEJ BOMBARDOWAŁA PARYŻ KILKUSETKILOGRAMOWYMI ...
HISTORIA OBELISKU
AGNIESZKA REJNIAK Styczeń 1998
SOLARNY SYMBOL EGIPCJAN, STRZELISTY GIGANT, POMNIK POTĘGI, WŁADZY I CHWAŁY, A TAKŻE TAJEMNEJ WIEDZY ANTYKU, WRESZCIE - NIC NIE ZNACZĄCY DEKORACYJNY ELEMENT. Każdy bez trudu kojarzy obelisk ze starożytnym Egiptem i identyfikuje go z wysokim czworobocznym ...
HISTORIA OBELISKU
AGNIESZKA REJNIAK Styczeń 1998
SOLARNY SYMBOL EGIPCJAN, STRZELISTY GIGANT, POMNIK POTĘGI, WŁADZY I CHWAŁY, A TAKŻE TAJEMNEJ WIEDZY ANTYKU, WRESZCIE - NIC NIE ZNACZĄCY DEKORACYJNY ELEMENT. Każdy bez trudu kojarzy obelisk ze starożytnym Egiptem i identyfikuje go z wysokim czworobocznym ...
CO NAS TRUJE W PAPIEROSACH
MAGDALENA PECUL Styczeń 1998
POLSKIE PRZEPISY STANOWIĄ, ŻE NA KAŻDYM PUDEŁKU PAPIEROSÓW POWINNO ZNAJDOWAĆ SIĘ WYRAŹNE OSTRZEŻENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ O SZKODLIWOŚCI PALENIA. PALACZE, CHCĄC USPOKOIĆ EWENTUALNE WYRZUTY SUMIENIA, SIĘGAJĄ PO "LEKKIE" GATUNKI ...
POPROSZĘ PASZTET Z BABUNI
KATARZYNA MOSIOŁEK-KŁOSIŃSKA Grudzień 1997
OBCOKRAJOWCY UCZĄCY SIĘ JĘZYKA POLSKIEGO CZĘSTO PORÓWNUJĄ ZNALEZIENIE WŁAŚCIWEJ FORMY WYRAZU DO GRY W TOTOLOTKA, A PO JEJ UŻYCIU RADOŚNIE KRZYCZĄ: MILIARD! ALE CZY MOŻE BYĆ INNA REAKCJA, GDY MUSZĄ ZAPAMIĘTAĆ, ŻE TNĘ I CIĄĆ TO JEDYNIE DWIE FORMY TEGO ...
STUDENCIE, NIE ŚPIJ!
PR Grudzień 1997
Okazuje się, że dynamiczny sposób prowadzenia wykładu ma większy wpływ na studentów, niż dotąd sądzono. Do takich wniosków doszła ekipa badaczy z Cornell University. Przeprowadzone przez nich badania nasuwają poważne wątpliwości, co do sensowności stosowania ...
INTELEKT WYŁONIONY
JACEK KNIAŹ Grudzień 1997
Kiedy w połowie XIX wieku angielski przyrodnik Sir Francis Galton zastanawiał się nad podłożem różnic w ludzkich zdolnościach intelektualnych, do głowy mu pewnie nie przyszło, że zapoczątkowany przez niego spór toczyć się będzie nieprzerwanie przez ponad ...
ALIŚCI WIDZIAŁ CHŁOPA LECĄCEGO W POWIETRZU ...
JERZY DĄBROWSKI Grudzień 1997
LITERATURA WYZNANIOWA I HAGIOGRAFICZNA, PROTOKOŁY ZAWIERAJĄCE ZEZNANIA OSÓB OSKARŻONYCH O CZAROWNICTWO, RELACJE Z SEANSÓW SPIRYTYSTYCZNYCH PEŁNE SĄ OPISÓW LEWITACJI. Ich autorzy z reguły zastrzegają się, że sprawozdania swoje oparli na sumiennie weryfikowanych ...
ANIELSKIEGO CHLEBA KRUCHY
BARBARA OGRODOWSKA Grudzień 1997
KAŻDEGO ROKU ŚWIĘTA BOŻEGO NARODZENIA ROZPOCZYNAMY OD DZIELENIA SIĘ OPŁATKIEM. JEST TO SYMBOLICZNY GEST ŁAMANIA CHLEBA. OD NAJDAWNIEJSZYCH CZASÓW LUDZIE DZIELILI SIĘ CHLEBEM NA ZNAK BRATERSTWA I JEDNOŚCI. Opłatki, które zgodnie z tradycją kładziemy ...
KRAINA POZŁACANEGO KACYKA
MAŁGORZATA SZCZEPANIAK Grudzień 1997
ROK 1492 OTWORZYŁ EPOKĘ NOWYCH ODKRYĆ GEOGRAFICZNYCH NA PÓŁKULI ZACHODNIEJ, A WRAZ Z NIĄ URZECZYWISTNIŁ WIELE MARZEŃ ŚREDNIOWIECZNEJ EUROPY. OD TEJ PORY ROZWIĄZANIA ZAGADKI STAROŻYTNYCH "ZŁOTYCH" MITÓW I LEGEND POSZUKIWANO W REJONIE NOWEGO ...
WIZERUNEK POLAKA WIERZĄCEGO
AGNIESZKA PRZYBYSZ Grudzień 1997
WIELU Z NAS WIERZY W SĄD OSTATECZNY I NIEŚMIERTELNĄ DUSZĘ, A TAKŻE W ŻYCIE POZAGROBOWE I GRZECH PIERWORODNY. Z WIĘKSZĄ REZERWĄ ODNOSIMY SIĘ DO ISTNIENIA PIEKŁA I SZATANA. JAK WIERZY POLAK KOŃCA XX WIEKU? Zgodnie z informacją, zamieszczoną w jednym z ...
KALAT SEMAN
JOANNA SIUCHTA Grudzień 1997
TRZYDZIEŚCI SIEDEM LAT ŻYCIA SZYMON SŁUPNIK SPĘDZIŁ NA WYSOKIEJ KOLUMNIE, POD PALĄCYM SŁOŃCEM, ODDANY CAŁKOWICIE GŁĘBOKIEJ ASCEZIE. WZGARDZIWSZY WSZELKIMI RZECZAMI ZIEMSKIMI, DOSKONALIŁ SWĄ CNOTĘ, ABY DUSZĄ I CIAŁEM WZNIEŚĆ SIĘ DO NIEBA. Howard C. Butler, ...
ŻEŃSKIE PRZYROSTKI W ODWROCIE
JAN MIODEK Grudzień 1997
Jeden z przedwojennych filmów polskich - z Tolą Mankiewiczówną w roli głównej - nosił tytuł Pani minister tańczy. A więc już wtedy posłużono się bezprzyrostkową męską formacją odnoszącą się do kobiety - tak jak męska była odmiana rzeczownika minister ...
PTASI INTELEKTUALIŚCI
JOANNA KOMOROWSKA Listopad 1997
POZOSTAWIONA U WETERYNARZA PAPUGA KRZYCZY ROZDZIERAJĄCO DO ODCHODZĄCEJ OPIEKUNKI: CHODŹ TU, KOCHAM CIĘ, PRZEPRASZAM, CHCĘ WRACAĆ! MYŚLICIE, ŻE TO PRZYPADEK? NIE! PTAKI SĄ INTELIGENTNIEJSZE NIŻ POWSZECHNIE SIĘ SĄDZI... Człowiek współczesny uwielbia wszelakie ...
LIBERALIZM JEST IDEĄ TAKŻE DLA UBOGICH
STEFAN BRATKOWSKI Listopad 1997
HERMANN SCHULZE, MŁODY, ATLETYCZNEJ BUDOWY, DOBRODUSZNY I ZAWSZE POGODNY SĘDZIA Z SASKIEGO MIASTECZKA DELITZSCH (KILKANAŚCIE KILOMETRÓW NA PÓŁNOC OD LIPSKA), MIAŁ NIE TYLKO POMYSŁY. MIAŁ POGLĄDY. UWAŻAŁ KORZYSTANIE Z POMOCY PAŃSTWA, CZYLI Z PODATKÓW ...
STRES MOŻE ZABIĆ
BARBARA PRATZER Listopad 1997
Ciężki stres może skrócić życie nosiciela HIV. Z najnowszych amerykańskich badań wynika, że nawet pojedyncze stresujące przeżycie, jeśli jest naprawdę ciężkie, dwukrotnie zwiększa niebezpieczeństwo wystąpienia objawów AIDS, czyli zespołu nabytego upośledzenia ...
RĄCZKA RĄCZKĘ MYJE ...
AGNIESZKA PRZYBYSZ Listopad 1997
Aż co piąty dorosły Polak przyznaje, że w ciągu ostatnich czterech lat zdarzyło mu się dać prezent lub pieniądze komuś po to, aby przyspieszyć załatwienie jakiejś sprawy czy interesu. Badani, którzy przyznali się do wręczania łapówek, najczęściej załatwiali ...
NOWOŚCI Z PRZESZŁOŚCI
KAROL SABATH Listopad 1997
Uczestnicy kwietniowego zjazdu American Society of Physical Antropology w St. Louis mieli okazję zapoznać się z nowymi danymi genetycznymi, dotyczącymi zróżnicowania regionu YAP męskiego chromosomu płci (Y), zaprezentowanymi przez Michaela Hammera z ...
CZY GROZI NAM PRZELUDNIENIE?
MAGDALENA PECUL Listopad 1997
Statystycy od wielu lat straszą eksplozją demograficzną i faktycznie, tempo zaludnienia Ziemi rośnie. 150 lat temu żyło na świecie niewiele ponad miliard ludzi, 50 lat temu już 2.5 mld, a obecnie około 5.8 mld. Ostatni raport Wolfganga Lutza i jego współpracowników ...
JAK NAUCZYĆ SIĘ OBCEGO JĘZYKA?
LEON SZKUTNIK Listopad 1997
NA TO PYTANIE ISTNIEJE WIELE ODPOWIEDZI. I JA SPRÓBUJĘ COŚ NA TEN TEMAT NAPISAĆ, MAJĄC NA UWADZE POLAKÓW W WIEKU OD 16 DO 96 LAT, UCZĄCYCH SIĘ JĘZYKA ANGIELSKIEGO. Czy istnieją warunki konieczne, które trzeba spełnić, by nauczyć się języka angielskiego? ...
OD BALWIERZA DO KUFAJKI
JAN MIODEK Listopad 1997
Dlaczego pochodząca z rosyjskiego fufajka w języku większości rodaków przyjmuje brzmienie kufajka? - pytają mnie często telewidzowie. Czy poprawny jest zapis "Pelegrinus", jaki zobaczyłem na wycieczkowym autokarze? - niepokoi się pewien wrocławianin. ...
ŚWIĘTO RADOSNYCH SPOTKAŃ
TERESA WALENDZIAK Listopad 1997
ŚWIĘTO ZMARŁYCH W MEKSYKU W NICZYM NIE PRZYPOMINA TEGO, KTÓRE W ATMOSFERZE PRZYGNĘBIENIA OBCHODZIMY W POLSCE. NA CMENTARZACH, PRZY KOLOROWO OZDOBIONYCH GROBACH, MEKSYKANIE NIE TYLKO WSPOMINAJĄ TYCH, CO ODESZLI, ALE TAKŻE ROZMAWIAJĄ Z NIMI, OPOWIADAJĄC, ...
PSEUDONIM, CZYLI KTO JEST KIM
DOBROSŁAWA ŚWIERCZYŃSKA Listopad 1997
BOLESŁAW PRUS, WŁADYSŁAW ORKAN, ANDRZEJ STRUG, JAN BRZECHWA, BOY, CONRAD, MOLIER, WOLTER, STENDHAL - TO PSEUDONIMY WYBITNYCH PISARZY. NAWET LITERACKIE NAGRODY NOBLA ZDOBYWANO POD PSEUDONIMAMI - PRZYPOMNIJMY ANATOLA FRANCE'A CZY PABLA NERUDĘ. DLACZEGO ...
NOWE RELIGIE ORIENTALNE
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Listopad 1997
W OGROMNEJ LICZBIE RÓŻNEGO RODZAJU NOWYCH RELIGII ZNACZĄCE MIEJSCE ZAJMUJĄ RELIGIE O RODOWODZIE ORIENTALNYM. NAWIĄZUJĄ ONE DO KONCEPCJI OBECNYCH W HINDUIZMIE CZY ISLAMIE. Okres największych sukcesów nowych religii, wywodzących swoje korzenie ze Wschodu, ...
GIEŁDY W SIECI
BOGDAN MIŚ Listopad 1997
Od końca sierpnia br. w Internecie można korzystać ze specjalnej witryny WWW dla inwestorów giełdowych oraz innych osób, zainteresowanych historią kursów giełdowych i przeprowadzaniem tzw. analiz ryzyka/zwrotu. Dostępne dane obejmują Globalne Indeksy ...
POWÓDŹ TYSIĄCLECIA?
BARBARA FAL Październik 1997
TEGOROCZNĄ POWÓDŹ MOŻNA NAZWAĆ KATAKLIZMEM DZIEJOWYM. CHOĆ TRUDNO DOKŁADNIE OSZACOWAĆ STRATY, JUŻ TERAZ WIADOMO, ŻE BYŁO TO NAJWIĘKSZE W DZIEJACH WEZBRANIE W DORZECZU ODRY. Od zarania dziejów towarzyszą ludzkości groźne zjawiska przyrodnicze, w tym ...
NOWE RELIGIE ŚWIATA ZACHODNIEGO
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Październik 1997
PRZEDSTAWIAMY TRZY SPOŚRÓD OGROMNEJ LICZBY RELIGII, MAJĄCYCH SWOICH MNIEJ LUB BARDZIEJ LICZNYCH WYZNAWCÓW W AMERYCE PÓŁNOCNEJ I W INNYCH KRAJACH ŚWIATA. CHOĆ TE NOWE RELIGIE MAJĄ KORZENIE W CHRZEŚCIJAŃSTWIE, CZASEM TRUDNO DOPATRZYĆ SIĘ ICH ZWIĄZKU Z ...
MOŻE TU ZOSTANĘ ...?
JOANNA PIOTROWSKA Październik 1997
W TYM ROKU DO POLSKI TRAFI OKOŁO 4 TYSIĘCY IMIGRANTÓW. JEDNAK TYLKO 5-10% Z NICH MA SZANSĘ OTRZYMANIA STATUSU UCHODŹCY I LEGALNEGO PRZEBYWANIA W NASZYM KRAJU. Jeszcze dwa lata temu większość imigrantów nie zatrzymywała się w Polsce na dłużej. Nasz kraj ...
W POSZUKIWANIU NOWEJ OJCZYZNY
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Październik 1997
LICZBA UCHODŹCÓW NA ŚWIECIE STALE WZRASTA. ABY ZWRÓCIĆ UWAGĘ NA TEN DRAMATYCZNY PROBLEM, MAJĄCY WYMIAR SPOŁECZNY I HUMANITARNY, CO ROKU WIĘKSZOŚĆ KRAJÓW ŚWIATA NALEŻĄCYCH DO ONZ OBCHODZI DZIEŃ UCHODŹCY; W POLSCE JEST TO 7 PAŹDZIERNIKA. Bogate państwa ...
SŁOWA CZUŁE, SŁOWA ZJADLIWE
JAN MIODEK Październik 1997
Jakże atrakcyjnym zabiegiem stylistycznym, odświeżającym codzienne zachowania językowe, jest posługiwanie się poszczególnymi słowami w rozmaitych odcieniach znaczeniowych. Chłopisko np. - w zależności od kontekstu i konsytuacji - może być dobre, poczciwe ...
KOMANDOR COUSTEAU NIE ŻYJE
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1997
Fot. Internet Jeden z najbardziej znanych w świecie Francuzów, słynny badacz głębin oceanów, pisarz, filmowiec, komandor Jacques-Yves Cousteau, zmarł 25 czerwca 1997 roku. Wielki Francuz urodził się 11 czerwca 1910 roku w małym miasteczku Saint-André-de-Cubzac, ...
SOBIESKIE PROSZĘ ...
JAN MIODEK Wrzesień 1997
Od momentu pojawienia się w sprzedaży papierosów marki Jan III Sobieski można zaobserwować bardzo ciekawe zjawisko fleksyjne: oto kupujący zwracają się z prośbą o ten produkt za pomocą formuły Sobieskie proszę! Dochodzi tu więc do zamiany formy liczby ...
ZA KRÓLA SASA
MARTA MĘCLEWSKA Wrzesień 1997
W TYM ROKU OBCHODZIMY TRZECHSETNĄ ROCZNICĘ ELEKCJI I KORONACJI AUGUSTA II Z DYNASTII SASKIEJ WETTINÓW NA KRÓLA POLSKIEGO. TO, ŻE ELEKTORA SASKIEGO OBDARZONO POLSKĄ KORONĄ, JEST DO DZIŚ BARDZO WAŻNYM FAKTEM W DZIEJACH SAKSONII. NA TERENIE SAKSONII WŁADCÓW ...
DWIE JADWIGI
TERESA DUNIN-WĄSOWICZ Wrzesień 1997
JADWIGA (1178?-1243), KSIĘŻNA ŚLĄSKA, KANONIZOWANA 15 PAŹDZIERNIKA 1267 ROKU W VITERBO PRZEZ PAPIEŻA KLEMENSA IV. JADWIGA (1373?-1399), REX POLONIAE, KRÓLOWA POLSKA, KANONIZOWANA 8 CZERWCA 1997 ROKU W KRAKOWIE PRZEZ PAPIEŻA JANA PAWŁA II. Obie Panie, ...
ŚCINA JAK OBRAZ
STEFAN WRÓBLEWSKI Wrzesień 1997
O PARYŻU MAWIA SIĘ CZĘSTO, ŻE JEST KULTURALNĄ STOLICĄ EUROPY, A NAWET ŚWIATA. W KAŻDYM RAZIE SĄDZĄ TAK PARYŻANIE I CZYNIĄ WIELE, BY OPINIĘ TĘ PODZIELALI INNI. Rodowód malowania reklam na murach prawdopodobnie wywodzi się z dziewiętnastowiecznego Paryża ...
PSYCHOLOGIA UDAWANIA
DOROTA BEDNAREK Wrzesień 1997
Pod prowokacyjnym tytułem Dlaczego kobiety kłamią? Prawda i kłamstwo w życiu kobiet - kryje się poważna praca dr Harriet Goldhor Lerner, amerykańskiej psycholog, terapeutki, autorki książek przekładanych na wiele języków. Dlaczego kobiety kłamią? jest ...
KRÓTKA HISTORIA DISCO POLO
ANNA KOWALCZYK Wrzesień 1997
OSTATNIO W PRASIE POJAWIŁY SIĘ GŁOSY O SPADKU POPULARNOŚCI DISCO POLO. PRÓŻNO CHYBA JEDNAK WYGLĄDAĆ RYCHŁEGO KRESU TEGO GATUNKU PIOSENKI POPULARNEJ. Wraz z przemianami polityczno-gospodarczymi końca lat osiemdziesiątych pojawiły się w Polsce reklamy, ...
NAJSTARSZY TEATR ŚWIATA
KRZYSZTOF RENIK Sierpień 1997
JEDNĄ Z NAJBARDZIEJ NIEZWYKŁYCH CECH DAWNEGO TEATRU INDUSÓW BYŁO STWORZENIE WIELCE SKODYFIKOWANEGO JĘZYKA GESTÓW. ZA ICH POMOCĄ W TEATRZE KUDIJATTAM MOŻNA BYŁO PRZEKAZAĆ OKOŁO TRZECH TYSIĘCY POJĘĆ. Klasyczny teatr Indii przez wiele stuleci spowity był ...
TO NIE MOJA ŻONA ...
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Sierpień 1997
W University of California w San Diego Vilayanur Ramachandran i William Hirstein prowadzą badania i obserwacje pacjenta, który w wyniku wypadku oraz uszkodzenia prawej półkuli mózgu cierpi na tzw. zespół Capgrasa. Naukowcy dokonali u niego pomiaru przewodnictwa ...
NA SPACERY Z BODYGUARDEM
AGNIESZKA PRZYBYSZ Sierpień 1997
Kiedy się patrzy na zdjęcie zamieszczone powyżej, może się odechcieć nie tylko relaksujących i romantycznych spacerów we dwoje, ale w ogóle wychodzenia z domu. No bo kto by się nie bał przejść obok tych młodzieńców uzbrojonych w kije? A takich sytuacji ...
JEDŹ DO BISKUPINA!
ALEKSANDER BURSCHE Sierpień 1997
Walki gladiatorów; Biskupin 1996 rok Fot. Archiwum Państwowego Muzeum Archeologicznego Weź zabytek do ręki, zrób jego wierną kopię, poczuj tradycję i historię. Taka idea przyświeca organizowanym już po raz trzeci biskupińskim warsztatom archeologicznym. Tym ...
OD MORZA DO TATR - BRUDNO
AGNIESZKA PRZYBYSZ Sierpień 1997
Ekologowie biją na alarm, podają coraz bardziej zatrważające dane o zanieczyszczeniu polskich rzek, jezior, pól i lasów. Nie pozostaje to bez echa w społeczeństwie - 77% ankietowanych na ten temat zdaje sobie sprawę z niebezpieczeństw wynikających z ...
NIE CHWAL IMIENIA CUDZEGO
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 1997
KOSMA - STAROPOLSKIE IMIĘ MĘSKIE POCHODZĄCE Z GREKI, KTÓREGO PIERWOTNE ZNACZENIE ŁĄCZYŁO SIĘ Z WYRAZEM KOSMOS, CO ZNACZY PORZĄDEK, WSZECHŚWIAT, OZDOBA. IMIĘ TAK RZADKIE, A TAK DOSTOJNE - MOŻE WARTO DAĆ JE SWEMU DZIECKU ZAMIAST KEWINA, TIMORA CZY TELESFORA? Matka ...
NIEWDZIĘCZNE SPOŁECZEŃSTWO
JANUSZ CZAPIŃSKI Sierpień 1997
W OKRESIE PRZEMIAN SPOŁECZNYCH CI, KTÓRYM DZIEJE SIĘ KRZYWDA, KRZYCZĄ GŁOŚNO I OBARCZAJĄ WŁADZĘ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ ZA WŁASNE NIEPOWODZENIA. BENEFICJENCI ZMIAN ZAŚ SPOŻYWAJĄ SMAKOWITE OWOCE SUKCESU W CISZY, BEZ SZAFOWANIA OKRZYKAMI WDZIĘCZNOŚCI. Każde ...
KOTY PRZYSZŁY Z EGIPTU?
ANNA SMOGORZEWSKA Sierpień 1997
KOT ZOSTAŁ UDOMOWIONY W EGIPCIE OKOŁO POŁOWY II TYSIĄCLECIA P.N.E. NAJPIERW BYŁ SPRZYMIERZEŃCEM CZŁOWIEKA W WALCE Z GRYZONIAMI, PÓŹNIEJ ZACZĄŁ BYĆ TRAKTOWANY JAK CZŁONEK RODZINY, A NAWET CZCZONY JAKO ŚWIĘTE ZWIERZĘ. Kot - w przeciwieństwie do psa - ...
DLACZEGO MIKOLOGIA?
JAN MIODEK Sierpień 1997
Ogród różany, a więc obszar przeznaczony do hodowli róż, zwie się różanką. Częściej jednak używa się u nas w wydawnictwach książkowych i w tekstach mówionych łacińskiej postaci rozarium, utworzonej - oczywiście - od formy podstawowej rosa - "róża". ...
ZDROWE SKUTKI KATASTROFY
STEFAN BRATKOWSKI Lipiec 1997
W SŁYNNEJ PO DZIŚ DZIEŃ POWSZECHNEJ HISTORII GOSPODARCZEJ ŚREDNIOWIECZA I CZASÓW NOWOŻYTNYCH JÓZEFA KULISZERA, NAJWYBITNIEJSZEGO HISTORYKA GOSPODARKI, FENOMEN NIEMIECKICH KAS OSZCZĘDNOŚCI W OGÓLE SIĘ NIE POJAWIA. ALE TEŻ I OD ŻADNEGO INNEGO HISTORYKA ...
POLACY O TRANSPLANTACJI
AGNIESZKA PRZYBYSZ Lipiec 1997
W marcu br. minął rok od wejścia w życie ustawy o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek oraz narządów, regulującej problem transplantacji w Polsce. Ustawa wywoływała wiele kontrowersji, na bieżąco komentowały ją media. Wypowiadali się przedstawiciele ...
ZABAWA JĘZYKOWA
JAN MIODEK Lipiec 1997
Pod koniec ubiegłego roku jeden z czytelników "Gazety Dolnośląskiej" napisał w liście do redakcji: "Przeczytałem w gazecie reklamę koncernu IKEA, w której informuje się, że gdy ktoś wybierze się na Bielany, to tam go urządzą. Rozbawiło ...
O POLSKICH PODRÓŻNIKACH PO STAROŻYTNYM ŚWIECIE
JACEK KNOPEK Lipiec 1997
POLACY PODRÓŻOWALI OD NAJDAWNIEJSZYCH CZASÓW, O CZYM DONOSZĄ RÓŻNE RELACJE I PAMIĘTNIKI. NAJCZĘŚCIEJ DROGI ICH WIODŁY PRZEZ PÓŁWYSEP APENIŃSKI, A CELEM WĘDRÓWEK BYŁ GRÓB CHRYSTUSA W ZIEMI ŚWIĘTEJ. W przeszłości polscy podróżnicy odwiedzali wiele miejsc ...
O CZYM MARZYMY?
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 1997
CO DWUDZIESTY POLAK NICZEGO NIE PRAGNIE I NIE MA ŻADNYCH MARZEŃ. TYLE SAMO NIE MYŚLI O SENSIE SWEGO ŻYCIA. Poszukiwaniem sensu życia zawodowo zajmują się filozofowie. Większość z nas jednak, gdy ma już za sobą okres niepokojów egzystencjalnych, jakie ...
ZARATUSZTRIANIZM
MARIUSZ DOBKOWSKI Lipiec 1997
ZARATUSZTRIANIZM JAKO PIERWSZY ZOSTAŁ UZNANY PRZEZ NOWOŻYTNYCH BADACZY ZA RELIGIĘ DUALISTYCZNĄ. JEST TEŻ NAJSTARSZĄ I JEDYNĄ ŻYWĄ RELIGIĄ O TYM CHARAKTERZE. Można spotkać się z opinią, że religia ustanowiona przez proroka Zaratusztrę jest, jako przedmiot ...
KLUCZ DO KLASZTORU ŚWIĘTEJ TRÓJCY
STEFAN JAKOBIELSKI Lipiec 1997
KAŻDY SEZON WYKOPALISKOWY W STAREJ DONGOLI, LEŻĄCEJ NA PUSTYNI NUBIJSKIEJ W SUDANIE, PRZYNOSI REWELACYJNE ODKRYCIA ARCHEOLOGICZNE. Profesor Kazimierz Michałowski po zakończeniu w 1964 roku wykopalisk w Faras wystąpił do Sudańskiej Służby Starożytności ...
ARS AMANDI PO POLSKU
AGNIESZKA PRZYBYSZ Lipiec 1997
Octavio Paz, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1990 roku, w Podwójnym płomieniu napisał: Jednym z celów erotyzmu jest okiełznanie i włączenie seksu w społeczeństwo. Bez seksu nie ma społeczeństwa, bo nie ma prokreacji. Jednak zdaniem blisko połowy ...
TURNIEJE RYCERSKIE W ŚREDNIOWIECZU
ANTONI CHODYŃSKI Czerwiec 1997
WEDŁUG KRONIKARZA MARCINA Z TOURS, WYNALAZCĄ TURNIEJÓW BYŁ RYCERZ GEOFFROY DE PREUILLY, ZMARŁY W 1066 ROKU. CZYŻBY POŁOWA XI WIEKU TO RZECZYWIŚCIE POCZĄTEK, OD KTÓREGO "WSZYSTKO SIĘ ZACZĘŁO"? Mroki Średniowiecza, a więc stulecia od VI do X, ...
"PRAWDZIWE" OBLICZE ZBRODNIARZA
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
Najnowsze eksperymenty badające wiarygodność zeznań świadków zbrodni przynoszą kolejny zestaw dowodów omylności ludzkiej pamięci. Nawet drobne i, wydawałoby się, niewinne komentarze poczynione w obecności naocznego świadka mogą mieć decydujący wpływ ...
SZÓSTY GRÓB
JANUSZ WOŁOSZYN AGNIESZKA PRZYBYSZ Czerwiec 1997
Peruwiańscy archeologowie odkryli w pobliżu miejsca pochówku tzw. Pana z Sipán szósty grób. Sipán to kompleks grobowy w dolinie Lambayeque na północnym wybrzeżu Peru. Na stanowisku tym, które w 1987 roku znalezione zostało przez rabusiów cmentarnych ...
ATRAKCYJNE INNOWACJE
JAN MIODEK Czerwiec 1997
Jeden z recenzentów książki Ibisa (Andrzeja Wróblewskiego) Byki i byczki (Wybór felietonów i komentarze językoznawcze Andrzeja Markowskiego) napisał w "Języku Polskim" (2-3, 1996): ťMożna zauważyć, że wyrazy i znaczenia nie odnotowane w słownikach ...
GDYBYM BYŁ BOGATY ...
AGNIESZKA PRZYBYSZ Czerwiec 1997
Nie od dziś wiadomo, że lepiej być pięknym i bogatym niż brzydkim i biednym. W ciągu ostatnich dwóch lat, zdaniem badanych przez CBOS, odsetek tych pierwszych znacznie wzrósł. Ponadto połowa ankietowanych uważa, że liczba ludzi naprawdę zamożnych będzie ...
MARKETING PO JAPOŃSKU
KRZYSZTOF OPOLSKI Czerwiec 1997
Książka Akio Mority jest fascynującym przeżyciem intelektualnym, czyta się ją z wielkim zapałem i zaangażowaniem. Jest źródłem wiedzy dla praktyka i lekcją pokory dla teoretyka, nauką tak dla indywidualnego przedsiębiorcy, jak i dla całych grup społecznych, ...
BEZGŁOŚNY JĘZYK INDIAN
KRYSTYNA JARZĄBEK Czerwiec 1997
OD NIEPAMIĘTNYCH CZASÓW LUDZIE, NIE MOGĄC POROZUMIEĆ SIĘ ZA POMOCĄ MOWY, NAWIĄZYWALI ZE SOBĄ KONTAKT, UŻYWAJĄC GESTÓW. W NIEKTÓRYCH SYTUACJACH GESTYKULACJA CAŁKOWICIE ZASTĘPOWAŁA MOWĘ. Z TAKIEGO BEZGŁOŚNEGO SYSTEMU ZNAKÓW KORZYSTALI MIĘDZY INNYMI INDIANIE. ...
PEJOTYZM
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Czerwiec 1997
W PEJOTYSTYCZNYM KODEKSIE MORALNYM NAJISTOTNIEJSZYMI ZASADAMI SĄ WSZECHOGARNIAJĄCA BRATERSKA MIŁOŚĆ, OPIEKOWANIE SIĘ RODZINĄ, LICZENIE TYLKO NA SIEBIE ORAZ NIEUŻYWANIE ALKOHOLU. Indianie Ameryki Północnej, szczególnie plemiona zamieszkujące obszary ...
MUSISZ WRÓCIĆ
MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 1997
Brytyjczyk, wykładowca na wydziale antropologicznym, postanawia wyjechać na badania terenowe. Sam się dziwi, jak wpadł na ten pomysł, bo w pracy zawodowej zawsze bardziej pociągały go wyższe stopnie abstrakcji i spekulacje teoretyczne niż patrzenie w ...
GWIAZDY TWOICH OCZU ...
KATARZYNA MOSIOŁEK-KŁOSIŃSKA Czerwiec 1997
JEŻELI NIE CHCESZ PISAĆ BANALNIE, TO ZASTĘPUJ NAZWY RZECZY I ZJAWISK WYRAZAMI OZNACZAJĄCYMI COŚ INNEGO - GŁOSZĄ NAUCZYCIELE NA LEKCJACH. UŻYWAJ METAFOR, A POPISZESZ SIĘ POMYSŁOWOŚCIĄ. MAŁO KTO JEDNAK ZASTANAWIA SIĘ NAD TYM, DO CZEGO POTRZEBNE SĄ METAFORY. Już ...
UCZŁOWIECZANIE MAŁPY
JOANNA KOMOROWSKA Czerwiec 1997
ZDOLNOŚĆ DO POSŁUGIWANIA SIĘ MOWĄ MIAŁA BYĆ WEDŁUG KARTEZJUSZA TYM, CO NADAJE CZŁOWIEKOWI JEGO UNIKATOWY STATUS WŚRÓD MIESZKAŃCÓW ZIEMI. NAJNOWSZE BADANIA NAD ZDOLNOŚCIAMI JĘZYKOWYMI MAŁP CZŁEKOKSZTAŁTNYCH WYDAJĄ SIĘ JEDNAK PRZECZYĆ TEMU HOMOCENTRYCZNEMU ...
KOCHAM I NIE LUBIĘ
MARIA SUPRANOWICZ Czerwiec 1997
Kocham język polski, piękne wiersze w nim napisane, pasjonują mnie dociekania nad etymologią rozmaitych słów, podziwiam nasze tłumaczenia nawet najtrudniejszych dzieł literatury i nauki światowej. Ale często nie lubię mojego ojczystego języka. Niechęć ...
GEOPOLITYCZNY PRZYPIS?
ROBERT FIRMHOFER Maj 1997
CZY TIMOR WSCHODNI MA SZANSĘ NA NIEPODLEGŁOŚĆ? CZY UBIEGŁOROCZNA POKOJOWA NAGRODA NOBLA DLA DWÓCH WYBITNYCH PRZEDSTAWICIELI NARODU TIMORSKIEGO MOŻE ODMIENIĆ JEGO LOS? Kiedy ogłoszono nazwiska ubiegłorocznych laureatów Pokojowej Nagrody Nobla, komentatorów ...
KTO SIĘ BOI FRANKENSTEINA?
MAGDALENA ŚRODA Maj 1997
Jest niewątpliwą prawdą, że w rękach naukowców leży nie tylko przyszłość ludzkiej cywilizacji, ale również - w coraz większym stopniu - przyszłość kultury, czyli świata wartości. Ku zdumieniu, a czasem przerażeniu wszystkich, zdają się oni posiadać wiedzę ...
WOLTER POPULARYZATOREM FIZYKI
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Maj 1997
FIZYKA KARTEZJUSZA PANOWAŁA WE FRANCJI JESZCZE WIELE LAT PO UKAZANIU SIĘ PRINCIPIÓW NEWTONA. WOLTER TOROWAŁ DROGĘ NOWEJ NAUCE BŁYSKOTLIWĄ INTELIGENCJĄ I ŚWIETNYM PIÓREM. Sławny Francuz rzadko bywa kojarzony z naukami ścisłymi. A przecież i na tym polu ...
ODPOCZNIJ SOBIE, MAMO
AGNIESZKA PRZYBYSZ Maj 1997
CO ROKU, 26 MAJA, WSZYSTKIE MAMY MAJĄ SWOJE ŚWIĘTO - SKŁADAMY IM ŻYCZENIA, DAJEMY KWIATY. A MOŻE WARTO POMYŚLEĆ O CZYMŚ WIĘCEJ? Jak bowiem wygląda ten dzień? Z reguły niewiele różni się od pozostałych dni w roku. Mamy idą do pracy, wcześniej - oczywiście ...
ALARM DLA ARCHEOLOGÓW
BOŻENA ZAPAŚNIK Maj 1997
KAŻDA WIELKA BUDOWA TO ALARM DLA ARCHEOLOGÓW, MOŻE BOWIEM NA ZAWSZE ZNISZCZYĆ UKRYTE POD ZIEMIĄ POZOSTAŁOŚCI PO NASZYCH PRZODKACH. Niedługo badacze przeszłości będą musieli zmierzyć się z zadaniami, przed jakimi polska archeologia jeszcze nigdy nie ...
ŻYWA DEMOKRACJA
PAWEŁ ŚPIEWAK Maj 1997
NIE MA DEMOKRACJI TAM, GDZIE SIĘ JEJ NIE PRAKTYKUJE NA CO DZIEŃ, GDZIE OBYWATELE NIE TWORZĄ SIECI POROZUMIEŃ, GDZIE ICH DZIAŁANIA NIE MAJĄ WPŁYWU NA URZĄDZENIA PUBLICZNE, A KAPITAŁ SPOŁECZNEGO ZAUFANIA NIE JEST STALE ODNAWIANY. System federacyjny wprowadzili ...
RODZINA I WOLNOŚĆ
KRZYSZTOF MURAWSKI Maj 1997
JEDNĄ Z NIELICZNYCH INSTYTUCJI SPOŁECZNYCH, KTÓRYCH NIE ZDOŁAŁ ZNISZCZYĆ SOCJALIZM, JEST RODZINA. OBECNIE ODNOWA CYWILIZACYJNA W POLSCE NIE MOŻE SIĘ DOKONAĆ BEZ JEJ UDZIAŁU. Z zasady ludzie chcą dla swoich dzieci wszystkiego najlepszego. Jeśli sami ...
DEMOKRACJA PRZEDSTAWICIELSKA
PAWEŁ ŚPIEWAK Kwiecień 1997
DEMOKRACJA NICZEGO NIE GWARANTUJE. NIE ZAPEWNI WŁADZY LUDZIOM MĄDRYM I CNOTLIWYM. SŁUŻY ONA JEDYNIE OCHRONIE PODSTAWOWYCH UPRAWNIEŃ POLITYCZNYCH I WOLNOŚCI. Dwa są argumenty na rzecz demokracji przedstawicielskiej. Pierwszy jest natury organizacyjnej. ...
NEOLITYCZNY SZTYLET
BOŻENA ZAPAŚNIK Kwiecień 1997
Za prawdziwą sensację archeologiczną można uznać ubiegłoroczne znalezisko z Kichar Nowych (gm. Dwikozy, woj. tarnobrzeskie). W odkrytym tam grobie kultury pucharów lejkowatych natrafiono na ostrze miedzianego sztyletu. Zapewne pochodzi ono z połowy ...
PIESKI ŻYWOT
AGNIESZKA PRZYBYSZ Kwiecień 1997
Lubimy zwierzęta. Szczególnie te małe i puszyste. Kotki, pieski, chomiki, króliki... Oburzają nas przeczytane w prasie czy usłyszane w radiu informacje o złym traktowaniu zwierząt domowych i hodowlanych. A niestety, takich doniesień ostatnio było wiele. Generalnie ...
WIKINGOWIE NA GRENLANDII
AGNIESZKA PRZYBYSZ Kwiecień 1997
U zachodnich wybrzeży Grenlandii, w skutym lodem fiordzie, archeologowie odkryli pozostałości kolonii wikingów powstałej blisko tysiąc lat temu. Miejsce to, nazwane Vesterbygden, czyli "Zachodnia osada", znajduje się na krawędzi pokrywy lodowej ...
COŚ DLA TRĄBALSKIEGO
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Wdychanie czystego tlenu znakomicie poprawia pamięć. Tak przynajmniej utrzymują naukowcy z University of Northumbria w Newcastle. Nie jest to nowością przynajmniej dla pilotów samolotów, którzy ponoć już od dawna zabawiają się w zapamiętywanie listy ...
O CZEKOLADZIE RAZ JESZCZE
JOANNA NURKOWSKA Kwiecień 1997
Fot. Internet-MIT Czekolada ma ostatnio wyraźnie dobrą passę w nauce. Dopiero co w lutowych "Sygnałach" pisaliśmy, że poprawia nam nastrój, a tu brytyjscy psycholodzy ujawniają kolejną jej niezwykłą właściwość. Okazuje się, że samo wąchanie ...
OD ROZSĄDKU DO KATASTROFY
STEFAN BRATKOWSKI Kwiecień 1997
SENS UBEZPIECZEŃ SPROWADZA SIĘ DO UNIKANIA RYZYKA, A PRZYNAJMNIEJ DO JEGO ZMNIEJSZANIA. TYMCZASEM WŁAŚNIE UBEZPIECZENIA STAŁY SIĘ W HISTORII FINANSÓW POLEM INTERESÓW NAJBARDZIEJ RYZYKOWNYCH. WSZĘDZIE. TAKŻE, JAK SIĘ PRZEKONAMY, W KRAJU, GDZIE WSZYSCY ...
O POŚCIE, JAJKU I ŚWIĘCONYM
TOMASZ WÓJCIK Kwiecień 1997
ZGODNIE Z TRADYCJĄ, W WIELKĄ SOBOTĘ PO POWROCIE Z KOŚCIOŁA ZE ŚWIĘCONYM TRZEBA BYŁO TRZYKROTNIE OBEJŚĆ Z NIM DOMOSTWO, ABY ODPĘDZIĆ WSZELKIE ZŁE MOCE. Wielkanoc, Święto Zmartwychwstania Pańskiego, jest w religii chrześcijańskiej najważniejszym świętem ...
ŚWIĘTY WOJCIECH - PATRON NOWEJ EUROPY
TERESA DUNIN-WĄSOWICZ Kwiecień 1997
KOŚCIOŁY W POLSCE, W CZECHACH, NA WĘGRZECH I W NIEMCZECH WYSTĘPUJĄ DO STOLICY APOSTOLSKIEJ O OGŁOSZENIE ŚWIĘTEGO WOJCIECHA PATRONEM JEDNOCZĄCEJ SIĘ EUROPY. Święty Wojciech, z pochodzenia Czech, biskup praski, spędził sporo czasu poza granicami swego ...
JAK ŚWIĘTY WOJCIECH ARCHEOLOGOM POMÓGŁ
PRZEMYSŁAW URBAŃCZYK Kwiecień 1997
DOPIERO "ZA PIĘĆ DWUNASTA" OKAZAŁO SIĘ, ŻE ZAINTERESOWANIE ŚWIĘTYM WOJCIECHEM JEST DUŻO WIĘKSZE POZA GRANICAMI POLSKI NIŻ W KRAJU, W KTÓRYM ZGINĄŁ I ZOSTAŁ POCHOWANY. Święty Wojciech poza Polską i Czechami znany jest pod nadanym mu na bierzmowaniu ...
KRWAWY EKRAN?
AGNIESZKA PRZYBYSZ Kwiecień 1997
ZDANIEM TELEWIDZÓW LEPSZA INFORMACJA O PROGRAMIE POMOGŁABY IM USTRZEC DZIECI PRZED ZALEWEM OKRUCIEŃSTWA I PRZEMOCY. Dziczenie instynktów, wypowiadające się upodobaniem we wstrząsających, tragicznych zdarzeniach, jako naturalne następstwo zasmakowania ...
LUDZIE I BESTIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Kwiecień 1997
NAUKA WYRAŹNIE UŚWIADAMIA NAM, ŻE ZWIERZĘTA NIE SĄ JEDYNIE SKOMPLIKOWANYMI MASZYNAMI BIOLOGICZNYMI. NATURA WYPOSAŻYŁA JE BOWIEM W INTELIGENCJĘ, A MOŻE I ŚWIADOMOŚĆ. CORAZ TRUDNIEJ WIĘC UZASADNIĆ TEZĘ O WYJĄTKOWEJ ODRĘBNOŚCI NASZEGO GATUNKU. W ciągu ...
DEMOKRACJA PARTYCYPACYJNA
PAWEŁ ŚPIEWAK Marzec 1997
"BEZ POMOCY INSTYTUCJI GMINNYCH NARÓD MOŻE STWORZYĆ SOBIE WOLNY RZĄD, ALE NIE BĘDZIE W NIM DUCHA WOLNOŚCI." ALEXIS DE TOCQUEVILLE Do początków XIX wieku ideał demokracji kojarzono niemal wyłącznie z ateńskim jej wzorcem. A to oznaczało, że ...
MIASTA INKÓW
BOŻENA ZAPAŚNIK Marzec 1997
Trzy nowe miasta Inków odkryli członkowie Archeologicznego Projektu Badawczego "Condesuyos" w pierwszym sezonie badań (1996/97). Jedno z nich leżało na zboczach wzgórza Coracora, otaczającego pampę Tompullo w wysokogórskim rejonie dystryktu ...
SKRZYDLATE SŁOWA LITERATURY
JAN MIODEK Marzec 1997
Oto fragment artykułu Leopolda Ungera Jak wyjść z Europy Środkowej i wejść do Europy - z jednego z numerów "Gazety Wyborczej": Bez nowej zreformowanej Unii jej poszerzenie w ogóle nie wchodzi w grę. Dokument z Turynu jest więc ważny dla Warszawy, ...
RODZAJE NICOŚCI
TOMASZ ZABOROWSKI Marzec 1997
Do tej pory [list dotyczy artykułu K. Polus-Rogalskiej pt. Jakie znasz rodzaje nicości?, "WiŻ" nr 11/1996], gdy rozmyślałem o nicości, moje rozumowanie rozbijało się o "pojęcia". Było ich zbyt wiele. Dopiero Pani artykuł podsunął ...
WYSTARCZY KILKA SEKUND
KATARZYNA MOSIOŁEK-KŁOSIŃSKA Marzec 1997
LEPIEJ, ŻEBY NASZE DZIECI ZNAJDOWAŁY PRZYJEMNOŚĆ, BAWIĄC SIĘ KOMPUTEROWYM SŁOWNIKIEM JĘZYKA POLSKIEGO, NIŻ TRACIŁY CZAS NA STRZELANIU DO KOLEJNYCH OFIAR W GRACH ELEKTRONICZNYCH. Z pełnym przekonaniem mogę powtórzyć pochwały skierowane przez Bogdana ...
KOŚCIÓŁ EWANGELICKO-METODYSTYCZNY
ADAM KLESZCZYŃSKI Marzec 1997
RUCH RELIGIJNY ZAINICJOWANY W XVIII WIEKU PRZEZ GRUPĘ STUDENTÓW OKSFORDZKIEGO UNIWERSYTETU, POD KONIEC UBIEGŁEGO STULECIA PRZERODZIŁ SIĘ W KOŚCIÓŁ, KTÓRY DZIŚ NOSI NAZWĘ KOŚCIOŁA EWANGELICKO-METODYSTYCZNEGO. Początki i pierwotny rozwój metodyzmu nierozłącznie ...
KONIEC CZASU, KONIEC DZIEJÓW
KATARZYNA ZALEWSKA Marzec 1997
ŚWIAT MATERIALNY, KTÓRY MIAŁ SWÓJ POCZĄTEK, POWINIEN MIEĆ RÓWNIEŻ KONIEC. PRZEKONANIE, ŻE NADEJDĄ KIEDYŚ DNI OSTATECZNE, GDY SKOŃCZY SIĘ CZAS I ZAMKNĄ SIĘ DZIEJE NASZEJ PLANETY, BYŁO WYRAŻANE PRZEZ WIELU MYŚLICIELI ROZPATRUJĄCYCH PROBLEM CELU I SENSU ...
JAK DZIELIĆ STRATY
STEFAN BRATKOWSKI Luty 1997
INTERESY, POLEGAJĄCE NA... DZIELENIU STRAT, NARODZIŁY SIĘ JESZCZE WCZEŚNIEJ NIŻ OPISYWANA TU PRZED MIESIĄCEM "POTĘGA Z NICZEGO", CZYLI RUCH OSZCZĘDNOŚCIOWY. ALE DOPIERO W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU UBEZPIECZENIA STAŁY SIĘ INTERESAMI NA WIELKĄ ...
DZIECKO PRZED TELEWIZOREM
JADWIGA KAMIŃSKA-REYMAN Luty 1997
TELEWIZOR WYŁĄCZ MI, MAMO - TAK PEWNIE PROSIŁOBY DZIECKO, GDYBY WIEDZIAŁO, JAKIM ZAGROŻENIEM DLA JEGO ROZWOJU JEST KOLOROWY EKRAN STALE WŁĄCZONEGO ODBIORNIKA. PONIEWAŻ JESZCZE TEGO WIEDZIEĆ NIE MOŻE, CAŁA NADZIEJA W ROZSĄDKU I WOLI RODZICÓW. Na razie ...
TAJEMNICA ŚMIERCI POETY
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Fot. Internet Czy wiedzą państwo na co zmarł Edgar Allan Poe? Jego biografowie powiedzą pewnie z lekkim zażenowaniem, że "zapił się na śmierć". Nic z tych rzeczy. Być może poeta nadużywał napoi wyskokowych, nie one jednak były bezpośrednią ...
GERMAŃSKA "KSIĘŻNA" CZY ŻONA KUPCA
BOŻENA ZAPAŚNIK Luty 1997
W ciągu kilkunastu lat badań prowadzonych przez prof. Jerzego Okulicza z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, na cmentarzysku w Weklicach (woj. elbląskie), pochodzącym z pierwszych wieków naszej ery, odkryto około 400 grobów. Były w nich ...
OSADA PIERWSZYCH PASTERZY
BOŻENA ZAPAŚNIK Luty 1997
Badania archeologiczne na stanowisku Ayakagytma w Uzbekistanie Fot. Karol Szymczak Niezwykle rzadko archeologom udaje się odkryć na terenie Azji Środkowej (na ogromnym obszarze od Morza Kaspijskiego po góry Ałtaj) tak bogate i dobrze zachowane ślady ...
ZŁE GRY
TOMASZ BORKOWSKI Luty 1997
ZABAWA JEST STARSZA OD KULTURY. BAWIĄ SIĘ TAKŻE ZWIERZĘTA I ROBIŁY TO DUŻO WCZEŚNIEJ, ZANIM NA ZIEMI POJAWIŁ SIĘ CZŁOWIEK. Granica między grą a zabawą jest trudna do przeprowadzenia. Niektóre języki nie odnotowują nawet takiego rozróżnienia, na przykład ...
GDY BRAK PEŁNEJ INFORMACJI
STANISŁAW WELLISZ Luty 1997
WILLIAM VICKREY I JAMES A. MIRRLEES, UBIEGŁOROCZNI LAUREACI NAGRODY NOBLA W DZIEDZINIE EKONOMII, NIE ZNALI SIĘ OSOBIŚCIE. JEDNAK ICH ZAINTERESOWANIA POKRYWAŁY SIĘ, A MYŚL UZUPEŁNIAŁA. W 1964 roku jako świeżo upieczony profesor Columbia University poprosiłem ...
AHMADIJJA
ZBIGNIEW IGIELSKI Luty 1997
W WIELKIEJ BRYTANII CO ROKU JEST ORGANIZOWANE NAJWIĘKSZE I NAJWAŻNIEJSZE SPOTKANIE AHMADIJJCZYKÓW, NA KTÓRE PRZYBYWAJĄ TYSIĄCE WIERNYCH Z CAŁEGO ŚWIATA. Wspólnota Ahmadijja powstała w 1889 roku w Indiach, w Pendżabie, w małym miasteczku Kuadian. Jej ...
LUD I DEMOKRACJA
PAWEŁ ŚPIEWAK Luty 1997
"...BY, Z BOŻĄ POMOCĄ W TYM NARODZIE, ZNÓW ZRODZIŁA SIĘ WOLNOŚĆ I BY RZĄD LUDU, POPRZEZ LUD I DLA LUDU NIE ZAGINĄŁ NA ZIEMI." Abraham Lincoln Demokracja to tyle, co rządy ludu. Demos po starogrecku znaczy lud, podlegli; krátos - rządy, moc. ...
VACLAV HAVEL - MISTRZ SŁOWA I INTELEKTU
JAN MIODEK Luty 1997
W rozmowach prywatnych oraz w wystąpieniach publicznych często ujawniam swój więcej niż serdeczny stosunek do czeskiego pisarza i prezydenta Vaclava Havla. Jest on moją wielką sympatią polityczną i intelektualną. Toteż gdy w grudniu roku 1992 otrzymywał ...
TUR W AKCJI PRZEDWYBORCZEJ
ANDRZEJ GORZYM Luty 1997
LUTY 1947 ROKU (...) Spośród wielu spraw natury organizacyjnej i oświatowej na czoło wysunęła się sprawa udziału TUR-u (Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego) w kampanii przedwyborczej. I głównie temu zagadnieniu poświęcone były wygłoszone referaty. ...
SIKHIZM
ZBIGNIEW IGIELSKI Styczeń 1997
ISTNIEJĄCA JUŻ PRAWIE PIĘĆSET LAT RELIGIA SIKHÓW, KTÓRA DZIŚ LICZY KILKANAŚCIE MILIONÓW WYZNAWCÓW NA CAŁYM ŚWIECIE, PODKREŚLA W SWOIM CREDO: IK OANKAR - BYT JEST JEDEN... Historyczną ojczyzną sikhów jest Pendżab, obszar położony u stóp Himalajów, nad ...
WOKÓŁ RYTÓW Z CÔA
MAGDA BORKOWSKA SZYMON AUGUSTYNIAK Styczeń 1997
W północno-wschodniej Portugalii, w regionie Północna Meseta, w dolinie rzeki Cô;a znajduje się jeden z najbardziej niezwykłych kompleksów rytów naskalnych. Pokrywają one odsłonięte pionowe powierzchnie bloków skalnych. Tymczasem rząd portugalski planuje ...
PRZERZEDZONE TŁUMY
JOANNA NURKOWSKA Styczeń 1997
Z Międzynarodowego Instytutu Analiz Systemów Stosowanych w Laxenbergu w Austrii nadchodzą uspokajające wieści - obecna liczba ludności - 5.8 mld już się raczej nie podwoi. Zamiast spodziewanej eksplozji demograficznej, niosącej głód, wojny, choroby i ...
SKARBY NASZEJ ZIEMI
BOŻENA ZAPAŚNIK Styczeń 1997
KTO MIESZKAŁ NA DZISIEJSZYCH TERENACH POLSKI PRZED MIESZKIEM? JAKIE LUDY BYŁY TU PRZED SŁOWIANAMI, KTÓRZY POJAWILI SIĘ ZAPEWNE DOPIERO NA POCZĄTKU VI WIEKU NASZEJ ERY? DZIĘKI NOWYM ODKRYCIOM ARCHEOLOGICZNYM CORAZ WIĘCEJ DOWIADUJEMY SIĘ O PRADZIEJACH ...
O CIEKAWYCH ARCHAIZMACH W KSIĄŻCE ZBIGNIEWA HERBERTA
JAN MIODEK Styczeń 1997
W Barbarzyńcy w ogrodzie Zbigniewa Herberta mamy takie trzy fragmenty: Leon Baptysta odbył iście renesansowe studia w Bolonii, i to w warunkach studenckiej nędzy, gdyż umarł był w tym czasie jego ojciec; Za ich plecami iści się morderczy zamiar, usymbolizowany ...
CZY WARTO WIERZYĆ W ROZUM, CZYLI O PUŁAPKACH I ZALETACH RACJONALIZMU
MAGDALENA ŚRODA Styczeń 1997
RACJONALISTA DOMAGA SIĘ DIALOGU, KRYTYKI, KONFRONTACJI ARGUMENTÓW. JEST CZŁOWIEKIEM KOMPROMISU. DLATEGO POSTAWA, KTÓRĄ PRZYJMUJE, JEST JEDYNĄ PRZECIWWAGĄ PRZEMOCY. Koniec wieku sprzyja dyskusjom, których tematem jest kryzys. Kryzys demokracji, tożsamości, ...
SPOJRZENIE ZZA WACHLARZA
SŁAWOMIR KOSIELIŃSKI Styczeń 1997
O TYM, ŻE WACHLARZ SŁUŻY DO WACHLOWANIA, WIE KAŻDY. W PRZESZŁOŚCI POMAGAŁ KOBIETOM W SERCOWYCH PODBOJACH, LECZ W JAKI SPOSÓB? JEDNYM Z NIELICZNYCH KRAJÓW, W KTÓRYM DO DZISIAJ KOBIETY POTRAFIĄ ODPOWIEDZIEĆ NA TO PYTANIE, JEST HISZPANIA. Niektórzy dawni ...
ZWYCIĘSTWO DEMOKRACJI?
PAWEŁ ŚPIEWAK Styczeń 1997
KOLEJNA FALA DEMOKRACJI ROZLAŁA SIĘ PO CAŁYM ŚWIECIE. W CIĄGU OSTATNIEGO ĆWIERĆWIECZA UPADAŁY DYKTATURY W AMERYCE POŁUDNIOWEJ I ŚRODKOWEJ, ROZPADŁY SIĘ SYSTEMY AUTORYTARNE W PORTUGALII, HISZPANII I GRECJI, ZAŁAMAŁO SIĘ IMPERIUM SOWIECKIE. NOWE DEMOKRACJE ...
NIEOCZEKIWANA POTĘGA Z NICZEGO
STEFAN BRATKOWSKI Styczeń 1997
HISTORIA GIGANTA FINANSOWEGO, KTÓRY WYRÓSŁ DOSŁOWNIE Z NICZEGO, ZACZĘŁA SIĘ W RZECZYWISTOŚCI WCZEŚNIEJ NIŻ PRZYGODA BRACI PEREIRÓW, OPISANA W "WIŻ" NR 10/1996. CO WIĘCEJ, TO ICH NATCHNĄŁ SAM SUKCES RUCHU OSZCZĘDNOŚCIOWEGO. JEDNAKŻE KASY OSZCZĘDNOŚCI ...
TRIUMF ZWIĘZŁOŚCI
BARBARA RISS Grudzień 1996
Z okazji przyznania Wisławie Szymborskiej literackiej Nagrody Nobla przedstawiono jej dorobek w liczbach. Zdziwieniu ludzi okazjonalnie obcującym ze sztuką nie było końca, gdy dowiedzieli się, że od debiutu w 1945 roku poetka opublikowała około dwustu ...
FRYDERYK CHOPIN
ANDRZEJ WIELHORSKI Grudzień 1996
GRUDZIEŃ 1926 ROKU (Z POWODU ODSŁONIĘCIA POMNIKA W WARSZAWIE) (...) Urodził się Fryderyk Chopin pod Sochaczewem, we wsi Żelazowa Wola dn. 22 lutego 1810 r. Wieś ta należała do hr. Skarbka, u którego ojciec Fryderyka - Mikołaj Chopin, rodem z Lotaryngii, ...
PAMIĘTNE DATY-GRUDZIEŃ
BOGDAN MIŚ Grudzień 1996
* 1. 12. 1913 r. Otwarcie pierwszej w dziejach stacji benzynowej (Pittsburgh, USA). * 2. 12. 1942 r. W University of Chicago pod kierunkiem Enrico Fermiego ruszył pierwszy reaktor jądrowy. Samopodtrzymująca się reakcja rozszczepienia zachodziła w ...
DOBRANOC ?
MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 1996
Czy zdarza Ci się zasypiać w trakcie rozmowy? Albo podczas codziennych rutynowych zajęć domowych, na przykład gdy coś gotujesz? A może gdy jesz obiad? Zasypianie podczas gotowania obiadu, w pracy czy w trakcie prowadzenia samochodu zdrowemu człowiekowi ...
POKŁONILI SIĘ TRZEJ KRÓLOWIE
KATARZYNA ZALEWSKA Grudzień 1996
Szóstego stycznia Kościół katolicki obchodzi jedno z najważniejszych świąt roku liturgicznego - uroczystość Objawienia Pańskiego, znaną w Polsce pod zwyczajową nazwą święta Trzech Króli. Pierwsze wzmianki o święcie Trzech Króli pochodzą zIII wieku. ...
NAUKOWA TEORIA SZCZĘŚCIA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Grudzień 1996
Życie pełne szczęścia! Żaden żywy człowiek nie mógłby go znieść. Byłoby to piekło na Ziemi. George Bernard Shaw W poważnym brytyjskim czasopiśmie naukowym "Journal of Medical Ethics" w czerwcu 1992 roku ukazał się artykuł Richarda Bentalla, ...
NA DROGACH MIĘDZYNARODOWEJ
FELIKS BOCHEŃSKI Listopad 1996
LISTOPAD 1946 ROKU Akt założycielski U.N.R.R.A. (Organizacja Narodów Zjednoczonych dla Spraw Pomocy i Zaopatrzenia) określa jako cel organizacji przyjście z natychmiastową pomocą ludności wyzwolonych terenów przez dostarczenie jej żywności, odzieży, ...
PAMIĘTNE DATY-LISTOPAD
BOGDAN MIŚ Listopad 1996
* 1. 11. 1880 r. Urodził się Alfred Lothar Wegener (zm. 1930), niemiecki geofizyk, twórca teorii dryfu kontynentów. * 2. 11. 1920 r.W Pittsburghu w USA uruchomiono pierwszą publiczną, komercyjną rozgłośnię radiową. Równocześnie pojawiły się pierwsze ...
TYLKO SPOKÓJ
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Jeśli chcemy zachować pamięć, zdolność uczenia się i zapamiętywania, nie wolno nam poddawać się długotrwałym stresom. O tym, że utrzymujący się stres nie jest obojętny dla naszego zdrowia, wiadomo już od dawna. Teraz jednak zaczynamy poznawać, co właściwie ...
PH A INTELIGENCJA
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Brytyjscy naukowcy sądzą, że odkryli biochemiczny wyznacznik tak złożonej i podstawowej cechy naszej psychiki jak inteligencja, stwierdzili bowiem zależność między pH kory mózgowej a IQ. Im środowisko bardziej zasadowe tym większy iloraz inteligencji. Takie ...
PRZEGLĄD POLITYCZNY
REDAKCJA Listopad 1996
LISTOPAD 1926 ROKU Po raz pierwszy zwołana sesja sejmowa według nowego brzmienia konstytucji rozpoczęła się w atmosferze sporu. Opinja niezupełnie dobrze zorjentowała się w jego sensie, uważała go za wzór czysto formalny - i zbędny. (...) Chodziło ...
DRUGA MŁODOŚĆ
MIECZYSŁAW RAKOWSKI Listopad 1996
LISTOPAD 1966 ROKU Z dyskusji ekonomicznych, które toczą się w naszym kraju, wynika, że chyba największe możliwości potanienia rozwoju gospodarczego tkwią w tak zwanej - intensyfikacji. Gdy przeciętny pracownik słyszy słowo intensyfikacja - kojarzy ...
ANTAGONIŚCI, ANTAGONISTY, A MOŻE ANTAGONY
JAN MIODEK Listopad 1996
Oto obszerny fragment listu pani prof. Zofii Zielińskiej z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego w Warszawie i redakcji kwartalnika "Postępy biochemii": W jednej ze swych telewizyjnych prelekcji mówił Pan o pojawieniu się we współczesnej ...
NOSTALGICZNE MIEJSCA
AGNIESZKA PRZYBYSZ Listopad 1996
Listopad to miesiąc, kiedy szczególnie często odwiedzamy groby naszych bliskich. Ale są cmentarze, które zwiedzamy - i to przez cały rok. Przybywamy na nie przede wszystkim po to, aby odnaleźć miejsca spoczynku wybitnych, zasłużonych ludzi. Spacerując ...
CMENTARZE PIERWSZYCH CHRZEŚCIJAN
JAN PARTYKA Listopad 1996
Pod Rzymem niemal od osiemnastu wieków istnieje drugie miasto - katakumby. Były one miejscem, gdzie składano zwłoki pierwszych chrześcijan, później stały się kopalnią ludzkich szczątków, którymi handlowano jako "świętymi relikwiami męczenników". Katakumby ...
PAŃSTWO ZŁEM KONIECZNYM
WIKTOR OSIATYŃSKI Listopad 1996
Zgadzając się, że państwo jest złem, nie sądzę, by mogło ono przestać istnieć. Bywają zjawiska złe, ale nieuniknione, a nawet niezbędne. Takim zjawiskiem jest właśnie państwo. Wielu ludzi sądzi, że państwo jest dobrem, któremu należy się możliwie największa ...
BYĆ OBYWATELEM
BARBARA MARKIEWICZ Listopad 1996
Jeszcze dla Dantego w czternastowiecznej Europie najwyższym dobrem dla człowieka na ziemi było zostać obywatelem. Czy potrafimy dzisiaj zrozumieć jego przesłanie? Za obywatela uważany jest człowiek, który może w państwie sprawować urzędy. A obywatelem ...
JAKIE ZNASZ RODZAJE NICOŚCI ?
KATARZYNA POLUS-ROGALSKA Listopad 1996
Nicością nazywano pustkę, próżnię, nic czy niebyt. Jedne koncepcje filozoficzne zakładały, że nicość istnieje, drugie, że nie istnieje. Niektórzy myśliciele mówili o nicości niepoznawalnej, inni o możliwej do odkrycia i poznania. Nie czuję nic Czy ...
WIRUS EBOLA W STAROŻYTNEJ GRECJI
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Czy zarazy współczesnej cywilizacji nękały również starożytnych Greków? Epidemiolodzy z Naval Medical Center w San Diego sądzą, że tajemniczą epidemię, szalejącą w Atenach w latach 430-425 p.n.e. spowodował dobrze znany nam wirus Ebola, który w zeszłym ...
WZLOT I UPADEK SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO W POLSCE
WIKTOR OSIATYŃSKI Październik 1996
Społeczeństwo obywatelskie lat siedemdziesiątych było odbiciem sytuacji, w jakiej przyszło mu działać. Powstało nie obok państwa, a przeciw niemu - równoważąc największe dolegliwości systemu komunistycznego. Stan wojenny położył kres instytucjonalnemu ...
IMIĘ BOGA
BOGDAN MIŚ Październik 1996
Chciałbym wyrazić uznanie dla Waszego pisma. Czytam je od kilku lat i znalazłem w nim wiele ciekawych i pożytecznych informacji. W numerze 4/1996 przeczytałem artykuł pani doc. Jadwigi Chludzińskiej-Świąteckiej Wesoły nam dzień dziś nastał. Chciałbym ...
STAROŚĆ W JAPONII
MAGDALENA FIKUS Październik 1996
Niezbyt optymistycznie rysuje się przyszłość ludzi starych w Japonii, w kraju, który przewodzi na światowej liście długowieczności obywateli. Przychodząca dziś na świat Japonka może liczyć na 83 lata życia, a Japończyk na 76.6 lat. Do niedawna jednej ...
PAMIĘTNE DATY
BOGDAN MIŚ Październik 1996
* 2. 10. 1925 r. John Logie Baird (1888-1946), szkocki wynalazca, dokonał pierwszej udanej próby przekazania na odległość telewizyjnego obrazu człowieka w ruchu (był nim goniec - W. Taynton). Honorarium za ten historyczny występ przed kamerą wyniosło ...
PEREIROWIE
STEFAN BRATKOWSKI Październik 1996
Nie znajdziecie tego nazwiska w indeksie sławnego, nie raz tu cytowanego dziełaJohna Kennetha Galbraitha Pieniądz.A jednak bracia Emile i Isaac Pereirowiekojarzą się z pewną, wręcz fantastycznąprzygodą bankową. Od tych dwóchsaint-simonistów zaczyna się ...
W POSZUKIWANIU GENU AGRESJI
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Październik 1996
O tym, że nie rodzimy siętacy sami, nie trzebanikogo przekonywać.Czy jednak otrzymaneod rodziców genyskazują niektórych z nasna zostanie przestępcami? Niewiele brakowało, aby Stephen "Tony" Mobley przeszedł do historii kryminalistyki genetycznej ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ Październik 1996
REGUŁY KONKURSU 1. Co miesiąc publikujemy dziesięć trudnych erudycyjnych pytań. Każde z nich ma cztery warianty odpowiedzi; tylko jedna z nich jest prawdziwa. Uwaga: odpowiedzi na co najmniej połowę z tych pytań znajdą Państwo (niekoniecznie dosłowne) ...
PIĘKNO W TECHNICE
W. VORBRODT Październik 1996
PAŹDZIERNIK 1926 ROKU (...) niektórzy uważają nasze czasy obecne, czasy panowania techniki, jako czasy zbyt trzeźwo i realnie wszystko traktujące, bez krzty romantyzmu i poezji. Tymczasem wiek nasz, gdy głębiej wnikniemy w jego charakter, jest wiekiem ...
PROBLEMY POKOJU
K. ZILLIACUS Październik 1996
PAŹDZIERNIK 1946 ROKU (...) Wojna interwencyjna, prowadzona przez państwa zachodnie przeciw rewolucji rosyjskiej, wielki kryzys gospodarczy, faszystowskie kontrewolucje i agresje, polityka profaszystowska prowadzona przez państwa zachodnie i w końcu ...
DŁUGA DROGA DO TAJEMNIC PAMIĘCI
RYSZARD PIEKAROWICZ Październik 1996
PAŹDZIERNIK 1966 ROKU Pamięć pozwala nie tylko odpowiedzieć na pytanie, kiedy była bitwa pod Grunwaldem, lecz także układać genialne teorie, snuć niebotyczne wizje, robić wynalazki i wspominać pierwszą miłość. (...) Nic dziwnego, że uczeni od dawna ...
GENIALNY INWESTOR GIEŁDOWY
BOGDAN MIŚ Październik 1996
Ten ponad sześćdziesięciopięcioletni pan jest jednym z pięciu najbogatszych ludzi świata; jego majątek osobisty szacowany był w ubiegłym roku na ponad 12 mld dolarów. Osiągnął go, inwestując w akcje; w latach pięćdziesiątych startował niemal od zera, ...
NIEZWYKŁA KARIERA ALFABETU
RAFAŁ KOLIŃSKI Październik 1996
Alfabet wynaleziono na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego w pierwszej połowie II tysiąclecia p.n.e. Feniccy kupcy i greccy koloniści rozpowszechnili go na śródziemnomorskich wybrzeżach Europy i Afryki. Kolejne stulecia przynosiły nowe warianty alfabetu. Alfabet ...
PRZESZŁOŚĆ Z LOTU PTAKA
BOŻENA ZAPAŚNIK Październik 1996
Gdyby nie zdjęcia lotnicze, zapewne nigdy nie odkryto by wielu schowanych pod piaskami starożytnych miast, nie poznano dokładnego przebiegu dawnych dróg czy linii brzegowych. Badacze przeszłości coraz częściej korzystają z osiągnięć nauk ścisłych. Choćby ...
WĘGIERSKA JESIEŃ 1956
JERZY KOCHANOWSKI Październik 1996
Stopień podporządkowania społeczeństwa i natężenie terroru były na Węgrzech nieporównywalnie wyższe niż w innych krajach bloku. Toteż węgierski stalinizm zakończył się erupcją społecznej nienawiści o rozmiarach niespotykanych w całej komunistycznej Europie. Na ...
SZCZĘŚCIE I DNA
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Szczęście nosimy w sobie, a właściwie w swoich genach. Do takiego wniosku prowadzą badania naukowców z University of Minnesota. Twierdzą oni, że nasz podstawowy poziom dobrostanu określają geny, a wydarzenia życiowe jedynie na krótko zmieniają osobiste, ...
PAMIĘTNE DATY
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1996
* 1. 09. 1977 r. Sprzedano w USA pierwszy prymitywny komputer domowy TRS-80 Model I (niektóre źródła podają datę 9 września). * 1. 09. 1985 r. Naukowcy francuscy i amerykańscy odnajdują wrak Titanica, który zatonął w 1912 roku po zderzeniu z górą lodową. * ...
ZWYCIĘSKI SPISEK BANKRUTÓW
STEFAN BRATKOWSKI Wrzesień 1996
Opowiemy dziś o wielkiej polskiej przygodzie finansowej XIX wieku, o pewnym cudziegospodarczym, który zrodził się w Królestwie Polskim z projektu określanego przezniechętnych spiskiem bankrutów. Warto mu się przyjrzeć: mechanizm tego cudu opierał się ...
ZŁOTY ZĄB
KK KRZYSZTOF SZYMBORSKI HG Wrzesień 1996
Podczas wykopalisk prowadzonych w Raciborzu w Kaplicy św. Dominika w Kościele Dominikanek wydobyto fragmentarycznie zachowany szkielet około piętnastoletniej dziewczyny, żyjącej na przełomie XIV i XV wieku. W tej części kaplicy znajdowały się groby kobiet, ...
O SOCJALISTYCZNYM HUMANIŹMIE
JAN STRZELECKI Wrzesień 1996
WRZESIEŃ 1946 ROKU Społeczeństwo zamknięte i otwarte są to pojęcia, określające pewne konstrukcje myślowe. Budowa tych konstrukcji opiera się na analizie cech różnych rzeczywistych, historycznie istniejących społeczeństw i na syntezie, ujmującej w zwartą ...
ŚWIAT LUDZI NIEZNANYCH
WITOLD KONOPKA Wrzesień 1996
WRZESIEŃ 1966 ROKU (...) Bo o tym, że Grzegorz, Rudy - Stanisław Kunicki, ten który w pewnym momencie stanął na czele nielegalnej organizacji, załamał się w więzieniu - musieli wiedzieć współczesni mu, i późniejsi, działacze ruchu robotniczego. Ale ...
KOPALNIE URANU W POLSCE
WOJCIECH REJMAN Wrzesień 1996
Na temat kopalnictwa i przeróbki uranu w Polsce narosło wiele legend i zwyczajnych plotek. Wiąże się to z niewielką, czy wręcz śladową wiedzą społeczeństwa wynikającą z nałożonego przez władze, praktycznie do lat dziewięćdziesiątych, niemalże całkowitego ...
OBYWATELE I PRZYRODA
PAWEŁ KOZŁOWSKI Wrzesień 1996
Niegdyś ekologię kojarzono właściwie tylko z biologią. Od prawie trzydziestu lat najpierw w Stanach Zjednoczonych, następnie Europie Zachodniej i stopniowo w innych częściach świata na środowisko przyrodnicze, w którym żyje człowiek, patrzy się też z ...
MIĘDZY WSCHODEM A ZACHODEM
MAGDALENA SZCZĘSNY-MRÓWCZYŃSKA Wrzesień 1996
Większość Polaków dostrzega korzyści gospodarcze płynące z położenia geopolitycznego kraju - donoszą ostatnie badania opinii społecznej. Jednocześnie potwierdzają żywotność stereotypów oraz obaw wobec Rosji i Niemiec. Mija kolejna rocznica wybuchu II ...
JAK POWSTAWAŁ ALFABET?
RAFAŁ KOLIŃSKI Wrzesień 1996
Pisząc list, czytając gazetę czy książkę nie zastanawiamy się, dlaczego znaki, które mamy przed oczami, są takiego a nie innego kształtu. Jak doszło do tego, że dzisiaj prawie cztery miliardy ludzi posługuje się alfabetami? Co łączy nasze pismo z cyrylicą, ...
ODRODZENIE SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO
WIKTOR OSIATYŃSKI Wrzesień 1996
Klęska faszyzmu w 1945 roku stała się bodźcem do poszukiwania takiej wizji demokracji, która pozwoliłaby uniknąć niebezpieczeństw ukrytych w niczym nie ograniczonym rządzie mas lub władzy dyktatorów działających z poręki i w imię mas. Wzory narzucały ...
ZNERWICOWANIE PRZED NARODZINAMI
JOANNA NURKOWSKA Wrzesień 1996
Naukowcy już dawno dowiedli, że przychodzimy na świat z bagażem cech ograniczających różne możliwe scenariusze naszego życia. Decydują o tym nie tylko otrzymane geny, ale także przeżycia z okresu płodowego; zarówno u ludzi, jak i zwierząt te wczesne ...
I PEŁNO ZBÓJCÓW NA DRODZE
X.RUT Wrzesień 1996
Wizja infrastruktury komunikacyjnej, zarysowana przez Wieszcza, nie była zbyt odległa od realiów, jakich doświadczali pierwsi czytelnicy Powrotu taty, a w każdym razie ci z nich, którzy podejmowali ryzyko podróży. W Encyklopedii staropolskiej Zygmunt ...
PAMIĘTNE DATY-SIERPIEŃ
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
* 1. 08. 1744 r. Urodził się Jean Baptiste Lamarck (zm. 1829), francuski biolog i ewolucjonista. Twórca pierwszej, opartej na naukowych podstawach, teorii ewolucji (lamarkizm). Wprowadził do nauki termin "biologia". * 3. 08. 1831 r. Urodził ...
WOJOWNIK SPRZED 3000 LAT
KAROL PIASECKI Sierpień 1996
Naukowcy z moskiewskiego Instytutu Struktur Biologicznych, zabezpieczający m.in. mumię Lenina, zajęli się ostatnio nowym "pacjentem", liczącym 3000 lat. Ciało mężczyzny pokryte tatuażem odnaleziono niedawno na głębokości ponad 2 m, w grobowcu, ...
KTO WYPIJE?
MARIA SUPRANOWICZ Sierpień 1996
Parę miesięcy temu Sąd Wojewódzki w Warszawie zarejestrował ogólnopolskie stowarzyszenie KOMITET 21. Organizacja ta stawia sobie za cel doprowadzenie do takiej sytuacji prawnej, by alkohol w naszym kraju mogły nabywać osoby, które mają co najmniej 21 ...
STARSZA PANI Z ULICY IGŁY-Z-NITKĄ
STEFAN BRATKOWSKI Sierpień 1996
Nie ma dla mnie ciekawszego okresuw dziejach Anglii. W tym czasie jej burzliwedzieje były dziejami świata.W ciągu ćwierćwiecza bowiem od chwili,gdy w 1821 roku przywrócono wymienialność brytyjskiego funta szterlinga na złoto,do roku 1846, kiedy zniesiono ...
POLSKA REPREZENTACJA NA EUROPEJSKI KONKURS PRAC MŁODYCH NAUKOWCÓW
JAN MOSTOWSKI Sierpień 1996
Regulamin polskich eliminacji IX Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej Od 1989 roku Komisja Unii Europejskiej organizuje doroczny Konkurs Prac Młodych Naukowców obejmujący nauki ścisłe, przyrodnicze oraz technikę. Jego celem jest popularyzacja ...
KONFERENCJA PARYSKA
LEON PRZEMSKI Sierpień 1996
SIERPIEŃ 1946 ROK Pierwsza Konferencja Paryska - nazwijmy ją majową, bo miała po niej nastąpić druga, czerwcowa - rozpoczęła swoje obrady w atmosferze zgoła nie sprzyjającej zgodnemu rozwiązywaniu trudności powojennych w duchu Statutu ONZ i współpracy ...
CZYTAĆ I PISAĆ, ABY ŻYĆ
EWA ŚWIERZBOWSKA-KOWALIK Sierpień 1996
Umiejętność i sprawność korzystania z informacji nie są nam dane raz na zawsze. Pielęgnuje się je przez ich wykorzystywanie. Brak aktywności stopniowo lokuje człowieka poza obrębem świata informacji. Alfabetyzm Już od kilku lat w Stanach Zjednoczonych ...
SPOŁECZEŃSTWO MASOWE
WIKTOR OSIATYŃSKI Sierpień 1996
Społeczeństwo cywilne pragnęło wolności od państwa; społeczeństwo masowe zapragnie wolności poprzez nie. Lud, partia, państwo i wódz - oto nowa wizja społeczeństwa, diametralnie przeciwstawna obywatelskiemu. Utkane z elit społeczeństwa burżuazyjnego ...
OJCZYZNA WOZU: EUROPA CZY BLISKI WSCHÓD
RAFAŁ MAŁECKI Sierpień 1996
Według najczęściej spotykanych teorii, wóz powstał na Bliskim Wschodzie - w Mezopotamii, pod koniec IV tysiąclecia p.n.e. W ciągu następnych kilkunastu wieków miał upowszechnić się na obszarach Europy i Azji. Jednak najnowsze wyniki badań archeologicznych ...
HEDONIZM
BOHDAN MISIUNA Sierpień 1996
Ludzie cenią zwykle życie przyjemne i wolne od cierpienia. Takie życie wydaje się im bowiem szczęśliwe. Dla hedonisty jest to wystarczający powód do uznania przyjemności za jedyne dobro, a cierpienia za jedyne zło. Istnieje wiele różnych odmian postawy ...
CO DZIŚ WIEMY O MAJACH
STANISŁAW IWANISZEWSKI Sierpień 1996
Odczytanie pisma Majów, połączone ze staranną analizą ikonograficzną zabytków, zrewolucjonizowało naszą dotychczasową wiedzę o ich kulturze i cywilizacji. Dzięki przetłumaczeniu inskrypcji możemy mówić o Majach, posługując się ich własną terminologią. Pismo ...
O GROBOWCACH STAROŻYTNYCH EGIPCJAN
TADEUSZ DZIERŻYKRAY-ROGALSKI Sierpień 1996
SIERPIEŃ 1966 ROK Słońce świeci niezwykle jaskrawo. W dole, pode mną znajdują się ruiny niedawno odkopanej świątyni Totmesa III, dalej żółta, zupełnie pustynna dolina Deir el Bahari i na horyzoncie - zielone pasmo nadnilowej roślinności. To miejsce, ...
TRUDNY START
STANISŁAW WAŁĘGA Lipiec 1996
Po 1503 latach przerwy na ziemi greckiej znów pojawili się sportowcy-olimpijczycy. Otwarcie Igrzysk I Olimpiady ery nowożytnej odbyło się w Atenach 5 kwietnia 1896 roku. Panhelleńskie igrzyska olimpijskie, od 776 roku p.n.e. odbywające się co cztery ...
PAMIĘTNE DATY-LIPIEC
BOGDAN MIŚ Lipiec 1996
* 1. 07. 1646 r. Urodził się Gottfried Wilhelm Leibniz (zm. 1716), niemiecki filozof, logik i matematyk, twórca koncepcji filozoficznej, według której świat jest zbiorem monad, elementarnych substancji niematerialnych. Odkrył (niezależnie od Isaaca Newtona) ...
NIEZWYKŁY ZABYTEK Z LA MOJARRA
STANISŁAW IWANISZEWSKI Lipiec 1996
W patio Muzeum Antropologii w Xalapie w Meksyku odsłonięto stelę z La Mojarra (stan Veracruz). Tym samym ów zabytek, który przez 9 lat leżał w muzealnych magazynach, po raz pierwszy został udostępniony zwiedzającym. W czasie przygotowań do umieszczenia ...
UKŁADY WALUTOWE I BANKOWE W BRETTON WOODS
J. ŚWIDROWSKI Lipiec 1996
Lipiec 1946 rok Układy zawarte w Bretton Woods w 1944 r. przez rządy 44 państw sprzymierzonych, a dotyczące założenia dwóch banków międzynarodowych: Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju Gospodarczego, interesują ...
O RADIOLOGII LEKARSKIEJ
W. ZAWADOWSKI Lipiec 1996
Lipiec 1966 rok Na ziemiach polskich pierwsze zdjęcie rentgenowskie zostało wykonane w Krakowie - w lutym 1896 r. Było to zdjęcie łokcia, na podstawie którego prof. Wszechnicy Jagiellońskiej Obaliński rozpoznał zwichnięcie. A więc nie było to próbne ...
SZAMANI CZY AKTORZY
KRZYSZTOF RENIK Lipiec 1996
W południowych Indiach, w stanie Kerala, odbywają się niezwykłe widowiska, których tradycja sięga drawidyjskiego kręgu kulturowego, istniejącego przed podbojem subkontynentu indyjskiego przez Ariów. Dźwięk bębnów stawał się coraz donośniejszy. Postać ...
PO LEKTURZE PTAŚKA WILLIAMA WHARTONA
JAN MIODEK Lipiec 1996
Kiedy się przygotowywałem do majowego spotkania z Williamem Whartonem, sięgnąłem do jego Ptaśka (Birdy) w tłumaczeniu Jolanty Kozak. Dzisiejszy artykuł chciałbym poświęcić pięciu jego fragmentom. Oto dwa pierwsze: "Jeszcze jedno jajko leży nie wyklute. ...
SZTUKA SPOŁECZNEJ ORGANIZACJI
WIKTOR OSIATYŃSKI Lipiec 1996
W ostatnich stuleciach formułowano różne koncepcje społeczeństwa obywatelskiego. Według Locke'a powstawało ono w wyniku umowy społecznej; dla Hegla stanowiło odmienną od wspólnot narodowej i państwowej sieć współzależności opartych na rynku. Gramsci ...
OLIMPIADY PEŁNE POLITYKI
JERZY KOCHANOWSKI Lipiec 1996
Wielki teoretyk wojskowości Karl von Clausewitz stwierdził u progu XIX wieku, że wojna jest kontynuacją polityki tylko innymi środkami. Możliwe, że gdyby urodził się sto lat później, zdanie to zacząłby następująco: wojna i olimpiada... Już w 1925 roku ...
NA POŁUDNIE OD BOMBAJU
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ Lipiec 1996
Największy wpływ na tradycję kulturową Indii przypisujemy dziedzictwu starożytnych Ariów - plemion indoeuropejskich, które na subkontynent indyjski zaczęły przybywać około XV wieku p.n.e. Języki indoeuropejskie nie są jedynymi, jakimi mówią Hindusi; ...
NA SCENĘ WCHODZĄ ROTSZYLDOWIE
STEFAN BRATKOWSKI Lipiec 1996
Nie tylko weszli błyskawicznie na scenęHistorii. Równie błyskawicznie zajęli na niej czołowe miejsca. I choć teoretycy pieniądza znacznie bardziej pasjonują się losami Banku Anglii w tym okresie, my będziemypasjonowali się teraz przygodami Rotszyldów. ...
MOJA RODZINA I JA
KRZYSZTOF MURAWSKI Czerwiec 1996
Drodzy Czytelnicy "Wiedzy i Życia"! W związku z przygotowywaną przeze mnie książką poświęconą wychowaniu do życia w rodzinie, zwracam się do Was z prośbą o pomoc. Napiszcie do mnie na temat własnej rodziny. Co o niej sądzicie? Czym dla Was ...
KOMPUTER W FABRYCE SNÓW
JOANNA NURKOWSKA Czerwiec 1996
Zabawki to nie tylko przedmioty z drewna lub plastiku. Zabawki myślą, czują i mają duszę. Przekonało nas o tym, i to już dość dawno, kilku znanych pisarzy i kompozytorów. W kwietniu wszedł na ekrany naszych kin film Toy Story, którego twórcy, chcąc ...
PAMIĘTNE DATY-CZERWIEC
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1996
* 1. 06. 1796 r. Urodził się N. L. Sadi Carnot (zm. 1832) fizyk francuski, współtwórca teorii maszyn cieplnych. Pierwszy zauważył, że pracę użyteczną można uzyskać tylko przy przejściu ciepła od ciała cieplejszego do chłodniejszego (cykl Carnota). * ...
FIZYKA POWIEŚCIOWA
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Czerwiec 1996
Paul Dirac, jeden z największych fizykówXX wieku, miał po przeczytaniu Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego powiedzieć: Dobra książka, ale jest w niej błąd - pewnego dnia słońce zachodzi dwukrotnie. Poniżej pozwalam sobie na podobne uwagi w odniesieniu ...
DUSZA DZIECKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI Czerwiec 1996
Zachowanie infantylnych cech aż do podeszłego wieku, zwane neotenią, jest specyficznym typem ewolucyjnego przystosowania występującym, zdaniem niektórych biologów, nie tylko wśród salamander, ptaków, psów, ale i ludzi. Neotenia jest ewolucyjnym mechanizmem ...
JAK RODZIŁ SIĘ BANK BANKÓW
STEFAN BRATKOWSKI Czerwiec 1996
MY BYLIŚMY PO STRONIE NAPOLEONA - I JESTEŚMY PO JEGO STRONIE DO DZISIAJ. WOLNO MIEĆ NAMDO NIEGO BARDZO ZASADNE PRETENSJE,ALE - TYLKO ON MÓGŁ (I CZĘŚCIOWO ZROBIŁ TO) PRZYWRÓCIĆ POLSCE NIEPODLEGŁOŚĆ. JEDNAKŻE ŚWIAT SZEDŁ NAPRZÓD NIE PO NASZEJ STRONIE.NAPRZÓD ...
W STULECIE NOBLA
BOLESŁAW JASZUŃSKI Czerwiec 1996
W roku bieżącym przypada stulecie śmierci Alfreda Nobla, jednego z najlepiej znanych wynalazców. Dobrze, że polski czytelnik może z tej okazji sięgnąć po jego polską biografię. Niewielu wynalazców, także rodzimych, uczczono w taki sposób w naszym kraju. ...
...BY NIE ZAGUBIĆ WSPÓLNEGO DOBRA
MAGDALENA SZCZĘSNY-MRÓWCZYŃSKA Czerwiec 1996
Gdy Cyprian K. Norwid sformułował słynną opinię o Polakach jako wielkim narodzie i marnym społeczeństwie (do której odwołuje sie jeden z naszych autorów), nie było państwa polskiego na mapie Europy. Życie publiczne ledwie się tliło, wybuchając jedynie ...
O IDEI SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO
ANDRZEJ SICIŃSKI Czerwiec 1996
Termin "społeczeństwo" - oznaczający organizację zbiorowości ludzkiej i jej działań - niejednokrotnie uzupełniany bywa najróżniejszymi dodatkowymi określeniami. Czasem mają one charakter neutralny, częściej jednak są to określenia wartościujące. Termin ...
SPOŁECZEŃSTWO OTWARTE WEDŁUG POPPERA
WIKTOR OSIATYŃSKI Czerwiec 1996
KSIĄŻKA SPOŁECZEŃSTWO OTWARTE I JEGO WROGOWIE JEST DOGŁĘBNĄ KRYTYKĄ POGLĄDÓW PLATONA, HEGLA I MARKSA, PISANĄ Z PUNKTU WIDZENIA WARTOŚCI IDEI ZAWARTEJ W TYTULE. MIMO ŻE SAM POPPER NIE PRZEDSTAWIŁ W SPOSÓB USYSTEMATYZOWANY TYCH WARTOŚCI ANI SAMEJ KONCEPCJI ...
CZYTAĆ WBREW GENOM
HALINA PĘTLEWSKA Czerwiec 1996
DYSLEKSJĘ DEFINIUJE SIĘ JAKO TRUDNOŚĆ W OPANOWANIU TECHNIKI CZYTANIA. OSOBY Z TYM ZABURZENIEM ZNACZNIE DRAMATYCZNIEJ TO OKREŚLAJĄ: GDY CZYTAM, WYDAJE MI SIĘ, ŻE ZWARIUJĘ. Dysleksja w różnym nasileniu jest zjawiskiem często spotykanym w praktyce szkolnej. ...
NAUKI TALMUDYCZNE
EWA RYSIŃSKA Czerwiec 1996
Pod koniec grudnia ub. r., w wieku 90 lat, zmarł w Paryżu Emmanuel Lévinas, filozof zainspirowany w swoim myśleniu żydowską tradycją talmudyczną. Niewiele wcześniej ukazała się polska edycja jego słynnych, choć niełatwych w czytaniu, Czterech lektur ...
CZYM SKORUPKA ZA MŁODU...
JOANNA NURKOWSKA Czerwiec 1996
Jeśli chcemy wykorzystać w pełni potencjał intelektualny i uzdolnienia, z jakimi przychodzimy na świat, intensywną edukację powinniśmy rozpocząć już w niemowlęctwie. Przy tym najważniejsze dla naszych późniejszych osiągnięć jest pierwsze pięć lat życia. ...
CERKWIE, KOŚCIOŁY, OGRODY, WSIE, CZYLI O WYTWÓRCZYCH NAZWACH MIEJSCOWYCH KULTUROWYCH
JAN MIODEK Maj 1996
Zgodnie z zapowiedzią chciałbym dzisiejszy szkic poświęcić ostatniej grupie nazw miejscowych kulturowych - tzw. nazwom wytwórczym, oznaczającym wytwory kultury materialnej. Zacznijmy od takich postaci, rozmieszczonych w zachodniej części polskiego terytorium ...
PAMIĘTNE DATY-MAJ
BOGDAN MIŚ Maj 1996
* 1.05.1493 r. Urodził się Phillipus A. Paracelsus (właściwie TheopharastusBombastus von Hohenheim, zm. 1541), niemiecki lekarz i filozof, jeden zprekursorów nowożytnej medycyny. * 1.05.1839 r. Urodził się Hilaire de Bernigaud Chardonnet (zm.1924), ...
KORZENIE ETYKI
WOJCIECH ZIELIŃSKI MAGDALENA ŚRODA Maj 1996
W Dodatku Humanistycznym "Wiedzy i Życia" (12/1995) ukazał się artykuł dr Magdaleny Środy pt. Etyka zawodowa. Charakteryzując tytułowe zagadnienie w jego relacji do problematyki etyki ogólnej, autorka poczyniła kilka uwag, z którymi nie mogę ...
SARMATYZM
ŁUKASZ KĄDZIELA Maj 1996
Niegdyś oryginalny rys kultury szlachty polskiej, jej ideologia i styl życia, z czasem stał się marzeniem o wielkości Rzeczypospolitej i świadkiem jej upadku. Do dziś przetrwał w obyczajowości i charakterze narodowym Polaków. Sarmatyzm należy do tych ...
MAŁE WIELKIE SPRAWY
JACEK KUNICKI Maj 1996
Groźny Korsykanin między podbojami krajów i niezliczonymi podbojami kobiet znajdował jeszcze czas na zajmowanie się sprawami, które tylko z pozoru wyglądały na drobiazgowe. Nie ma nic trudniejszego niż zdecydować się. Kto to powiedział? Zagadkę rozwiązuję ...
GINĄCE DZIEŁA SZTUKI
WERONIKA LISZEWSKA Maj 1996
Atramenty blakną, pismo znika. Karty ksiąg coraz bardziej żółkną, stają się kruche, w końcu papier rozpada się... O przetrwanie starych ksiąg walczą konserwatorzy dzieł sztuki. W ostatnich latach nastąpił niezwykle dynamiczny rozwój dziedziny, która ...
POEZJA Z REPUBLIKI SUMIENIA
MARZENA SOKOŁOWSKA Maj 1996
Seamus Heaney, ubiegłoroczny laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, w całej swej karierze literackiej konsekwentnie dążył do zdobycia uznania jako poeta Irlandii Północnej, reprezentujący kulturę odrębną i autonomiczną w stosunku do kultury brytyjskiej. Świadomość ...
KOMPUTERY W POLSKIEJ SZKOLE
BOGDAN MIŚ Maj 1996
Ministerstwo Edukacji Narodowej udostępniło niedawno raport o stanie komputeryzacji polskiego szkolnictwa. Zawiera on co prawda dane sprzed ponad półtora roku, ale są one na tyle znamienne, że warto się z nimi zapoznać i dziś. Tak więc w październiku ...
NAJPIĘKNIEJSZA JEST PRZECIĘTNA
JAN STRZAŁKO KATARZYNA KASZYCKA BETINA KUJAWA Maj 1996
To, co jest piękne - jest dobre. Nic więc dziwnego, że poszukujemy partnerów atrakcyjnych, choć zaskakujące,że atrakcyjny to tyle, co przeciętny. Badania psychologiczne dowiodły, że wygląd zewnętrzny ma wpływ na wzajemne oczekiwania ludzi wobec siebie. ...
IDEALIZM
BOHDAN MISIUNA Kwiecień 1996
Zgoda na los znajduje swój najgłębszy wyraz nie w filozofii, lecz raczej w przeżyciu religijnym. Bezgraniczna wydaje się ufność Hioba wobec zamiarów Bożych. Niewzruszony jest buddyjski święty, który - jak głosi Sutta Nipata - kroczy przez życie samotnie ...
ANGLIKANIZM
KAROL KARSKI Kwiecień 1996
Anglikanizm jest w dużej mierze syntezą katolicko-protestancką. Jego charakter i specyfika dają się wyjaśnić tylko w świetle angielskiej historii Kościoła. Jest rzeczą powszechnie znaną, że kiedy król Henryk VIII (panujący w latach1509-1547) zrywał ...
ŻYCIE W MILCZENIU
KRYSTYNA JARZĄBEK Kwiecień 1996
W codziennych kontaktach umowne gesty odgrywają rolę skromną: po prostu towarzyszą mowie. W niektórych społecznościach gestykulacja stanowi jednak czasem główną bądź jedyną formę komunikacji. Bywa tak wówczas, gdy ich członkowie muszą z pewnych przyczyn ...
CO O SOBIE MYŚLIMY?
EWA NOWICKA Kwiecień 1996
Nie mamy na swój temat zbyt dobrego mniemania. Wręcz przeciwnie, w naszym obrazie własnym dominują cechy negatywne. Taka samoocena buduje w nas ogromny kompleks niższości wobec narodów, które uważamy za bardziej od nas wartościowe. Pojęcie "stereotypu" ...
WESOŁY NAM DZIEŃ DZIŚ NASTAŁ
JADWIGA CHLUDZIŃSKA-ŚWIĄTECKA Kwiecień 1996
Ten początek pieśni, nieodłącznie kojarzącej się nam z najważniejszym i najstarszym świętem chrześcijan - ustanowi onym już w 325 roku na soborze w Nicei - pozostaje w pewnej dysharmonii z polską nazwą, która brzmi Wielkanoc. Wraz z chrześcijaństwem ...
PAMIĘTNE DATY - KWIECIEŃ
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1996
* 3.04.1953 r. Uruchomiono potężny, jak na owe czasy, komputer stacjonarnyIBM 701, który na wiele lat wyznaczył światowy standard w tej dziedzinie. * 5.04.1588 r. Urodził się Thomas Hobbes, filozof angielski (zm.1679), który próbował zbudować racjonalny ...
OSTROŻNIE Z REWELACJAMI
SŁAWOMIR KOWALSKI Kwiecień 1996
Około 30 km na północny zachód od Jerozolimy, podczas budowy autostradynr 443, w listopadzie ub.r. robotnicy natrafili na trzy wykute w skalegrobowce. Prace zostały przerwane i badania ratunkowe podjął zespół archeologów,kierowany przez Szymona Riklina. W ...
PAPIER-ZWYCIĘZCA
STEFAN BRATKOWSKI Kwiecień 1996
Wracamy do Anglii. Wracamy do niej w roku 1793, roku drugiego rozbioruPolski, a dla Anglii - początku wojny z rewolucyjną Francją. Nie ma jakiejśjednej historii Anglii tamtych lat. Anglii wojen napoleońskich, Angliirewolucji przemysłowej, Anglii ...
PIRWSZA POLSKA FINANSJERA
STEFAN BRATKOWSKI Marzec 1996
Dziś poznamy pierwsze banki w Polsce. Historia ich była nie mniej barwnai dramatyczna, niż cała epoka "odrodzenia w upadku" (jak nazwał czasystanisławowskie Tadeusz Korzon). Kapitalizm rodził się szybko. Miejscedla banków otworzył, z jednej ...
EKONOMIA RÓWNOWAGI
ZBIGNIEW SZAMREJ Marzec 1996
Decyzją Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk 10 października 1995 roku laureatem ufundowanej przez Bank Szwecji na cześć Alfreda Nobla nagrody w dziedzinie nauk ekonomicznych został Robert Lucas z University of Chicago. Robert E. Lucas jr. urodził się ...
WIELKA PRZYGODA INTELEKTUALNA XX WIEKU
JUSTYNA OLKO Marzec 1996
Jeszcze cztery dekady temu wielu badaczy podzielało pogląd, że pismoMajów pozostanie na zawsze zagadką. Wszelkie próby jego odczytania, którepodejmowano w XIX wieku, okazały się zupełnie bezowocne, zaś stosowanemetody jałowe. Tajemnice pism przodkówPodstawowym ...
SKARB Z HAUS BURGEL
MARTA GUZOWSKA Marzec 1996
Odnaleziony skarb - monety z końca IV lub początku V wieku n.e. W ostatnim sezonie wykopaliskowym w Haus Bürgel w Niemczech odnaleziono skarb - monety późnoantyczne. Haus Bürgel to nazwa folwarku z XVII-XIX wieku, położonego mniej więcej w połowie ...
OD BOŻEJ GÓRY DO UJAZDOWA, CZYLI O NAZWACH MIEJSCOWYCH KULTUROWYCH
JAN MIODEK Marzec 1996
Nazwy miejscowe zrośnięte etymologicznie z dziełami rąk ludzkich, z instytucjami oraz wytworami kultury społecznej i duchowej określa się mianem nazw kulturowych (posługując się tym terminem, odróżniam parę przymiotników kulturowy -kulturalny: ten ...
OBYŚ PRZEŻYŁ MILIONY LAT
ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Marzec 1996
Przed ponad siedemdziesięciu laty ciało króla Egiptu Tutanchamona,które od 33 wieków spoczywało w ciemnościach grobu, zostało wydobyte naświatło dzienne. W swym pierwszym numerze z 1926 roku "Wiedza i Życie"donosiła o tamtym fascynującym wydarzeniu. ...
ABY ŚWIAT BYŁ BEZPIECZNY
IRENA POPIUK-RYSIŃSKA Marzec 1996
Mimo istnienia Ligi Narodów i Organizacji Narodów Zjednoczonych, mających dbać o pokój i bezpieczeństwo na świecie, nie udało się wyeliminować konfliktów i wojen z naszych współczesnych dziejów. Czy zatem organizacje te całkowicie zawiodły pokładane ...
DZIEŃ, W KTÓRYM PRZYSZEDŁ KAPITALIZM
STEFAN BRATKOWSKI Luty 1996
Przeżywając podczas lekcji szkolnych tragedię rozbiorów Polski, rzadko podejmujemy temat odrodzenia naszego państwa - właśnie w epoce przedrozbiorowej. Wszystko wtedy rozkwitało; dla elity naszego kraju nawet pierwszy rozbiór był potężnym zastrzykiem ...
POWRÓT DO JĘZYKÓW MACIERZYSTYCH
AGNIESZKA HALEMBA Luty 1996
Ponad 30 tys. dzieci w Kamerunie kształci się dziś według wskazówek projektu Propelca Większość państw afrykańskich po uzyskaniu niepodległości uznała język byłej metropolii za własny język oficjalny. Wybór ten podyktowany był względami praktycznymi: ...
ZADZIWIAJĄCA HISTORIA KOKI
PIOTR DASZKIEWICZ Luty 1996
Niewiele roślin odegrało w historii tak znaczącą rolę, jak kokainowy krzew. Uważano, że jest darem boskim i diabelskim wynalazkiem, lekiem skutecznym na wszystkie dolegliwości i zemstą ostatnich Inków na białych kolonizatorach. Kokainowa botanikaKokainowy ...
CZŁOWIEK A ZWIERZĘ
TADEUSZ KALETA Luty 1996
W historii cywilizacji europejskiej świat zwierząt budził zainteresowanie nie tylko jako przedmiot eksploatacji. Człowiek spekulował na temat swojego miejsca w systemie przyrody. Dlatego tak ważne stało się dla ludzi określenie ich stosunku do zwierząt. Tradycja ...
NIHONGO
ANNA ZALEWSKA Luty 1996
Położona u wschodnich wybrzeży kontynentu azjatyckiego, Japonia aż do drugiej połowy XIX wieku była odizolowana i niezależna od wielkich mocarstw Wschodu i Zachodu. Choć dziś jest jedną z największych światowych potęg ekonomicznych, jej kultura i język ...
NARODY W PRZYSŁOWIACH
DOBROSŁAWA ŚWIERCZYŃSKA Luty 1996
"Można oceniać człowieka wedle jego przynależności narodowej, ale nie powinno się osądzać narodu wedle jego jednego przedstawiciela" - pisał Stanisław Leszczyński przeszło 200 lat temu. Czy jednak opinia o narodzie nie powstaje właśnie jako ...
HIPPOKRATES I POCZĄTKI MEDYCYNY NAUKOWEJ
JERZY CIECHANOWICZ Luty 1996
Nazywa się go ojcem medycyny. Prawdopodobnie to on jest autorem Przysięgi, która dała początek etyce lekarskiej. Z całą pewnością stworzył podwaliny medycyny naukowej i stał się najsłynniejszym lekarzem starożytności. Przysięga Hippokratesa Hippokrates1, ...
NOWE ODKRYCIE W KENII
AD Luty 1996
Nowe, a zarazem najstarsze hominidy na tle rodowodu człowieka Rodzina hominidów powiększyła się dzięki kolejnemu odkryciu - jest nim Australopithecus anamensis. Nowy gatunek opisali: Mary Leakey, paleontolog kenijska, i Alan Walker z Pennsylvania State ...
ZAGADKA RYTÓW Z COA
MUF Styczeń 1996
Dwa lata temu archeolodzy odkryli rysunki naskalne w dolinie Côa w Portugalii. Po dokładnych oględzinach, na podstawie stylu i treści, naukowcy określili ich wiek na mniej więcej 20 tys. lat. Pozory jednak często mylą. Oceną wieku rysunków zajęło się ...
DAR ŻYCIA
TADEUSZ ŚLIPKO Styczeń 1996
"Mój moment prawdy - moment, w którym niezwykłość tego, co się wydarzyło, rzeczywiście mną wstrząsnęła - przeżyłem w chwili wyjęcia serca Washkansky'ego. Spojrzałem w dół i ujrzałem pustkę wgłębienia... Świadomość, że oto leży przede mną człowiek ...
ROK OBFITOŚCI
ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Styczeń 1996
Niektóre odkrycia w archeologii są na miarę stulecia. Takie właśnie zdarzyło sięw ubiegłym roku. Ale rok ten był też bogatyw wiele innych ważnych wydarzeń. Zacznijmy od Egiptu. Drugiego lutego o godzinie 10 profesor Kent Weeks z Uniwersytetu Amerykańskiego ...
ANGLIĘ REWOLUCJI PRZEMYSŁOWEJ STWORZYŁ PIENIĄDZ
STEFAN BRATKOWSKI Styczeń 1996
W XVIII wieku na terenie Anglii i Szkocji dokonała się jedna z najważniejszychrewolucji w dziejach naszej cywilizacji rewolucja przemysłowa. Alew relacjach o niej niewiele jest informacji o roli pieniądza i banków wtym wielkim przewrocie. Tym bardziej ...
PAMIĘTNIK MALARSKI ALEKSANDRA SOCHACZEWSKIEGO
MAGDALENA SZCZĘSNY-MRÓWCZYŃSKA Styczeń 1996
Portrety katorżników - towarzyszy niedoli, sceny rodzajowe z życia zesłańców w więzieniach etapowych, w kopalniach i w bezkresnych śniegach podczas ucieczek - to tematyka twórczości artysty. Dziś jego kolekcja stanowi nieocenione źródło historyczne ...
HINDUIZM
WŁODZIMIERZ WILOWSKI Styczeń 1996
Religię tę wyznaje około 640 mln ludzi mieszkających głównie w Indiach, ale również poza tym krajem - w Pakistanie, Śri Lance, w Indonezji na Bali, w Myanmar (Birma), także w Trynidadzie w Ameryce Południowej. Trzy hinduizmyWarto przeczytać Nazwa ...
POSTAWA TAOISTYCZNA
BOHDAN MISIUNA Styczeń 1996
Taoizm wyraża postawę wobec losu pod wieloma względami podobną do stoickiej (patrz: "WiŻ", listopad ub. r.). Czyni to jednak we właściwy myśli chińskiej metaforyczny sposób. Inne są też powody, dla których zgoda na to, co nieuniknione, jest ...